Tài liệu này bàn về các chứng đau thần kinh, định nghĩa, nguyên nhân, các triệu chứng và phương pháp điều trị. Nó bao gồm các loại thuốc giảm đau và thuốc điều trị đau thần kinh, đồng thời cũng đề cập tới các triệu chứng đau mãn tính và đau do tổn thương thần kinh. Ngoài ra, tài liệu còn đưa ra các chiến lược điều trị cụ thể cho từng loại đau thần kinh.

1. 1
BS : HUYØNH NHÖ ÑOÀNG
CHUYEÂN KHOA 1 NGOAÏI THAÀN KINH
LÔÙP BAÛO LÖU 2005
THAÀY HÖÔÙNG DAÃN :
PGS.TS.BS VOÕ TAÁN SÔN

2. 2

3. 3
CHÖÔNG 16: ÑAU
16. 1 NHÖÕNG HOÄI CHÖÙNG ÑAU THAÀN KINH
Ñònh Nghóa:
Ñau thaàn kinh laø : Nguyeân nhaân ñau cuûa 1 toån thöông thaàn kinh ngoaïi
bieân hoaëc trung öông. Heä thaàn kinh ñang hieän roõ raøng caûm giaùc ñau vaø
trieäu chöùng ñau.
Nhöõng hoäi chöùng ñau thaàn kinh laø ñieån hình bôûi ñau thaàn kinh beänh
tieåu ñöôøng vaø ñau beänh muïn gioäp. Thöôøng beänh kinh nieân. Nhöõng hoäi
chöùng ñau thaàn kinh laø ñöa ra baøn baïc. Ngöôøi ta chia ra hoäi chöùng ñau
thaàn kinh trung öông hoaëc ngoaïi bieân laø caên baûn veà söï ñau ñôùn.
Ñau thaàn kinh trong beänh tieåu ñöôøng vaø beänh muïn gioäp laø ñieån hình
ñaùng chuù yù laø söï ñau ñôùn, ñau lieân tuïc, ñau ñaëc tröng khoù ñieàu trò noäi
khoa vaø ñieàu trò phaåu thuaät.
Ñieàu trò noäi khoa veà ñau thaàn kinh. Ñieàu trò theo loái coå ñieån goàm coù:
Thuoác nguû; thuoác giaûm ñau, vaø thuoác choáng suy nhöôïc coù 3 voøng. Xem
trang 555 vaø 388.
Thuoác choáng suy nhöôïc coù 3 voøng: Duøng thöôøng laø coù haïn cheá bôûi
choáng laïi taùc duïng trung öông vaø taùc duïng giaûm ñau chaäm. Coù leõ vì
Serotonin coù khaû naêng giaûm ñau coù keát quaû Endorphin vaø ngöôûng ñau
höng phaán. Serotonin re-uptake blockers coù keát quaû nhieàu hôn
Norepinephrine re-uptake blockers, eg. Tranzodone Khoái duy nhaát
Serotonin. Vì vaäy duøng :
- Amitriptyline ( Elavil ) 75mg/Ngaøy.
- Desipramine ( Nor-pramin ) 10-25mg/Ngaøy.
- Doxepin ( Sinequan ) 75-150mg.
Moät vaøi lôïi ích coù theå coù nguoàn goác veà thöïc teá treân ngöôøi beänh vôùi ñau
kinh nieân laø chaùn naûn. Beân caïnh keát quaû : Keát quaû choáng taùc ñoäng
kieåu colin vaø orthostatic giaûm huyeát aùp, Ñaëc bieät laø ngöôøi saép giaø.
Khoâng giôùi thieäu duøng hoaù chaát vôùi ngöôøi beänh tim .

4. 4
Gabapentin : Keát quaû trong ñau beänh muïn gioäp (Xem trang 388) Vaø
ñau thaàn kinh beänh tieåu ñöôøng. Lôïi ích giaùn tieáp trong ñau keát hôïp vôùi
chöùng ñau thaàn kinh sinh ba, beänh ung thö , beänh sô cöùng phöùc taïp,
beänh siña, lieân quan ñöôøng thaàn kinh caûm giaùc, hoäi chöùng ñau vuøng
phöùc taïp, laøm toån haïi tuyû soáng, tình traïng moå voäi vaû, ñau nöõa ñaàu. (
Xem trang 388 ).
Baêng dính Lidocain: Coù theå coù keát quaû. Ngöôøi ñuû söùc khoeû. Lidocain
5% (Xem trang 389 ).
16.2 HOÄI CHÖÙNG ÑAU SOÏ MAËT.
Neáu thích nghi ñöôøng neùt ( Hình daùng ) Xuaát hieän beân döôùi , xen keû
ñöôøng nhoû ñau treân maët bao goàm: Daây thaàn kinh maët ( Thöôøng ñau
vuøng saâu ) ,ñöôøng ñi reå daây thaàn kinh ba vaø daây thaàn kinh taùm.
1. Chöùng ñau daây thaàn kinh ôû trong ñaàu.
A- Chöùng ñau daây thaàn kinh ba.
B- Chöùng ñau daây thaàn kinh luôõi haàu: Thöôøng ñau trong ñaùy cuûa löôõi
vaø gaàn keà haàu hoïng.
C- Chöùng ñau daây thaàn kinh cong gaäp: Ñau tai vaø ñau saâu (Xem trang
386).
D- Chöùng ñau daây thaàn kinh cong gaäp vôùi söï co thaét vuøng maët ( xem
trang 386 ).
E- Chứng đau daây thần kinh xöông chaåm: ( Xem trang 563 ).
F- Chöùng ñau daây thaàn kinh thanh quaûn treân, moät nhaùnh cuûa daây thaàn
kinh pheá vò, keát quaû ñaàu tieân ñau trong thanh quaûn vaø thöôøng ñau tai
ngoaøi.
G- Chöùng ñau daây thaàn kinh lieân quan xöông böôùm vaø voøm mieäng.
H- Chöùng ñau daây thaàn kinh beänh muïn gioäp ( Xem trang 386 ).
I- chöùng ñau daây thaàn kinh maët khoâng ñieån hình.
2. Ñau Maét.
A- Hoäi chöùng ñau Tolosa-Hunt ( Xem trang 587 ).
B- Beân caïnh chöùng ñau daây thaàn kinh sinh ba. ( Xem trang 588 ).
C – Giaû U oå maét ( Xem trang 587 ).
D- Vieâm daây thaàn kinh do tieåu ñöôøng.

5. 5
E- Thaàn kinh thò giaùc.
F – Vieâm moáng maét.
G- Beänh Gloâcoâm.
H- Vieâm maøng maïch nhoû tröôùc.
3- Ñau Tai ( Xem beân döôùi ).
4- Söï roái loaïn chöùc naêng nhai.
A- Raêng hoaëc beänh raêng.
B – Laøm toån haïi daây thaàn kinh.
C- Söï hoaït ñoäng khaùc thöôøng cuûa haøm döôùi.
D- Söï phaùt trieån daøi moõm traâm.
E- Xöông thaùi döông.
5 – Hoäi chöùng ñau maïch maùu.
A- Chöùng ñau nhöùt nöûa ñaàu. ( Xem trang 45 ).
1-Ñau nöûa ñaàu nheï.
a- Kinh ñieån.
b- Chung chung.
2- Ñau nöûa ñaàu döû doäi.
a- Chöùng lieät nöûa ngöôøi.
b- Chöùng lieät cô maét.
B- Tieáng oàn.
C- Beänh vieâm ñoäng maïch teá baøo khoång loà
D- Ñoäc hoaëc söï trao ñoåi chaát ñoäc vôùi maïch maùu.
E – Chöùng taêng huyeát aùp.
F – Chöùng phình maïch hoaëc AVM.
6- Vieâm Xoang . ( xoang traùn ,xoang saøng,xoang böôùm. ).
7- Ung thö.
8 – ngöôøi bò beänh tinh thaàn töï phaùt.
9- Söï caêng thaúng.
10- Chaán thöông.

6. 6
* Ñau Tai :
Vì thöøa söï phaân boá daây thaàn kinh vuøng tai, ñaàu tieân ñau tai coù theå coù
nguoàn goác töø daây thaàn kinh soï, daây naêm ,daây baûy ,daây chín ,daây
möôøi. Hoaëc daây thaàn kinh soï chaåm. Ñuùng vaäy keát quaû phaân chia khu
vöïc veà daây naêm, daây chín , daây möôøi, hoaëc hoïp thaønh cuûa daây thaàn
kinh baûy. Ñoù laø bieåu dieån keát quaû khaùc nhau.
Ngoaøi ra giaûi eùp vi maïch maùu nhoû töông öùng cuõng gioáng nhö daây thaàn
kinh coù theå hoaøn thaønh nhö vaäy, Phaàn treân bao goàm: Nhaø thaàn kinh
hoïc ñaùnh giaù loaïi tröø vì ñau tai khoâng quang troïng. CT hoaëc MRI seû
giuùp hoaøn thaønh moät soá tröôøng hôïp caên cöù vaøo khoâng roû nguyeân nhaân.
Nguyeân nhaân ñau tai. ( Ñaàu tieân ).
Nguyeân nhaân ñau tai moät beân phaàn lôùn chieám 80 %. Xaõy ra thôï maùy
hoaëc coâng nhaân cô khí. Nhaän bieát qua hôn moät nöõa. Vôùi khoâng khí
laïnh hoaëc nöôùc laïnh hieän taïi coøn chung chung.
Khoaûng 75% coù keát hôïp vôùi trieäu chöùng thuoäc tai: Maát thính giaùc, söï uø
tai, söï choùng maët, Ñau nheï treân cocainization. Hoaëc ngaên chaën thaàn
kinh cuûa haàu, Amydal. Gôïi yù chöùng ñau daây thaàn kinh tröôùc haàu ( Xem
trang 386 ), duø ñeán ñaâu, goái leân nhau cuûa giôùi haïng phaân boá caùc daây
thaàn kinh laø chaéc chaén.
Neáu ban ñaàu thöû duøng thuoác chöùng ñau daây thaàn kinh ba.
( Carbamazepine, Phenytoin, Baclofen… Xem trang 380 ) Laø ñaàu tieân
daây thaàn kinh ñöôïc baûo veä. Khoù chöûa ca khoâng phaûn öùng laïi tôùi haàu
gaây meâ hoaëc teâ. Döôùi xöông chaåm söï thoâng doø daây thaàn kinh baûy vaø
thaáy hôn ôû ñaùy soï, thaàn kinh coù theå ñoøi hoûi gaây meâ hoaëc teâ.
Neáu quang troïng veà maïch maùu laø caên cöù vaøo söï ñeø neùn coù theå caân nhaéc
giaûi eùp vi maïch maùu nhoû moät mình. Neáu giaûi eùp vi maïch maùu nhoû thaát
baïi hoaëc neáu khoâng quang troïng oáng maïch laø döïa treân nhöõng thöù khaùc
( Ngöôøi khaùc ) . Giôùi thieäu söï phaân chia khu vöïc caùc daây thaàn kinh,

7. 7
daây thaàn kinh soá chín vaø hai sôïi cuûa daây thaàn kinh möôøi vaø cong leân
haïch trung taâm.
16.2.1 CHÖÙNG ÑAU DAÂY THAÀN KINH SINH BA.
Chöùng ñau daây thaàn kinh ba: Xuaát phaùt ñau nhoùi gioáng nhö doøng ñieän
ñau beàn bæ trong choác laùt ( Giaây laùc ), thöôøng daây thaàn kinh ba chi
phoái bôûi kích thích caûm giaùc. Haïng cheá phaân boá cuûa moät ngöôøi naøo ñoù
hoaëc nhieàu nhaùnh cuûa daây thaàn kinh ba ôû treân beân maët, cuõng nhö
khoâng thieáu huït heä thaàn kinh. Veà giôùi haïng << Khoâng ñieån hình ñau
vuøng maët .>> . Moät soá tröôøng hôïp quen moâ taû kieåu khaùc veà ñau vuøng
maët.
Ñaëc bieät chöùng ñau daây thaàn kinh ba hieän ra tình traïng Trigeminus,
nhanh choùng kích thích tieáp söï co cöùng gioáng nhau ba daây thaàn kinh coù
veû laø kích thích Carbamazepine, hoaëc Phenytoin coù theå coù keát quaû
naøy.
Nghieân cöùu beänh dòch teå hoïc.
Haøng naêm tæ leä maéc phaûi 4/100.000 Khoâng coù söï töông quan vôùi beänh
muïn gioäp nhieãm truøng. Coù 1 xu höôùng veà töï ñoäng thieân giaûm vôùi ñau
moät caùch töï do haøng tuaàn hoaëc haøng thaùng. Ñaëc bieät vôùi con ngöôøi, baát
chaáp ñieàu trò. ( Khoâng chuù yù tôùi ) . 2 % Ngöôøi beänh vôùi xô cöùng phöùc
taïp coù chöùng ñau thaàn kinh ba, Nhöng traùi laïi khoaûng 18 % ngöôøi beänh
coù chöùng ñau thaàn kinh sinh ba 2 beân
SINH LYÙ BEÄNH HOÏC
Coù leõ do söï chuyeån giao trong thaàn kinh sinh ba töø phaàn ñöôøng kính
lôùn sôïi myelin A daøy ñeán sôùi myelin A moûng sôïi delta A vaø C.
Sinh beänh hoïc coù leõ do:
1. ñeø eùp maïch maùu cuûa thaàn kinh sinh ba ôû taïi reã ñi saâu vaøo:
A. haàu heát bôõi SCA
B. ñoäng maïch sinh ba nguyeân thuûy keùo daøi
C. toàn taïi ñoäng maïch neàn

8. 8
2. u hoá sau
3. Trong xô cöùng phöùc taïp, maûng phía beân trong cuoáng naõo coù theå
laø nguyeân nhaân gaây chöùng ñau thaàn kinh sinh ba thöôøng laø ngheøo
naøn, ñaùp laïi baèng caùch phaãu thuaät giaûi eùp
Theâm vaøo ñoù söï phaân chia caûm giaùc thaàn kinh sinh ba, nhöõng caùch ñau
khaùc coù theå goàm nhaùnh vaän ñoäng daây 5, daây 7, daây 9
ÑAÙNH GIAÙ
Chuïp coäng höôûng töø thöôøng duøng ñeå ñaùnh giaù beänh nhaân coù u naõo hoaëc
beänh xô cöùng phöùc taïp, ñaëc bieät laø trong nhöõng tröôøng hôïp khoâng ñieån
hình.
CHAÅN ÑOAÙN PHAÂN BIEÄT
1. herpec: ñau lieân tuïc , ñaëc thuø rieâng muïn nöôùc vaø vaûy cöùng thöôøng
laøm ñau. Phaàn lôùn ñau theo phaân boá daây V1. Trong tröôøng hôïp
khoâng coù muïn nöôùc thì phaân bieät coù khoù khaên.
2. beänh raêng
3. beänh maét
4. beänh vieâm ñoäng maïch:
5. u trong soï: ñöùng ñaàu laø u hoá sau, thöôøng gaây ra thieáu huït caûm giaùc
Beänh söû vaø thaêm khaùm laâm saøng
 Beänh söû:
A. moâ taû ñuùng, chính xaùc vò trí ñau, cuûa caùc nhaùnh thaàn kinh sinh ba
laø caàn thieát ñeå ñieàu trò
B. xaùc ñònh chính xaùc thôøi gian khôûi phaùt ñau thaàn kinh sinh ba, cô
cheá khôûi phaùt
C. xaùc ñònh söï hieän dieän vaø keùo daøi cuûa ñau coù khoaûng nghæ
D. xaùc ñònh thôøi gian, taùc duïng phuï, vaø ñaùp öùng cuûa thuoác ñieàu trò
E. tìm hieåu veà beänh söû cuûa beänh herpec
 Khaùm laâm saøng:

9. 9
Khoâng coù toån thöông thöïc theå trong ñau thaàn kinh sinh ba, neáu coù baát
kyø daáu thaàn kinh khu truù naøo thì phaûi tìm nguyeân nhaân gaây toån thöông
caáu truùc thaàn kinh . ví duï : vieäc thaêm khaùm naøy coøn laø cô sôû ñeå
ñaùnh giaù so saùnh beänh nhaân sau phaãu thuaät.
A. Ñaùnh giaù caûm giaùc 3 nhaùnh thaàn kinh sinh ba ôû caû hai beân bao goàm
phaûn xaï giaùc maïc,
B. Ñaùnh giaù chöùc naêng cuûa haøm (caén, môû mieäng…)
C. Ñaùnh giaù chöùc naêng cô baép baèng maét thöôøng
U VAØ ÑAU DAÂY THAÀN KINH SINH BA.
Hôn 2000 beänh nhaân ñau ôû maët trong 10 naêm, chæ coù 16 beänh nhaân
do u. 3 u ngoaøi voøm soï goàm carcinoma hoác muõi vaø saøn soï, 6 u hoá soï
giöõa, goàm 2 u maøng naõo, 2 u schwannomas, 1 u tuyeán yeân, u hoá sau
coù theå coù nhöõng trieäu chöùng ñau gioáng nhö ñau thaàn kinh sinh ba
thaät söï. Trong soá nhöõng u naøy, u daây VIII thöôøng gaëp nhaát. 2 trong
soá 7 u coøn laïi coù ñau ñoái beänh. Beänh nhaân ñau thaàn kinh sinh ba
thaät söï thì thöôøng khôûi ñaàu ñaùp öùng vôùi carbamazepine, nhöng
khoâng ñaùp öùng vôùi nhöõng tröôøng hôïp ñau maët khoâng ñieån hình.
Khi ñau maët do u, ñaëc bieät laø u ngoaïi ngoaïi bieân thì trieäu chöùng ñau
khoâng ñieån hình, coù daáu thaàn kinh khuù truù vaø tuoåi thöôøng treû hôn
so vôùi ñau thaàn kinh sinh ba.
ÑIEÀU TRÒ NOÄI KHOA ÑAU THAÀN KINH SINH BA
Carpamazepine
Baclofene
Gabapatine
CAÙC THUOÁC KHAÙC
Cuõng coù hieäu quaû
1. Capsaicin
2. clonazepam
3. lamotrigine
ÑIEÀU TRÒ NGOAÏI KHOA ÑAU THAÀN KINH SINH BA

10. 10
Aùp duïng cho caùc tröôøng hôïp ñieàu trò noäi khoù khaên, hoaëc khi maø taùc
duïng phuï cuûa thuoác nhieàu hôn nhöõng nguy cô phaãu thuaät.
CHOÏN LÖÏA PHAÃU THUAÄT
1. Thuû thuaät laøm giaùn ñoaïn hay caét boû phaân nhaùnh ngoaïi bieân lieân
quan ñeán ñau hay coù theå laøm giaùn ñoaïn nhanh .
A- Nghĩa laø noùi söï trôû ngaïi.
1- Boä phaän trôû ngaïi.
2- Bao goàm caùc nhaùnh cuûa daây thaàn kinh sinh ba.
B- Caùc nhaùnh thaàn kinh.
1- Nhaùnh V1 ( Vuøng traùn ).
2- Nhaùnh V2 ( Vuøng goø maù ).
3- Nhaùnh V3 ( Vuøng caèm ).
2. Haønh ñoäng nhanh veà söï trôû ngaïi :
Moãi beân theo ñöôøng tieâm döôùi da hoaëc coàn alcohol.
3. Tieâm döôùi da theo reå thaàn kinh sinh ba.
Eotactic Thu’ tuïc tôùi caûm giaùc doøng ñieän qua phaùt ra lôøi noùi, bôûi vaäy
giôùi haïng tieâm döôùi da cuûa loå daây ba thì deå chòu hôn. Muïc tieâu löïa choïn
söï phaù huyû A-delta Vaø sôïi C. Trong luùc khu vöïc A-delta Vaø sôïi Beâta,
trôû laïi choå toån thöông coù theå theâm nhanh vaøo khoái Vaø kyõ thuaät ñieàu trò
nhöõng toån thöông naøy goàm:
A-Radio Taàn soá maïnh : Nhieät ñoâng.
B-Tieâm Glycerol vaøo ñieåm Mackels. Coù theå maát caûmgiaùc vaø
duøng thuoác Dolorosa Hôn laø duøng radio Taàn soá maïnh cho toån thöông .
Duøng thuoác caûng quang hoaø tan ñeå chuïp moâ taû nguoàn goác . Coù theå
khoâng caàn thieát
C- Toån thöông qua söï bôm phoàng bao loâng cathete .
D- Tieâm nöôùc ñun soâi voâ truøng .
4. Heä löôùi gaàn maøng cöùng vôùi haïch Gasser .
5 . Trong maøng cöùng haïch Gasser coù caûm giaùc daây thaàn kinh ba.

11. 11
6 . Baéc nguoàn töø daây ba ñeán döôùi tuyû soáng .
7 . Giaûi eùp maïch maùu nhoû .
8 . Caùc xoang ñaàu gaàn cuûa daây thaàn kinh tôùi haïch qua loå soï .
9 . Radio taàn soá maïnh trong Stereotactic .
CHOÏN LÖÏA PHÖÔNG PHAÙP PHAÅU THUAÄT :
Taùch thaàn kinh ngoaïi bieân hoaëc caét boû daây thaàn kinh .
Haïn cheá ñau hoaëc nhöõng ñieåm ñau troäi trong khu vöïc cuûa oå maét treân,
Treân roøng roïc, döôùi oå maét , Döôùi thaàn kinh saøng . Caét boû thaàn kinh coù
theå raát thaän troïng Ñaëc bieät ôû beänh nhaân lôùn tuoåi . Maø nhöõng ngöôøi ñoù
khoâng ñöôïc laøm giaûi eùp vi maïch ( Caét daây thaàn kinh coù theå khoâng
duøng cho nhöõng beänh nhaân maát caûm giaùc ) .
Ñau taïi vuøng traùng ( Neân traùnh maát caûm giaùc cuûa maét ) . Cuõng nhö xaõy
ra vôùi phaåu thuaät caét boû daây thaàn kinh sinh ba Xuyeân da .
Söï baát lôïi hay gaëp laø maát caûm giaùc ñieàu phoái cuûa daây thaàn kinh
Vaø moät tæ leä cao cuûa ñau taùi phaùt do caùc daây thaàn kinh phuïc hoài laïi (
Thöôøng 18-36 thaùng ) . Nhöõng ñaùp öùng ñau taùi phaùt naøy coù theå phaåu
thuaät laïi ñeå caét daây thaàn kinh .
Coù theå söû duïng phöông phaùp phaåu thuaät caét reå daây thaàn kinh sinh ba
xuyeân da.
PHAÅU THUAÄT CAÉT REÅ THAÀN KINH SINH BA XUYEÂN DA .
Nhöõng beänh nhaân ít coù nguy cô maát caûm giaùc töï nhieân ( Nhö
nhöõng ngöôøi lôùn tuoåi hoaëc nhöõng ngöôøi coù yeáu toá nguy cô maát caûm giaùc
cao .) Neân traùnh laøm toån thöông khi phaåu thuaät. Khoâng theå caét boû
nhöõng U trong soï . Vôùi nhöõng beänh nhaân bò suy yeáu chöùc naêng nghe
hoaëc maát chöùc naêng nghe . Vaø beänh nhaân tieân löôïng coù theå soáng giôùi
haïng döôùi 5 naêm. Laø nhöõng chæ ñònh cho phaåu thuaät caét reå thaàn kinh
xuyeân da . Cho < ñau maët khoâng ñieån hình > . Caét daây thaàn kinh treân

12. 12
vuøng ñau döû doäi cuûa maët thì coù lôïi < 20 % beänh nhaân vaø tình traïng
beänh .
20 % phaåu thuaät caét reå thaàn kinh sinh ba xuyeân da ñoøi hoûi phaûi
coù söï hôïp taùc cuûa beänh nhaân . Nhöõng beänh nhaân taùi phaùt sôùm ñöôïc
ñieàu trò laëp laïi . Coù theå ñieàu trò baèng caùch taùch daây thaàn kinh ngoaïi vi .
CHOÏN LÖÏA PHAÅU THUAÄT TREÂN TOÅN THÖÔNG .
Tæ leä taùi phaùt vaø tæ leä maét beänh baát thöôøng caûm giaùc coù theå so
saùnh vôùi kyû thuaät toån thöông khaùc . Tæ leä taêng huyeát aùp trong luùc moå
vôùi phöông phaùp ( PMC ) ít hôn phöông phaùp duøng soùng sieâu cao taàn
ñeå caét reå toån thöông . Khoâng baùo caùo cuûa xuaát huyeát trong naûo .
Nhòp tim chaäm xaûy ra thöôøng xuyeân vôùi phöông phaùp ( PMC ) .
Coù theå khoâng gaây haïi ( Moät vaøi röôøng hôïp coù theå döï phoøng baèng
Atropin ) .
Lieät reå vaân ñoäng thaàn kinh sinh ba cuøng beân ( Daïng caùnh tay )
Thöôøng xaõy ra ôû phöông phaùp ( PMC ) Thöôøng taïm thôøi hôn phöông
phaùp duøng soùng cao taàn huyû toån thöông. Vaø phöông phaùp ( PMC )
khoâng ñöôïc laøm neáu beänh caûnh laâm saøng ñaõ coù lieät ñoái beân ngay töø
ñaàu.
GIAÛI AÙP VI MAÏCH.
Giôùi thieäu cho nhöõng beänh nhaân ñaõ ñieàu trò ñau > 5 naêm coøn thích
nghi vôùi thuoác vaø coù theå chòu ñöïng moät cuoäc phaåu thuaät môû soï nhoû ( Tæ
leä phaåu thuaät taêng theo tuoåi ) . Laøm giaûm ñau laø thöôøng caûi thieän laâm
saøng , Kieân trì duøng thuoác 10 naêm laø 70 % . Tæ leä maét laïi maát caûm giaùc
maët döôøng nhö ít hôn so vôùi phöông phaùp caét reå haïch thaàn kinh sinh
ba xuyeân da.Vaø maát caûm giaùc khi duøng thuoác Dolorosa thöôøng khoâng
xaõy ra
PHAÅU THUAÄT BAÈNG SOÙNG RADIO CAO TAÀN .
Ban ñaàu nhöõng ca khoù chöõa thì phaåu thuaät cuõng phöùc taïp .Baây giôø
ñöôïc môõ roäng hôn . Phaåu thuaät ít xaâm laán . Thoâng thöôøng tröôùc moå
baùo cho beänh nhaân bieát coù 2 nguy cô cao xaõy ra . Yeáu vaø ñau . Hoaëc

13. 13
duøng phöông phaùp khaùng ñoâng . ( Ñaõ duøng phöông phaùp khaùng ñoâng
thì khoâng duøng baèng soùng Radio cao taàn ) .
KEÁ HOAÏCH ÑIEÀU TRÒ : Vaøo 4 -5 mm ôû trung taâm reå thaàn kinh sinh ba
coù theå thaáy ñoàng nhaát ñaäm ñoä treân MRI . Duøng 70 -80 Gy chieáu vaøo
trung taâm , khoaûng 80 % theo ñöôøng cong beân ngoaøi ra heä thoáng naûo .
KEÁT QUAÛ : Tín hieäu ñau xuaát hieän sau khi duøng phaåu thuaät baèng soùng
Radio cao taàn hieän 80 – 96 % . Nhöng chæ coù khoaûn 65 % ñaõ coù xuaát
hieän söï ñau . Noù giaûm ñau daàn daàn trong 3 thaùng ( Phaïm vi töø 1 ngaøy
tôùi 13 thaùng .) Taùi phaùt ñau thöôøng xaõy ra trong 3 naêm tæ leä 10 – 25 % .
Beänh nhaân ñau daây thaàn kinh sinh ba vaø ñau sô cöùng nhieàu thì giaûm
ñaùp öùng neáu tieáp tuïc laøm phaåu thuaät baèng soùng Radio cao taàn so vôùi
phöông phaùp ( MS ) . Phaåu thuaät Radio soùng cao taàn coù theå laëp laïi
nhöng sau 4 thaùng .
TIEÂN LÖÔÏNG : Neáu duøng soùng Radio cao taàn lieàu cao , tröôùc ñaây
khoâng phaåu thuaät beänh nhaân khoâng coù trieäu chöùng ñau ñieån hìmh ,
Thoâng thöôøng sau ñieàu trò beänh nhaân coù chöùc naêng caûm giaùc .
NHÖÕNG AÛNH HÖÔÛNG KHAÙC : Söï taêng caûm giaùc khoaûng 20 % sau khi
ñieàu trò baèng soùng Radio cao taàn vaø 32 % cho nhöõng laàn ñieàu trò tieáp
theo .
THEO DOÕI VEÀ ÑIEÀU TRÒ THAÁT BAÏI .
90 % Beänh nhaân taùi phaùt tröôùc ñaây . 10 % Môùi phaân chia phaùt trieån
cuûa quaù trình theo doûi döôùi ñaây . Phaåu thuaät caét reå thaàn kinh sinh ba
xuyeân da coù theå laëp laïi vôùi 1 vaøi beänh nhaân coù theå laøm baûo toàn caûm
giaùc maët . Coá gaéng laøm phaåu thuaät caét reå thaàn kinh sinh ba xuyeân da
laëp laïi nhieàu laàn vaø thaát baïi coù theå theo doûi ôû phía döôùi .
GIAÛI AÙP VI MAÏCH : Coù theå thöïc hieän treân beänh nhaân thaát baïi
phöông phaùp caét reå thaàn kinh sinh ba xuyeân da . Nhöng tæ leä thaønh
coâng coù theå thaáp . 91 % Beänh nhaân laøm giaûi aùp vi maïch . Vaø 43 % cho
nhöõng beänh nhaân laøm giaûi aùp vi maïch sau caét reå thaàn kinh sinh ba
xuyeân qua da. Laëp laïi giaûi aùp vi maïch coù theå thöïc hieän vôùi söï chuù yù coù

14. 14
theå laøm giaûm vaø taùch caùch ñieän ra baèng Sponge . Ta loùt Sponge vaøo vò
trí dính treân bôø maët maïch maùu vaø thaàn kinh taùch ra << Coù theå mieáng
nhaân taïo >> .
Phaåu thuaät baèng soùng Radio cao taàn coù theå laëp laïi duøng cuøng lieàu treân
vôùi nhöõng baùo caùo giaûm bôùt ñau 89 % . Vaø giaûm ñau hoaøn toaøn 58 % .
CAÉT BOÛ HAÏCH THAÀN KINH GASSER DÖÔÙI MAØNG CÖÙNG :
Coù theå coi ñaây laø phöông phaùp sau cuøng duøng cho beänh nhaân taùi phaùt
laïi sau caét haïch thaàn kinh sinh ba . Hoaëc sau khi laøm phöông phaùp caét
reå thaàn kinh sinh ba xuyeân da . Vôùi söï laøm maát caûm giaùc vuøng maët
baèng phöông phaùp gaây teâ . Hoaëc ôû nhöõng beänh nhaân ñang moå hôû môû soï
hoá sau cho muïc ñích giaûi aùp vi maïch . Khoâng laøm chaïm ñeán maïch maùu
neáu nhaän ra noù . nhöõng ca moå gaàn ñaây caét töøng phaàn reå ñöôïc thöïc hieän
khi caét 2/3 daây thaàn kinh . Vôùi keát quaû laøm giaûm caûm giaùc töøng phaàn ôû
maët .
Trong nhöõng ca treân maát caûm giaùc vuøng soï maët ñöôïc caân nhaéc khi caét
1 nhaùnh reå vaän ñoäng Phaàn nhoû .Nhö laø maát caûm giaùc ñau töøng phaàn
treân döôøng daàn truyeàn thaàn kinh xen keû ñau vôùi nhöõng ñöôøng nhoû .
PHAÅU THUAÄT DÖÔÙI DA ÑEÁN REÅ THAÀN KINH SINH BA BAÈNG
SOÙNG RADIO .
Ñuùng vôùi söï lieân quan veà xuaát huyeát , vôùi nhieàu doøng nghieâng veà ( Caân
nhaéc thôøi gian chaûy maùu ) . Laøm giaùn ñoaïn ASA vaø NSAID , Hôn 10
ngaøy thuû tuïc coù theå bieåu dieån OR vôùi Fluoro Hoaëc chuïp X quang .
Moãi ñieän cöïc coù 1 ñöôøng thaúng hoaëc ñöôøng cong.
VÒ TRÍ ÑIEÄN CÖÏC.
1- Gaén ñieän cöïc vaøo caùnh tay treân .
2- Xaùc truøng goø maù baèng Betadin .
3- Vò trí phaåu thuaät : Söû duïng thuoác Methohaxital . Ñöa kim
ñieän cöïc vaøo saâu 2,5 – 3 cm tôùi meùp beân döôùi mieäng .
4- Höôùng ñi :

15. 15
A - Duøng ngoùn tay ñeo gaêng sôø vaøo nieâm maïc mieäng beänh
nhaân
Vaø vôùi baøn tay ñöa ñieän cöïc vaøo giöõa moõm xöông cuûa haøm döôùi ( Ñöa
kim saâu höôùng veà phía tröôùc khoâng ra ngoaøi ) . Ñaàu tieân laø höôùng veà
phía tröôùc caùch ñieåm giöõa 3 cm vôùi oáng tai ngoaøi vaø ñöôøng giöõa cuûa
ñoàng töû nhìn thaúng veà phía tröôùc . Khoâng chaïm vaøo ngoùn tay trong
mieäng beänh nhaân .
B – Tieán haønh caøi ñaàu ñeøn hình quang , höôùng vaøo trong phía
ñænh xöông ñaù vôùi maët doác .
C – Phía treân loå baàu duïc : Beänh nhaân seû bò ñau , caùch thöùc laøm
nhö theá naøy hieám xaõy ra . Gaén ñieän cöïc khi caàn thieát. Trong khi phaåu
thuaät treân ñeøn hình quang coù theå hoå trôï nhìn thaáy caùi kim tôùi ñieåm
Mackels . Vaø ñi vaøo khe treân oå maét ( Ñoù laø nguyeân nhaân gaây muø do toån
thöông ) ,Hoaëc coá gaéng vaøo loå gai ( Ñoäng maïch maøng naûo giöõa ) . Neáu
caàn thieát tôùi söï hình dung maét saùng cuûa beänh nhaân . Toát nhaát laø nhìn
thaáy loå baàu duïc treân maøng hình tia X cheách 20 ñoä. Vaø xoay caùi ñaàu 15-
20 ñoä tôùi khi ñau .
PHEÙP ÑO TRÔÛ KHAÙNG .
Veà ñænh ñieän cöïc saún saøng cho bieát ñænh caây kim ñuùng vò trí. Trôû
khaùng ~40-120 oâm. Neáu duøng > 400 oâm thì chaéc chaén phaûi hoûi ñieän coù
tôùi maøng xöông hoaëc xöông .
Sau khi giaät mình veà thöông toån , Ñieän trôû thöôøng giaûm xuoáng 30 oâm
thoaùng qua vaø sau ñoù thöông toån tieáp tuïc giaät.
Neáu daàn daàn trôû laïi tôùi ñaùy hoaëc ~ 20 oâm . Neáu ñænh ñaàu ñieän trôû ñoát
thaønh thang thì ñieän trôû khaùng coù yù ñònh ñoïc lôùn ( la to ) Khi bò giaät
mình
SÖÏ KÍCH THÍCH VAØ NAÈM YEÂN .

16. 16
Ñi vaøo loå baàu duïc , ngöôøi beänh cho pheùp thöùc tænh vaø söï kích thích
doøng ñieän ñi theo tôùi söï söûa chöûa taàn soá 50- 70 Hz , 1 ms , 0,5 vol . Neáu
söï kích thích khoâng gaây ñau moâ phoûng trong söï phaân loaïi söùc chòu ñöïng
daây thaàn kinh sinh ba sau khi gaøi amli töø soá khoâng laø naèm yeân choå .
Vaø sau ñoù daàn daàn naâng leân ñieän aùp trôû laïi khoâng .Vaø laëp laïi söï kích
thích naèm yeân choå cho ñeán khi quaù trình kích thích moâ phoûng phaân boá
cuûa taät maùy giaät ñau .
Neáu tröôùc khi thöông toån coù keát quaû veà ñau vaø söï chòu ñöïng khoâng theå
coù caûm giaùc kích thích doøng ñieän . coù theå coù söï kích thích 2 Hz vaø caûm
giaùc chöùng co giaät nhö massa . coù leû khoâng caàn thôøi gian ñænh keùo daøi
hôn 8 mm ôû beân kia sôïi daây .
ÑANG THÖÔNG TOÅN .
Khi söï kích thích ñau bao haøm keát quaû cuûa söï phaân boá cuûa ñau daây
thaàn kinh sinh ba . Trình baøy ñaàu tieân thöông toån beân döôùi kim luùc 60-
70 ñoä trong 90 giaây . vuøng maët coù theå khoâng ñau sau moãi nguoàn thöông
toån , Trình baøy laø phaàn lôùn ñaùnh giaù ñöôïc toån thöông .
Trung bình coù 3 thöông toån laø caàn thieát thì coù 1 caùi ngoài , Moãi 5 ñoä c
tröôùc khi tôùi 90 giaây . Gaây meâ coù theå khoâng caàn sau khi coù 1 thöông toån
ñaàu tieân. Neáu söï ñau coù keát quaû bôûi tröôùc khi coù thöông toån .
SÖÏ ÑAÙNH GIAÙ SAU TOÅN THÖÔNG .
Sau moãi thöông toån vaø söï hoaøn thaønh cuûa thuû tuïc ñaùnh giaù .
1 – Ñoä nhaïy caûm töø kim chaâm vaø caûm giaùc nheï nhaøng cuûa 3 daây
thaàn kinh phaân boá cuûa thaàn kinh sinh ba .
2 – Maøng söøng phaûn xaï 2 beân .
3 – Chöùc naêng cuûa EOM .
4 – Taêng tröông löïc cô .
5 – Giaûm tröông löïc cô .
CHAÊM SOÙC HAÄU PHAÅU .
Bao goàm thöù töï cuûa haäu phaåu .
1 – Baêng boù baép chaân ôû treân chaân 4 Hrs .

17. 17
2 – Cheá ñoä aên meàm loaõng .
3 – Coâng vieäc laøm haøng ngaøy khi tænh taùo .
4 – Traùnh xa thuoác nguõ .
5 – Neáu maøng söøng phaûn xaï suy yeáu . Ñaùnh giaù sau toån thöông .
Nhaéc laïi tröôùc khi giaûi nguõ veà beänh vieän nhöõng ngöôøi beänh luùc ñoù cai
söûa maø chòu uoáng thuoác Carbamazepin .
SÖÏ HOAØN THAØNH .
1 – Tæ leä töû vong : Chæ 17 ngöôøi trong 22000 ngöôøi .
2 – Vò thaønh nieân 9 % .
3 – Ngöôøi lôùn 2 % .
4 – Söï gaây meâ , gaây teâ 0,2- 4% .
5 – Vieâm maøng naûo 0,3 % .
6 – Söï thay ñoåi laøm chaûy nöôùc daûi 20 % .
Caùc keát quaû khaùc nhau cuûa giaûi phaãu reã thaàn kinh sinh ba qua da so
saùnh vôùi phöông phaùp giaûi aùp vi maïch maùu ñöôïc chæ ra treân baûng 16-3.
tæ leä taùi phaùt cao hôn ôû nhöõng beänh nhaân coù xô cöùng nhieàu nôi (50%
trung bình 3 naêm).
GIAÛI AÙP VI MAÏCH MAÙU TRONG ÑAU THAÀN KINH SINH BA
Chæ ñònh:
1. Nhöõng beänh nhaân khoâng theå theo ñaày ñuû ñieàu trò noäi khoa trong
hôn 5 naêm, khoâng coù caùc yeáu toá nguy cô noäi khoa hay ngoaïi khoa ñaùng
keå naøo
2. Coù theå söû duïng cho caùc beänh nhaân khoâng coù chuaån treân nhöng coù
ñau khoù chöõa hay thaát baïi vôùi PTR (Giaûi phaãu reã thaàn kinh sinh ba
qua da)

18. 18
3. Beänh nhaân coù taät lieân quan daây V1, nhöõng ngöôøi vieâm loä keát maïc
do khoâng coù caûm giaùc giaùc maïc khoâng theå chaáp nhaän hoaëc nhöõng beänh
nhaân mong muoán traùnh gaây teâ vuøng maët vôùi baát kyø lyù do naøo.
 Beänh nhaân vôùi MS thöôøng khoâng ñöôïc choïn laøm MVD vì tæ leä ñaùp
öùng thaáp
CHAÊM SOÙC SAU MOÅ GIAÛI AÙP VI MAÏCH MAÙU
Beänh nhaân thöôøng coù H/A vaø noân möûa trong 2-3 ngaøy. Vieâm maøng naõo
voâ truøng thöôøng ñaùp öùng toát vôùi steroids. Moät vaøi beänh nhaân vaãn coøn
tieáp tuïc nhöng ít ñau hôn trong vaøi ngaøy sau moå, ñieàu naøy thöôøng dòu ñi
Trình töï sau moå goàm:
1. Giaûm ñau
2. choáng noân
BIEÁN CHÖÙNG
1. tæ leä töû vong: 0,22-2% ñoái vôùi nhöõng ngöôøi coù kinh nghieäm (hôn
900 thuû thuaät)
2. vieâm maøng naõo:
A. vieâm maøng naõo voâ truøng: H/A, vieâm maøng naõo, soát vöøa phaûi,
caáy dòch naõo tuûy aâm tính, xuaát ñoä khoaûng 2%. Thöôøng xaûy ra 3-7
ngaøy sau moå. Ñaùp öùng vôùi LP vaø Steroid
B. Vieâm maøng naõo vi truøng: 0.9%
3. tæ leä maéc phaûi toån thöông thaàn kinh lôùn 1-10%
A. ñieác 1%
B. roái loaïn thaàn kinh tieàn ñình
C. roái loaïn thaàn kinh maët
4. Maát caûm giaùc giöõa maët: 25%
5. Lieät daây thaàn kinh soï
A. Thaàn kinh soá 4: 4,3%
B. thaàn kinh maët 1,6%
C. Thaàn kinh soá 8 : 3%
6. Chaûy maùu sau moå: döôùi maøng cöùng, trong naõo, döôùi maøng nheän

19. 19
7. choaùng
8. Nhoài maùu bao goàm phaàn ñoäng maïch naõo sau
9. Vieâm phoåi: 0,6%
KEÁT QUAÛ:
1. Tæ leä thaønh coâng: 75-80%, toát nhöng khoâng giaûm hoaøn toaøn
khoaûng 10%
2. Tæ leä taùi phaùt: vôùi soá lieäu lôùn khoâng ghi nhaän trong y vaên, trong
40 tröôøng hôïp theo doõi trung bình 8,5 naêm ghi nhaän:
A. Tæ leä taùi phaùt lôùn 31%
B. Tæ leä taùi phaùt nhoû 17%
C. Söû duïng bieåu ñoà Kaplan Meier döï ñoaùn 70% heát ñau hay coù taùi
phaùt nhoû trong 8,5 naêm. Nguy cô taùi phaùt lôùn sau MVD laø 3,5%
naêm. Nguy cô taùi phaùt nhoû sau MVD laø 1,5 naêm
D. Tæ leä taùi phaùt lôùn thaáp hôn ôû nhöõng beänh nhaân coù cheøn eùp ñoäng
maïch lôùn leân thaàn kinh ôû thôøi ñieåm phaãu thuaät
E. Nghieân cöùu naøy coøn cho thaáy khoâng coù söï lieân heä giöõa phaãu thuaät
phaù huûy tröôùc nay vôùi tæ leä taùi phaùt lôùn ( trong 11 beänh nhaân)
F. Nghieân cöùu coøn chæ ra raèng söï gia taêng thôøi gian töø luùc khôûi phaùt
trieäu chöùng hoaëc nhöõng trò lieäu tröôùc ñoù seõ laøm giaûm tæ leä thaønh
coâng.
16.2.2 ÑAU THAÀN KINH HAÏ THIEÄT
Chieám 1 phaàn 70 so vôùi ñau thaàn kinh sinh ba. Ñau nhieàu ôû löôõi phaân
bieät giöõa ñau thaàn kinh haï thieät vaø ñau thaàn kinh X, hieám khi coù chaûy
nöôùc boït vaø ho. Hieám coù keát hôïp vôùi haï aùp, ngaát, ngöng tim, co giaät.
Coù theå khôûi phaùt bôûi nuoát, noùi, nhai. Vuøng khôûi phaùt hieám
ÑIEÀU TRÒ:
Ñau coù theå giaûm bôûi chaát cocain treân caùc hoá, gai löôõi. Thoâng thöôøng
ñau döõ doäi vaø dai daúng caàn coù söï can thieäp ngoaïi khoa. Ngöôøi ta coù theå

20. 20
thöïc hieän hoaëc giaûm aùp vi maïch maùu hoaëc caét nhaùnh thaàn kinh ngoaøi
hoaëc trong soï.
Tieáp caän thaàn kinh trong soï. Phaàn tieàn haïch thaàn kinh haï thieätvaø 1/3
treân hoaëc 2 sôïi cuûa daây X
16.2.3 ÑAU GOÁI THAÀN KINH
Ñau goái thaàn kinh laø ñau aûnh höôûng bôûi thaàn kinh maët, gaây ra ñau tai
boäc phaùt vôùi caûm giaùc boûng quanh maét ñoái beân hay goø maùvaø ñau maët
Ñoâi khi coù ñieåm khôûi phaùt da ôû tröôùc oáng tai ngoaøi vaø gôø loa tai vaø ñau
cuõng coù theå khôûi phaùt bôûi laïnh, tieáng oàn, hoaëc nuoát.
Ñau goái thaàn kinh cuõng coù theå keát hôïp vôùi nhieåm Herpetic cuûa haïch
goái, trong tröôøng hôïp toån thöông Herpetic xuaát hieän treân loa tai , trong
oáng tai ngoaøi. Bao goàm lieät maët, giaûm thính löïc, choùng maët. Khoâng
gioáng nhö ñau goái thaàn kinh, ñau do herpetic thöôøng maõn tính vaø ít
khôûi phaùt ñoät ngoät, khuynh höôùng dòu vôùi thôøi gian, thöôøng chòu vôùi
carbamazepine.
Khi coù söï keát hôïp vôùi co thaét nöûa maët, goïi laø taät convultif thöôøng do
cheøn eùp thaàn kinh maïch maùu cuûa caû hai reã vaän ñoäng vaø caûm giaùc cuûa
thaàn kinh maët. Ñöôïc moâ taû laàn ñaàu tieân naêm 1920 bôõi cushing
Ñau goái thaàn kinh töï phaùt coù khuynh höôùng ñau nhieàu hôn ñau sau
nhieãm herpetic, vaø noù khoâng töï dòu ñi. Moät soá tröôøng hôïp ñaùp öùng vôùi
carbazepine, ñoâi khi phaûi keát hôïp vôùi phenytoin. Nhöõng tröôøng hôïp
naëng khoâng dung naïp vôùi ñieàu trò noäi khoa hay thaát baïi thì caàn giaûi
phoùng cheøn eùp vi maïch maùu hoaëc caét thaàn kinh trung gian.
Ñaùnh giaù bao goàm ñaùnh giaù thaàn kinh thính giaùc vôùi ño thính löïc ñoà.
Moät soá beänh nhaân caàn chuïp coäng höôûng töø, CT ñoä phaân giaûi cao hay
maïch ñoà
Ñieàu trò chuû yeáu laø trieäu chöùng
Teâ taïi choã oáng tai ngoaøi
Khaùng sinh cho caùc tröôøng hôïp nhieãm truøng thöù phaùt sau sang thöông
herpec
Ñau coù theå ñaùp öùng vôùi valproat

21. 21
ÑAU SAU NHIEÃM HERPEC
Nhöõng muïn nöôùc ôû da ñau gaây ra bôõi herpes viracella zoster virus. Xaûy
ra trong moät vuøng da phaân boá ôû moät beân ngöïc, chieám 65% caùc tröôøng
hôïp. Trong soá 20% caùc tröôøng hôïp coù lieân quan thaàn kinh sinh ba. Ñau
thöôøng dòu ñi sau 2-4 tuaàn. Trong tröôøng hôïp ñau toàn taïi hôn 1 thaùng
sau khi caùc muïn nöôùc laønh, hoäi chöùng ñau naøy goïi laø ñau sau nhieãm
herpec. Ñau sau nhieãm herpec coù theå theo sau nhieãm virus herpec ôû
baát kyø vò trí naøo vaø raát khoù ñieàu trò baèng noäi hay ngoaïi khoa. Ñau
hieám khi thaáy ôû chi vaø vuøng da phaân boá. Ñau coù theå dòu ñi töï nhieân,.
DÒCH TEÅ HOÏC
Xuaát ñoä cuûa herpec laø 125/100.000/ naêm trong daân soá toång theå, hoaëc
khoaûng 850.000 tröôøng hôïp moãi naêm ôû Myõ. Caû hai giôùi ñeàu maéc nhö
nhau. Khoâng coù söï thay ñoåi theo muøa maøng.. herpec cuõng thöôøng gaëp
trong caùc beänh suy giaûm mieãn dòch hay beänh lyù aùc tính. Ñau sau nhieãm
herpec chieám 10% caùc tröôøng hôïp nhieãm herpec. Caû nhieãm herpec vaø
ñau sau herpec thöôøng ôû beänh nhaân giaø ( hieám khi <40, thöôøng > 60
tuoåi), vaø nhöõng ngöôøi tieåu ñöôøng. Ñau sau herpec gioáng vôùi nhöõng
tröôøng hôïp sau nhieãm herpec maét hôn laø sau phaân ñoaïn coät soáng.
NGUYEÂN NHAÂN
Ngöôøi ta thöøa nhaän raèngvirus herpec naèm ôû phaàn long haïch caûm giaùc
cho tôùi khi heä thoáng mieãn dòch cuûa beänh nhaân suy giaûm vaø khi ñoù seõ
buøng phaùt. Nhöõng thay ñoåi do vieâm nhieãm trong thaàn kinh laø bieåu hieän
bôõi söï thay theá sôïi sôùm hay muoän.
LAÂM SAØNG
Ñau sau herpec thöôøng ñöôïc moâ taû laø ñau noùng vaø boûng raùt haèng ñònh.
Ñieàu naøy coù theå keøm theo soác hay nhö dao ñaâm. Hieám khi coù ñau nhoùi
hay ñau co cöùng. Ñau coù theå töï phaùt hay khôûi phaùt bôõi nhöõng kích
thích da nheï vaø coù theå giaûm bôûi ñeø eùp. Ñau coù theå hieän dieän ôû vaøi möùc
ñoä ñau lieân tuïc khoâng coù khoaûng nghæ. Seïo hay thay ñoåi saéc toá thöôøng
thaáy töø söï khôûi phaùt caáp tính caùc phoàng doäp. Ñieàu naøy coù theå khoâng

22. 22
nhaän bieát neáu nhö ñau sau herpec coù theå theo sau töø laàn nhieãm
herpec.
ÑIEÀU TRÒ NOÄI KHOA
Chuûng ngöøa Varicella ôû nhöõng ngöôøi giaø coù theå taêng mieãn dòch ñoái vôùi
herpec nhöng phaûi maát nhieàu naêm tröôùc khi coù theå xaùc nhaän raèng lieäu
vieäc chuûng ngöøa naøy coù laøm giaûm tình traïng ñau sau herpec
ÑOÁI VÔÙI HERPEC ZOSTER
Ñieàu trò tình traïng ñau caáp tính do herpec zoster coù leõ keát hôïp vôùi
phong beá thaàn kinh caïnh soáng hoaëc teâ ngoaøi maøng cöùng
Thuoác uoáng choáng herpec: cuõng coù hieäu quaû vaø cuõng laøm giaûm xuaát ñoä
ñau sau herpec.
Acyclovir: haáp thu keùm ôû oáng tieâu hoaù, 800mg, uoáng moãi 4 giôø, 5 laàn
/ngaøy * 7 ngaøy
Valacyclovir
Famciclovir
ÑOÁI VÔÙI ÑAU SAU HERPEC
Haàu heát caùc thuoác ñieàu trò ñau thaàn kinh sinh ba ñeàu ít coù hieäu quaû ñoái
vôùi ñau sau herpec. Moät vaøi ñieàu trò bieán ñoåi cho ñau sau herpec ñöôïc
toùm taét trong baûng, chi tieát moät soá thuoác sau. Ngöôøi ta gôïi yù trò lieäu
khôûi ñaàu baèng daùn lidocain bôõi vì tæ leä töû vong thaáp nhaát cho nhöõng taùc
duïng phuï traàm troïng
Thuoác choáng ñoäng kinh
Gabapentin (Neurontin)
Oxycarbazepine (Trileptal)
Zonisamide ( Zonegran)
Thuoác giaûm ñau 3 voøng
Amitriptyline (elavil)
Nortriptyline (Pamelor)
Ñieàu trò taïi choã
Capsaicin (Zostrix)
Lidocain daùn 5% (Lidoderm)
Chích corticoid

23. 23
ÑIEÀU TRÒ NGOAÏI KHOA
Khoâng coù phaãu thuaät naøo ñieàu trò thaønh coâng trong ñau sau herpec. Soá
löôïng caùc phaãu thuaät ñöôïc thaáy raát hieám. Nhöõng thuû thuaät goàm:
1. phong beá thaàn kinh: laøm giaûm ñau taïm thôøi
2. cordotomy
3. rhizotomy
4. neurectomies
5. caét thaàn kinh giao caûm
6. DREZ
7. chaâm cöùu
8. TENS
9. kích thích tuûy soáng
10. undermining the skin
16. 4 NHÖÕNG THUÛ THUAÄT GIAÛM ÑAU
Ñieàu trò noäi khoa toái ña tröôùc khi beänh nhaân ñöôïc choïn laøm thuû thuaät
giaûm ñau. Thoâng thöôøng ñoøi hoûi duøng thuoác giaûm ñau gaây nghieän ñeán
lieàu ñænh maø coù theå giaûm ñau hoaëc coù taùc duïng phuï.
Choïn löïa thuû thuaät giaûm ñau
Baûng
Caùc kieåu thuû thuaät giaûm ñau
Thuû thuaät giaûm ñau ñaëc bieät cho ñau thaàn kinh sinh ba
1. kích thích ñieän
A. Kích thích saâu trong naõo
B. Kích thích tuûy soáng
2. ñöa thuoác tröïc tieáp vaøo thaàn kinh trung öông
A. Nhöõng ñöôøng khaùc nhau: ngoaøi maøng cöùng, trong tuûy soáng, trong
naõo thaát
B. Caùc taùc nhaân khaùc nhau: thuoác teâ taïi choã, aù phieän,
3. Ñöa caùc coâng cuï vaøo soï
A. Cingulotomy

24. 24
B. Medical thalamotomy
C. Stereotactic mesencephalotomy
4. Thuû thuaät ñöa duïng cuï vaøo tuûy soáng
A. cordotomy
B. cordectomy
C. commissural myelotomy
D. Punctate midline myelotomy
E. Toån thöông vuøng nôi vaøo reã sau
F. Dorsal rhizotomy
G. Caét haïch reã sau
H Sacral cordotomy
5. caét haïch giao caûm
6. Thuû thuaät thaàn kinh ngoaïi bieân
A. Phong beá thaàn kinh
1. huûy thaàn kinh
2. khoâng huûy thaàn kinh
B. caét thaàn kinh
C. Kích thích thaàn kinh ngoaïi bieân
16.4.1 CORDOTOMY
Söï giaùn ñoaïn caùc boù sôïi beân naõo tuûy trong tuûy soáng. Cordotomy laø thuû
thuaät ñöôïc löïa choïn cho nhöõng beänh nhaân coù ñau moät beân ôû döôùi möùc
da C5. thuû thuaät naøy toát cho nhöõng beänh nhaân ñau buoát, ngheøo naøn
ñoái vôùi nhöõng beänh nhaân ñau trung taâm, ñau taïng. Thuû thuaät naøy coù
theå thöïc hieän nhö moät cuoäc moå môû, nhöng thöôøng deã thöïc hieän qua da
ôû khoaûng C1-2. neáu coù baát kyø ñau ñoái beân naøo , thuû thuaät coù khuynh
höôùng môû roäng vaø thöôøng daãn ñeán söï maát an toaøn ñoái vôùi
cordotomy.cordotomy hai beân coå mang laïi nguy cô maát hoâ haáp töï chuû.
Vì theá neáu cordotomy ñöôïc laøm, thì hai chæ ñöôïc laøm sau khi chöùc naêng
hoâ haáp, trao ñoåi coø bình thöôøng sau thì ñaàu. Hoaëc thì hai ñöôïc laøm nhö
phaãu thuaät môû trong vuøng ngöïc.

25. 25
Xem laïi giaûi phaãu caét ngang tuûy soáng ñeå lieân heä caùc boù thaàn kinh vôùi
daây chaèng, ñoäng maïch tröôùc coät soáng, hoâ haáp, vaø vuøng baøng quang.
ÑAÙNH GIAÙ TRÖÔÙC MOÅ
Ño chöùc naêng hoâ haáp cuûa theå tích phuùt tröôùc vaø sau thöû vôùi hoån hôïp
khí goàm 5% coø vaø 95% oø trong 5 phuùt. Neáu theå tích phuùt giaûm, nhöõng
beänh nhaân naøy seõ taêng nguy cô nguû gaø, khoâng taêng nguy cô neáu theå
tích phuùt taêng hoaëc khoâng ñoåi. Cuõng töông töï nhö vaäy, vôùi nhöõng beänh
nhaân < 50% giaù trò döï ñoaùn treân PFT thì khoâng choïn löïa.
ÔÛ nhöõng beänh nhaân coù ung thö phoåi ôû beân ñoái dieän vôùi beân döï ñònh
laøm cordotomy, phaûi kieåm tra chöùc naêng cô hoaønh beânh ñoái dieän döôùi
maøng huyønh quang, noùi caùch khaùc neáu cô hoaønh cuøng beân bò maát chöùc
naêng do cordotomy, beänh nhaân seõ bò suy hoâ haáp.
CORDOTOMY QUA DA
Chæ ñònh cho caùc tröôøng hôïp ñau moät beân döôùi C4-5. X quang gaàn nay
ñöôïc söû duïng ñeå ñaùnh giaù caùc thöông toån boù thaàn kinh tuûy beân
KYÛ THUAÄT
Beänh nhaân khoâng caàn gaây meâ. Thuoác giaûm ñau thöôøng ñöôïc söû duïng.
Beänh nhaân thöôøng phaûi tænh taùo vaø hôïp taùc, tuy nhieân coù theå söû duïng
thuoác cho beänh nhaân thoûai maùi vôùi thuû thuaät ví duï nhö hydroxyzine
Thuû thuaät ñöôïc thöïc hieän ôû khoa Xquang döôùi söï höôùng daãn cuûa maøng
huyønh quang hoaëc CT. ñoái vôùi maøng huyønh quang, ñaàu ñöôïc ñaët treân
Rosomoff giöõ ñaàu ñieàu chænh ñoä cao sao cho moûm chuûm cuøng vôùi maët
phaúng ngang vôùi maët phaúng khôùp öùc ñoøn. Ngöôøi laøm thuû thuaät ñöùng
beân ñoái dieän vôùi beân ñau, teâ taïi choã khoâng duøng epinephrine, chích
döôùi moûm chuûm 1cm. söû duïng kim 18 choïc doø tuûy soáng choïc ngang
höôùng nöûa ñöôøng giöõa bôø thaân C2 vaø phaàn tröôùc cuûa moûm gai C2. giöõ
kim tôùi maøng cöùng C2 traùnh toån thöông thaàn kinh (gaây ra ñau nhieàu)
Maøng cöùng seõ bò choïc ôù thôøi ñieåm maø muõi kim ñaït ñeám ñöôøng giöûa cuûa
moûm raêng treân maøng huyønh quang tröôùc sau. Moät vaøi ml dòch naõo tuûy

26. 26
ñöôïc huùt ra laéc ñeàu vôùi moät vaøi ml Pantopaque, vaø hoån hôïp dòch naøy
ñöôïc chích vaøo khoang döôùi nheän döôùi söï höôùng daãn cuûa maøng huyønh
quang. Moät ít thuoác naèm treân coät tröôùc, moät ít treân daây chaèng raêng
cöa, vaø haàu heát ôû khoang sau. Thuoác nhuoäm seõ chæ naèm taïm thôøi treân
daây chaèng raêng cöa, theo ñoù kim di chuyeãn nhanh vöøa ñuû tôùi tröôùc
trong khi ñoù treân monitor trôû khaùng seõ nhaûy lean töø 300-500 oâm trong
dòch naõo tuûy lean tôùi 1200-1500 oâm khi tuyû soáng bò ñaâm choïc.
Kích thích khoaûng 100Hz seõ taïo ra kieán boø ñoái beân ôû ngöôõng < 1volt.
Khoâng ñaùp öùng vaän ñoäng coù theå gaây ra vôùi 100 Hz trong boù naõo tuûy vaø
neáu co cöùng cô xaûy ra, gaây toån thöông seõ khoâng theå thöïc hieän ñöôïc.
Neáu coù kieán boø ôû tay, gaây toån thöông thöôøng seõ taïo ra töø caùnh tay vaø
vuøng ñau beân döôùi. Neáu kieán boø ôû chi döôùi gaây toån thöông taïo ra chæ ôû
chi. Kích thích ôû 2 Hz seõ taïo ra co giaät tay hoaëc coå cuøng beân ôû 1-3 volt.
Toån thöông böùc xaï ñöôïc thöïc hieän trong 30 giaây, trong khi beänh nhaân
duy trì co thaét cuûa tay cuøng beân vaø ñieän theá taêng töø töø töø soá 0. baát kyø
co giaät naøo cuûa tay laø chæ ra giaûm ñieän theá. Toån thöông thöù phaùt thöïc
hieän trong cuøng vuøng vaø thöôøng ít ñau. Vuøng cô theå thích hôïp sau ñoù
ñöôïc kieåm tra baèng ghim chích
Neáu thuû thuaät ñöôïc thöïc hieän an toaøn, hoäi chöùng Horner cuøng beân
thöôøng xaûy ra.
BIEÁN CHÖÙNG
Xem baûng 16-6
KEÁT QUAÛ
Ñoái vôùi nhöõng ngöôøi coù kinh nghieäm, 94% seõ ñaït ñöôïc giaûm ñau trong
thôøi gian naèm vieän. Möùc ñoä giaûm ñau seõ giaûm daàn theo thôøi gian. Sau 1
naêm 60% giaûm ñau, vaø 40% sau 2 naêm.
CHAÊM SOÙC SAU THUÛ THUAÄT
Doø dòch naõo tuûy seõ töï laønh. Beänh nhaân seõ giöõ naèm ngöûa 24giôø ñeå
phoøng ngöïc nhöùc ñaàu do tuûy soáng. Thuoác giaûm ñau thích hôïp coù theå
ñöôïc keâ toa. Neáu thaønh coâng, ngöôøi ta coù theå nhanh choùng ngöng caùc

27. 27
thuoác gaây nghieän cho ñieàu trò ñau ban ñaàu, hoäi chöùng cai nghieän hieám
khi xaûy ra.
CORDOTOMY MÔÛ COÅ
Moät söï lieân quan maät thieát vôùi cordotomy môû coå. Veà maët lyù thuyeát coù
theå thöïc hieän vôùi gaây teâ taïi choå cho nhöõng beänh nhaân khoâng theã gaây
meâ toaøn thaân.
MÔÛ MEÙP COÄT SOÁNG
Laøm giaùn ñoaïn sôïi caûm giaùc ñau ôû meùp tröôùc treân ñöôøng tôùi boù beân
naõo tuûy
Chæ ñònh: ñau hai beân hay giöõa xuaát phaùt möùc ngöïc
Kyõ thuaät: keát quaû: 60% beänh nhaân hoaøn toaøn giaûm ñau, 28% giaûm
moät phaàn, 8% khoâng giaûm
Bieán chöùng: yeáu chi döôùi xaûy ra 8%. Maát caûm giaùc xaûy ra ôû haàu heát
caùc beänh nhaân, nhöng vaãn toàn taïi trong vaøi ngaøy 16%, maát chöùc naêng
baøng quang 125maát chöùc naêng tình duïc cuõng coù theå xaûy ra. Ñaây laø nguy
cô cuûa toån thöông ñoäng maïch tuyû soáng tröôùc.
16.4.3 CHAÁM GIÖÕA COÄT SOÁNG
Chæ ñònh: ñau dai daúng ôû khung chaäu, taïng khoâng khoûi vôùi nhöõng
phöông phaùp trò lieäu khaùc.
Kyõ thuaät: laøm giaùn ñoaïn ñöôøng ñi cuûa coät giöõa sau
16.4.4 SÖÛ DUÏNG THUOÁC GAÂY NGHIEÄN TRONG HEÄ THAÀNKINH
TRUNG ÖÔNG
THUOÁC PHIEÄN TRONG TUÛY SOÁNG
Söû duïng thuoác phieän trong tuûy soáng coù theå aùp duïng gaây teâ ngoaøi maøng
cöùng hay trong tuûy soáng ñeå giaûm ñau. Kieåm soaùt ñau thoûa ñaùng coù theå
ñaït ñöôïc vôùi ñau vuøng döôùi coå maëc duø ñau treân cô hoaønh ñöôïc giôùi

28. 28
thieäu duøng morphin trong naõo thaát. Cuõng coù theå thöïc hieän kyõ thuaät 1
laàn ví du ïtieâm vaøo khoang döôùi maøng cöùng sau khi laøm laminectomy.
Hoaëc laø duøng kyõ thuaät vôùi thôøi gian ngaén lieân tuïc ñaët catheter döôùi
maøng cöùng. Cuõng coù theå thöïc hieän ñaët döôùi da moät reservoir, hay bôm
tieâm. Keát quaû coù giôùi haïn, thöôøng khoaûng 1 naêm, vaø do vaäy khoâng coù
chæ ñònh cho ñau maïn tính. Theo thôøi gian, ñoøi hoûi taêng lieàu bôõi vì gia
taêng söï dung naïp thuoác cuûa beänh vaø taùc duïng phuï cuûa thuoác
Thuoác phieän trong tuûy soáng
Thuoác phaûi khoâng söû duïng chaát baûo quaûn,. Ñieàu naøy coù leõ phaûi ñöôïc
chuaån bò bôõi döôïc syõ. Söï löïa choïn, trong thöông maïi coù theå choïn nhöõng
thuoác ñaõ ñöôïc chuaån bò saün goàm Duramorph, Infumorph, baát kyø thuoác
naøo trong soá ñoù coù theå pha loaûng ñöôïc tôùi noàng ñoä thaáp hôn vôùi dung
dòch pha loaûng khoâng coù chaát baûo quaûn. Dung naïp cheùo moät caùch coù
heä thoáng vôùi thuoác phieän xaûy ra, vaø thuoác phieän tuûy soáng coù hieäu quaû
hôn ôû nhöõng beänh nhaân khoâng coù söû duïng lieàu cao lieân tuïc thuoác phieän
ñöôøng tónh maïch.
Taùc duïng phuï: bao goàm ngöùa, suy giaûm hoâ haáp, bí ñaùi, noân möûa.
Thöïc hieän tieâm thuoác
Tröôùc khi caáy vaøo heä thoáng phaân phoái thuoác laâu daøi, moät test tieâm
thuoác phaûi ñöôïc thöïc hieän ñeå ñaùnh giaù möùc ñoä giaûm ñau vaø dung naïp
cuûa thuoác. Theâm vaøo ñoù catheter choïc xuyeân qua da vaøo maøng cöùng
hay trong tuûy soáng ñöôïc noái vôùi bôm beân ngoaøi. Lieàu söû duïng cho
catheter trong tuûy soáng thöôøng thaáp hôn 5-10 laàn so vôùi ngoaøi maøng
cöùng.
Ñaùnh giaù Trình töï sau tieâm sau moãi laàn tieâm:
3. khoâng söû duïng thuoác nghieän khaùc trong 24 giôø
4. 2 oáng Naloxone vaø oáng tieâm ñöôïc daùn treân giöôøng beänh
nhaân
5. ñaàu giöôøng quay cao 10 ñoä trong 24 giôø
6. ghi nhaän taàn soá hoâ haáp moãi giôø trong 24 giôø, neáu beänh
nhaân nguû vaø taàn soá hoâ haáp < 10 laàn/phuùt , phaûi ñaùnh thöùc beänh nhaân

29. 29
daäy. Neáu khoâng ñaùnh thöùc beänh nhaân, theâm naloxone 0,4mg chích
tónh maïch vaø ñaùnh giaù laâm saøng, theo doõi oxymeter 24 giôø
7. Diphnhydramine 25mg tónh maïch
8. droperidol 0,625 mg
9. cung caáp thuoác ñau
A. doái khaùng thuoác phieän Nalbuphine
B. toradol
CAÁY BÔM PHAÂN PHOÁI THUOÁC
Maëc duø kieåm soaùt ñau an toaøn coù theå ñaït ñöôïc hoaëc vôùi thuoác ngoaøi
maøng cöùng hoaëc trong tuûy soáng, vaán ñeà cuûa ñaët catheter ngoaøi maøng
cöùng laø phaùt trieån seïo vaø coù theå ít hieäu quaû sôùm hôn laø trong tuûy soáng.
Bôm chæ ñöôïc caáy vaøo beänh nhaân neáu nhö test giaûm ñau vôùi tieâm ngoaøi
maøng cöùng vaø trong tuûy soáng thaønh coâng. Cuoäc soáng öôùc ñoaùn treân 3
thaùng thì môùi aùp duïng caáy bôm.
Ngöôøi ta thöôøng duøng bôm infusaid. Chæ söû duïng 1 kim ñaïc bieät 22. tæ leä
phaân phoái thuoác gia taêng vôùi nhieät ñoä cô theå 10-13% moãi ñoä cao hôn 37
ñoä, vaø cuõng giaûm töông töï nhö vaäy vôùi moãi ñoä thaáp hôn 37 ñoä, vaø trôû
neân maát chính xaùc khi coù ít hôn 4ml dòch trong bình. Nhöõng bôm naøy
khoâng bao giôø chaïy ñeán thaáp hôn hoaëc troáng. Saûn phaåm cuûa Metronic
laø bôm coù laäp trình
Phaãu thuaät ñaët vaøo
Ñieàu khieån bôm sau moå
Maëc duø bôm ñöôïc bôm khi beänh nhaân rôøi phoøng moå, tröø khi hoï ñöôïc
duøng thuoác phieän tuûy soáng cho ñeán thôøi ñieåm phaãu thuaät, bôm thöôøng
ñöôïc chænh nhieàu ngaøy cho thuoác ñaït ñeán heä thaàn kinh trung öông
tröôùc khi möùc ñoä ñau hoaøn toaøn ñöôïc kieåm soaùt. Ñieàu naøy coù theå ñaït
ñöôïc baèng caùch bôm tröïc tieáp
Bieán chöùng
Vieâm maøng naõo vaø suy hoâ haáp laø bieán chöùng thöôøng gaëp. Doø dòch naõo
tuûy vaø tuûy soáng coù theå xaûy ra. Khoâng keát noái ñöôïc vôùi catheter coù theå
laø thaát baïi giaûm ñau, nhöng coù theå giaûi quyeát ñöôïc baèng ngoïai khoa

30. 30
Keát quaû:
Ñau ung thö coù caûi thieän coù yù nghóa ñeán 90%. Tæ leä thaønh coâng trong
ñau thaàn kinh laø 25-50%
THUOÁC PHIEÄN TRONG NAÕO THAÁT
Chæ ñònh
Coù theå duøng trong ñau do ung thö vuøng ñaàu coå khoâng ñaùp öùng vôùi
nhöõng phöông phaùp khaùc ôû beänh nhaân coù tieân löôïng soáng coøn döôùi 6
thaùng.
Kyõ thuaät
Moät catheter trong naõo thaát ñöôïc noái vôùi moät heä thoángbình naõo thaát.
0,5 -1 mg morphine chích vaøo , vaø thöôøng laøm giaûm ñau 24 giôø
Bieán chöùng
Taùc duïng phuï: thöôøng hoa maét choùng maët, noân oùi. Nguy cô giaûm hoâ
haáp coù theå giaûm thieåu neáu söû duïng lieàu chính xaùc. Bieán chöùng trong
nghieân cöùu 52 beänh nhaân: nhieãm truøng reservoir 45, gaäp catheter 25,
taéc ngheõn catheter 6%, vieâm maøng naõo 25
Keát quaû
Ñau thöôøng kieåm soaùt ñöôïc trong voøng 2 thaùng, nhöng sau ñoù keát quaû
giaûm daàn do bôõi söï dung naïp cuûa thuoác phieän
16.4.5 KÍCH THÍCH TUÛY SOÁNG
Nguoàn goác phaùt trieån töø söï kích thích coät tuûy löng, töø ñoù ngöôøi ta khaùm
phaù ra raèng giaûm ñau cuõng xaûy ra vôùi kích thích buïng . giaûm ñau ôû
ngöôøi kích thích dai daúng maø khoâng ñaùp öùng vôùi naloxone. Cô cheá

31. 31
chính xaùc cuûa haønh ñoäng naøy laø chöa xaùc ñònh, nhöng coù leõ lieân quan
ñeán söï keát hôïp thaàn kinh. GABA vaø serotonin taêng cao vôùi kích thích
tuûy soáng. Tæ leä giaûm ñau giaûm bôùt theo thôøi gian vaø khoaûng 2 naêm so
vôùi giaû döôïc.
Chæ ñònh
1. ñau: hoäi chöùng ñau sau laminectomy, hoäi chöùng ñau phöùc hôïp
vuøng, ñau sau môû ngöïc, xô cöùng nhieàu nôi…
2. chöùc naêng: co giaät nöûa beân, maát chöùc naêng baøng quang, ñau thaét
ngöïc
3. moät caùch toång theå khoâng duøng cho beänh nhaân ung thö, beänh
nhaân vôùi tieân löôïng soáng giôùi haïn
Kyõ thuaät
thöù töï trong kích thích tuyû soáng ñaït hieäu quaû, caàn thieát cho beänh nhaân
caûm thaáy söï kích thích trong vuøng ñau. Hai kyõ thuaät töông töï nhö ñaët
ñieän cöïc döôùi maøng cöùng
1. taám gioáng ñieän cöïc ñaët döôùi nöûa beân caét baûn soáng
2. daây gioáng ñieän cöïc ñaët qua da vôùi kim Touhy
theo doõi sau ñaët ñieän cöïc, moät thöû nghieäm kích thích ngoaøi sau vaøi
ngaøy xaùc ñònh neáu coù hieäu quaû ñieän cöïc ñöôïc laáy boû khi khoâng coù moät
ñaùp öùng roõ raøng naøo
Bieán chöùng
vôùi baûn ñieän cöïc, coù 3,5% nhieãm truøng, coù ñaùp öùng vôùi vieäc laáy boû vaø
duøng khaùng sinh. Bieán chöùng ít gaëp hôn laø di chuyeån ñieän cöïc, doø dòch
naõo tuyû, töông taùc vôùi maùy taïo nhòp, ñau lan toûa, meät yeáu
Keát quaû
Tæ leä thaønh coâng trong kieåm soaùt ñau 50%, , ñaït ñöôïc 50% ôû caùc
chuyeân gia coù kinh nghieäm
döï ñoaùn cho nhöõng tröôøng hôïp keùm ñaùp öùng: ñau do toån thöông tuûy
soáng, toån thöông haïch gaàn thaát baïi hoäi chöùng löng vôùi ñau löng nhieàu
hôn ñau
164.6 KÍCH THÍCH NAÕO SAÂU
Chæ ñònh

32. 32
Coù theå gaây tranh luaän. Coù theå xem xeùt khi maø taát caû caùc phöông phaùp
khaùc thaát baïi
16.4.7 TOÅN THÖÔNG VUØNG VAØO REÃ SAU
1. ñau do giaät caùc reã thaàn kinh. Thöôøng sau tai naïn moâtoâ
2. Toån thöông coät soáng, vôùi ñau xung quanh döôùi vuøng caûm giaùc
3. Ñau sau herpec
4. Ñau chi maát sau caét cuït
5. thöôøng khoâng duøng trong ung thö
Kyõ thuaät, theo doõi sau thuû thuaät: naèm nghæ taïi giöôøng 3 ngaøy ñeå giaûm
nguy cô doø dòch naõo tuûy
Bieán chöùng yeáu cuøng beân, maát caûm nhaän cô theå trong 10% beänh
nhaân, vaãn toàn taïi trong moät nöûa
Keát quaû: ñau lieân quan ñeán ñaùm roái caùnh tay bò daèng xeù. 80-90% giaûm
trong thôøi gian daøi ñöôïc mong ñôïi. Lieät 2 chaân vôùi ñau giôùi haïn tôùi
vuøng toån thöông giaûm 80% so vôùi 30% ñau lieân quan ñeán vuøng döôùi toån
thöông
16.4.8 THALAMOTOMY
Coøn tranh caûi vaø hieám duøng. Khoâng thöôøng quy trong ñieàu trò ñau. Coù
theå söû duïng cho beänh nhaân ñau do ung thö, ñaëc bieät ôû ñaàu, coå, maët.
Ñaùp öùng vôùi hoäi chöùng ñau thaàn kinh khoâng thöôøng xuyeân. Ñích laø
trung taâm ñoài thò
Chuaån bò tröôùc moå: chuïp CT hay MRI ñeå ño khoái toån thöông, öôùc
löôïng vò trí ñích.
Bieán chöùng
Tæ leä töû vong < 1%, xuaát huyeát 0,55 hematoma döôùi nheän 0,55, lieät nöûa
ngöôøi 1%, kinh nghieäm giaûm 20-70%. Maát ngoân ngöõ xaûy ra khoâng
thöôøng xuyeân
Keát quaû

33. 33
Kieåm soaùt ñau 505 vôùi ñau do ung thö, nhöng tæ leät taùi phaùt ñau thöôøng
thaáy vaø 60% trong 6 thaùng. Chæ 20% tröôøng hôïp ñau do thaàn kinh coù
ñaùp öùng.
16. 5 HOÄI CHÖÙNG ÑAU PHÖÙC HÔÏP VUØNG
Tröôùc ñaây cuõng ñöôïc goïi laø ñau. Ñöôïc giôùi thieäu naêm 1864 bôõi Weir
Mitchell. Ñöôïc duøng moâ taû moät hoäi chöùng raát hieám theo sau khi toån
thöông phaàn thaàn kinh ngoaïi bieân trong cuoäc noäi chieán ôû Myõ. Ñau buoát
boûng, thay ñoåi chöùc naêng vaän ñoäng töï chuû
Trong daïng naëng, ñau lôùn, ñöôïc cho laø do toác ñoä cao cuûa toån thöông.
Ñau nhoû hay daïng nheï ñöôïc moâ taû sau chaán thöông khoâng do ñaâm choïc
. hoäi chöùng vai caùnh tay vaø phì ñaïi Sudek laø nhöõng bieán theå khaùc.
Naêm 1916, heä thoáng thaàn kinh töï chuû ñöôïc ñöa vaøo bôûi Reneù Lerich vaø
töø loaïn döôõng phaûn xaï giao caûm sau ñoù ñöôïc söû duïng.
Sau moå hoäi chöùng ñau phöùc hôïp vuøng ñaõ ñöôïc moâ taû sau phaãu thuaät
oáng coå tay töông töï nhö phaãu thuaät coát soáng coå, coät soáng thaét löng
Toát nhaát, hoäi chöùng ñau phöùc hôïp vuøng phaûi ñöôïc xem nhö moät trieäu
chöùng phöùc hôïp vaø khoâng nhö laø moät hoäi chöùng rieâng leû hay thöïc theå y
hoïc. Nhöõng bieåu hieän cuûa beänh nhaân coù hoäi chöùng ñau phöùc hôïp vuøng
khoâng laø moät nhoùm ñoàng nhaát, vaø bao goàm
1. Hoäi chöùng ñau phöùc hôïp vuøng thöïc söï: moät phöùc hôïp bieåu hieän
thaàn kinh xaûy ra khi coù hay khoâng coù toån thöông thaàn kinh
2. Moät tình traïng y khoa rieâng bieät töø hoäi chöùng ñau phöùc hôïp vuøng
nhöng vôùi nhöõng daáu hieäu vaø trieäu chöùng : maïch maùu, vieâm, thaàn
kinh…
3. Saûn phaåm cuûa söï baát ñoäng nhoû: nhö traùnh thaùi ñoä ñau naëng ôû
thôøi ñieåm roái loaïn taâm thaàn
4. Phaàn cuûa roái loaïn giaû taïo vôùi hoaëc laø neàn taûng taâm lyù, hoaëc laø
nhöõng taùc ñoäng thöù phaùt
Beänh hoïc

34. 34
Nhöõng giaû thuyeát tröôùc ñaây vieän daãn söï daãn truyeàn giöõa caùc sôïi giao
caûm vaø sôïi ñau höôùng taâm. Giaû thuyeát naøy hieám khi ñöôïc vieän daãn
trong thôøi gian gaàn ñaây.
Moät giaû thuyeát khaùc ñöôïc thöøa nhaän trong thôøi gian gaàn ñaây lieân quan
ñeán söï phoùng thích nor-epinephrine ôû giao caûm taän cuøng vôùi söï taêng
nhaïy caûm thöù phaùt vôùi nhöõng maàm hay boùc boû daây thaàn kinh.nhieàu giaû
thuyeát hieän ñaïi cuõng khoâng bao quaùt heát söï lieân quan cuûa heä thaàn kinh
töï chuû trong taát caû caùc tröôøng hôïp.
Vì theá, nhieàu söï bieán ñoåi thaáy ñöôïc trong hoäi chöùng ñau phöùc hôïp vuøng
coù leõ ñôn giaûn laø hieän töôïng hôn laø phaàn cô cheá sinh beänh hoïc.
LAÂM SAØNG
Hoäi chöùng ñau phöùc hôïp vuøngcoù leõ ñöôïc moâ taû nhö hieän töôïng, ví duï
moät phöùc hôïp thay ñoåi khaùc nhau cuûa caùc daáu hieäu, trieäu chöùng do bôõi
nhieàu nguyeân nhaân trong nhoùm khoâng ñoàng nhaát. Khoâng coù moät tieâu
chuaån chaån ñoaùn cho tình traïng beänh ñöôïc thieát laäp, nhöõng nhaø
nghieân cöùu khaùc nhau choïn loïc caùc yeáu toá khaùc nhau choïn hay loaïi tröø
töø nhöõng nghieân cöùu cuûa hoï.
TRIEÄU CHÖÙNG :
Ñau: aûnh höôûng ñeán chi, thöôøng buoát boûng, vaø noåi baät ôû tay hay chaân.
Phaàn lôùn khôûi ñaàu trong voøng 24 giôø sau toån thöông, tuy nhieân hoäi
chöùng ñau phöùc hôïp vuøng coù theå dieån tieán nhieàu ngaøy tôùi nhieàu tuaàn.
Thaàn kinh giöõa, truï, thaàn kinh hoâng laø thöôøng gaëp nhaát. Tuy nhieân
khoâng phaûi luoân luoân thaáy ñöôïc thaàn kinh bò toån thöông. Haàu nhö baát
kyø kích thích caûm giaùc laøm xaáu ñi tình traïng ñau
Khaùm thöïc theå thöôøng khoù khaên do ñau
Thay ñoåi maïch maùu: hoaëc laø giaûn maïch hoaëc laø co thaét maïch. Thay ñoåi
dinh döôõng: da khoâ, vaûy, cöùng khôùp, ngoùn tay deït, moùng deã gaûy, toùc
daøi hay ruïng toùc, thay ñoåi baøi tieát.
CHAÅN ÑOAÙN

35. 35
Trong tröôøng hôïp khoâng coù xaùc ñònh nguyeân nhaân hay beänh hoïc, vieäc
chaån ñoaùn khoâng coù test cô baûn chuyeân bieät, thieáu tieâu chuaån vaøng
chaån ñoaùn. Coù nhieàu test giuùp cho vieäc chaån ñoaùn, goàm:
1. Nhieät hoïc: thieáu tin caäy trong thöïc haønh laâm saøng
2. Xaï hình xöông 3 pha: thay ñoåi ñieån hình trong hoäi chöùng ñau
phöùc hôïp vuøng cuõng xaûy ra sau caét thaàn kinh giao caûm, ñieàu naøy
theo kinh ñieån cuõng ñöôïc xem xeùt ñieàu trò
3. Laøm taéc ngheõn thaàn kinh giao caûm qua tónh maïch vuøng: thöôøng
duøng guanethedine
4. Phaãu thuaät caét thaàn kinh giao caûm: moät vaøi yù nghóa laøm giaûm ñau
trong 90% beänh nhaân. Coù chuû tröông khaùc cho raèng khoâng coù lyù
do ñeå xem xeùt vieäc caét thaàn kinh giao caûm bôõi vì laøm ngheõn thaàn
kinh giao caûm khoâng coù nhieàu hieäu quaû hôn giaû döôïc.
5. Kích thích tuûy soáng: moät vaøi thaønh coâng ñöôïc baùo caùo.
16.6 TAØI LIEÄU THAM KHAÛO