1. AÇLIK, İŞTAH, TOKLUK
Prof.Dr. Meral AŞÇIOĞLU

3. Açlık: Kişinin şiddetli besin alma isteği
duymasıdır.
Bu duyu; mideden kaynaklanan açlık
kasılmaları şeklindeki duyular ve farklı
bir çok uyarıya bağlı olarak beslenme ile
ilgili merkezlerde oluşturulur.

5. Açlık,tokluk ve iştah duyuları;
beslenme davranışının,
besin alımı ile enerji tüketimi
arasında bir denge oluşturacak
şekilde gerçekleşmesini sağlar.

6. Besin alımı ve enerji tüketimi arasındaki
dengeyi sağlayan beslenme ile ilgili
duyuların merkezleri hipotalamustadır.
Merkezler bu dengeyi sağlarken,
gastrointestinal kanal ve karaciğerden
çıkan nöral ve hormonal mesajlar ile
plazma glukoz düzeyi ve plazma serbest
yağ asidi düzeyi vb mesajlara göre bir
beslenme davranışı gerçekleştirilir.

8. Beslenme ile ilgili merkezler
 Açlık merkezi → Lateral hipotalamusta
 Tokluk merkezi → Ventromedial
hipotalamusta
 Türe özgü besin seçiciliği ile ilgili merkez
→ Amigdalada
 Mekanik aktiviteler ile ilgili merkez →
Beyin sapında (Çiğneme, yutma)
 İştah merkezi → Anterior hipotalamusta

11. Beslenme ile ilgili merkezler
karşılıklı koordineli olarak çalışıp
vücut ağırlığının oldukça dar sınırlar
içinde sabit tutulmasını sağlarlar.

12. Besin alımının akut düzenlenmesinde
rol alan uyarılar
1. Kan glikoz düzeyi (Glikostatik teori).
2. Kan aminoasit düzeyi (Aminostatik
teori).
3. Kandaki yağ sindirim ürünlerinin
düzeyi (lipostatik teori).
4. G.I. Dolgunluk, G.I’al hormonlar
(CCK).
5. Çevre sıcaklığı
6. Baş bölgesindeki çiğneme ve yutma ile
ilgili reseptörlerin uyarılma düzeyi

13. Besin alımının uzun süreli
düzenlenmesinde rol alan uyarılar
1. Kandaki yağ sindirim ve metabolizma
ürünlerinin düzeyi.
2. Troid hormon düzeyleri.
3. Insulin düzeyindeki bozukluklar.
4. Anormal psişik durumlar.
5. Zayıf düşüren hastalık sonrası nekahat.
6. Kalıtsal yapı

14. Besin alımının düzenlenmesinde rol
alan nörotransmitterler:
- Serotonin (besin alımını azaltır)
- Katekolaminler (adrenalin, noradrenalin,
dopamin)
∀α 2 adrenerjik reseptör aktivasyonu
iştahı artırır.
∀β adrenerjik ve dopaminerjik
reseptörlerin aktivasyonu iştahı azaltır.

15. YEMEYİ ARTTIRAN, AÇLIK DUYUSU
OLUŞTURAN FAKTÖRLER
• NORADRENALİN (NA) • NA, HİPOTALAMUSTAKİ
ALFA 2 ADRENERJİK
• NÖROPEPTİD Y (NPY)
RESEPTÖRLER
• GALANİN
• NPY, HİPOTALAMUSTA
• OPİYOİD PEPTİDLER VE YEME İLE İLGİLİ
GİBİ BEYİN SAPI
NÖROMEDİYATÖRLER ÇEKİRDEKLERİNDEKİ
AKSON UÇLARINDA
• BÜYÜME HORMONU
SALIVERİCİ • NA VE NPY, DAHA ÇOK
KARBONHİDRATLI
HORMON(GHRH)
BESİNLERİN
• GHRELİN YENİLMESİNDE
• OREKSİNLER ARACILIK EDER

17. YEMEYİ AZALTAN, TOKLUK DUYUSU
OLUŞTURAN FAKTÖRLER
• SEROTONİN VE DOPAMİN GİBİ SSS
NÖROTRANSMİTTERLERİ
• HEM GASTROİNTESTİNAL HORMON HEM DE SSS
NÖROMEDİYATÖRÜ İŞLEVİ YAPAN KOLESİSTOKİNİN
(CCK) VE BOMBEZİN(GRP)
• SSS’ DE NÖROMEDİYATÖR İŞLEVİ YAPAN
KORTİKOTROPİN SALIVERİCİ HORMON (CRH)
• PANKREAS HORMONLARI OLAN İNSÜLİN,
GLUKAGON,AMİLİN , GLUKAGON-BENZERİ PEPTİD 1
(GLP-1)
• HORMON İŞLEVİ YAPAN DÖRT DOYMA FAKTÖRÜ
(LEPTİN, ADİPOSİN,AGUTİ PROTEİNİ VE SATİETİN)
• NORADRENALİN ALFA 1 RESEPTÖRLERİ ÜZERİNDEN
• ALFA-MELANOSİT STİMÜLE EDİCİ HORMON

18. LEPTİNİN ROLÜ
HİPOTALAMUSU ETKİLEYEREK BESİN ALIMINI
BASKILAR
 AYNI ZAMANDA ENERJİ TÜKETİMİNİ ARTTIRIR
NPY’NİN EKSPRESYONUNU AZALTMASININ
ETKİSİ VARDIR
LEPTİNİN PLAZMA DÜZEYİ YAĞ DOKUSU HACMİ
İLE KORELASYON GÖSTERMEKTE

19. LEPTİNİN ROLÜ-2
• LEPTİN YOKLUĞU OLAN FARELERDE OBESİTE ,
ENERJİ KULLANIMINDA AZALMA VE HİPERFAJİ
GÖRÜLMEKTEDİR
• KANDA LEPTİN DÜZEYİNİN YÜKSEK OLDUĞU
OBESİTE OLGULARI DA BULUNABİLİR . SEBEBİNİ
TARTIŞINIZ.
• LEPTİN HASSASİYETİNDE AZALMA TANIMLANMIŞTIR

20. Anoreksia nevroza: Hipotalamik
beslenme merkezi anormalliklerinde
veya psikolojik nedenlere bağlı olarak
ortaya çıkan şiddetli iştahsızlık.
Afaji: Açlık merkezindeki bir lezyona
veya ventromedial merkezin sürekli
uyarılmasına bağlı olarak gelişen
tokluk hissi sonunda oluşabilir, besin
alımının durdurulmasıdır.(Yutma felci
de afajiye neden olabilir.)
Hiperfaji: Aşırı beslenme.

21. Açlığın vücuttaki besin depolarına etkisi
• Karbonhidrat depoları enerji gereksiniminin
ortalama 12 saatlik bir kısmını karşılar.
• Açlıkta yağlar en önemli enerji kaynağıdırlar,
vücuttaki tüm yağ depoları boşalıncaya
kadar boşalmaları kesintisiz devam eder.
Yağların metabolizma ürünü olan
asetoasetik asit, β -hidroksibutirik asit,
aseton kan-beyin bariyerini aşıp beyin
tarafından enerji için kullanılabilirler.

22. • Açlıkta proteinlerin enerji için
kullanımı 3 fazda oluşur.
3. Karaciğerdeki kolay mobilize olabilen
proteinlerin glikoneojenezle glikoza
dönüşümü
4. Yavaş dönem
5. Enerji temininin proteinlerle kısıtlı kaldığı
hızlı yıkım dönemi