3. #=O|~ü – _çÃãO|~ü 2006
ã¨OѨ٘ 6 ã¨OzHõ 6 ã¨OYº 21
D ã¨OzHõÖ’......D ã¨OzHõÖ’......D ã¨OzHõÖ’......D ã¨OzHõÖ’......D ã¨OzHõÖ’......
K«O^•Å∞, ~°K«#Å∞ ѨOѨ=Åã≤# z~°∞<å=∂ :
a.*’ºu
Z_ç@~ü, =∞Ç≤ÏàÏ=∂~°æO
3–6–779/6, gkä <≥O.14, Ç≤Ï=∂Ü«∞`ü#QÆ~ü
ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^£ – 29
á¶È<£ – 040 27625245
^≥·fi=∂ã≤Hõ Ѩ„uHõ
Hõ=~ü _ç*ˇ·<£, =Ú„^Œ} : K«i`« WO„ÃÑ+¨<£û
=∞Ç≤ÏàÏ=∂~°æO
q_çHÍÑ‘ – ~°∞.10/–
ã¨O=`«û~° K«O^• – ~°∞.50/–
rq`« K«O^• – ~°∞.300/–
ã¨Oáê^ŒHõ=~°æO
a.*’ºu (Z_ç@~ü)
a.J#∂~å^èŒ
_®.Ñ≤.q[Ü«∞ÅH˜∆ ‡
Ñ≤.[Ü«∞
Ñ≤.J#Å
ã¨ÅǨ=∞O_»e
Hõ$ëê‚ÉÏ~Ú
x~°‡ÖÏ~å}˜
=#=∂Å
HÍ`åºÜ«∞x q^Œ‡¿ÇÏ
H˘O_ÕѨÓ_çx~°‡Å
Ñ≤.ã¨`«º=u
HÍ`åºÜ«∞x
â◊tHõà◊
mahilamargam@rediffmail.com
«¨ã¨Oáê^ŒH©Ü«∞O : =∞Ç≤Ïà◊Å áÈ~å@ q[Ü«∞O 3
« K«i„`«Ö’=∞Ç≤Ïà◊ : 19= â◊`å|ÌѨ٠™êfi`«O„„`«ºã¨=∞~åÅÖ’
~å}∞Å, ÉËQÆOÅ, ™ê^è•~°} =∞Ç≤Ïà◊Å áê„`« – q. QÍiæ 5
« Hõ^äŒ : „¿Ñ"Õ∞...... rq`«=∂? – Ü«∂q∞x 11
«"åºã¨O : Jaè=$kú Ѩ^äŒHÍÅÖ’ ¢ã‘ÎÅ „Ѩâ◊flÅ#∞ U q^èŒOQÍ
J~°÷O KÕã¨∞‰õΩOÏO? – _®IIÔH.ã¨`«ºÅH˜∆‡, ÔH.ã¨[Ü«∞ 17
« q=Hõ∆ : '=∞QÆѨx— P_»"å~°∞ KÕ¿ãÎ...... – yi[ 22
« "åºã¨O : „¿Ñ=∞, áêu„=`«ºO, "Õâߺ=$uÎ – ÃÑiÜ«∂~ü 24
« ѨijÅ# : i[ˆ~fi+¨#∞¡..... áÈ~å_ç ™êkèOK«∞‰õΩ#fl ǨωõΩ¯ – Ѩ=# 28
« Hõ^äŒ : ÑπÛ....... [Ü«∞ _®Hõì~°∞ HÍÅ – _®IIÑ≤.q[Ü«∞ÅH˜∆‡ 29
« JO`«~å˚fÜ«∞O : Hõhflˆ~ Hõ`«∞ÎÅ∞ KÕã≤ áÈ~å_»∞`«∞#fl áêÅã‘Î<å =∞Ç≤Ïà◊Å∞ – Ѷ¨ÓÖò=Ou 34
«áÈ~å@„ã¨=OuÖ’.... : 38
« ѨÙã¨ÎHõѨiK«Ü«∞O : 'Ô~_£~À*Ï— ~À*Ï ÅÔQ˚O|~üæ ѨiK«Ü«∞O – <åQÆ~åA 42
«ã¨ÊO^Œ# : ~åºyOQ∑¿Ñ~°∞`À J=∂#gÜ«∞K«~°º– g∞_çÜ«∂ J`«∞º`åûǨÏO – Ñ≤.[Ü«∞ 43
«áê~î°‰õΩÅ"ÕkHõ : +¨ÉÏ<å Pr‡...... hH˜k `«QÆ∞<å? 44

4. 4 =∞Ç≤ÏàÏ=∂~°æO v #=O|~ü – _çÃãO|~ü 2006
QÆ∞iÎOѨ٠=∂~°∞ʉõΩ ^•ifÜ«∂Å<Õ PHÍOHõ∆`À
=∞#ã¨=∂[O ¢ã‘ÎÅ#∞XHõ~°HõOQÍ#∂ѨÙ~°∞+¨µÅ#∞=∞~À~°HõOQÍ#∂x~°fizOzOk.¢ã‘ÎxѨÙ~°∞+¨µ_çH˜ÉÏxã¨QÍ
=∂ˆ~Û„Hõ=∞OÖ’<ÕDx~°fiK«<åÅ∞=KåÛ~Ú.|ÅOQÍ"Õà◊¥§#∞‰õΩ<åfl~Ú.D~ÀAJqZO`«QÍ=∞#rq`«OÖ’'ã¨Ç¨Ï[O—
J~ÚáÈÜ«∂Ü«∞O>Ë Jã¨Å∞ =∞#O `Õ_® =ÙO^Œx QÆ∞iÎOK«ÖË#O`«QÍ. '¢ã‘ΠѨÙ~°∞+¨µe^ŒÌ~°∞ =∞#∞+¨µÖË Hõ^•– "åà◊§ =∞^茺
D `Õ_® ZO^Œ∞‰õΩ =ÙOk— J<Õ PÖ’K«# ‰õÄ_® ~å#O`«QÍ Jq =∞#‰õΩ JÅ"å@~ÚáÈÜ«∂~Ú. =∞i D Ѩiã≤÷u
=∂~åÛÅO>Ë–XHõq+¨Ü«∂xflQÆ∞iοãÎ`«~åfi`«^•xfl=∂ˆ~Û,=∂~°∞Û‰õΩ<ՄѨܫ∞`«flOKÕÜ«∞QÆÅO.
'QÆ∞iÎOK«_»O—J<Õ"≥Ú^Œ˜J_»∞QÆ∞"ÕÜ«∞_®xH˜ 'q=Hõ∆— ji¬Hõ#∞„áê~°OaèOKåO.Wkáê~î°‰õΩÅji¬Hõ.
'L"≥∞<£ =~°Öò¤— Jx ¿Ñ~°∞ ÃÑ@∞ì‰õΩ#fl ëêѨÙÅ∞ Jhfl =O˜O˜ ™ê=∂#∞Å<Õ J=∞‡_»O ^ŒQÆæ~° #∞Oz, á¶êºHõìsÖ’¡
=∞Ç≤ÏàÏ HÍi‡‰õΩʼnõΩ `«‰õΩ¯= "Õ`«<åÅ∞ ~Ú=fi_»O ^•HÍ „Ѩux`«ºO ¢ã‘ÎÅ∞ Z^Œ∞~˘¯<Õ q=Hõ∆ QÆ∞iÎOz `«=∞ J#∞Éèí"åÅ
#∞O_ç, ѨijÅ# #∞O_ç áê~î°‰õΩÅ∞ ~åã≤ ѨOáêÅx HÀ~°∞`«∞<åflO. =∞#Ö’ =∞#ˆH `≥b‰õΩO_® ¿Ñ~°∞‰õΩáÈ~Ú#
áê`«|∂A#∞=keOK«∞HÀ=_®xH˜‰õÄ_®Dji¬HõLѨÜ≥∂QÆѨ_®Å<Õ^ÕPHÍOHõ∆.
'ã¨ÊO^Œ#— ^•K«∞HÀ_®xH˜ HÍ^Œ∞ ѨOK«∞HÀ_®xH˜!
x`«ºrq`«OÖ’ '¢ã‘ÎÅ∞—QÍ =∞#O Z<Àfl J#∞Éèí"åÅ#∞ Z^Œ∞~˘¯O@∞<åflO. =∞# K«∞@∂ì Z<Àfl ã¨OѶ¨∞@#Ö’¡
¢ã‘ÎÅ∞ ÉÏ^èŒÅ‰õΩ QÆ∞~°=Ù`«∞<åfl~°∞. H˘xfl™ê~°∞¡ ¢ã‘ÎÅ∞ "å˜x Z^Œ∞~˘¯O@∂ =ÙOÏ~°∞. XHÀ¯™êi
q[Ü«∞=O`«=∞=Ù`å~°∞. XHÀ¯™êi qѶ¨Å"≥∞ÿ<å qÅ∞"≥·# QÆ∞}áê~îåÅ#∞ <Õ~°∞ÛH˘x =ÚO^Œ∞‰õΩ "≥à◊¥Î =ÙOÏ~°∞.
W=hfl =∞#H© [~°Q˘K«∞Û ‰õÄ_®. WÖÏO˜ ã¨O^Œ~åƒùÖ’¡ =∞#O^ŒiÖ’ U^À XHõ Hõ∆}OÖ’<Õ HÍ=K«∞Û– nxfl
JO^ŒiH© K≥áêÊe, JO^Œi`À ѨOK«∞HÀ"åe, nxfl ~åã≤ JO^Œi`À K«kqOKåe J<Õ ÉèÏ=O HõÅ∞QÆ∞`«∞Ok.
=∞#O QÆ=∞xOz# XHõ q+¨Ü«∂xfl, =∞#O <Õ~°∞Û‰õΩ#fl XHõ q+¨Ü«∂xfl, ÖË^• =∞#O K«eOzáÈ~Ú#
ã¨OѶ¨∞@#x QÍh =∞#Ö’<Õ ^•K«∞HÀ"åÅxÑ≤OK«^Œ∞, ѨOK«∞HÀ"åÅxÑ≤ã¨∞ÎOk.
JO^Œ∞HÀã¨"Õ∞ D 'ã¨ÊO^Œ#— ji¬Hõ.
W<åflà◊√§QÍ "≥eH˜f¿ã "ÕkHõ ÖËHõ g∞Ö’ ^•y =Ù#fl J<ÕHõ ÉèÏ"åʼnõÄ, PÖ’K«#ʼnõÄ, ã¨ÊO^Œ#‰õÄ
JHõ∆~°~°∂áêxfl=fiO_ç. g∞~°∞ ~åÜ«∂Å#∞‰õΩ#fl ã¨OѶ¨∞@#Åx ã¨ÊO^Œ# ji¬HõH˜ ѨOѨO_ç. <åÅ∞QÆ∞QÀ_»Å
=∞^茺 =∞#efl |OkèOz, =∞#efl XHõi`À XHõix HõÅ=‰õΩO_® =∞# PÖ’K«#efl ѨOK«∞HÀx=fi‰õΩO_®
KÕã¨∞Î#fl ã¨=∂[ Hõ@∞ìÉÏ@¡#∞ KèÕk^•ÌO. =∞# ã¨ÊO^Œ#efl ѨOK«∞H˘O^•O! D ji¬Hõ g∞k.

5. 5=∞Ç≤ÏàÏ=∂~°æO v #=O|~ü – _çÃãO|~ü 2006
ã¨Oáê^ŒH©Ü«∞Oã¨Oáê^ŒH©Ü«∞Oã¨Oáê^ŒH©Ü«∞Oã¨Oáê^ŒH©Ü«∞Oã¨Oáê^ŒH©Ü«∞O
=∞Ç≤Ïà◊Å áÈ~å@ q[Ü«∞O
Jxfl ~°HÍÖˇ·# Ç≤ÏOã¨Å#∞ J#∞Éèíqã¨∞Î#fl ÉèÏ~°`« =∞Ç≤Ïà◊ʼnõΩ ‰õΩ@∞O|Ç≤ÏO㨠#∞O_ç ~°Hõ∆}
HõeÊOK«_®xH˜ L^ÕÌtOz# '‰õΩ@∞O|Ç≤ÏO™ê x~À^èŒHõ K«@ìO – 2005— 26 JHÀì|~ü 2006 #∞O_ç
J=∞Å∞Ö’H˜ =ã¨∞Î#flk. D K«@ìO ^•fi~å ‰õΩ@∞O|Ç≤ÏO㨠ÉÏkè`«∞Å∞ Ѷ≤~åº^Œ∞ KÕÜ«∞_®xH˜, HÀ~°∞ìÅ#∞
P„â◊~ÚOK«_®xH˜, ~°Hõ∆} á⁄O^Œ_®xH˜ J#∞"≥·# H˘xfl H˘`«Î =º=ã¨÷Å∞ J=∞Å∞Ö’H˜ =™êÎ~Ú. JO`«HõO>Ë
=ÚYºOQÍ =∞Ç≤Ïà◊ÅÃÑ· ‰õΩ@∞O|OÖ’x ѨÙ~°∞+¨µ_»∞ J=∞Å∞ KÕã¨∞Î#fl Jxfl~°HÍÖˇ·# Ç≤ÏOã¨Å#∞
"≥Ú@ì"≥Ú^Œ˜™êiQÍ Ç≤ÏOã¨QÍ, ǨωõΩ¯Å LÅ¡OѶ¨∞#QÍ K«@ìO QÆ∞iÎã¨∞Î#flk. ‰õΩ@∞O|Ç≤ÏOã¨#∞
Z^Œ∞~À¯=_®xH˜ XHõ ã¨=∞„QÆ"≥∞ÿ# K«Ïìxfl ~°∂á⁄OkOKåÅx QÆ`« H˘xfl Uà◊√§QÍ =∞Ç≤ÏàÏã¨OѶ¨∂Å∞,
=∞Ç≤ÏàÏ "Õ∞^è•=ÙÅ∞ _ç=∂O_£ KÕã¨∂Î<Õ =Ù<åfl~°∞. ¢ã‘ÎÅ∞ ‰õΩ@∞O|OÖ’ Z^Œ∞~˘¯O@∞#fl Ç≤ÏOã¨#∞
=∂#=ǨωõΩ¯Å LÅ¡OѶ¨∞#QÍ QÆ∞iÎOKåÅx Q˘O`≥`«∞Î`«∂<Õ =Ù<åfl~°∞. z@ìz=~°‰õΩ 2005Ö’ aÅ∞¡~°∂ѨOÖ’
P"≥∂^ŒO á⁄Ok# JOâßÅ∞ =∞ixfl =∂~°∞ÊÅ`À 2006 PQÆã¨∞ìÖ’ áê~°¡"≥∞O@∞Ö’ K«@ìOQÍ P"≥∂^ŒO
á⁄Ok, JHÀì|~°∞ 26 #∞Oz J=∞Å∞Ö’H˜ =ã¨∞Î<åfl~Ú.
K«@ìѨ~°OQÍ =∞Ç≤Ïà◊Å∞ D~ÀA U H˘kÌ=∂„`«"≥∞ÿ<å "≥ã¨∞Å∞ÉÏ@¡#∞, ~°Hõ∆}ÏkèHÍ~åÅ#∞, ǨωõΩ¯Å#∞
á⁄O^Œ∞`«∞<åfl~°O>Ë ^•xH˜ HÍ~°}O QÆ`« =¸_»∞ ^ŒâßÉÏÌÅ∞QÍ „H˜Ü«∂jÅ =∞Ç≤ÏàÏ L^Œº=∂Å∞ KÕã¨∞Î#fl
áÈ~åÏÖË. 1977Ö’ =∞^èŒ∞~° ˆ~Ñπ ˆHã¨∞Ö’ áÈbã¨∞Å x~°¡H∆ͺxfl, K«@ìO Ñ≤`«$™êfi=∞º "≥·Yix x~°ã≤ã¨∂Î
"≥Å∞¡"≥uÎ# =∞Ç≤ÏàÏ L^Œº=∂Å∞, QÆ`« =¸_»∞ ^ŒâßÉÏÌÅ∞QÍ J<ÕHõ „Ѩâ◊flÅ#∞, _ç=∂O_»¡#∞ =∞# ã¨=∂[O
=ÚO^Œ∞OKå~Ú. =ÚYºOQÍ K«ÏìÅÖ’ H˘xfl =ÚYº"≥∞ÿ# =∂~°∞ÊʼnõΩ HÍ~°}=∞Ü«∂º~Ú. 'J`åºKå~°
x~À^èŒHõ K«@ìO—Ö’ =∂~°∞ÊÅ∞, 498 #∞O_ç 498 Z #∞ ™êkèOK«∞HÀ=_»O, Öˇ·OyHõ "ÕkèOѨÙÅ x~À^èŒHõ
K«@ìO =~°‰õΩ H˘#™êQÍ~Ú. x*ÏxH˜ D H˘`«ÎK«@ìO aÅ∞¡~°∂ѨOÖ’ L#flѨC_Õ ^Õâ◊"åºÑ¨ÎOQÍ =∞Ç≤ÏàÏ
L^Œº=∂Å∞ aÅ∞¡Ö’x Ö’áêÅ#∞ ZuÎK«∂Ñ≤, ÖÁã¨∞QÆ∞Å#∞ ã¨=iOKåÅx _ç=∂O_£ KÕã≤ H˘O`«=~°‰õΩ
™êkèOK«∞‰õΩ<åfl~Ú. D~ÀA D K«@ìO Z<Àfl H˘xfl =∂~°∞ÊÅ`À, H˘O`≥·<å ã¨=∞„QÆOQÍ J=∞Å∞Ö’H˜
=zÛO^ŒO>Ë Jk =∞Ç≤Ïà◊Å áÈ~åÏŠѶ¨e`«"Õ∞.
D K«@ìO =∞Ç≤Ïà◊Å KÕuÖ’ =„*ÏÜ«Ú^èŒO Jx Ѩ„uHõÅ∞ ~åâß~Ú. x["Õ∞. HÍh nxfl PÜ«Ú^èŒOQÍ
=∞ÅK«_»O J#flk K«Ïìxfl J=∞Å∞Ö’ ÃÑ>Ëì JkèHÍ~° Ü«∞O„`åOQÆO KÕ`«∞Ö’¡ L#flk. g~°∞ „á⁄>ˇHõ∆<£
JkèHÍ~°∞Öˇ·<å, WOÔH=Ô~·<å HÍx ѨÙ~°∞ëêkèHõº, Éèí∂™êfi=∞º ÉèÏ=*ÏÖÏxH˜ Jf`«∞ÖËg∞ HÍ^Œ∞. W@∞=O˜
ÉèÏ=*ÏÅO L#fl"å~°∞ D K«@ìOÖ’x JOâßÅ#∞ ZO`«=~°‰õΩ =∞Ç≤Ïà◊ʼnõΩ J#∞‰õÄÅOQÍ
LѨÜ≥∂y™êÎ~°<Õk K≥ѨÊÖËO. K«@ìO J=∞Å∞Ö’H˜ =zÛ# `«~°∞"å`« #"≥∂^≥·# ˆHã¨∞Å#∞ Ѩije¿ãÎ,
UHõOQÍ áÈbã¨∞ÖË, „á⁄>ˇHõ∆<£ JkèHÍ~°∞Å áê„`« =Ç≤Ï™êΈ~"≥∂J#fl J#∞=∂#O HõÅ∞QÆ∞`«∞Ok. WÖÏ
[~°QƉõΩO_® LO_®ÅO>Ë „ѨÉèí∞`«fiO "≥O@<Õ =∞Ç≤ÏàÏ ã¨=∞㨺ÅÃÑ· J=QÍǨÏ# L#fl „ã‘ÎÅ#∞
JkèHÍ~°∞Å∞QÍ xÜ«∞q∞OKÕ „Ѩܫ∞`åflÅ∞ KÕѨÏìe. JO`ÕHÍHõ giÃÑ· Ѩ~°º"ÕHõ∆} =ÙO_®e. WѨC_»∞#fl
„ѨÉèí∞`åfiÅ∞ D „Ѩܫ∞`åflÅ∞ KÕÜ«∞QÆÅ=x =∞#O #=∞‡QÆÅ=∂?
<Õ_»∞ =~°Hõ@fl x¿+^èŒ K«@ìO h~°∞ HÍiáÈ~ÚOk. D K«@ìO H˜O^Œ Z<Àfl ˆHã¨∞Å∞ #"≥∂^Œ=Ù`«∞<åfl
ZO^Œ∞‰õΩ tHõ∆Å∞ Ѩ_»@O ÖË^Œ∞? giH˜ tHõ∆Å∞ Ѩ_»HõáÈ=_®xH˜ „ã‘ÎÅ#∞ WOHÍ J}QÆ^˘H˜¯ LOKåÅ#∞‰õΩ<Õ

6. 6 =∞Ç≤ÏàÏ=∂~°æO v #=O|~ü – _çÃãO|~ü 2006
‰õΩ@∞O|Ç≤ÏO™ê x~À^èŒHõ K«@ìO–2005 QÆ∞iOz...... 2006 PQÆã¨∞ìÖ’ áê~°¡"≥∞O@∞ D aÅ∞¡#∞
P"≥∂kOzOk. ~å¢+¨ìѨu ÃãÃÑìO|~°∞ 13# ~å[=Ú„^Œ "Õâß_»∞. JHÀì|~°∞ 26# J=∞Å∞Ö’H˜ =ã¨∞ÎOk.
1) D K«@ìOÖ’x H©ÅHõ JOâ◊O x"åã¨Ñ¨Ù ǨωõΩ¯#∞ Hõey =ÙO_»_»O. K«@ì|^ŒúOQÍ Ç¨Ï‰õΩ¯^•Ô~·<å, HÍHõáÈ~Ú<å x=ã≤ã¨∞Î#fl
WO˜#∞Oz ÉÏkè`«¢ã‘ÎÅ#∞ "≥à◊¡Q˘@ì_»O ‰õΩ^Œ~°^Œ∞. HÀ~°∞ì #∞Oz D "Õ∞~°‰õΩ P"≥∞ D P^Õâßxfl `≥K«∞ÛHÀ=K«∞Û.
2) ÉèÏ~°ºÃÑ· QÍx, P"≥∞ |O^èŒ∞=ÙÅÃÑ· QÍx =~°Hõ@fl "ÕkèOѨÙʼnõΩ áêÅÊ_ç`Õ Jk ‰õΩ@∞O|Ç≤ÏO¿ã. Éè∫uHõOQÍ, Öˇ·OyHõOQÍ,
=∂#ã≤HõOQÍ, Pi÷HõѨ~°OQÍ =∞Ç≤Ïà◊#∞ "ÕkèOz<å, ɡkiOz<å ‰õΩ@∞O|Ç≤ÏO㨠Ѩikä Ö’ˆH =ã¨∞ÎOk.
3) Éèψ~º H͉õΩO_®, q"åÇ¨Ï ã¨O|O^èŒO ÖˉõΩO_® Hõeã≤ rqã¨∞Î#fl =∞Ç≤Ïà◊ – `«e¡, ™È^Œi, q`«O`«∞=ÙÅ∞QÍ ‰õΩ@∞O|OÖ’
=ÙO@∞#fl =∞Ç≤Ïà◊ ‰õÄ`«∞~°∞, ^Œ`«Î`« ã¨O`å#O, ã¨xflÇ≤Ï`« ã¨O|O^èŒO`À ã¨Ç¨Ïr=#O KÕã¨∞Î#fl"å~°∞, Ô~O_ÀÉèÏ~°ºQÍ
=Ù#fl"åˆ~ H͉õΩO_® LOѨÙ_»∞QÆ`≥ÎÅ∞QÍ Ñ¨iQÆ}# á⁄O^Õ"å~°∞, K«@ì|^Œú"≥∞ÿ# U~åÊ@∞ ÖˉõΩO_® ã¨Ç¨Ïr=#O KÕ¿ã"å~°∞,
L=∞‡_ç ‰õΩ@∞O|OÖ’ U^À XHõ =~°∞㨠|O^èŒ∞=Ù – gà◊¡Ö’ Z=Ô~·<å ‰õΩ@∞O|Ç≤ÏO™ê x~À^èŒHõ K«@ìO H˜O^Œ ÉÏkè`«∞ÅÃÑ·
Ѷ≤~åº^Œ∞ KÕÜ«∞=K«∞Û.
4) XHõ ѨÙ~°∞+¨µ_ç`À Hõeã≤ LO_Õ =∞Ç≤Ïà◊ (ZÖÏO˜ ã¨O|O^èŒ"≥∞ÿ<å HÍ=K«∞Û) D K«@ìO H˜O^Œ ã¨Ô~·# HÍ~°}ÏÅ∞ K«∂Ñ≤Oz,
J`«_çx ã¨fiO`« WO’¡H˜ ~å‰õΩO_® KÕÜ«∞=K«∞Û. W^ŒÌ~°∂ J#∞Éèíqã¨∞Î#fl W`«~° Pã¨∞ÎÅ#∞ P"≥∞ J#∞ÉèíqOK«‰õΩO_®
KÕÜ«∞_»O, ÉÏkè`«∞ÅÃÑ·, P"≥∞ |O^èŒ∞=ÙÅÃÑ· =∞^ŒÌ`«∞^•~°∞ÅÃÑ·, Ç≤ÏO㨉õΩ áêÅÊ_»_»O =O˜ "å˜ #∞Oz ‰õÄ_® HÀ~°∞ì
~°Hõ∆} HõeÊã¨∞ÎOk.
5) ÉÏkè`«∞~åeH˜ HÀ~°∞ìÅ∞ HõeÊOKÕ ~°Hõ∆} P^ÕâßÅ#∞ LÅ¡OѶ≤∞Oz# ÉÏ^èŒ∞ºÅÃÑ· <å<£ ɡ~ÚÅ|∞Öò "åÔ~O@∞¡ *Ïs
KÕÜ«∞=K«∞Û.
6) Ѷ≤~åº^Œ∞ KÕã≤# `«~°∞"å`« ‰õÄ_® ~°Hõ∆}Å#∞ Ju„Hõq∞Oz# ã¨O^Œ~åƒùÅÖ’ xOk`«∞ʼnõΩ U_®k *ˇ·Å∞tHõ∆, 20 "ÕÅ
~°∂áêÜ«∞Å∞ [i=∂<å qkè™êÎ~°∞.
7) ÉÏkè`«∞~åÅ∞ "≥Ú^Œ@ Ѷ≤~åº^Œ∞ ~°Hõ∆}ÏkèHÍ~°∞ʼnõΩ („á⁄>ˇHõ∆<£ PѶ‘ã¨~üû) W"åfie. D K«@ìO J=∞Å∞Ö’ x~°¡Hõ∆ ºO KÕã≤#
U JkèHÍiÔH·<å U_®k *ˇ·Å∞tHõ∆, 20 "ÕÅ ~°∂áêÜ«∞Å∞ [i=∂<å qkè™êÎ~°∞.
áÈbã¨∞=º=ã¨÷, <åºÜ«∞=º=ã¨÷, "≥Ú`«ÎOQÍ Ñ≤`«$™êfi=∞º
ã¨=∂[O HÍ~°}O HÍ^•? W@∞=O˜ =º=ã¨÷Ö’<Õ =zÛ#
D H˘`«Î K«@ìO =∞Ç≤Ïà◊Å#∞ ‰õΩ@∞O|Ç≤ÏO㨠#∞Oz
x[OQÍ<Õ q=ÚH˜Î KÕÜ«∞QÆÅ^•? =∞Ç≤Ïà◊ʼnõΩ H˘O`≥·<å T~°@
HõeÊOK«QÆÅ^•?
'‰õΩ@∞O|Ç≤ÏO™ê x~À^èŒHõ K«@ìO – 2005— „Ѩã¨∞Î`«O
L#fl K«ÏìÅHõO>Ë ™ê~°OÖ’ YzÛ`«OQÍ „ѨQÆujÅ"≥∞ÿ#^Õ.
S`Õ Wk ‰õÄ_® HÍy`åʼnõΩ =∂„`«"Õ∞ Ѩiq∞`«"≥∞ÿ áȉõΩO_®
LO_®ÅO>Ë D K«ÏìxH˜ ZO`ÀH˘O`« „ѨKå~åxfl HõeÊOKåe.
f„="≥∞ÿ# ‰õΩ@∞O|Ç≤ÏOã¨#∞ Z^Œ∞~˘¯O@∞#fl „QÍg∞}, ¿Ñ^Œ
=∞Ç≤Ïà◊Å =~°‰õΩ D K«@ìO KÕˆ~ÖÏ K«∂_®e. W=hfl
[~°QÍÅO>Ë „ѨÉèí∞`åfiʼnõΩ =∞Ç≤ÏàÏ ã¨=∞㨺ŠѨ@¡ z`«Îâ◊√kú
LO_®e. Jk =∞m§ „Ѩâßfl~°÷Hõ"Õ∞.
z=~°QÍ K«ÏìÅ∞ =∞Ç≤Ïà◊Å#∞ q=ÚH˜Î
KÕ™êÎÜ«∞#∞HÀ=_»O XHõ ÃÑ^ŒÌ „Éèí=∞. =∞Ç≤Ïà◊ʼnõΩ
ã¨O|OkèOz#"Õ HÍ^Œ∞, U K«ÏìÖˇ·<å "å@O`«@qQÍ
ǨωõΩ¯Å#∞ ™êkèOzÃÑ@ì=Ù. D q+¨Ü«∞O 60 Uà◊§ =∞#
„Ѩ*Ï™êfi=∞º =º=ã¨÷ =∞m§ =∞m§ x~°∂Ñ≤ã¨∂Î<Õ =ÙOk.
JO^Œ∞Hõ<Õ K«ÏìÅ∞ HõeÊOK«=Åã≤# ǨωõΩ¯Å HÀã¨O
áÈ~å_»∞`«∂<Õ, K«ÏìÅ∞ HõeÊã¨∞Î#fl JuH˘kÌ J=HÍâßÅ#∞
LѨÜ≥∂yOK«∞‰õΩO@∂<Õ Ç≤ÏO㨠ÖËx ã¨=∂[O HÀã¨O
áÈ~å_»_»O =∞Ç≤Ïà◊Å =ÚO^Œ∞#fl Hõ~°Î=ºO.
ã¨OѶ¨∞˜`« áÈ~åÏÖË ¢ã‘ΠѨÙ~°∞+¨ q=Hõ∆ ÖËx,
‰õΩ@∞O|Ç≤ÏO㨠ÖËx ã¨=∞ã¨=∂*Ïxfl ã¨$+≤ìOK«QÆÅ=Ù.
J@∞=O˜ ã¨=∂[ ™ê÷Ѩ#ÔH· L^Œºq∞^•ÌO. X

7. 7=∞Ç≤ÏàÏ=∂~°æO v #=O|~ü – _çÃãO|~ü 2006
„a˜+π =ºuˆ~Hõ ™êÜ«Ú^èŒ „ѨuѶ¨∞@# K«i„`« Ô~O_»∞
â◊`åÉÏÌʼnõΩ q∞Oz#k. „a˜+π "åà◊√¡ ^•^•Ñ¨ÙQÍ ÉèÏ~°`«^Õâßxfl
=ke"≥àı¡O`«=~°‰õÄ ÉèÏ~°`«^Õâ◊OÖ’x qq^èŒ „áêO`åÅÖ’
Pk"åã‘ ã¨O„Ѩ^•Ü«∞Hõ ™êÜ«Ú^èŒ u~°∞QÆ∞ÉÏ@∞¡ [~°∞QÆ∞`«∂<Õ
=Ù<åfl~Ú. „a˜+π "åà◊√¡ Z^Œ∞~˘¯#fl =∞~À ™êÜ«Ú^èŒ „ѨuѶ¨∞@#
"≥Ú`«ÎOQÍ qaè#fl =~°æ"≥∞ÿ# Éèí∂™êfi=∞º =~°æO #∞Oz.
QÆ=∞xOK«^Œy# Pã¨H˜ÎHõ~°"≥∞ÿ# q+¨Ü«∞"Õ∞=∞O>Ë J<ÕHõ =∞Ok
~åAÅ∞ ÖÏOKè«#„áêÜ«∞Ѩ٠„ѨuѶ¨∞@#<≥·<å W=fi‰õΩO_® „a˜+π
"åà◊¡‰õΩ ÖÁOyáÈ`«∞#fl `«~°∞}OÖ’ J<ÕHõ =∞Ok ~å}∞Å∞ q^Õj
áêʼnõΩʼnõΩ ™êǨÏã¨=O`«"≥∞ÿ# „ѨuѶ¨∞@#xKåÛ~°∞. 1857Ö’
™êfi`«O„`«ºO HÀã¨O [iy# Ü«Ú^ŒúOÖ’ H˘O`« =∞Ok ~åAÅ∞
áêÖÁæ#ÖË^Œ∞. ÃÑ·QÍ JO^Œ∞Ö’ H˘O^Œ~°∞ „^ÀǨïÅ áê„`« =Ç≤ÏOz
H˘xfl ~å*ϺÅ#∞ [~ÚOK«_»OÖ’ „a˜+π"åà◊¡‰õΩ ã¨Ç¨Ü«∞O ‰õÄ_®
KÕâß~°∞. D ã¨O^Œ~°ƒùOQÍ ~å}∞Å áê„`« „Ѩ`ÕºHõ`«#∞
ã¨O`«iOK«∞‰õΩOk. ˆH=ÅO XHõ =∞Ç≤Ïà◊ ѨiáêeOK«_»O W+¨ìOÖËx
„^ÀǨïÅ∞ „a˜+π "åà◊¡‰õΩ HÀ=~°∞ì U*ˇO@∞¡QÍ ã¨Ç¨Ü«∞O KÕã≤#
"åã¨Î"åxfl K«∂ã≤#ѨÙ_»∞, JkèHÍ~°Ñ¨Ù Öˇ·OyHõѨ~°"≥∞ÿ# JOâßÅ∞
‰õÄ_® xã≤ûQÆ∞æQÍ |Ü«∞@Ѩ_»`å~Ú.
`«=∞ ~å*ϺÅ#∞ |Å=O`«OQÍ qb#O KÕã¨∞HÀx=fi‰õΩO_®
áÈ~å_»@OÖ’, ÖÁOyáÈ=_»OHõ<åfl „ѨuëêìHõ~°"≥∞ÿ# =∞~°}ÏxˆH
„áê^è•#ºO Wã¨∂Î D ~å}∞Å∞ KÕã≤# Ü«Ú^•úxfl âߡѶ≤∞ã¨∂Î<Õ,
"å~°∞ „áêux^茺O =Ç≤ÏOzOk J`«ºO`« u~ÀQÍq∞ Éèí∂™êfi=∞º
=~åæňH#<Õ "åã¨Î"åxfl ‰õÄ_® =∞#O QÆ∞~°∞ÎOK«∞HÀ"åe. "åã¨Î"åxH˜
D ~å}∞Å∞ „a˜+π "åiH˜ J<ÕHõ ~å~ÚfÅ∞, JkèHÍ~°OÖ’ ÉèÏQÆO
Wã¨∂Î ™ê^茺"≥∞ÿ#O`«=~°‰õΩ Ü«Ú^•úxH˜ `«ÅѨ_»‰õΩO_®
LO_»ÏxˆH „Ѩܫ∞uflOKå~°∞. ZѨC_≥·`Õ „a˜+π "åà◊√¡ "åà◊¡
Éèí∂ÉèÏQÍxfl "≥Ú`«ÎOQÍ P„Hõq∞OK«_®xH˜ „Ѩܫ∞uflOKå~À,
ZѨC_≥·`Õ „Ѩ[Å =∞<Àã≤÷u ÖÁOyáÈÜÕ∞O^Œ∞‰õΩ ã≤^ŒúOQÍ ÖË^À
JѨC_»∞ =∂„`«"Õ∞ "åà◊√¡ Ü«Ú^ŒúO KÕâß~°∞. áêÅHõ=~åæÅ K«i„`«
ѨÙã¨ÎHÍÅ∞ =∞#‰õΩ Q˘Ñ¨ÊQ˘Ñ¨Ê =∂@Ö’¡ ~å}∞Å QÆ∞iOKÕ
K≥|∞`å~Ú `«Ñ¨Ê ™êǨÏã¨O`À áÈ~å_ç, `«=∞ „áê}ÏÅ#∞
HÀÖ’Ê~Ú# ™ê^è•~°} =∞Ç≤Ïà◊Å QÆ∞iOz KåÖÏ H˘kÌ „Ѩ™êÎ=#ÖË
=Ù<åfl~Ú. ~å}∞ÅÖ’ ‰õÄ_® J`«ºO`« „Ѩã≤kú K≥Ok# ~å}∞Å
QÆ∞iOz# „Ѩ™êÎ=<Õ =∞#‰õΩOk. Pâ◊Û~°ºHõ~°OQÍ „a˜+π "åà◊√¡
D =∞Ç≤Ïà◊Å QÆ∞iOz ^Õfi+¨O`À<≥·<å K≥Ñ≤Ê# =ÚYã¨∞Îu =∂@Å∞
<åÜ«∞‰õΩ~åà◊√¡QÍ, Ãã·x‰õΩ~åà◊√¡QÍ "åi‰õΩ#fl J~°∞^≥·# QÆ∞}ÏÅ
QÆ∞iOz# ZO`À ã¨=∂Kå~åxfl =∞#HõOkã¨∞ÎOk.
H˜`«∂Î~°∞HÀã¨O~å}©K≥#fl=∞‡Ü«Ú^ŒúO
¿ãfiK«Ûù HÀã¨O „a˜+π "åiH˜ =ºuˆ~HõOQÍ [iy#
`˘eÜ«Ú^•úÅÖ’ H˜`«∂Î~°∞ Ü«Ú^ŒúO XHõ˜. „Ѩã≤kú K≥Ok# ~å}˜,
~å}© K≥#fl=∞‡ ^•xH˜ <åÜ«∞Hõ`«fiO =Ç≤ÏOzOk. ã¨Ô~·# "å~°ã¨∞Å∞
ÖË~°<Õ ™ê‰õΩ`À H˜`«∂Î~°∞ ã¨O™ê÷<åxfl (~å[ºO) „a˜+π "åà◊√¡
^Œ∞~å„Hõq∞OK«_®xH˜ „Ѩܫ∞uflOKå~°∞. „a˜+π "åà◊¡`À
ã¨=∂^è•#Ѩ_»ÏxH˜ ~å}˜ „Ѩܫ∞uflOzOk HÍh, U z#fl ™ê‰õΩ
^˘iH˜<å ^•xx HõÅ∞ѨÙHÀ=_®xH˜ „a˜+π "åà◊√¡ K«∂ã¨∞ÎO_»@O`À
Jk qѶ¨Å=∞~ÚOk. JѨC_®"≥∞ ^Œ~åƒ~°∞#∞ x~°fiÇ≤ÏOK«_»O
^•fi~å „a˜+π "åix ^è≥·~°ºOQÍ kèHõ¯iã¨∂Î, ~å[ºO JÖψQ
H˘#™êQÆ∞`«∞O^Œx „ѨHõ˜OzOk. ~å[º ã¨fiÜ«∞O „ѨuѨuÎ
_ç=∂O_£ g∞^Œ P"≥∞ KåÖÏ ^Œ$_è»OQÍ xezOk. K«~°ÛÅ∞ qѶ¨Å"≥∞ÿ
Ü«Ú^ŒúO Jx"å~°º"≥∞ÿ#ѨÙ_»∞ P"≥∞ `«# „Ѩ[ÅÖ’ K≥·`«<åºxfl
ˆ~ÔHuÎOK«QÆeyOk.
1824, JHÀì|~ü 23# H˜`«∂Î~°∞ Ü«Ú^ŒúOÖ’ „a˜+π ¿ã#Å∞
~å}© K≥#fl=∞‡ KÕuÖ’ ѨÓiÎQÍ <åâ◊#"≥∞ÿ, J==∂<åxfl á⁄O^•~Ú.
„a˜+π Ѷ≤~°Oy ^Œà◊O "≥Ú`«ÎOQÍ `«∞<å`«∞#HõÖˇ·Ok. `«# "≥ÚO_ç
"≥·Yi`À Ü«Ú^•úxH˜ HÍ~°}"≥∞ÿ# ~å[H©Ü«∞ U*ˇO@∂, HõÖˇHõì~°∂
J~Ú# ^ä•Hõˆ~ ‰õÄ_® =∞~°}˜OKå_»∞. ÔHÃÑì<£ |H±, ÖˇÑ¶≤ì<≥Oò ÃãfiÖò,
ÖˇÑ¶≤ì<≥Oò _ô>ˇ<£Å∞ =∞~°}˜OKå~°∞. "åà◊√¡ 40 =∞Ok
„a˜+π"åà◊¡#∂, ã‘ì"≥#û<£, "åHõ~ü WeÜ«∞òÅ<Õ W^ŒÌ~°∞ =ÚYº"≥∞ÿ#
áœ~° JkèHÍ~°∞Å#∂ Mˇ·nÅ∞QÍ Ñ¨@∞ì‰õΩ<åfl~°∞. „a˜+π"åà◊¡
â◊H˜Î=O`«"≥∞ÿ# |ÅQÍÅ#∞ QÆ∞iOz ÉÏQÍ `≥e¿ã =Ù#fl ~å}˜ "åix
|OnÅ∞QÍ Ñ¨@∞ì‰õΩx ã¨fi`«O„`« „ѨuѨuÎ HÀã¨O „a˜+π"åi`À
K«~°ÛÅ∞ [i¿Ñ =º~°÷„Ѩܫ∞`åflÅ∞ KÕã≤Ok. ™œÇ¨„~°ÌѨÓi`«
K«~°ºH˜O^Œ P"≥∞ 40 =∞Ok „a˜+π "åà◊¡#∞ q_»∞^ŒÅ KÕã≤Ok.
„a˜+π "åà◊√¡ HÀ@#∞ =Ú@ì_çOz# `«~åfi`« ‰õÄ_® Ü«Ú^ŒúO
19= â◊`å|ÌѨ٠™êfi`«O„`«º ã¨=∞~åÅÖ’
~å}∞Å, ÉËQÆOÅ, ™ê^è•~°} =∞Ç≤Ïà◊Å áê„`«
– q.QÍiæ
K«i`«„Ö’ =∞Ç≤Ïà◊K«i`«„Ö’ =∞Ç≤Ïà◊K«i`«„Ö’ =∞Ç≤Ïà◊K«i`«„Ö’ =∞Ç≤Ïà◊K«i`«„Ö’ =∞Ç≤Ïà◊

8. 8 =∞Ç≤ÏàÏ=∂~°æO v #=O|~ü – _çÃãO|~ü 2006
LO_»^ŒO>Ë `å#∞ "åix q_»∞^ŒÅ K≥Ü«∞ºÏxH˜ ‰õÄ_®
ã≤^Œú"Õ∞#O@∂ "åix q_»∞^ŒÅ KÕã≤ Ü«Ú^ŒúOÖ’H˜ kQƉõΩO_®
LO_»ÏxH˜ „Ѩܫ∞`«flO KÕã≤Ok. HÍh, „a˜+π "åà◊√¡ =∂@g∞^Œ
xÅ|_»‰õΩO_® JkèHÍ~°∞Å∞ q_»∞^ŒÖˇ·# "≥O@<Õ HÀ@ÃÑ· ^•_ç
KÕâß~°∞. cèHõ~° ã¨O„QÍ=∞O [iyOk. „a˜+π Ãã·x‰õΩÅ`À
™êǨÏã¨O`À áÈ~å_»∞`«∂ "ÕÖÏk =∞Ok H˜`«∂Î~°∞ „Ѩ[Å∞
=∞~°}˜OKå~°∞. q„^ÀǨÏK«~°º [iy `«∞áêH© =∞O^Œ∞ ѨxH˜~å‰õΩO_®
áÈ~ÚOk. „^ÀǨïÅ∞ Ѩ@∞ì|_ç Kå=Ù ÉÏi# Ѩ_ç<å JѨʘˆH
„Ѩ=∂^ŒO [iyáÈ~ÚOk. H˘ÖϛѨÓ~ü ~åA Ãã·#ºO`À
=zÛ#ѨʘH© ã¨OkQÆúOÖ’ LO_»@O`À |Ü«∞˜#∞O_ç =KÕÛ
ã¨Ç¨Ü«∞O HÀã¨O K«∂ã≤# K≥#fl=∞‡ Pâ◊Å∞ ѨÏѨOK«ÅÜ«∂º~Ú.
P~ÀA U^À XHõ˜ x~°‚~ÚOK«∞‰õΩ<ÕÖ’¿Ñ „a˜+π "åà◊√¡ H˜`«∂Î~°∞#∞
F_çOKÕâß~°∞. _çÃãO|~ü 4, J~°ú~å„u ^•ÏHõ HÀ@ qzÛù#fl"≥∞ÿ
„a˜+π "åà◊√¡ ֒ѨeH˜ ^Œ∂ã¨∞‰õΩáÈÜ«∂~°∞. H˘kÌ=∞Ok
`«Ñ≤ÊOK«∞‰õΩ<åfl J<ÕHõ=∞Ok áÈ~å_»∞`«∂ =∞~°}˜OKå~°∞. ~å}©
K≥#fl=∞‡#∞ Ѩ@∞ì‰õΩx *ˇ·Ö’¡ ÃÑÏì~°∞. *ˇ·Ö’¡ ‰õÄ_® P"≥∞ `«##∞
=∂~°∞ "Õ+¨O`À Hõeã≤# ã¨OQ˘e¡ ~åÜ«∞#fl =O˜
u~°∞QÆ∞ÉÏ@∞^•~°∞Å#∞ u~°∞QÆ∞ÉÏ@∞ KÕÜ«∂Åx „áÈ`«ûÇ≤ÏOzOk.
H˜`«∂Î~°∞ q"≥∂K«<Õ P"≥∞ x~°O`«~° ã¨fiѨflO. ɡ·Å ǨÏOQÆÅ HÀ@Ö’
^•^•Ñ¨Ù S^Œ∞ ã¨O=`«û~åÅ x~°ƒO^èŒO `«~åfi`« P"≥∞ 1829,
Ѷ≤„|=i 2# =∞~°}˜OzOk. HÍh P"≥∞ ™êǨÏã¨O`À „a˜+π "åà◊¡ÃÑ·
KÕã≤# áÈ~å@O `«~°`«~åʼnõΩ ã¨∂ÊùiÎxzÛOk.
1857 – ÉèÏ~°`«^Õâ◊ „Ѩ^äŒ=∞ ™êfi`«O„`«º ã¨O„QÍ=∞O
WOw¡+π"åà◊¡ ~å[H©Ü«∞ Ѩ@∞ì #∞Oz ÉèÏ~°fÜ«ÚÅ∞ `«=∞#∞
`å=Ú q=ÚH˜Î KÕã¨∞HÀ=_»O HÀã¨O "≥Ú^Œ@QÍ KÕã≤# x~å‡}Ï`«‡Hõ
™êÜ«Ú^èŒ „Ѩܫ∞`«fl"Õ∞ 1857–1858 u~°∞QÆ∞ÉÏ@∞. ÖÏ~ü¤ _»ÖòǨÏ∫ã‘
''~°^Œ∞Ì—— q^è•<åxfl YO_ç`«OQÍ J#fi~ÚOK«_»O ^•fi~å
qb#„Hõ=∂xfl f„=`«~°O KÕâß_»∞. ÖÏ~ü¤ _»ÖòǨÏ∫ã‘ qb# q^è•#O
P„Hõ=∞}‰õΩ XHõ „áê}ÏO`«Hõ PÜ«Ú^èŒO. ''~°^Œ∞Ì ã≤^•úO`«O—— QÍ
¿Ñ~˘Ok# qb# q^è•#O ã¨Ç¨Ï["≥∞ÿ# "å~°ã¨∞_»∞ ÖËx ѨHõ∆OÖ’
áêeOKÕ Ç¨Ï‰õΩ¯#∞ HÀÖ’Ê=_»O ÃÑ· P^è•~°Ñ¨_ç#k. ÖÏ~ü¤ _»ÖòǨÏ∫ã‘
`«# ѨiáêÅ<å HÍÅ=∞O`«˜Ö’ (1848–56) 8 ~å*ϺʼnõΩ
`«‰õΩ¯= H͉õΩO_® qb#O KÕã¨∞‰õΩ<åfl_»∞. JO>Ë Dã≤ìO_çÜ«∂
HõOÃÑh „áê^ÕtHõ ã¨iǨÏ^Œ∞ÌʼnõΩ XHõ Ô~O_»∞#fl~° ÅHõ∆Å K«^Œ~°Ñ¨Ù
"≥∞ÿà◊§ „Ѩ^Õâßxfl HõÅѨ_»O [iyO^Œx nx J~°÷O.
q[Ü«∞=O`«O HÍHõáÈ~Ú#ѨʘH© ‰õÄ_® q^Õj áêÅ##∞
`«∞_çzÃÑ@ì_®xH˜ KÕã≤# g~Àz`« „Ѩܫ∞`«flO 1857 u~°∞QÆ∞ÉÏ@∞.
g∞~°ò ã≤áê~ÚÅ∞ Ü«¸~ÀÑ≤Ü«∞<£ JkèHÍ~°∞Å#∞ kèHõ¯iOz,
1857 "Õ∞ 10= `Õn# "åix ǨÏ`«ºKÕã≤, Ü«∞=Ú<å#kx ^•˜
_èçb¡"≥·Ñ¨Ù‰õΩ Hõ"å`«∞ KÕÜ«∞_»O`À Wk „áê~°OÉèí"≥∞ÿOk. Wk =∞^茺,
ѨtÛ=∞ ÉèÏ~°`«^Õâ◊O`Àáê@∞QÍ ^•^•Ñ¨Ù L`«Î~° ÉèÏ~°`«^Õâ◊=∞O`«Ï
ã≤áê~ÚÅ qã¨Î$`« u~°∞QÆ∞ÉÏ@∞‰õΩ J„QÆQÍq∞. HõOÃÑh ã≤áê~Ú
|ÅQÆOÖ’x ^•^•Ñ¨Ù ã¨QÆÉèÏQÆ"≥∞ÿ# 2,32,224Å =∞Ok
ã≤áê~ÚÅ∞ `«=∞ q^èŒ∞Å #∞O_ç "≥·^˘ÅQÍ~°∞. D ã≤áê~ÚÅ
u~°∞QÆ∞ÉÏ@∞‰õΩ áœ~°∞Å u~°∞QÆ∞ÉÏ@∞ ‰õÄ_® `À_≥·Ok.
=ÚYºOQÍ J=^裉õΩ K≥Ok# "åÜ«Ú=º~å„ëêìÅÖ’, D áœ~°
f~°∞QÆ∞ÉÏ@∞‰õΩ qâßÅ"≥∞ÿ# ™ê=∂lHõ ѨÙ<åk LOk. Jk
ã¨=∂[OÖ’x Jxfl ÃãHõ¬#¡ „Ѩ[Å#∞ J‰õΩ¯# KÕ~°∞Û‰õΩOk.
ZO^Œ∞HõO>Ë „a˜+π áêÅ<å ã¨fiÉèÏ=O ^•^•Ñ¨Ù ã¨=∂[OÖ’x
Jxfl ÃãHõ¬#¡ „Ѩ[Å „ѨÜ≥∂[<åÅ#∞ „Ѩu‰õÄÅOQÍ ^≥|ƒfã≤Ok.
ÉËQÆOǨτ[`ü=∞ǨÏÖò
1857 u~°∞QÆ∞ÉÏ@∞ ã¨=∞Ü«∞OÖ’ „a˜+π "åiH˜ =ºuˆ~HõOQÍ
Kåi„`«Hõ ''ÅHÀfl—— áÈ~åÏxH˜ ÉËQÆO Ǩτ[`ü =∞ǨÏÖò <åÜ«∞Hõ`«fiO
=Ç≤ÏOzOk. Ǩτ[`ü =∞ǨÏÖò XHõ <å@ºQÆ`≥Î. P `«~åfi`« P"≥∞
J=^è£ ~å*ˇ·# "ål^£ Pb ëê ÉèÏ~°ºQÍ ¿Ñ~°∞á⁄OkOk.
J=^è£ qbhHõ~°} 1856Ö’ ѨÓ~°Î~ÚOk. J=^è£x qb#O
KÕã≤# Ѷ¨e`«OQÍ 60,000 =∞Ok Láêkè HÀÖ’ÊÜ«∂~°∞.
KÕu=$`«∞ÎÅ"å~°∂, <≥·Ñ¨Ù}º „âßq∞‰õΩÅ∂ `«=∞ UÔH·Hõ r=<å^è•~åxfl
HÀÖ’ÊÜ«∂~°∞. J=^è£ ~å}˜ „áê~°OÉèíO #∞Op `«=∞ ~å*Ϻxfl
„a˜+π "å~°∞ J„Hõ=∞OQÍ ™êfinè#O KÕã¨∞HÀ"åÅx KÕ¿ã
„Ѩܫ∞`åflÅ#∞ =ºuˆ~H˜OzOk. ÅHÀfl #"åɡ·# "ål^£ Pb ëê#∞
JÔ~ã¨∞ì KÕã≤ HõÅHõ`åÎ *ˇ·Å∞‰õΩ ѨOÑ≤OKå~°∞. J~Ú`Õ ~å}˜
J*Ï˝`«OÖ’H˜ áÈ=_»O^•fi~å JÔ~ã¨∞ì#∞ `«Ñ≤ÊOK«∞‰õΩOk. P"≥∞
`«#`À áê@∞QÍ 13 ã¨OIIÅ ‰õΩ=∂~°∞_≥·# ai˚ãπ MÏk~ü#∞ ‰õÄ_®
fã¨∞‰õΩáÈ~ÚOk. ÅHÀfl ~å[ºO #Å∞=¸ÅÖÏ Ñ¨~°º˜ã¨∂Î P"≥∞
„Ѩ[efl „¿Ñˆ~Ñ≤OzOk.
JHõ¯_» „Ѩ[Å ™ê#∞Éèí∂u "≥Å∞¡= „a˜+π "åà◊√¡ `˘ÅyOz#
#"å|∞ "≥·Ñ¨ÙˆH LO_»@O`À ÉËQÆO Ǩτ[`ü =∞ǨÏÖò ÅHÀfl ѨQÍæÅ∞
KÕѨ˜ìOk. 1857 "Õ∞ 30# P"≥∞ Ü«Ú^•úxfl „ѨHõ˜OzOk. „a˜+π
Ãã·#ºO, JkèHÍ~°∞Å∞, U*ˇO@∞¡, `≥·<åfÅ∞ ÅHÀfl #∞Oz
áêiáÈ"åeû=zÛOk. XHõ =∞Ç≤Ïà◊#∞ ѨiáêʼnõΩ~åeQÍ
ã‘fiHõiOK«_®xH˜ ‰õΩb#∞Å∞ ã≤^ŒúOQÍ ÖË~°x Ѩã≤QƘì# P"≥∞ `«#
H˘_»∞‰õΩ#∞ ~åAQÍ KÕã≤ áêÅ# H˘#™êyOzOk. Ü«Ú^Œú <≥·Ñ¨Ù}ºO,
Ü«Ú^Œú~°OQÆ J#∞Éèí"åňH HÍHõ P"≥∞ `«# ѨiáêÅ<å â◊H˜Î
™ê=∞~åúºÅ‰õΩ ‰õÄ_® „Ѩã≤kú K≥OkOk. ~å*Ϻxfl P"≥∞
|∞kú‰õΩâ◊Å`«`À ѨiáêeOzOk. =∞Oz <åÜ«∞Hõ`«fiO, ~å[hu[˝`«
=O˜ ÅHõ∆}ÏÅ#∞ „Ѩ^Œi≈OzOk. Ç≤ÏO^Œ∂, =Úã≤¡OÅ =∞^茺
~å[ºOÖ’x L#fl`« Ѩ^Œ=Ùefl Ç≤ÏO^Œ∂ =Úã≤¡Oe~°∞=ÙiH©
ѨOzOk. ™êǨÏã¨=O`«∞Öˇ·# Ãã·x‰õΩefl P"≥∞ ã¨<å‡xOKÕk.

9. 9=∞Ç≤ÏàÏ=∂~°æO v #=O|~ü – _çÃãO|~ü 2006
1857 ÃãÃÑìO|~üÖ’ u~°∞QÆ∞ÉÏ@∞^•~°∞Å∞ _èçb¡=^ŒÌ
F@q∞áêÅÜ«∂º~°∞. P ã¨=∞Ü«∞OÖ’<Õ HÍ#∂Ê~üÖ’ „a˜+π"åiH˜
q[Ü«∞O ÅaèOzOk. HÍh, W"Õg P"≥∞#∞ `å#∞ ZOK«∞‰õΩ#fl
=∂~°æO #∞O_ç `˘ÅyáÈÜÕ∞ÖÏ KÕÜ«∞ÖË^Œ∞. #=O|~ü =∂ã¨OÖ’
H˘e<£ HÍOÑπɡÖò <åÜ«∞Hõ`«fiOÖ’x „a˜+π Ãã·<åºÅ`À "å~°∞
QƘì áÈ~å@O KÕâß~°∞. HÍ#∂Ê~üÖ’ u~°∞QÆ∞ÉÏ@∞^•~°∞Å∞ =∞m¡
ѨÙOAHÀ=_»O`À, "åi HÍ~°ºHõÖÏáêÅ∞ HÍOÑπɡÖò‰õΩ =zÛ#
^•iѨ>ËìÖÏ KÕâß~Ú. D J=HÍâßxfl JOkѨÙK«∞Û‰õΩ#fl ÉËQÆO
"å~°}Ïã≤, JÅǨÉÏ^Œ∞Å P„Hõ=∞}‰õΩ L`«Î~°∞fiezÛOk.
J*ÏOQÆ_è£, *∫<£Ñ¨Ó~üÅÃÑ·H˜ áÈ=eûOkQÍ <ål"£∞ʼnõÄ,
`åÅ∂H±^•~°¡‰õÄ P"≥∞ ã¨∂K«#ezÛOk. 1857, _çÃãO|~ü 22#
P"≥∞ =ÚY∞ºÅ#∞ ã¨=∂"Õâ◊Ѩ~°z ^è≥·~åºxfl „Ѩ^Œi≈OK«#O^Œ∞‰õΩ
<åÜ«∞‰õΩÅ#∞ q=∞i≈OzOk.
P"≥∞ Ãã·x‰õΩÅ#∞ „áÈ`«ûÇ≤ÏOKÕ „Ѩܫ∞`«flO KÕ¿ãk.
JO^Œ∞HÀã¨O 1858 Ѷ≤„|=i 25# P"≥∞ U#∞QÆ∞<≥H˜¯
Ü«Ú^Œú~°OQÆOÖ’ „Ѩ`«ºHõ∆=∞~ÚO^Œx iáÈ~°∞ì KÕã≤ =ÙOk.
1858, =∂iÛ 2# H˘e<£ HÍOÑπɡÖò, [OQ∑ |ǨÏ^Œ∂~ü
(<ÕáêÖò) <åÜ«∞Hõ`«fiO H˜O^Œ 30,000 =∞Ok QÆÅ |Å"≥∞ÿ#
Ãã·xHõâ◊H˜Î`À ÅHÀflÃÑ· Ãã·xHõK«~°ºÅ∞ „áê~°OaèOKå~°∞. „a˜+π"å~°∞
XHõ ™ê÷#O "≥O|_ç WOHÀ ™ê÷<åxfl P„Hõq∞OK«∞H˘O@∂
áÈ=_»O`À u~°∞QÆ∞ÉÏ@∞ áœ~°∞ʼnõΩ WHõ P ™ê÷<åefl Ѩ@∞ìH˘x
LO_»_»O „Ѩ=∂^ŒHõ~°OQÍ =∞iáÈ~Ú "åà◊√§ "å˜x
=keÃÑ@ìÏxH˜ xâ◊Û~ÚOK«∞‰õΩ<åfl~°∞. Ü«Ú^ŒúOÖ’ J<ÕHõ=∞Ok
=∞~°}˜OKå~°∞. ^è≥·~åºxfl g_»x Ǩτ[`ü=∞ǨÏÖò `«# Ãã·xHõ
|ÅQÍʼnõΩ ã¨∂ÊùiÎxã¨∂Î ã¨=∞~° ~°OQÍ# xezOk. 1858 =∂iÛ
18HõÖÏ¡, =∞~À~ÀAáê@∞ ÉËQÆO ~°Hõ∆}Ö’ =Ù#fl XHõ¯ ~å[Éèí=#O
`«Ñ¨Ê, ÅHÀflÖ’x |Å"≥∞ÿ# ™ê÷=~åÅhfl WOw¡+π "åà◊¡ KÕ`«∞Ö’¡H˜
áÈÜ«∂~Ú. P `«~åfi`« P"≥∞ ëê[Ǩ<£Ñ¨Ó~ü ÃÑ· ^•_çKÕã¨∞Î#fl
=∞øbfi JǨχ^Œ∞ÖÏ¡ëêH˜ ã¨Ç¨Ü«∞OQÍ |ÅQÍÅ#∞ ѨOÑ≤Ok.
1858, JHÀì|~ü 1# |ÅQÍʼnõΩ ã¨∂K«#ezÛ, Ü«Ú^Œú~°OQÍ#
Ãã·xHõ|ÅQÍʼnõΩ <åÜ«∞Hõ`«fiO ‰õÄ_® =Ç≤ÏOzOk. Ѷ¨e`«O`À
ѨxÖˉõΩO_® „a˜+π "åà◊√¡ P"≥∞#∞ „áê}ÏÅ`À
Ѩ@∞ìHÀ"åÅ#∞‰õΩ<åfl~°∞. ÅHÀfl#∞ HÀÖ’Ê~Ú#ѨʘH© ÉËQÆO
`«Ñ≤ÊOK«∞HÀQÆeyOk.
ã¨~åã¨i Ü«Ú^Œú~°OQÆO #∞Oz <ÕáêÖò J_»=ÙʼnõΩ KÕi#
P"≥∞ <å<å™êÃÇÏÉò`Àáê@∞QÍ =∞~À™êi Ãã·<åºxfl ‰õÄ_»QÆ@ì_»O
P~°OaèOzOk. u~°∞QÆ∞ÉÏ@∞^•~°∞ʼnõΩ P„â◊Ü«∞q∞=fi_®xH˜
ã¨O^ÕÇ≤ÏOz# <ÕáêÖò JkèHÍ~°∞Å∞ "åix „a˜+π"åiH˜
ÖÁOyá⁄=∞‡x K≥áêÊ~°∞. HÍh P"≥∞ JO^Œ∞‰õΩ x~åHõiOzOk.
<ÕáêÖòÖ’ P"≥∞ J<ÕHõ HõëêìÅ#∞ Z^Œ∞~˘¯Ok. =∞Ç≤Ïà◊Å#∂, 12
ã¨OIIÅ =Ü«∞ã¨∞O_Õ ÉÏÅ∞~°#∞ =∂„`«"Õ∞ P"≥∞ ta~°OÖ’
LO_»ÏxH˜ J#∞=∞uOKå~°∞. ÖÁOyáÈ"åeûOkQÍ <ÕáêÖò
„Ѩ^è•#=∞O„u P"≥∞#∞ PǨfixOz#ѨÙ_»∞ 'ÖÁOyáÈ=_»OHõ<åfl
=∞~°}˜™êΗ=∞x P"≥∞ „ѨHõ˜OzOk. 17 ÅHõ∆Å ~°∂áêÜ«∞Å#∞
ÃÑ#¬<£QÍ W™êÎ=∞O@∂ „a˜+π"åà◊√¡ P"≥∞#∞ „Ѩ֒ÉèíÃјì#ѨʘH©
P"≥∞ ÖÁOQÆÖË^Œ∞. ÖÁOyáÈÜÕ∞O^Œ∞‰õΩ J<ÕHõ J==∂#Hõ~°"≥∞ÿ#
+¨~°`«∞efl "åà◊√¡ Ãјì#ѨÙ_»∞, ~å[H©Ü«∞ JkèHÍ~åÅxflO˜h
áÈQ˘@∞ìHÀ=_®xH˜ W+¨ìѨ_»x P"≥∞ "≥O@<Õ "å˜x u~°QÆQ˘˜ìOk.
ÖÁOyáÈ=_®xH˜ =∂~°∞QÍ P"≥∞ „a˜+π „áêq<£ûx
P„Hõq∞OK«∞HÀ=_»O HÀã¨O <ÕáêÖò JkèHÍ~°∞Å ™êÜ«Ú^èŒ
ã¨Ç¨Ü«∂xfl J_çyOk.
u~°∞QÆ∞ÉÏ@∞#∞ |Å=O`«OQÍ J}z"Õã≤# `«~åfi`«
„Ѩ[Å#∞ ã¨=∂^è•#Ѩ~°K«_®xH˜ WOQÆ¡O_£~å}˜ XHõ „ѨHõ@#x
*ÏsKÕã≤Ok. qHÀìiÜ«∂~å}˜ „ѨHõ@#H˜ |^Œ∞Å∞QÍ P"≥∞ ÅHÀfl
~å[ºO #∞Oz `«# ã¨fiO`« „ѨHõ@##∞ *ÏsKÕã≤Ok. Jk J`«ºO`«
ã¨OK«Å<åxfl ã¨$+≤ìOzOk. P"≥∞ „Ѩu JOâßhfl q=~°OQÍ K«iÛOz
~å}˜ „ѨHõ@#Ö’x J|^•úÅ =Úã¨∞QÆ∞#∞ `˘ÅyOzOk. ~å}˜
KÕã≤# „ѨHõ@# Ü≥ÚHõ¯ "åã¨ÎqHõ`«h, x*Ï~Úfh P"≥∞ ã¨"åÖò
KÕã≤Ok.
1877Ö’ P"≥∞ ÉèÏ~°`«^Õâ◊OÖ’H˜ uiy ~å"åÅ<Õ „Ѩܫ∞`«flO
KÕã≤Ok. HÍh „ѨÉèí∞`«fiO J==∂#Hõ~°"≥∞ÿ# +¨~°`«∞Å#∞
qkèOK«_»O`À <ÕáêÖòÖ’<Õ LO_çáÈ~ÚOk. 1879Ö’ <ÕáêÖò
J_»=ÙÅÖ’<Õ =∞~°}˜Oz# P"≥∞ „a˜+π =ºuˆ~Hõ ™êfi`«O„`«º
ã¨=∞~°OÖ’ XHõ Kåi„`«Hõ =ºH˜ÎQÍ xezáÈ~ÚOk.
~°≠Ïhû~å}˜ ÅH©∆‡ÉÏ~Ú: (1836–1858)
ÅH©∆‡ÉÏ~Ú Ñ¨Ù@ìQÍ<Õ P"≥∞ `«e¡ K«xáÈ=_»O`À ÅH©∆‡ÉÏ~Ú
ÃÑOѨHõO W`«~° ÉÏeHõÅHõO>Ë aè#flOQÍ ™êyOk. P"≥∞ qq^èŒ
PÜ«Ú^è•Å#∞ „ѨÜ≥∂yOK«_»OÖ’, âßs~°Hõ ^•~°∞_论xfl
J^Œ∞ƒù`«OQÍ ÃÑOá⁄OkOK«∞‰õΩOk. P"≥∞ XHõ <≥·Ñ¨Ù}º"≥∞ÿ# ~“`«∞
‰õÄ_®. 14 ã¨OIIÅ =Ü«∞ã¨∞#fl P"≥∞‰õΩ 1850Ö’ 40 ã¨OIIÅ
=Ü«∞ã¨∞#fl ~°≠Ïhû ~åA ~å*Ï QÆOQÍ^èŒ~ü ~å=Ù`À ÃÑo¡ J~ÚOk.
PÜ«Ú^è•Å∞, QÆ∞„~°Ñ¨Ù ™êfisÅÖ’ P"≥∞ KÕã¨∞Î#fl Ѩi„â◊=∞#∞
PÜ«∞# ™êQÆxKåÛ_»∞. „a˜+π "åà◊√¡ ~å*ϺÅ#∞ qb#O
KÕã¨∞‰õΩO@∞#fl P ã¨OH∆ÀÉèí ã¨=∞Ü«∞OÖ’ ~°≠Ïhû =∞Ç≤Ïà◊ʼnõΩ
PÜ«Ú^è•Å#∞ LѨÜ≥∂yOK«_®xfl, "å˜Ö’x "≥∞à◊‰õΩ=efl
QÆ∞„~°Ñ¨Ù™êfisx <Õ~°Ê_»O =ÚYº=∞x ÉèÏqOz# ~å}˜ „Hõ=∞OQÍ
"å˜x "åiH˜ <Õ~°Ê™êyOk.

10. 10 =∞Ç≤ÏàÏ=∂~°æO v #=O|~ü – _çÃãO|~ü 2006
~åA =∞~°}˜OKåHõ PÜ«∞# "å~°ã¨∞Å#∞ ~°≠Ïhû
ã≤OǨã¨<åxH˜ "å~°ã¨∞Å∞QÍ QÆ∞iÎOKÕ XѨÊO^ŒO L#flѨʘH©,
„a˜+π "åà◊√¡ `«=∞ "åQÍÌ<åxfl xÅɡ@∞ìHÀÖË^Œ∞. ~åA
^Œ`«ÎѨل`«∞_≥·# ^•"≥∂^Œ~ü~å=٠ǨωõΩ¯#∞ Ѩ˜ìOK«∞HÀ‰õΩO_®
~å*Ϻxfl Hõe¿Ñã¨∞‰õΩ<åfl~°∞. ÅH©∆‡ÉÏ~Ú ã≤OǨã¨<åxH˜ Ô~O_»∞
ã¨"åà◊¡#∞ Z^Œ∞~˘¯Ok. XHõ˜, ~°≠ÏhûH˜ áêʼnõΩ_çQÍ `«#‰õΩ
ǨωõΩ¯O^Œx K≥ѨCH˘O@∞#fl ã¨^•t= YO_ÕHõ~ü #∞Oz, Ô~O_Àk,
20,000 =∞Ok Ãã·x‰õΩÅ |ÅO`À ~°≠ÏhûÃÑ· ^•_çKÕã≤# <å^äÕMÏ<£
#∞Oz. WOw¡+π "åà◊√¡ P"≥∞ PÜ«Ú^è•Å#∞ [ѨÙÎ KÕã¨∞‰õΩ#flѨʘH©
J^Œ∞ƒù`«"≥∞ÿ# Ü«Ú^ŒúHõàÏ xѨÙ}∞~åÅ∂, =ӺǨÏHõ~åÎ J~Ú# ~å}˜
P ^•_ç KÕã≤# "åix ã¨OѨÓ~°‚OQÍ F_çOzOk.
1858, =∂iÛ 20# [#~°Öò ~À*ò, J`«_ç Ãã·#ºO ~°≠ÏhûH˜
|Ü«∞@ q_çk KÕâß~°∞. P `«~åfi`« [iy# cèHõ~°"≥∞ÿ# Ü«Ú^ŒúOÖ’
~°≠Ïhû „Ѩ[Å∞ J`«ºO`« ^è≥·~°º™êǨϙêÅ`À „a˜+π"åi`À
áÈ~å_®~°∞. =∂iÛ 22# =Ú@ì_ç „áê~°OÉèí=∞~ÚOk. ~å}©
Ãã·<åºÅ∞ u~°∞QÆ∞ÖËx ^è≥·~åºxfl „Ѩ^Œi≈OKå~Ú. „Ѩu `«∂ωõΩ
`«∂Ï`À ["å|∞ K≥áêÊ~°∞. â◊`«Ñ¶≤∞fl^ŒàÏÖ’¡#∞ =∞O^Œ∞QÆ∞O_»∞
™ê=∂„yx "≥∂ã¨∂Î#∞ =∞Ç≤Ïà◊Å∞ HõxÑ≤OKå~°∞. =Ú@ì_ç ^•~°∞Å
HÍÅ∞ÊÅÖ’ [iy# q^èŒfiO™êxH˜ =∞~°=∞‡`«∞Å∞ KÕÜ«∞_»OÖ’
ã¨Ç¨Ü«∞O KÕã¨∂Î, qkèx~°fiǨÏ}Ö’ L#fl Ãã·x‰õΩʼnõΩ PǨ~°O,
hà◊¡#∞ "≥∂ã¨∞‰õΩáÈ`«∂ =∞Ç≤Ïà◊Å∂, Ñ≤Å¡Å∂ HõxÑ≤OKÕ"å~°∞. `«#
LxH˜ ^•fi~å, [fieOKÕ `«# =∂@Å ^•fi~å Ãã·x‰õΩÅ L`åûǨxfl
ˆ~ÔHuÎOK«_®xÔH· ~å}© Ãã·xHõ „âı}∞Ö’¡H˜ "≥àı¡k. =∂iÛ 31# ~å}˜
KÕã≤# JÉèíº~°÷# "Õ∞~°‰õΩ 20,000 =∞Ok Ãã·x‰õΩÅ`À `åOuÜ«∂
`À¿Ñ ~°≠Ïhû =ÚO^Œ∞#fl „a˜+π HͺOÑπÃÑ·H˜ "≥àÏ¡_»∞ HÍh, "å~°∞
F_çáÈÜ«∂~°∞. WOw¡+π"åà◊√¡ J`«ºO`« P^èŒ∞xHõ |ÅQÍÅ#∞
Hõey#"å~°∞ HÍ=_»O`À `åOuÜ«∂ `À¿Ñ F@q∞ `«~åfi`«
ã¨OѶ¨∞~°¬}#∞ ~°≠Ïhû Z‰õΩ¯=HÍÅO H˘#™êyOK«ÖËHõáÈ~ÚOk.
~°≠Ïhû Ѩ_çáÈÜ«∂Hõ ~å}© `«Ñ≤ÊOK«∞‰õΩáÈ~Ú HõeÊ =^ŒÌ `åOuÜ«∂
`À¿Ñ`À `«# |ÅQÍÅ#∞ HõeÑ≤Ok. pHõ˜=∂@∞#, ѨÙ~°∞+¨µx
"Õ+¨O`À P"≥∞ `≥eqQÍ `«Ñ≤ÊOK«∞‰õΩáÈ~ÚOk. HõeÊ,
u~°∞QÆ∞ÉÏ@∞^•~°∞ÅO^Œi ã¨=∂"Õâ◊ã¨÷Å"≥∞ÿOk.
u~°∞QÆ∞ÉÏ@∞^•~°∞Å∞ =∞~À™êi ‰õÄOKü =^ŒÌ WOw¡+π"åix ã¨"åÖò
KÕâß~°∞. Ü«Ú^Œúã¨=∞Ü«∂Ö’¡ ~å}˜ ѨÙ~°∞+¨µx ^Œ∞ã¨∞ÎÖ’¡, Y_®æhfl,
ÉωõΩh ^èŒiOz 50 =∞Ok L#fl JtfiHõ^ŒàÏxfl =O^Œ=∞Ok
L#fl =∂ºKüÖÏH± `«∞áê‰õΩÅ ^ŒàÏxfl =ÚO^Œ∞O_ç #_çÑ≤Ok.
Hõ+¨ì`«~°"≥∞ÿ# =~°∞㨠ܫÚ^•úÅ `«~åfi`« 1858, "Õ∞ 23#
u~°∞QÆ∞ÉÏ@∞^•~°∞Å∞ JHõ¯_ç#∞O_ç MÏmKÕÜ«∂eû=zÛOk.
q∞„`«Ñ¨H∆ÍÅ F@q∞`«~åfi`« ‰õÄ_® ~å}˜ Pâ◊Û~°ºK«H˜`«∞efl KÕ¿ã
q∞e@s Z`«∞ÎQÆ_»efl „Ѩ^Œi≈ã¨∂Î `«# Ãã·#ºOÖ’x
J`«ºkèHõÉèÏQÍxfl WOw¡+π"åà◊√¡ Ѩxfl# =ÅÖ’Oz ~°H˜∆OK«∞‰õΩOk.
HõeÊ Ñ¨_çáÈ~Ú# `«~åfi`« ~å}˜, Ñ‘ëêfiÅ∞ QÀáêÖòѨÓ~ü =^ŒÌ =∞m¡
ã¨g∞Hõ$`«∞ÅÜ«∂º~°∞. ~å}˜ ã¨∂K«#ÃÑ· "å~°∞ E<£ 4# QÍfieÜ«∞~ü
HÀ@#∞ Ѩ@∞ì‰õΩ<åfl~°∞, Ãã·xHõ „âı}∞Å∞ u~°∞QÆ∞ÉÏ@∞^•~°∞Å#∞
Hõeâß~Ú. u~°∞QÆ∞ÉÏ@∞^•~°∞Å∞ QÍfieÜ«∞~ü HÀ@#∞ 18 ~ÀAÅ
áê@∞ `«=∞ Pnè#OÖ’ LOK«∞‰õΩ<åfl~°∞. HÍh „a˜+π"å~°∞
x~°‚Ü«∂`«‡Hõ Ü«Ú^ŒúOHÀã¨O ã¨<åflǨÅ∞ KÕã¨∞H˘O@∂ =ÙO_»QÍ
Ñ‘ëêfiÃã·#ºO qÖÏ™êÖ’¡ =Úxy`ÕÅ∞`«∂ HÍÅO QÆ_çÑ≤Ok. XHõ
cèHõ~° Ü«Ú^ŒúO `«~åfi`« E<£ 16# `åOuÜ«∂ `À¿Ñ <åÜ«∞Hõ`«fiO
Ö’x u~°∞QÆ∞ÉÏ@∞^•~°∞Å∞ F_çáÈÜ«∂~°∞. HÀÏ–H˜–ã¨~åÜü∞ =^ŒÌ
~å}˜ ¿ã#Å#∞ „a˜+π ¿ã#Å∞ Z^Œ∞~˘¯<åfl~Ú. u~°∞QÆ∞ÉÏ@∞
^•~°∞Å ™ê÷=~åefl „a˜+π"åà◊√¡ MÏmKÕ~ÚOK«QÆeQÍ~°∞.
Ü«Ú^ŒúOÖ’x Jxfl ^Œâ◊Ö’¡#∂ P"≥∞ „â◊^Œú fã¨∞‰õΩOk.
x~°O`«~åÜ«∞"≥∞ÿ#, „áê}ÏO`«Hõ"≥∞ÿ# ã≤‡`ü `«∞áê‰õΩÅ =∞O@Å∞
`«# ã¨fiO`« â◊`«Ñ¶≤∞fl ^Œà◊OÖ’H˜ =KÕÛ=~°‰õÄ P"≥∞ ѨÙ~°∞+¨µx"Õ+¨OÖ’
XHõ ™ê÷=~°O (áÈãπì) #∞O_ç =∞~À ™ê÷=~åxfl "ÕQÆOQÍ
ã¨O^Œi≈ã¨∂ÎáÈÜÕ∞k. ÖÏÖò ‰õΩsÎÅ∞ ÖË^• Z„~° HÀ@∞¡QÍ
=º=ǨÏiOKÕ J`«ºO`« „Hõ=∞tHõ∆}ÏÜ«Ú`«"≥∞ÿ# #=∞‡Hõ"≥∞ÿ#
Ãã·<åºxH˜ ~å}˜ `«<Õ ã¨fiÜ«∞OQÍ <åÜ«∞Hõ`«fiO =Ç≤ÏOzOk.
JO^Œ∞Ö’ ѨÙ~°∞+¨µÅ∂, =∞Ç≤Ïà◊Å∂ ‰õÄ_® LO_Õ"å~°∞.
E<£ 18# ~å}˜ `«# JOu=∞Ü«Ú^•úxfl KÕã≤Ok. ѨÙ~°∞+¨µx
"Õ+¨OÖ’, Ô~O_»∞ KÕ`«∞Ö’¡#∂ Hõ`«∞ÎÅ∞ ^èŒiOz, `«# QÆ∞„~°Ñ¨Ù HõàÏ¡efl
Ѩà◊§=∞^茺 ayOz Ѩ@∞ì‰õΩx P"≥∞ XHõ J^Œ∞ƒù`«"≥∞ÿ# PHõ$ux
`«ÅÑ≤OzOk. F@q∞ `«~åfi`« „a˜+π "åà◊√¡ P"≥∞#∞ `«i=∂~°∞.
H˘kÌ¿ãѨ’¡<Õ „a˜+π"å~°∞ P"≥∞#∞ JO^Œ∞‰õΩ<åfl~°∞. cèHõ~°OQÍ
áÈ~å_ç#ѨʘH© P"≥∞ g~°=∞~°}O K≥OkOk. ''P"≥∞ JO^ŒiÖ’H©
™êǨÏã¨=O`«∞~åÅ∞—— Jx [#~°Öò ~À*ò XѨCHÀ"åeû=zÛOk.
''u~°∞QÆ∞ÉÏ@∞^•~°∞Ö’¡x UÔH·Hõ ѨÙ~°∞+¨µ_≥·# =∞Ç≤Ïà◊ WHõ¯_»
Ѩ_ç=ÙOk—— Jx J`«_»<åfl_»∞.
ÉèÏ~°`« K«i„`«Ö’ Ü«Ú^Œú~°OQÆOÖ’ =∞Ç≤Ïà◊Å∞
x~°fiÇ≤ÏOK«QÆey# áê„`«#∞ QÆ∞Ô~Îiy# H˘kÌ=∞Ok <åÜ«∞‰õΩÖ’¡
P"≥∞ XHõ~°∞. Jxfl q∞e@s ã¨O|Okè`« q+¨Ü«∂Ö’¡#∂ ~°≠Ïhû
=∞Ç≤Ïà◊Å∞ KåÖÏ H©ÅHõ"≥∞ÿ# áê„`«#∞ áÈ+≤OKå~°<Õ "åã¨Î"åxfl
P"≥∞ áêÅ#Ö’ ~°≠Ïhûx ã¨O^Œi≈Oz# XHõ =∞~åsî ~°K«~Ú`«
^èŒ$gHõiOKå_»∞. =∞^茺 ÉèÏ~°`« QÆ=~°fl~ü [#~°Öò „Ѩuxkè J~Ú#
~å|~üì Ǩq∞Åì<£ ~°≠Ïhû ÅH©∆‡ÉÏ~Ú QÆ∞iOz# `«# iáÈ~°∞ìÖ’
XHõ QÆ∞~°∞Î `≥eÜ«∞x =Úã≤¡O Ü«Ú=ux QÆ∞iOz „Ѩ™êÎqOKå_»∞.
D =∞Ç≤Ïà◊ Jxfl"Õà◊ÖÏ =∞~À QÆ∞„~°O g∞^Œ ÅH©∆‡ÉÏ~Úx
J#∞ã¨iã¨∂Î, P"≥∞#∞ ~°H˜∆OKÕ^Œx J`«#∞ ~åâß_»∞.
„a˜+π"åiH˜ =ºuˆ~HõOQÍ `å#∞ KÕã≤# Ü«Ú^ŒúOÖ’ Jxfl
ã¨=∂*ÏÅ(Hõ=¸ºx©Å∞)‰õÄ, ‰õΩÖÏʼnõÄ, =∞`åʼnõÄ

11. 11=∞Ç≤ÏàÏ=∂~°æO v #=O|~ü – _çÃãO|~ü 2006
K≥Ok#"åix ÉèÏQÆ™êfi=Úefl KÕÜ«∂eû# J=ã¨~åxfl ÅH©∆‡ÉÏ~Ú
QÆ∞iÎOzOk.
D L^•`«Î =∞Ç≤Ïà◊Å K«~°ºÅ#∞ P „áêO`« „Ѩ[Å∞ qq^èŒ
*Ï#Ѩ^Œ HõàÏ~°∂áêÖ’¡ âßâ◊fi`«O KÕâß~°∞. Kåi„`«Hõ ѨÙ~å=âıëêÅ#∞
H˘O`«=∞Ok „Ѩ[Å∞ D<å˜H˜ ‰õÄ_® ã¨O~°H˜∆ã¨∞Î<åfl~°∞.
=∞iH˘O`«=∞Ok ~å}∞Å áê„`«
=∞^茺„Ѩ^ÕâòÖ’x =∞O_»Å lÖÏ¡Ö’ ~å"£∞QÆ_è£ XHõ z#fl
„QÍ=∞O. „a˜+π "åà◊√¡ ^•xx qb#O KÕã¨∞H˘x ~åAH©, J`«x
‰õΩ@∞OÉÏxH© ÃÑ#¬<£x ã≤÷~°O KÕâß~°∞. ~å}˜ ^•xx
„ѨuѶ¨∞˜OzOk. 1857, AÖˇ·Ö’ =∞O_»Å lÖÏ¡ u~°∞QÆ∞ÉÏ@∞‰õΩ
~å"£∞QÆ_è£ ˆHO„^ŒaO^Œ∞=ÙQÍ, ~å}˜ =¸ÅˆHO„^ŒOQÍ =∂~å~°∞.
1858, U„Ñ≤Öò 1# „a˜+π |ÅQÍÅ∞ ~å"£∞QÆ_è£"≥·Ñ¨Ù‰õΩ
ѨÙ~ÀQÆq∞OKå~Ú. ~å}˜ HÀ@#∞ =keÃјì |ÅQÍÅ#∞
ã¨=∞~°~°OQÍxH˜ #_çÑ≤OzOk. z#fl^≥·# P"≥∞ |ÅQÆO
F_çáÈ~ÚOk. P"≥∞ Ѩ@ì}O #∞Oz áêiáÈ~ÚOk. J~Ú`Õ
^è≥·~°ºO HÀÖ’Êx ~å}˜ ^ŒQÆæ~°Ö’x J_»=ÙÅÖ’H˜ áÈ~Ú JHõ¯_ç#∞O_ç
„a˜+π HÍOÑπ g∞^Œ `«# ^•_»∞Å#∞ H˘#™êyOzOk. P"≥∞ Ѩiã≤÷u
„Ѩ=∂^ŒHõ~°OQÍ =∂i, Ѩ@∞ì|_Õ ã¨=∞Ü«∞O ã¨g∞Ñ≤OzOk. „a˜+π
"åà◊¡‰õΩ Mˇ·nQÍ =∂~°_®xH˜ W+¨ìѨ_»x P"≥∞ `«##∞ `å#∞ HõuÎ`À
á⁄_»∞K«∞‰õΩx =∞~°}˜OzOk.
=∞ǨÏ~å*Ï ~°Ol`ü ã≤OQ∑ =∞~°}˜OKåHõ PÜ«∞# ÉèÏ~°º ~å}©
AO^Œ<£ H“~ü#∞ "å~°}Ïã≤Ö’ x~°ƒOkèOz, P"≥∞ H˘_»∞‰õΩ ^ŒbÑπ
ã≤OQ∑#∞ WOQÆ¡O_£‰õΩ fã¨∞‰õΩáÈÜ«∂~°∞. Ô~O_»∞ ^ŒâßÉÏÌÅáê@∞
x~°ƒO^èŒO`À ÉÏ^èŒÑ¨_ç# `«~åfi`« AO^Œ<£ H“~ü#∞ WOQÆ¡O_£ "≥o¡
H˘_»∞‰õΩ#∞ K«∂_»ÏxH˜ J#∞=∞uOKå~°∞.
ÉËQÆO JeÜ«∂ <åÜ«∞Hõ`«fiOÖ’x =∞Ç≤Ïà◊Å ÉˇÏeÜ«∞<£
„a˜+π Ãã·<åºÅ#∞ kèHõ¯iOzOk. F@q∞ `«~åfi`« „a˜+π
Ãã·x‰õΩÅ∞ P"≥∞#∞ HÍeÛK«Oáê~°∞.
`«∞Åã‘ѨÓ~ü ~å}˜, ~å}© `Õ*òÉÏ~Ú, `«∞HÍ¡Üü∞ ã¨∞ÖÏÎ<å,
[=∂x ÉËQÆO, =∞ǨÏ~å}˜ `«Ñ¨ã≤fix, ѨO*ÏÉò =∞ǨÏ~å}˜ lO^•"£∞,
K«∞=^£ u~°∞QÆ∞ÉÏ@∞ <åÜ«∞‰õΩ~åÅ∞ ~å}˜ t~À=∞}˜ – g~°O`å
D HÍÅOÖ’ „a˜+π "åà◊¡#∞ „ѨuѶ¨∞˜Oz# ~å}∞Å∞, ÉËQÆOÅÖ’
H˘O^Œ~°∞.
QÆ∞iÎOѨÙá⁄O^Œx H˘O^Œ~°∞™ê^è•~°}=∞Ç≤Ïà◊ÅѨ~å„Hõ=∞O
1857 u~°∞QÆ∞ÉÏ@∞Ö’ ã¨=∞~°~°OQÍ# „áê}ÏÅ∞ HÀÖ’Ê~Ú#
W`«~° =∞Ç≤Ïà◊ÅÖ’ WѨʘH© ¿Ñ~°∞ `≥eÜ«∞x =∞Ç≤Ïà◊Å∞ =Ù<åfl~°∞.
''ã≤ÔHO„^• ÉÏQ∑ =^ŒÌ K«xáÈ~Ú#"åiÖ’ H˘kÌ=∞Ok
#Å¡"åà◊√¡(negresses)<åfl~°∞. "åà◊√¡ J_»qѨÙÅ∞ÖÏ¡ áÈ~å_®~°∞.
"å~°∞ K«xáÈÜ«∂Hõ K«∂âßHõ QÍx "å~°ã¨Å∞ ¢ã‘ÎÖˇ· =ÙO_»=K«Û<Õ
ã¨O^ÕǨÏ"Õ∞ ~åÖË^Œ∞—— Jx QÀ~°¤<£ JÖˇQÍ˚O„_® ~åã≤Ok. ã≤ÔHO^Œ~å
ÉÏQ∑ =^ŒÌ HÍeÛ"ÕÜ«∞|_ç# XHõ =∞Ç≤Ïà◊#∞ QÆ∞iOz á¶ÈÔ~ƒãπ q∞Kè≥Öò
~åã≤Ok. P"≥∞ XHõ áê`«~°HõѨ٠|~°∞"≥·# Ñ≤ã¨ìÖò`À ™êÜ«Ú^èŒ"≥∞ÿ
LOk. ~åq K≥@∞ìÃÑ· ‰õÄ~˘Û#fl P"≥∞ P~°∞QÆ∞ifl K«OÑ≤Ok. Ü«Ú^ŒúO
`«~åfi`« H˘xfl ~ÀAʼnõΩ ~°ÃãûÖò ‰õÄ_® XHõ =∞Ç≤Ïà◊#∞ QÆ∞iOz
~åâß_»∞. P"≥∞ K«xáÈ~ÚOk HÍh, P"≥∞ â◊s~åxH˜ ^ŒQÆæ~°Ö’ XHõ
„|Ǩ‡O_»"≥∞ÿ# =∞O^Œ∞áê`«~° =ÙOk. _èçb¡Ö’ _èçb¡ ^•~ÚQÍ
„Ѩã≤kúK≥Ok# XHõ =∞Ç≤Ïà◊ =ÙO_Õk. ã¨=∞~°~°OQÆOÖ’ P"≥∞
S^Œ∞QÆ∞~°∞ ã≤áê~ÚÅ ÃÑ@∞ì Jx ~åâß~°∞. P"≥∞ XHõ ~“`«∞
Ü«¸xá¶ê~°OÖ’ Ü«Ú^Œú~°OQÍxH˜ "≥àı¡k. ~åA P"≥∞HÀ
QÆ∞„~åxflKåÛ_»∞.
25 ã¨OIIÅ JlA<£ ѨÙ~°∞+¨µx "Õ+¨OÖ’ QÆ∞„~°OÃÑ· ‰õÄ~˘Ûx
Ü«Ú^Œú~°OQÍ# áÈ~å_çOk. P"≥∞ =∞Oz =HõÎ. `«# „Ѩã¨OQÍÅ`À
P"≥∞ „Ѩ[Å#∞ L`ÕÎl`«∞efl KÕ¿ãk. JlA<£ XHõ „Ѩ`ÕºHõ =∞Ç≤ÏàÏ
ɡÏeÜ«∞<£#∞ ã¨OѶ¨∞˜`«O KÕã≤Ok. QÆ∂_è»K«~°ºO,
PÜ«Ú^è•Å#∂, PǨ~åhfl ã¨~°Ñ¶¨~å KÕÜ«∞_»O P ɡÏeÜ«∞<£
Hõ~°Î=ºO. P"Õ∞ ã¨fiÜ«∞OQÍ "åiH˜ Y_»æKåÅ#OÖ’, QÆ∞„~°Ñ¨Ù ™êfisÖ’,
`«∞áê‰õΩefl LѨÜ≥∂yOK«_»OÖ’ tHõ∆}xzÛOk. "åix
|bÜ«∞"≥∞ÿ# â◊H˜ÎQÍ `«Ü«∂~°∞KÕã≤Ok. P"≥∞ áÈ~å@ <≥·Ñ¨Ù}ºO
QÆ∞iOz â◊„`«∞=Ù #∞Oz ‰õÄ_® á⁄QÆ_»ÎÅ#O^Œ∞‰õΩOk. P"≥∞
QÍÜ«∞Ѩ_ç Ѩ@∞ì|_çOk. Hõ∆=∂Ѩ} J_çy`Õ Hõ∆=∂aèHõ∆ ÃÑ_»`å=∞x
„a˜+π "åà◊√¡ P"≥∞#∞ J_çQÍ~°∞. HÍh P"≥∞ ÖÁOyáÈ=_®xH˜
x~°ÌfiO^ŒfiOQÍ u~°ã¨¯iOzOk, J=∞~°`åfi<Õfl =iOzOk.
=O^ŒÖÏk =∞Ok „Ѩ[ÅÖ’ u~°∞QÆ∞ÉÏ@∞#∞ ~°QÆÅÛQÆÅ
J=∞~°`åfi<Õfl =iOzOk. „a˜+π"åiÃÑ· áÈ~åÏxH˜ <å<å ™êÃÇÏÉò
WzÛ# Ñ≤Å∞ѨىõΩ ã¨ÊOkOz# ™êǨÏã¨=O`«∞~åÖˇ·# D Ü«Ú=u
z=i=~°‰õÄ `«# =∂@#∞ xÅɡ@∞ì‰õΩOk.
D Ü«Ú^ŒúOÖ’ "≥∞ÿ<å J<Õ ÉÏeHõ ‰õÄ_® áÈ~å_çOk. D
u~°∞QÆ∞ÉÏ@∞Ö’ "ÕÖÏk=∞Ok =∞Ç≤Ïà◊Å∞ áêÖÁæ<åfl~°∞. J<ÕHõ
=∞Okx LifÜ«∞_»"≥∂, HÍeÛK«OѨ_»"≥∂ KÕâß~°∞. XHõ ÖˇHõ¯
„ѨHÍ~°O ˆH=ÅO =Ú[Ѷ¨~üѨÓ~üÖ’<Õ 225 =∞Ok =∞Ç≤Ïà◊Å∞
J=∞~°∞ÅÜ«∂º~°∞.
P‰õΩѨK«Û ^Œ∞ã¨∞ÎÅ∞ ^èŒiOz# XHõ =∞Ç≤Ïà◊ ÔQiÖÏ¡
Z`«∞ÎQÆ_»Å‰õΩ „a˜+π "åà◊√¡ cè`å=ǨïÅÜÕ∞º"å~°∞. P"≥∞
^Õâ◊Éèí‰õΩÎÖˇ·# „ã‘ΠѨÙ~°∞+¨µÅ#∞ ã¨OѶ¨∞˜`«O KÕã≤ J`«ºO`«
Pâ◊Û~°ºHõ~°"≥∞ÿ# Ѩ^ŒúuÖ’ „a˜+π "åà◊¡ÃÑ· ^•_çKÕ¿ãk. P"≥∞
HõuÎÜ«Ú^ŒúOÖ’#∂, QÆ∞iK«∂ã≤ `«∞áêH© ¿ÑÅÛ_»OÖ’#∂ <Õ~°Êi.
z=iHÍ"≥∞ Ѩ@∞ì|_ç#ѨÙ_»∞ 'D =$^Œú =∞Ç≤Ïà◊ KåÖÏ

12. 12 =∞Ç≤ÏàÏ=∂~°æO v #=O|~ü – _çÃãO|~ü 2006
„Ѩ=∂^ŒHõ~°"≥∞ÿ#k... *Ï„QÆ`«ÎQÍ LO_»O_ç!— Jx „a˜+π JkèHÍi
~åâß_»∞. P"≥∞#∞ JOÉÏÖÏ Ñ¨OÑ≤"ÕâßHõ UO [iyO^À =∞#‰õΩ
`≥eÜ«∞^Œ∞ QÍh, J@∞=O˜ ™êǨÏã¨=O`«∞ʼnõΩ UO
[~°∞QÆ∞`«∞O^À ã¨∞Å∞=ÙQÍ TÇ≤ÏOK«=K«∞Û. P"≥∞ ¿Ñ~°∞
`≥eÜ«∞#ѨʘH© P"≥∞ XHõ =Úã≤¡O =∞Ç≤Ïà◊ J<Õk `≥Å∞™ÈÎOk.
„a˜+π"åà◊√¡ Lifã≤ K«OÑ≤# ™êǨÏã¨=O`«∞ÅÖ’ MÏfir
J|∞ÌÖò Ô~Ç≤Ï=∂<£ XHõ~°∞. ÉËQÆO Jã¨æi ÉËQÆO PÜ«∞# `«e¡. P"≥∞
`«# H˘_»∞‰õΩÅ`Àáê@∞ u~°∞QÆ∞ÉÏ@∞Ö’ áêÖÁæ#flk. P"≥∞ Ѩ@¡
„a˜+π "åà◊¡‰õΩ ZO`« JHõ¯ã¨∞QÍ =ÙO_Õ^ŒO>Ë, P"≥∞
Ѩ@∞ì|_ç#ѨÙ_»∞ "å~å"≥∞#∞ ã¨r= ^ŒÇ¨Ï#O KÕâß~°∞.
„a˜+π "åiH˜ =ºuˆ~HõOQÍ J`«ºO`« Ѩ~å„Hõ=∞O`À áÈ~å_ç#
=∞~À =∞Ç≤Ïà◊ ÉËQÆO ǨÏcÉÏ. P"≥∞ "åiH˜ J<ÕHõ #ëêìÅ∞ KÕã≤Ok.
Ü«Ú^Œú~°OQÆOÖ’ QÍÜ«∞Ѩ_ç# P"≥∞#∞ „a˜+π "åà◊√¡ Lifâß~°∞.
=Ú[Ѷ¨~üѨÓ~üÖ’ =Úã≤¡O ~å[ѨÙ`ü ‰õΩ@∞O|OÖ’ Ѩ٘ì#
~°Ç≤Ï=∂ ÉËQÆO u~°∞QÆ∞ÉÏ@∞^•~°∞Å`À KÕi „a˜+π "åiH˜
=ºuˆ~HõOQÍ áÈ~å_çOk. f„=OQÍ QÍÜ«∞Ѩ_ç# P"≥∞#∞ „a˜+π
"åà◊√¡ Ѩ@∞ì‰õΩx Lifã≤ K«Oáê~°∞.
=ÚyOѨÙ
„a˜+π ѨiáêÅ# "≥Ú^Œ˜ â◊`å|Ì=∞O`«Ï ѨÓã¨Ö’¡
^•~°OÖÏ ™êy# =~°∞㨠áœ~° u~°∞QÆ∞ÉÏ@∞¡ Z‰õΩ¯=QÍ „a˜+π
"åà◊√¡ [~ÚOz# ÉèÏ~°`« ~å*ϺÅÖ’ JkèHÍ~°O HÀÖ’Ê~Ú#
Éèí∂™êfi=∞º â◊‰õΩÎÅ <åÜ«∞Hõ`«fiOÖ’ [iy#q. u~°∞QÆ∞ÉÏ@¡‰õΩ
"≥<≥fl=ÚHõ, "å˜ „Ѩ*Ï Ñ¨Ù<åk, ^≥|ƒfÜ«∞QÆey# â◊H˜Î – W=hfl
^ŒO_»∞QÆÅ áêÖˇ·# Ô~·`«∞Å#∞O_ô, <åâ◊#"≥∞ÿáÈ~Ú# <≥·Ñ¨Ù}º
HõàÏHÍ~°∞Å∞, Ãã·#ºO #∞Oz `˘ÅyOK«|_ç# Ãã·x‰õΩÅ #∞Op
=zÛOk. „a˜+π ѨiáêÅ# ɡOQÍÖò, cǨ~üÅÖ’
=º=ã‘÷Hõ$`«=∞ø`«∞#fl „Hõ=∞OÖ’ Jq „áê~°OÉèí"≥∞ÿ XHÀ¯„áêO`åxfl
„a˜+π"åà◊√§ Hõ|oã¨∂Î áÈ`«∞#flH˘nÌ P „áêO`åÖ’¡ Jq
ã¨OÉèíqOKå~Ú.
=~°ã¨QÍ H˘#™êy# P u~°∞QÆ∞ÉÏ@¡hfl "≥Ú`«ÎO g∞^Œ
„|Ǩ‡O_»"≥∞ÿ#"Õ HÍh, "åºÑ≤ÎÖ’ ™ê÷xHõ"≥∞ÿ#g, XHõ^•xH˘Hõ˜
ã¨O|O^èŒO ÖËxq. ™ê÷xHõ HÍ~°}ÏÅ∂, ™ê^èŒHõÉÏ^èŒHÍŠѶ¨e`«"Õ∞
Jq. "å˜ „ѨÉèÏ"åÅ∞ ‰õÄ_® ™ê÷xHõ"≥∞ÿ#"Õ.
u~°∞QÆ∞ÉÏ@¡ J~°ú Éèí∂™êfi=∞º <åÜ«∞‰õΩÅ∞ ™ê=∂lHõOQÍ,
Pi÷HõOQÍ, ~å[H©Ü«∞OQÍ "≥#HõK«∂ѨÙ, ã¨O„Ѩ^•Ü«∞Hõ ^Œ$HõÊ^ä•xfl
Hõey#"å~°∞. "åi „ѨuѶ¨∞@# Z@∞=O˜ ™ê=∂lHõ
„Ѩ`åº=∂flÜ«∂xH© „áêux^茺O =Ç≤ÏOK«ÖË^Œ∞. Jq ~°∂ѨOÖ’QÍx
Ãã·^•úOuHõ ™êO㨯$uHõ ™ê~°OÖ’ QÍx â◊`åÉÏÌÅ H˜O^Œ˜ HÍÖÏxH˜
K≥Ok#k. JO`«‰õΩ=ÚO^Œ˜ áêÅ<å ~°∂áêÅ#∂, ™ê=∂lHõ
ã¨O|O^è•Å#∂ uiy xÅѨ_»"Õ∞ "å˜ =∞øeHõ L^ÕÌâ◊ºO.
J@∞=O˜ "≥#HõK«∂Ѩ٠Hõey#g, K≥ÖÏ¡K≥^Œ∞~°∞QÍ,
K≥^Œ∞~°∞=∞^Œ∞~°∞QÍ SHõº`« ÖˉõΩO_® [iˆQ u~°∞QÆ∞ÉÏ@∞¡ q^Õj
áêÅ##∞ áêÅ„^ÀÅ#∂ ÖË=Ù, ‰õÄÅ^ÀÜ«∞#∂ ÖË=Ù. XHõ^•x"≥O@
XHõ˜QÍ u~°∞QÆ∞ÉÏ@∞ „áêO`åÅ#∞ âßOuOѨ*ËÜ«∞_»OÖ’
„a˜+π"å~°∞ q[Ü«∞O ™êkèOKå~°∞. q^Õj JkèHÍ~°O H˜O^Œ
âßOuÜ«Ú`«OQÍ rq™êÎ=∞x "å~°∞ JOwHõiOK«_»O`À `«=∞#∞
f„=OQÍ =ºuˆ~H˜OK«x u~°∞QÆ∞ÉÏ@∞ <åÜ«∞‰õΩʼnõΩ [g∞O^•~°¡‰õΩ
„a˜+π"å~°∞ ~å~ÚfÅ∞ ‰õÄ_® WKåÛ~°∞. "åi Z¿ãìòÅ#∞
ѨÙ#~°∞^ŒúiOK«@O "å˜Ö’ "åix ѨÙ#ó ™ê÷Ñ≤OK«@O, "åi
P^•Ü«∂Å#∞ `«‰õΩ¯=KÕã≤ JOK«<åÅ∞ "ÕÜ«∞@O =O˜ ~°∂áêÖ’¡
P ~å~ÚfÅ∞ LO_Õq. J`«ºO`« Jq^èÕÜ«ÚÅ#∞ Éè∫uHõOQÍ
x~°∂‡eOKå~°∞.
1857 u~°∞QÆ∞ÉÏ@∞ ^ŒH˜∆} ÉèÏ~°`«^ÕâßxH©, `«∂~°∞Ê, ѨtÛ=∞
ÉèÏ~°`«^Õâ◊OÖ’x Z‰õΩ¯= „áêO`åʼnõÄ "åºÑ≤Î K≥O^ŒHõáÈ=_®xH˜
D áœ~° u~°∞QÆ∞ÉÏ@¡#∞ J}z"ÕÜ«∞_»"Õ∞ „Ѩ^è•# HÍ~°}O. „a˜+π
áêÅ##∞ „ѨuѶ¨∞˜OK«_»OÖ’ |Å"≥∞ÿ#, qÅ∞"≥·# ™ê÷xHõ
ã¨O„Ѩ^•Ü«∂Å#∞ <≥ÅH˘ÅÊ_»OÖ’<Õ D áœ~° u~°∞QÆ∞ÉÏ@¡
Kåi„`«Hõ qt+¨ì`« =ÙOk. JO^Œ∞#∞OKÕ ÉèÏ~°`« „Ѩ*ÏhHõO `«=∞
™êfi`«O„`«º áÈ~å@ ã¨∂ÊùiÎx fã¨∞‰õΩOk.
1857 Ü«Ú^ŒúO `«~åfi`« 1858Ö’ qHÀìiÜ«∂ ~å}˜
Dã≤ìO_çÜ«∂ HõOÃÑh ѨQÍæÅ#∞ KÕѨ@ì_»O`À ÉèÏ~°`« ^Õâ◊O „a˜+π
™ê„=∂*ϺxH˜ =Åã¨QÍ =∂iáÈ~ÚOk. =∞~À u~°∞QÆ∞ÉÏ@∞
QÆ∞iOz ÉèíÜ«∞Ѩ_ç# „a˜+π "åà◊√¡ „Ѩ[Å∞ qѨ¡==∂~°æO "≥·Ñ¨Ù‰õΩ
=∞à◊§_®xfl x~ÀkèOKåÅ#∞‰õΩ<åfl~°∞. D „ѨÜ≥∂[#"Õ∞ ÉèÏ~°`«
*ÏfÜ«∞ HÍO„ÔQãπ U~åÊ@∞‰õΩ ^•ifã≤Ok. 1857 u~°∞QÆ∞ÉÏ@∞
`«~åfi`« q∞ye# Éèí∂™êfi=∞º =~åæÅ∞ „a˜+π "åiH˜ ™êyÅѨ_ç,
"åi`À ~årѨ_çáÈÜ«∂~°∞. `«=∞ ã¨OѨ^ŒÖ’x H˘O`« ÉèÏQÍxfl
uiy á⁄O^Œ_®xH˜ |^Œ∞Å∞QÍ „a˜+π áêÅ##∞ ã‘fiHõiOK«_®xH˜
"å~°∞ JOwHõiOKå~°∞. P ã¨OѨ^ŒÅˆH "å~°∞ WѨʘH©
ã¨fiO`«^•~°∞Å∞QÍ =Ù<åfl~°∞, Éèí∂™êfi=ÚÅ∞QÍ `«=∞ PkèѨ`åºxfl
WѨʘH© H˘#™êyã¨∞Î<åfl~°∞. „a˜+π "åà◊√¡ `«=∞‰õΩ U*ˇO@∞¡QÍ
¿ã= KÕã≤# "åi`À [q∞O^•s =º=ã¨÷#∞ ã¨$+≤ìOKå~°∞. "åi
qÖÏ™êʼnõÄ, `«=∞ qÖÏ™êʼnõÄ ‰õÄ_® K≥e¡OѨÙÅ HÀã¨O
¿Ñ^ŒÅ#∞ ^ÀK«∞‰õΩ<åfl~°∞. Éèí∂™êfi=∞º, ™ê„=∂[º"å^Œ =~åæÅ
=∞^茺 ~år ã¨OѨÓ~°‚=∞~ÚOk. ÉèÏ~°`« qѨ¡"åxH˜ "åi^ŒÌ~°∂
ÅH∆ͺÅ∞QÍ =∂~å~°∞.
J#∞"å^ŒO–=∞^èŒ∞=∂Åu
(=KÕÛ ã¨OzHõÖ’ '™êOѶ≤∞Hõ ã¨O㨯~°}À^Œº=∞O—)

13. 13=∞Ç≤ÏàÏ=∂~°æO v #=O|~ü – _çÃãO|~ü 2006
Hõ^äŒHõ^äŒHõ^äŒHõ^äŒHõ^äŒ
ã¨~°à◊◊ p=∞Å=∞O^Œ∞ `åyOk.
P... ã¨~°à◊ p=∞Å=∞O^Œ∞ `åyO^Œ@. D q+¨Ü«∞O JO`«Ï
á⁄H˜¯Ok. `≥eû# "åà◊¡O^Œ~°∂ QÆ∞ã¨QÆ∞ã¨ÖÏ_»∞‰õΩO@∞<åfl~°∞.
H˘O`«=∞Ok *Ïe K«∂ѨÙ`«∞<åfl~°∞. H˘O`«=∞Ok KÕã¨∞HÀÉ’ÜÕ∞
‰õΩ„~°"å_»∞ JO>Ë W+¨ìOÖË^Œx J#∞‰õΩO@∞<åfl~°∞.
'...J~Ú<å ÉÏQÍ _»|∞ƒ#fl ‰õΩ@∞O|OÖ’ Ѩ_»∞ÎO>Ë Hõ_»∞ѨÙÖ’
K«Å¡ Hõ^ŒÅ‰õΩO_® ux ‰õÄ~ÀÛHõ W^ÕO Ѩx?—
' =∂ HÍÅOÖ’ J~Ú`Õ WÖÏ LO_Õ^•? ÃÑ^ŒÌ"åà◊√¡ `≥zÛ#
ã¨O|O^è•xfl `«Å=OK«∞H˘x "≥∞_»Ö’ `åo Hõ˜ìOK«∞‰õΩ<Õ"åà◊¡O.
WѨC_»∞ JÖÏ ÖË^Œ∞—
'J~Ú<å D HÍÅO P_»Ñ≤šʼnõΩ Hõhã¨O WOy`«*Ï˝#O
ÖˉõΩO_® áÈ`«∞Ok— Jx =∂Ï¡_»∞‰õΩO@∞<åfl~°∞.
ã¨~°à◊ WO’¡ JO`å QÆO^Œ~°QÀà◊OQÍ LOk. JO^Œ~°∂
ã¨~°à◊‰õΩ U=∞=Ù`«∞O^À#x U_»∞ã¨∂Î ã¨~°à◊#∞ `˘O^Œ~°QÍ
Ǩã≤Ê@Öò‰õΩ fã¨∞ÔHàı¡ ѨxÖ’ L<åfl~°∞. ã¨~°à◊ =∞O^Œ∞ `åyO^Œ<Õ
ÉÏ^èŒ, P"Õ^Œ# XHõ"≥·Ñ¨Ù LO_»QÍ, =∞~˘Hõ"≥·Ñ¨Ù xâ◊ÛÜ«∞"≥∞ÿ# ÃÑo¡
PyáÈ`«∞O^Œ<Õ HõOQÍ~°∞Ѩ_»∞Î<åfl¡~°∞.
Ǩã≤Ê@ÖòÖ’ ã¨~°à◊‰õΩ =∞O^Œ∞ HõH˜¯Oz ÃãÖˇ·<£ ÉϘÖò
ÃÑÏì~°∞. ã¨~°à◊#∞ Ǩã≤Ê@Öò‰õΩ fã¨∞H˘zÛ#"åà◊¡O`å H˘O`« TÑ≤i
Ñ‘Å∞Û‰õΩ<åfl~°∞. HÍh `«e¡^ŒO„_»∞Å∞ =∂„`«O ÉÏ^èŒ`À
‰õΩq∞eáÈ`«∞<åfl~°∞. W^ŒÌ~°∂ ^≥·#ºã≤÷uÖ’ L<åfl~°∞. WѨÙ_»∞
ÃÑo¡H˘_»∞‰õΩ `«~°Ñ¶¨Ù"åiH˜ U=∞x K≥áêÊe? J=∂‡~ÚH˜ W+¨ìOÖË^Œx
K≥áêÊÖÏ? ÖËHõ Z=~Àfl „¿Ñq∞OzO^Œx K≥áêÊÖÏ? XHõ"Õà◊ JÖÏ
K≥Ñ≤Ê`Õ =∞m¡ J=∂‡~ÚH˜ ÃÑo¡HÍ^Œ∞. JÖÏ H͉õΩO_® W+¨ìѨ_ç#`«xfl
KÕã¨∞‰õΩO>Ë JѨʘ=~°‰õΩ L#fl Ѩ~°∞=لѨu+¨ªÅ∞ QÆOQÆÖ’
Hõeã≤áÈ`å~Ú. Z=ˆ~=∞#∞‰õΩO@∞<åfl~À J<Õ ÉÏ^èŒ`À |`«HÍe.
WO`«Ö’ _®Hõì~°∞QÍ~°∞ =zÛ ã¨~°à◊#∞ K«∂ã≤, UO Ѷ¨~°"åÖË^Œx
`«e¡^ŒO„_»∞ʼnõΩ ^è≥·~°ºO K≥áêÊ_»∞.
'Jã¨Å∞ J=∂‡~Ú =∞O^≥O^Œ∞‰õΩ `åyOk?— Jx J_çQÍ_»∞.
D „Ѩâ◊fl`À LeH˜¯Ñ¨_®¤~°∞ `«e¡^ŒO„_»∞Å∞. J=Ù#∞, ã¨~°à◊
ZO^Œ∞‰õΩ K«zÛáÈ^•=∞#∞‰õΩOk? D „Ѩâıfl "åà◊¡ =∞#∞ã¨∞Ö’¡
ÉÁOQÆ~°OÖÏ u~°∞QÆ∞`«∂ LOk.
***
P TiÖ’ KÕ<Õ`« HÍi‡‰õΩÅ∞ Z‰õΩ¯=QÍ LOÏ~°∞.
H˘O`«=∞Ok =º=™êÜ«∞O, =∞iH˘O`«=∞Ok HõÅOHÍs (J^ŒÌHõO)
KÕã¨∂Î r=#O ™êyã¨∞ÎOÏ~°∞. KÕ<Õ`« HÍi‡‰õΩÅ∞ Z‰õΩ¯=
LO_»@O KÕ`« `≥Å¡"å~°∞*Ï=Ú <åÅ∞QÆ∞ QÆO@Å#∞O_ç ~å„u
ѨkQÆO@Å =~°‰õΩ =∞QÍæÅ @Hõ@HõÅ`À ZѨC_»∂ ã¨O^Œ_çQÍ
LO@∞Ok. q~å=∞=∞O@∂ Z~°QÆ~°∞ "å~°∞. D =$uÎH˜ XHõ
™ê"≥∞`« ‰õÄ_® LOk. L^ÀºQÆã¨∞ÎʼnõΩ Pk"å~°=∞<åfl
ÃãÅ=ÙO@∞Ok HÍh D HÍi‡‰õΩʼnõΩ =∞˜ìÖ’ Hõeã≤áÈ~Ú#ѨC_»∞
=∂„`«"Õ∞ ÃãÅ=ÙO@∞Ok. gà◊¡#∞ ã¨QÆO QÀu"åà◊√¡ JOÏ~°∞.
J@∞=O˜ ‰õΩ@∞OÉÏÖ’¡ ã¨~°à◊ ‰õΩ@∞O|O XHõ˜. =ÚQÆ∞æ~°∞
P_»Ñ≤Å¡Å∞, XHõ JÉσ~Ú. Z=i^ŒQÆæ~° KÕ~Ú KåK«‰õΩO_®,
`«e¡^ŒO„_»∞ʼnõΩ ѨxÖ’ ™êÜ«∞O KÕã¨∞‰õΩO@∂,
K«^Œ∞=Ù‰õΩO@∞<åfl~°∞ #Å∞QÆ∞~°∞ Ñ≤Å¡Å∞. K«^Œ∞=Ù =∞^茺֒<Õ
ÃÑ^ŒÌHõ¯‰õΩ ÃÑo¡KÕâß~°∞. J#flÜ«∞º, `«#∞, K≥e¡, K«^Œ∞=Ù‰õΩO@∂
gÅ∞ ‰õΩki#ѨC_»ÖÏ¡ =∞QÍæÖ’¡H˜ "≥à◊¥Î J=∂‡, <å#flʼnõΩ H˘O`«
q„âßOux HõeÊOKÕ"åà◊√¡. gà◊¡#∞ K«∂ã≤# "åà◊¡O`å g∞ Ñ≤Å¡Å∞
KåÖÏ =∞Oz"åà◊√¡. XHõ"≥·Ñ¨Ù K«^Œ∞=Ù‰õΩO@∂, WOHÀ"≥·Ñ¨Ù g∞
=$uÎx ‰õÄ_® XO@|˜ìOK«∞‰õΩ<åfl~°∞ Jx J#flѨC_»ÖÏ¡ P
`«e¡^ŒO„_»∞Å∞ QÆ~°fiO`À á⁄OyáÈÜÕ∞"å~°∞. J=Ù#∞, "Õ∞O
=Úã¨e"åà◊¡O JÜ«∂ºHõ =∂ Ñ≤Å¡Å∞ =∞=∞‡efl HõxÃÑ@∞ì‰õΩx
LOÏ~°∞ Jx P#OkOKÕ"å~°∞.
JÏ¡ `«e¡^ŒO„_»∞ʼnõΩ Pã¨~åQÍ LO@∂ ã¨~°à◊ Ѩ^Œ=`«~°QÆu
ѨÓiÎKÕã≤Ok. WOHÍ K«^Œ"åÅx L<åfl, J#flÜ«∞º „áÈ`«ûÇ≤Ïã¨∞Î<åfl
‰õΩ@∞O|OÖ’L#fl Pi÷Hõã¨=∞㨺Å∞, JѨʘˆH J#flÜ«∞º, K≥e¡
K«^Œ∞=Ù‰õΩO@∂ LO_»@O`À `«# K«^Œ∞=Ù#∞ J~å÷O`«~°OQÍ
PÑ≤ `«e¡^ŒO„_»∞ʼnõΩ ѨxÖ’ ã¨Ç¨ÏHÍ~°O JOkOzOk. WÖÏ
LO@∞#fl „Hõ=∞OÖ’<Õ `«O„_ç‰õΩ#fl PÖ’K«##∞ `«e¡ ã¨~°à◊ =ÚO^Œ∞
ÃјìOk.
'ã¨~°àÏ ! WÖÏ~å !— Jx Ñ≤ezOk.
JѨʘˆH ѨxÖ’ L#fl ã¨~°à◊ Ѩx PÑ≤ =zÛOk. ZÖÏ
"≥Ú^ŒÅ∞ÃÑÏìÖ’ J~°÷O HÍHõ á⁄~Úº g∞^Œ L_»∞‰õΩ`«∞#fl J#flO
HõÅ∞ѨÙ`«∂ "≥Ú^ŒÅ∞ÃјìOk –
'<å#fl h‰õΩ ÃÑo¡ KÕÜ«∂ÅO@∞<åfl_»∞.
'ÃÑàÏ¡? <åHÍ? <Õ#∞ WѨC_Õ KÕã¨∞HÀ#∞, J~Ú<å Z=~°O@?—
'Z=ˆ~O˜? J`«ÎÜ«∞º H˘_»∞‰õΩ—
„¿Ñ"Õ∞.... rq`«=∂?
– Ü«∂q∞x

14. 14 =∞Ç≤ÏàÏ=∂~°æO v #=O|~ü – _çÃãO|~ü 2006
'P... "å_ç`À<å! "å_»∞ =∞Oz"å_»∞ HÍ^Œ∞. J~Ú<å <å‰õΩ
W+¨ìOÖË^Œ∞. ÃÑ·QÍ "Õ∞#iHõO KÕã¨∞‰õΩO>Ë Ñ¨Ù@ìÉ’ÜÕ∞ Ñ≤Å¡Å∞
=¸u=OHõ~°, ^˘_ç¤HÍà◊¡`À ѨÙ_»`å~°O@— Jx K≥e¡ K«^Œ∞=Ù`«∞#fl
Ѩ^Œ=`«~°QÆu Ãã·#∞û ѨÙã¨ÎHõO QÆ|QÆÉÏ fã≤ "Õ∞#iHÍÅ =Å¡ ѨÙ>Ëì
Ñ≤Å¡Å á¶È’Å#∞ K«∂Ñ≤OzOk.
J=hfl J~°÷OHÍHõáÈ~Ú<å P_»a_»¤ H˘_»∞HõO>Ë W+¨ìOÖËx
`«e¡ J=Ù#x ÉÁ=∞‡Å#∞ P„`«OQÍ K«∂ã≤Ok. '=∞i <å#fl‰õΩ
UO K≥áêÎ"£?—
''D q+¨Ü«∞"Õ∞ K≥áêÎ#∞.——
''㨈~! =∞~°~Ú`Õ J#flÜ«∞º K«^Œ∞=Ù‰õΩO@∞<åfl_»∞ Hõ^•!
`«#∞ WOHÀ Ô~O_»∞ã¨O=`«û~åÅ∞ K«kq`Õ U^À XHõ L^ÀºQÆO
=ã¨∞ÎOk. JѨC_»∞ J#fl‰õΩ =KÕÛ Hõ@flO`À h‰õį_® ÃÑo¡ KÕ^•Ì=∞x
LOk. D֒Ѩ٠#∞=Ùfi MÏmQÍ LO_ÕHõ<åfl q∞+¨<£ <Õ~°∞Û‰õΩO>Ë
h Éèíq+¨º`ü‰õΩ LѨÜ≥∂QÆѨ_»∞`«∞Ok—— JOk `«e¡.
'T. 㨈~!— JO@∂ JѨʘ=~°‰õΩ MÏmQÍ L#fl =∞QÆæO
QÆ∞O`«Ö’H˜ J_»∞QÆ∞ÃјìOk ã¨~°à◊.
XHõ~ÀA `«O„_ç ''ã¨~°àÏ! J#flO ÃÑ_»∞^Œ∞=Ù QÍx ~å=∂‡——
JO@∂ Ñ≤eKå_»∞.
=ã¨∞Î<åfl <å<åfl! JO@∂ ã¨~°à◊ "≥o¡ J#flO =_ç¤OzOk.
`«O„_ç J#flO ‰õÄ~° HõÅ∞ѨÙH˘x uO@∂ =O@ ''=∞OzQÍ
KÕâß=Ù~å, J`«Î"åiO˜ ^ŒQÆæ~° =∞OzQÍ ã¨∞YѨ_»`å=Ù—— J<åfl_»∞.
''UO˜<å<åfl JѨC_Õ J`«Î"åiÅ¡O@∞<åfl=Ù——
''J=Ù#=∂‡! K«^Œ∞=Ù ‰õÄ_® P¿Ñâß=Ù. ZO`À H˘O`«
=∞QÆæOÖ’H˜ "≥à◊√Î<åfl=Ó.....—— JO@∂ #ã≤QÍ_»∞
''UOÖË^Œ∞~å, =∞i ÉÏ=`À h ÃÑo¡ KÕÜ«∂Å#∞
‰õΩO@∞<åfl#∞——
U=∂„`«O Pâ◊Û~°ºO Hõ#|~°K«Hõ "Õ∞#iHÍÅ =Å¡ #ëêìÖËO’
K≥Ñ≤ÊOk ã¨~°à◊. ' |Ü«∞˜"åÔ~·`Õ Z‰õΩ¯= HõÏflÅ∞ J_»∞QÆ∞`å~°∞,
J~Ú#"åà‹§Â`Õ H˘O`«Ö’ H˘O`≥·<å ÉË~°™ê~åÅ∞OÏÜ«∞—x `«O„_ç
#K«ÛK≥ѨÊÉ’`«∞O_»QÍ, J=hfl qxÑ≤OK«∞HÀ‰õΩO_® ã‘Ê_£QÍ
=∞QÆæOÖ’H˜ =zÛ ˆ~_çÜ≥∂ ™œO_»∞ ÃÑOzOk. ZѨC_»∞ HÀѨO
=zÛ<å, ã¨O`À+¨O =zÛ<å ã¨~°à◊ ã‘Ê_»∞QÍ =∞QÆæOÖ’H˜ ~å=@O,
ˆ~_çÜ≥∂™œO_»∞ ÃÑOK«@O KÕ¿ãk. nO`À P ã¨=∞Ü«∞OÖ’ WO’¡
"åà‹¡=~°∂ P"≥∞`À =∂Ï¡_»ÏxH˜ ™êǨÏã≤OKÕ"å~°∞ HÍ^Œ∞.
XHõ~ÀA `«e¡, ã¨~°à◊ Hõeã≤ q∞+¨<£ <ÕiÊOKÕ P"≥∞ ^ŒQÆæiH˜
"≥o¡ =∂Ï¡_ç=KåÛ~°∞. ~ÀE ZxflQÆO@ʼnõΩ ~å"åe,
ZO`«ã¨=∞Ü«∞O LO_®e J<Õk q=~°OQÍ =∂Ï¡_»∞‰õΩ<åfl~°∞.
`«~åfi`«~ÀA #∞Oz L^ŒÜ«∞O ѨkO˜=~°‰õΩ =∞QÆæOÖ’ LO_ç
`«~åfi`« J#flO ux q∞+¨<£ <Õ~°∞ÛHÀ=ÏxH˜ "≥àı¡k. JHõ¯_» 2
QÆO@Å=~°‰õΩ LO_ç WO˜H˘zÛ J#flO ux =∞QÆæOÖ’H˜ "≥o¡
=∞~°Å ™êÜ«∞O„`«O 5.30 =~°‰õΩ LO_ç `«~åfi`« P
QÆ∞O`«Ö’#∞O_ç ÖËz =KÕÛk. JÖÏ L^ŒÜ«∞O #∞O_ç xÅ|_ç
LO_»@O KÕ`« ™êÜ«∞O„`åxH˜ HÍà◊√¡ <˘Ñ¨CÅ∞ =zÛ ÉÏQÍ U_ÕÛk.
ã¨~°à◊ ÉÏ^èŒ#∞ QÆ=∞xOz# J=∞‡ HÍà◊¡‰õΩ =∞O^Œ∞ ~åã¨∂Î ''=∞#
Pi÷Hõ Ѩiã≤÷u, h Éèíq+¨º`ü HÀã¨O `«Ñ¨Ê^Œ∞QÍ Jx
ã¨=Ú^•~ÚOKÕk.
WO’¡ ѨxKÕã¨∂Î, >ˇÿÅiOQ∑ <Õ~°∞Û‰õΩO@∂ k#K«~°º ™êyOKÕ
ã¨~°à◊ U=∂„`«O MÏm ^˘iH˜<å J#flÜ«∞º `≥zÛzÛ# Hõ^äŒÅ
ѨÙã¨ÎHÍÅ#∞ K«k"Õk.
>ˇÿÅiOQ∑‰õΩ "≥à◊√Î#flѨC_»∞ P gkäˆH K≥Ok# â◊OHõ~ü
(<åÜ«Ú_»∞) =zÛ ^•iÖ’ xÅ|_Õ"å_»∞. ã¨~°à◊ J`«#∞flOz
`«Ñ¨CH˘x "≥o¡áÈÜÕ∞k. „Hõ"Õ∞Ñ‘ J`«#∞ ã¨~°à◊ =KÕÛ^•iÖ’ XHõ
WO˜^ŒQÆæ~° =∞OK«O g∞^Œ ‰õÄ~°∞Ûx `«^ÕHõOQÍ `«#"≥·¿Ñ
K«∂¿ã"å_»∞. "≥Ú^Œ’¡ Wk J~°÷O HÍHõáÈQÍ Ñ¨˜ìOK«∞‰õΩ<Õk
‰õÄ_® HÍ^Œ∞. `«~åfi`« XHõ~ÀA Z=fi~°∂ ÖËx ã¨=∞Ü«∞OÖ’ =∂@Å∞
Hõeáê_»∞.
'h`À XHõ q+¨Ü«∞O =∂Ï¡_®e, XHõ¯xq∞+¨O LO_»∞—
'<å‰õΩ >ˇÿ"£∞ J=Ù`«∞Ok—
=∞m¡ Ô~O_À~ÀA P >ˇÿ"£∞‰õΩ "≥àıÎ JHõ¯_Õ LOÏ_»x =ÚO^Õ
|Ü«∞ÖËÌiOk. ã‘Ê_£QÍ #_»Hõ ™êyã¨∂ÎO>Ë Ç¨Ï~îå`«∞ÎQÍ
Z^Œ∞~°∞Ѩ_®¤_»∞. XHõ¯™êiQÍ LeH˜¯Ñ¨_»¤k ã¨~°à◊. XO’¡
XHõ¯™êiQÍ =}∞‰õΩ „áê~°OÉèí"≥∞ÿOk. `«Å ÃÑ·ÔHuÎ K«∂ã≤Ok.
D~À[<åfl =∂Ï¡_»_®xH˜ J=HÍâ◊O W=Ùfi Jx J`«x K«∂ѨÙÅ∞
ZO`À P„~°Ì`«`À J_»∞QÆ∞`«∞<åfl~Ú.
'UO˜?— J_çyOk ã¨~°à◊.
''h=O>Ë <å‰õΩ KåÖÏ W+¨ìO. x#∞fl „¿Ñq∞ã¨∞Î<åfl#∞.
ÃÑo¡‰õÄ_® KÕã¨∞‰õΩOÏ#∞..—— J`«x =∂@Å∞ ѨÓiÎHÍHõ=ÚO^Õ
ã¨~°à◊ |Ü«∞ÖËÌiOk.
JO`Õ! WHõ JѨʘ#∞Oz "≥O@Ѩ_»@O "≥Ú^ŒÅ∞ÃÑÏì_»∞.
"≥O@Ѩ_»∞`«∂ Z=~°∂ ÖË#ѨC_»∞ =∂Ï¡_®Åx
„Ѩܫ∞uflOKÕ"å_»∞. Hõ#Ѩ_ç#ѨC_»ÖÏ¡ z~°∞#=Ùfi #"Õfi"å_»∞.
XHõ~ÀA ''ã¨~°àÏ! UO˜, <å‰õΩ ã¨=∂^è•#O K≥ѨÊ=Ù,
ѨÅ∞Hõi¿ãΠѨÅ∞Hõ=Ù. Hõhã¨O #=fi<≥·<å #=fi=Ù. <åÔH·`Õ UO J~°÷O
HÍ=@OÖË^Œ∞. h x~°‚Ü«∞O HÀã¨"Õ∞ Z^Œ∞~°∞K«∂ã¨∞Î<åfl#∞——
JO@∞O>Ë ^Œ∂~°OQÍ Z=~À =ã¨∞Î<åfl~°x QÆ=∞xOz W^ŒÌ~°∂
Z=i^•i# "å~°∞ "≥o¡áÈÜ«∂~°∞.

15. 15=∞Ç≤ÏàÏ=∂~°æO v #=O|~ü – _çÃãO|~ü 2006
P~ÀA "≥Ú`«ÎO ã¨~°à◊ PÖ’zã¨∂Î<Õ LOk. U x~°‚Ü«∞O
fã¨∞HÀ"åÅx =∞^Œ#Ѩ_»™êyOk.
***
â◊OHõ~ü Ѩ^Œ= `«~°QÆu K«k"å_»∞. J#flÜ«∞º‰õΩ ExÜ«∞~ü.
K«^Œ∞"å¿Ñã≤ ‰õÄ_® 8 ã¨O=`«û~åÅ~ÚOk. „Ѩã¨∞Î`«O QÀÖò¤Ñ¨x
KÕã¨∂Î, W^ŒÌ~°∞ r`«QÍà◊¡#∞ ÃÑ@∞ìH˘x, ‰õΩ@∞OÉÏxfl áÈ+≤ã¨∞Î<åfl_»∞.
"åà◊¡#flÜ«∞º ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^Œ∞Ö’ L^ÀºQÆO KÕã¨∞Î<åfl_»∞. `«e¡^ŒO„_ç
"åà◊¡‰õΩ#fl H˘kÌáê˜ á⁄ÅOÖ’ ѨxKÕã¨∂Î LOÏ~°∞. K«∂_»É’`Õ
â◊OHõ~ü =∞Oz =∞x+≤ ÖψQ L<åfl_»∞. Hõ+¨ìѨ_ç WO˜x ÉÏQÆ∞KÕâß_»∞.
"Õˆ~ JÅ"å@∞¡ ‰õÄ_® Ug∞ÖË=Ù. P_»Ñ≤Å¡Å∞ ‰õÄ_® ÖË~°∞ HÍ|˜ì
P_»Ñ¨_»∞K«∞Å áÈ~°∞ ‰õÄ_® LO_»^Œ∞. "åà◊¡#flÜ«∞º WO˜H˜
~å_»∞. `«e¡^ŒO„_»∞Å∞ =Úã¨e"åà◊√¡ HÍ|˜ì JO`« ã¨=∞㨺
LO_»^Œ∞. =Ú‰õΩ¯ "≥ÚǨÏO `≥eÜ«∞x"åix KÕã¨∞‰õΩ<ÕHõO>Ë ##∞fl
W+¨ìѨ_»¤ â◊OHõ~ü#∞ KÕã¨∞‰õΩO>Ë =∞Ozk. J~Ú`Õ, W^ŒÌiq "Õ~°∞
"Õ~°∞ ‰õΩÖÏÅ∞. ÃÑ^ŒÌ"åà◊√¡, ã¨=∂[O ǨÏi¬OK«^Œ∞, ##∞fl W+¨ìѨ_»¤
"åà◊¡#∞ KÕã¨∞‰õΩO>Ë rq`«=∞O`å ™êѶ‘QÍ QÆ_çzáÈ`«∞Ok... WÖÏ
~å„`«O`å PÖ’zã¨∂Î QÆ_çÑ≤Ok ã¨~°à◊. ZѨC_»∞ x„^ŒÑ¨˜ìO^À
J=∞‡ Ñ≤Å∞ѨÙ`À x„^ŒÖËzOk. x„^ŒÖËz k#K«~°º
"≥Ú^ŒÅ∞ÃјìOk. ѨxKÕã¨∞ÎO^Õ HÍx ѨxÖ’ UHÍ„QÆ`« ÖË^Œ∞.
ZѨC_»∞ Ѩ^Œ=Ù`«∞O^•, ZѨC_»∞ â◊OHõ~ü‰õΩ q+¨Ü«∞O K≥ѨC^•=∂
Jx PÖ’zã¨∂Î J=∞‡ J_çˆQ"å˜H˜ WOH˘Hõ˜ K≥ѨÊÉ’~Ú XHõ˜
K≥ѨÙÎOk. =∞m¡ JO`«Ö’<Õ ã¨iÌK≥ѨÙÎOk.
ZÖÏQÀÖÏ Ñ¨xHÍxzÛ ~À[˜Hõ<åfl =ÚO^Œ∞QÍ<Õ >ˇÿÅiOQ∑‰õΩ
|Ü«∞ÖËÌiOk. ~°Hõ~°HÍÅ PÖ’K«#Å`À #_»∞ã¨∞Î#fl ã¨~°à◊‰õΩ â◊OHõ~ü
HõxÑ≤OKå_»∞. ã¨~°à◊ ^ŒQÆæ~°QÍ =zÛ ''UO `«b¡ D~À[<åfl K≥áêÎ"å!
=∞s "≥ÚO_çѶ¨∞@O ÖÏQÆ∞<åfl"Õ?—— J<åfl_»∞.
ã¨~°à◊‰õΩ <À˜=~°‰õΩ =zÛ ‰õÄ_® K≥ѨÊÏxH˜ ã¨O^ÕÇ≤ÏOzOk.
''UO˜ JÖÏ K«∂ã¨∞Î<åfl"£? U q+¨Ü«∞O K≥ѨC—— Jx H˘OK≥O
HÀѨOQÍ J_çQÍ_»∞.
HÀѨO, „¿Ñ=∞ HõÅQÆÅã≤ L#fl â◊OHõ~ü"≥ÚYO K«∂ã¨∂Î
''<å‰õį_® h=O>Ë W+¨ì"Õ∞—— J#flk.
''x[OQÍ<å!—— ã¨O`À+¨O`À J_çQÍ_»∞. ''ǨÏ=∞‡Ü«∞º!
D x~°‚Ü«∞O HÀã¨O Z<åflà◊¡~Ú<å Z^Œ∞~°∞K«∂_®Å#∞‰õΩ<åfl,
WHõ <å‰õΩ kQÆ∞Å∞ ÖË^Œ∞——.
„¿Ñ=∞xO_ç# Hõà◊¡`À ''㨈~QÍh D q+¨Ü«∞O Z=iH©
K≥ѨÊ=^Œ∞Ì—— J#flk ã¨~°à◊.
''FˆH. K≥ѨÊ#∞QÍh ˆ~Ѩ٠=∞x^ŒÌ~°O =∂Ï¡_»∞HÀ"åe.—— Jx
¿Ñ¡ã¨∞ K≥áêÊ_»∞ â◊OHõ~ü.
''㨈~! ˆ~Ѩ٠HõÅ∞^•ÌO—— JO@∂ ã¨~°à◊ "≥o¡áÈ~ÚOk.
***
`«~åfi`«~ÀA â◊OHõ~ü K≥Ñ≤Ê# ã¨=∞Ü«∂xH˜ =ÚO^Œ∞QÍ<Õ ã¨~°à◊
=KÕÛã≤Ok. =zÛ K«∞@∂ì K«∂ã≤Ok. ZHõ¯_® â◊OHõ~ü HõxÑ≤OK«ÖË^Œ∞.
'UO˜? >ˇÿ"£∞‰õΩ ~°=∞‡<åfl_»∞, ZѨC_»∂ `«<Õ =ÚO^Œ∞QÍ =™êÎ_»∞.
D~À*ËO˜? WO`« ÖË@~ÚºO^Œx H˘OK≥O HÀѨO`À
ѨzÛHõ|Ü«∞Å∞ÃÑ· ‰õÄ~°∞ÛO@∞O_»QÍ ^Œ∂~°OQÍ â◊OHõ~ü =ã¨∂Î
HõxÑ≤OKå_»∞. â◊OHõ~ü#∞ K«∂_»QÍ<Õ JѨʘ=~°‰õΩ L#fl HÀѨO
HÍ™êÎ K«ÖÏ¡iáÈ~ÚOk. J`«#∞ ^ŒQÆæ~°=Ù`«∞O_»QÍ ''UO˜ â◊OHõ~ü!
WO`« ÖË@~ÚºOk. <Õ#∞ =zÛ KåÖÏ ¿ãѨ~ÚºOk—— JOk
ã¨~°à◊.
''UOÖË^Œ∞ ã¨~°àÏ, |Ü«∞Å∞^Õˆ~ ã¨=∞Ü«∂xH˜ =∂ <å#fl,
J=∞‡ á⁄ÖÏxH˜ "≥à◊√Î<åfl~°∞. "åà◊¡‰õΩ Z_»¡|O_ç Hõ˜ì
ѨOÑ≤OKÕ@ѨʘH˜ WO`« >ˇÿ=∞~ÚºOk. ÖËHõáÈ`Õ =ÚO^Œ∞QÍ<Õ
=KÕÛ"å_çx. WO`«‰õÄ h"Õ=∞#∞‰õΩO@∞<åfl"À K≥ѨC——
''h"Õ =ÚO^Œ∞ =∂Ï¡_»∞—— J#flk ã¨~°à◊.
''HÍ^Œ∞, D~ÀA h"Õ =ÚO^Œ∞ =∂Ï¡_®e——
â◊OHõ~ü JÖÏ J#QÍ<Õ `«# =∂@ʼnõΩ qÅ∞= WKÕÛ =ºH˜Î`«fiO
QÆÅ =∞x+≤ Jx =∞#∞ã¨∞Ö’<Õ J#∞‰õΩ#flk.
''#∞=fiO>Ë <å‰õÄ W+¨ì"Õ∞! HÍHõáÈ`Õ, =∂ WO’¡ x#∞fl
W+¨ìѨ_»∞`«∞<åfl#x `≥e¿ãÎ =∞# ÃÑo¡H˜ XѨCHÀ~°∞. ÃÑ·QÍ ##∞fl
|`«HõxÜ«∞º~°∞. XHõ"Õà◊ `«e¡^ŒO„_»∞efl ZkiOz ÃÑo¡ KÕã¨∞‰õΩ<åfl
D T~À¡ `«ÅZ`«∞ΉõΩx |`«HõÖË=Ú. <åÔH·`Õ ÉèíÜ«∞OQÍ LOk
â◊OHõ~ü——
''ã¨~°àÏ! ÉèíÜ«∞Ѩ_»‰õΩ, „áê}O`À ã¨=∂#OQÍ „¿Ñq∞ã¨∞Î<åfl.
x#∞fl =^Œ∞Å∞‰õΩOÏ<å? Z=ˆ~=∞<åfl, h=Ù ÖˉõΩO_® LO_»ÖË#∞.
<Õ<≥·`Õ =ÚO^Œ∞QÍ<Õ =∂ WO’¡ =∞# „¿Ñ=∞q+¨Ü«∞O K≥áêÊ#∞.
J=∂‡, <å<åfl, J#flÜ«∞º XѨC‰õΩ<åfl~°∞. HÍ|˜ì g∞ WO’¡
"åà◊¡`À<Õ ã¨=∞㨺 LO@∞Ok. XHõ"Õà◊ "åà◊√¡ XѨCHÀHõáÈ~Ú<å
=∂ ‰õΩ@∞O|O P^Œ∞‰õΩO@∞Ok. Hõ#∞Hõ #∞"Õfig∞ kQÆ∞Å∞Ѩ_˘^Œ∞Ì.
ÃÑà◊¡Ü«∂ºHõ Ѩiã≤÷`«∞Å∞ ÉÏQÆ∞O>Ë D T~À¡<Õ LO^•O. ÖËHõáÈ`Õ
"Õˆ~ T~°∞ "≥o§áÈ^•O. #∞=Ùfi ##∞fl W+¨ìѨ_®¤=Ù QÍ|˜ì, W^ŒÌiH©
W+¨ì"≥∞ÿOk KÕ^•ÌO. hHÀã¨O Z<Àfl ÃÑo¡ã¨O|O^è•Å#∞
=^Œ∞Å∞‰õΩ<åfl#∞. WOHÍ ÉèíÜ«∂Å∞ ÃÑ@∞ìHÀ‰õΩO_® xtÛO`«QÍ
LO_»∞.——
'' =∂ J#flÜ«∞º J~Ú`Õ =∞# ÃÑo¡H˜ XѨC‰õΩOÏ_»∞.——
''㨈~! J~Ú`Õ U ã¨=∞™êº LO_»^Œ∞. `˘O^Œ~À¡ H˘OK≥O
_»|∞ƒÅ∞ K«∂ã¨∞H˘x =∞x^ŒÌ~°O XHõ@=Ù^•O—— JO@∂ KÕ`«∞Å∞
KåKå_»∞ â◊OHõ~ü.
J`«x KÕ`«∞Ö’¡ "åeáÈ~ÚOk ã¨~°à◊.
***

16. 16 =∞Ç≤ÏàÏ=∂~°æO v #=O|~ü – _çÃãO|~ü 2006
JÖÏ ~ÀAÅ∞ QÆ_»∞ã¨∞Î<åfl~Ú. ~ÀE >ˇÿÅiOQ∑‰õΩ ~å=@O,
=∞QÆæOÖ’H˜ "≥à◊¡@O, â◊OHõ~ü QÆ∞iOz PÖ’K«#Å`À ^Õxg∞^•
„â◊^•ú㨉õΩÎÅ`À ѨxKÕÜ«∞@O ÖË^Œ∞ ã¨~°à◊. â◊OHõ~ü Ѩxg∞^Œ
Ô~O_»∞~ÀAÅ∞ "Õˆ~ T~°∞ "≥o¡ ~åHõáÈ~Ú<å =∞#ã¨O`å
PO^Àà◊#QÍ LO@∂ U Ѩh ã¨iQÍ KÕ¿ãk HÍ^Œ∞. J#flO ‰õÄ_®
ã¨iQÍ u<Õk HÍ^Œ∞. `«#QÆ∞iOKÕ PÖ’zã¨∂Î, `«#∞ Hõ#Ѩ_»QÍ<Õ
ZHõ¯_»ÖËx ã¨O`À+¨O`À LO_Õk.
â◊OHõ~ü ‰õÄ_® ã¨~°à◊ XHõ¯~ÀA Hõ#Ѩ_»HõáÈ~Ú<å
=ÙO_»ÖËHõáÈÜÕ∞"å_»∞. `«#∞ =KÕÛ ~°∂¡Ö’ Ãã·H˜ÖòÃÑ·
Z^Œ∞~°∞K«∂¿ã"å_»∞. W^ŒÌ~°∂ ZHõ¯_çH˜ "≥o¡<å =zÛ#"≥O@<Õ
XHõi<˘Hõ~°∞ HõÅ∞ã¨∞HÀ"åeûO^Õ.
WÖÏ W^ŒÌ~°∞ HõÅ∞ã¨∞H˘x =∂Ï¡_»∞HÀ=_»O K«∂ã≤# ã¨~°à◊
K≥e¡ z#flQÍ "åà◊¡ J=∂‡ <å#flʼnõΩ q+¨Ü«∞O K≥Ñ≤ÊOk. JѨʘˆH
ã¨~°à◊g∞^Œ Z<Àfl Pâ◊Å∞ ÃÑ@∞ì‰õΩ#fl "åà◊√¡ D "å~°Î qx Jyæg∞^Œ
QÆ∞yæÅO JÜ«∂º~°∞.
ã¨O„HÍOu ѨO_»∞QÆ~ÀA Ѩ#∞ŠǨÏ_®=Ù_çÖ’ L#fl ã¨~°à◊#∞
Ñ≤ezOk "åà◊¡=∞‡.
KÕã¨∞Î#fl Ѩx PÑ≤ =zÛ ''UO@=∂‡—— Jx J_çyOk.
''UO>ËO>Ë h=Ù KÕã¨∞Î#fl Ѩx Uq∞˜? Ug∞ `≥eÜ«∞x
#OQÆ<åzÖÏ LO@∂ =∞# ‰õΩÅO HÍx"å_çfl „¿Ñq∞ã¨∞Î<åfl"å——
Jx QÆkÌOz J_çyOk.
TÇ≤ÏOK«x Ѩi}Ï=∂xH˜ ã¨~°à◊‰õΩ Ñ≤_»∞QÆ∞ Ѩ_»¤ì~ÚOk.
ÉèíÜ«∞O`À UO K≥áêÊÖ’ J~°÷OHÍHõ HÍà◊√¡ =}∞‰õΩ`«∞O>Ë ™ê÷}∞=ÙÖÏ
xÅ∞K«∞O_çáÈ~ÚOk.
''UO? =∂Ï¡_»=Ù, K«∞@∞ìѨHõ¯Å"åiH˜ `≥e¿ãÎ WOˆH"≥∞ÿ<å
LO^•? =∞# Ѩ~°∞=Ù UOHÍ#∞?—— Jx u_»∞`«∂, H˘@ì_»O
"≥Ú^ŒÅ∞ÃјìOk.
`«O„_ç ‰õÄ_® =zÛ ''=∞# ‰õΩÖÏxH˜ =∞K«Û`≥KåÛ=Ù. WOHÍ
x#∞fl Z=~°∞ KÕã¨∞‰õΩOψ~, "Õ∞#iHõO KÕã¨∞HÀ=∞O>Ë Jn, Wn
Jx ÃÑ^ŒÌ Ãã·#∞û `≥eã≤#@∞ì =∂Ï¡_®=Ù. W^Õ<å h=Ù KÕ¿ã
x~åfiHõO—— JO@∂ Ñ≤_çQÆ∞^Œ∞ÌÅ∞ QÆ∞^•Ì_»∞. 'J~Ú<å "å_çx
J#∞HÀ"åe— Jx â◊OHõ~ü#∞ ‰õΩ_® u_»∞`«∞<åfl_»∞.
''ZO^Œ∞Hõ=∂‡, J`«xfl u_»∞`«∞<åfl~°∞? U^Œ<åfl JO>Ë
##fl#O_ç. u@ìO_ç, H˘@ìO_ç. JO`ÕQÍh J`«<Õflg∞ J#=^Œ∞Ì.——
''JÉ’ƒ! "å_çx JO>Ë h‰õΩ á⁄_»∞K«∞H˘zÛO^Õ! JO>Ë
q+¨Ü«∞O KåÖÏ^Œ∂~°O =zÛO^Œ#fl=∂@. WOHõ T~°∞‰õΩO>Ë
ÖÏÉèíOÖË^Œ∞. U^À XHõ˜ `ÕÖÏe—— `«e¡ ÃÑ^ŒÌQÍ =∂Ï¡_»∞`«∞Ok.
''ZO^Œ∞‰õΩ JÖÏ u_»∞`«∞<åfl~°∞? J`«#∞ =∞Oz"å_Õ
Hõ^Œ=∂‡——
''UO =∞Oz? "Õˆ~ ‰õΩÅO "åà◊¡#∞ KÕã¨∞HÀ=@=∂——
''h‰õΩ Hõà◊√¡ <≥uÎÔHH˜¯<åÜÕ∞! JO^Œ∞ˆH D Ѩx KÕâß=Ù.
=ÚO^Œ∞QÍ =∂‰õΩ `≥eã≤Ok QÍ|˜ì ã¨iáÈ~ÚOk. ÖËHõáÈ`Õ
"å_ç`À "≥o¡áÈÜÕ∞^•xq Hõ^•—— JO’Ok J=∞‡.
''UO J=∂‡! J`«xfl KÕã¨∞‰õΩO>Ë =∞Oz^ÕQÍ! ZO`À H˘O`«
K«^Œ∞=Ù‰õΩ<åfl_»∞ ‰õÄ_®....——
''P....... ZO`« =∂<åfl=Ù, KÕã¨∞‰õΩOÏ"å? "å_çx
KÕã¨∞‰õΩO>Ë =ÚO^Œ∞ g∞ W^ŒÌifl K«OÑ≤ `«~åfi`« "Õ∞=Ú Kè«™êÎO.——
WÖÏ =∂Ï =∂Ï ÃÑ~°∞QÆ∞`«∞Ok. ã¨~°à◊ `«#Ѩ@∞ì
q_»=@O ÖË^Œ∞. `«e¡^ŒO„_»∞Å∞ ‰õÄ_® ã¨~°à◊#∞ `«# x~°‚Ü«∞O
#∞O_ç |Ü«∞@Ѩ_ÕÜ«∂Åx Ѩ@∞ì^ŒÅ`À L<åfl~°∞.
WO`«Ö’ J#flÜ«∞º HõÅ∞QÆ*Ëã¨∞‰õΩx ^•xã¨OQÆu <Õ
K«∂ã¨∞‰õΩOÏÖË! g∞~°∞ PQÆO_ç JO@∂ ã¨~°à◊#∞ "Õˆ~ ~°∂=ÚÖ’H˜
fã¨∞ÔHo¡ <≥=∞‡kQÍ =∂Ï¡_®_»∞.
Jã¨Å∞ â◊OHõ~ü ZÖÏ Ñ¨iK«Ü«∞=∞Ü«∂º_»∞~å Jx =∞$^Œ∞=ÙQÍ
J_çˆQã¨iH˜, â◊OHõ~ü ѨiK«Ü«∞O, „¿Ñ=∞, ÃÑo¡ KÕã¨∞HÀ"åÅ#∞HÀ=@O..
Jhfl q=~°OQÍ K≥Ñ≤ÊOk ã¨~°à◊.
"≥Ú`«ÎO q#fl J#flÜ«∞º ''„¿Ñq∞OK«_»O =∞Oz^Õ! HÍHõáÈ`Õ
"Õˆ~ ‰õΩÅO. =∞#Hõ<åfl Pi÷HõOQÍ ÖËx"å~°∞—— JO@∂ ‰õΩ@∞O|
K«„Hõ|O^èŒOÖ’ #∞O_Õ =∂Ï¡_®_»∞. ''ÃÑ·QÍ WѨC_»∞ <Õ#∞
`«e¡^ŒO„_»∞Å g∞^Œ P^è•~°Ñ¨_»∞`«∞<åfl#∞. L^ÀºQÆO =¿ãÎ JѨC_»∞
h x~°‚Ü«∞O „ѨHÍ~°O KÕÜ«∞=K«∞Û. ^•xH˜ WOHÍ Ô~O_»∞ã¨O=`«û~åÅ∞
PQÍe—— Jx z=iQÍ K≥áêÊ_»∞.
J#flÜ«∞º =∂@Å`À ã¨~°à◊ =∞#∞ã¨∞ H˘OK≥O ‰õΩ^Œ∞@Ѩ_çOk.
J~Ú`Õ J=∂‡<å#flʼnõΩ D q+¨Ü«∞O K≥ѨÊ=^ŒÌx W^ŒÌ~°∂
J#∞‰õΩ<åfl~°∞. `«e¡^ŒO„_»∞Å^ŒQÆæ~°ÔHo¡ ã¨~°à◊ x~°‚Ü«∞O
=∂~°∞Û‰õΩO^Œx K≥áêÊ_»∞. ^•x`À "åà◊√¡ H˘OK≥O `ÕeHõѨ_ç<å,
ZѨC_≥·<å Wk =∞#‰õΩ K≥ѨʉõΩO_® "≥o¡áÈ`«∞O^Œ<Õk "åà◊¡
K«∂ѨÙÖ’¡ ã¨Ê+¨ìOQÍ J~°÷=∞=Ù`«∞Ok. ã¨O„HÍOuѨO_»∞QÆ
"≥o¡áÈ~ÚOk. J#flÜ«∞º ÃãÅ=ÙÅ∞ J~ÚáÈ=@O`À HÍÖËlH˜
"≥o¡áÈÜ«∂_»∞.
JѨʘ=~°‰õΩ JO_»QÍ L#fl J#fl ÖËHõáÈ=@O`À ã¨~°à◊`À
=∞OzQÍ =∂Ï¡_Õ"å~°∞ ÖˉõΩO_®áÈÜ«∂~°∞. U^À `«Ñ¨C KÕã≤#@∞¡,
`«#x `«# ‰õΩ@∞O|O #∞Oz "≥e"Õã≤#@∞¡ „Ѩ=iÎOKÕ"å~°∞.
ã¨~°à◊‰õΩ U_»=x ~À[O@∂ ÖË^Œ∞. J#flO uO@∞#fl^Õ HÍx
ã¨Ç≤ÏOK«@O ÖË^Œ∞. ~å„`«∞à◊√¡ x„^ŒÑ¨@ìHõ HõÅ=iOKÕk. U_ÕÛk.
â◊OHõ~ü#∞ HõÅ"åÅx L<åfl, WO’¡Oz |Ü«∞@‰õΩ "≥à◊¡‰õΩO_®
Hõ@∞ìk@ìO KÕâß~°∞. J@∞ â◊OHõ~ü ‰õÄ_® ã¨~°à◊#∞ HõÅ"åÅx
qâ◊fi„Ѩܫ∞`åflÅ∞ KÕã¨∞Î<åfl_»∞. HÍh ‰õΩ^Œ~°@OÖË^Œ∞.

17. 17=∞Ç≤ÏàÏ=∂~°æO v #=O|~ü – _çÃãO|~ü 2006
D q+¨Ü«∞O JO^ŒiH© `≥e¿ãÎ ã¨~°à◊‰õΩ ÃÑo¡HÍ^Œ<Õ
ÉèíÜ«∞O`À ÃÑo¡„Ѩܫ∞`åflÅ∞ "≥Ú^ŒÅ∞ÃÑÏì~°∞ `«e¡^ŒO„_»∞Å∞.
~ÀE `«O„_ç ÃÑo¡à◊¡ ¿Ñ~°Ü«∞º ^ŒQÆæ~°‰õΩ "≥o¡ =∂Ï¡_ç~å=@O,
`«Å¡~Ú`Õ W~°∞QÆ∞ á⁄~°∞QÆ∞ "åix ã¨O„ѨkOK«@O KÕã¨∞Î<åfl~°∞.
W=hfl ã¨~°à◊‰õΩ ã¨O|O^èŒOÖˉõΩO_® [iyáÈÜÕ∞q.
XHõ~ÀA ã¨~°à◊#∞ Ñ≤ez "åà◊¡=∞‡ ''D~ÀA ÃÑo¡"åà◊√¡ x#∞fl
K«∂_»ÏxH˜ =ã¨∞Î<åfl~°∞. `˘O^Œ~°QÍ ™êfl#O KÕã≤ `«Ü«∂~°=Ùfi——
JO@∂ c~°∞"åÖ’ L#fl |@ìÅ∞ |Ü«∞@Ѩ_Õã≤Ok.
ã¨~°à◊‰õΩ QÆ∞O_≥#∞ Ñ≤O_Õã≤#@ì~ÚOk. "≥H˜¯"≥H˜¯ U_»∞ã¨∂Î
LO>Ë, ''WOHÍ ZO`«¿ã¿Ñ, U_çÛOk KåÅ∞QÍh `˘O^Œ~°QÍ
`≥=ÚÅ∞—— Jx J=∞‡ QÆkÌOzOk. WOHõ `«##∞ HÍáê_Õ"åà◊√¡
Z=~°∂ ÖË~°#∞H˘x J~Ú+¨ìOQÍ "≥o¡ =Ú™êÎ|~ÚºOk. WO˜H˜
K«∞@∞ìѨHõ¯Å"åà◊¡O`å =KåÛ~°∞.
D֒Ѩ٠gkäÖ’ L#fl ^Œ∞=Ú‡#O`å ÖËѨىõΩO@∂ `≥Å¡HÍ~°∞
ã¨~°à◊ WO˜=ÚO^Œ∞ PyOk. JѨʘ=~°‰õΩ QÆ∞ã¨QÆ∞ã¨
ÖÏ_»∞‰õΩO@∞#fl"å~°∞ P `≥Å¡xHÍ~°∞Ö’#∞Oz kQÆ∞`«∞#fl
XH˘¯Hõ¯ix K«∂ã¨∞Î<åfl~°∞. 'W`«<Õ##∞‰õΩOÏ ã¨~°à◊#∞ KÕã¨∞H˘<Õk—
Jx J=∞‡ÅHõ¯Å∞ JO@∞<åfl~°∞.
JÉσ~Ú `«~°Ñ¶¨Ù"å~°∞ =zÛ Ç¨Ö’¡ ‰õÄ~°∞Û<åfl~°∞.
Jukä=∞~åº^ŒÅ∞ JÜ«∂ºHõ ã¨~°à◊ "Õ∞#`«Îe^ŒÌ~°∂ ã¨~°à◊#∞
fã¨∞H˘zÛ JÉσ~Ú=ÚO^Œ∞ ‰õÄ~ÀÛɡÏì~°∞. "≥Ú‰õΩ¯|_çQÍ
‰õÄ~°∞ÛOk ã¨~°à◊.
'h ¿Ñˆ~O@=∂‡?— J_çyOk JÉσ~Ú `«e¡
'ã¨~°à◊—
'ZO`«=~°‰õΩ K«^Œ∞=Ù‰õΩ<åfl"£?—
'Ѩk—
'=∞i WѨC_»∞ UO KÕã¨∞Î<åfl"£?—
'>ˇÿÅiOQ∑—
"åà◊√¡ J_»∞QÆ∞`«∞#fl „Ѩâ◊flʼnõΩ =ÚHõÎã¨iQÍ
ã¨=∂^è•<åezÛOk. =zÛ# P ÃÑo¡H˘_»∞‰õΩ =OHõ Hõ<≥fluÎ ‰õÄ_®
K«∂_»ÖË^Œ∞. JHõ¯_» LO>Ë Xà◊¡O`« p=∞Å∞, *ˇ~°∞¡,
áê‰õΩ`«∞#fl@ìxÑ≤Oz ZѨC_»∞ WHõ¯_»∞flOz "≥àÏÌ=∂ Jx
Z^Œ∞~°∞K«∂ã≤Ok.
ÃÑo¡K«∂ѨÙÅ `«`«OQÆO J~ÚO^Œ#fl `«~åfi`« ã¨~°à◊#∞ "Õˆ~
~°∂=ÚÖ’H˜ fã¨∞‰õΩ=KåÛ~°∞. JÉσ~ÚH˜ J=∂‡~Ú #zÛO^Œx
`≥Å∞ã¨∞H˘x J@∞ ÃÑ^ŒÌÅ∞, W@∞ ÃÑ^ŒÌÅ∞ `åO|∂ÖÏÅ∞
=∂~°∞Û‰õΩ<åfl~°∞. Ѷ¨ÖÏ<å~ÀA ÃÑo¡ Jx xâ◊Û~ÚOK«∞‰õΩ<åfl~°∞.
WO’¡ JO^Œ~°∂ LO_»@O`À =ã¨∞Î#fl U_»∞ѨÙ#∞ ѨO˜aQÆ∞=Ù#
Jkq∞Ѩ@∞ì‰õΩOk ã¨~°à◊. =zÛ#"åà◊√¡ JO^ŒiH© K≥Ñ≤Ê ã¨~°à◊
`«=∞ HÀ_»Å∞ J~ÚáÈ~Ú#@∞¡ '"≥àÁ¡™êÎO— Jx „Ѩ`ÕºHõOQÍ K≥Ñ≤Ê
"≥à◊√Î<åfl~°∞.
Wk [iy# ^ŒQÆæ~°∞flOz ã¨~°à◊ =∞#ã¨∞ `«# Pnè#OÖ’
ÖË^Œ∞. ѨiѨi q^è•ÖÏ PÖ’zã¨∞ÎOk. `«# #∞Oz U^À
^Œ∂~°=∞=Ù`«∞#fl@∞¡, `«# ѨHõ¯# â◊OHõ~ü H͉õΩO_® WOH˘Hõ~°∞
™ê÷#O P„Hõq∞OK«∞HÀ=_»=∞<Õ PÖ’K«##∞ ri‚OK«∞HÀÖËHõáÈ`«∞Ok.
J^Õ Hõ#∞Hõ [iy`Õ WOHõ |`«Hõ_»O J™ê^茺O. ZÖÏÔQ·<å 㨈~,
D ÃÑo¡ KÕã¨∞HÀ‰õÄ_»^Œ∞. KÕã¨∞‰õΩO>Ë rq`åO`«O #~°HõO
J#∞ÉèíqOKåe. KÕã¨∞HÀHõáÈ`Õ `«e¡^ŒO„_»∞Å∞ XѨCHÀ~°∞. áÈh
J#flÜ«∞º‰õΩ K≥ѨC^•=∞O>Ë JO^Œ∞ÉÏ@∞Ö’ ÖË_»∞. Hõhã¨O Öˇ@~ü
~å¿ã J#∞=∞u ‰õÄ_® ÖË^Œ∞. Jã¨Å∞ J#flÜÕ∞º LO>Ë ÃÑo¡
[~°∞Ѩx=fi_»x `«#∞ "≥o¡áÈÜ«∂Hõ ã‘Ê_»∞QÍ ÃÑo¡ U~åÊ@∞¡ KÕâß~°∞.
`≥ÖÏ¡i`Õ ÃÑo¡. WO’¡ JO`å HÀÖÏǨÏÅOQÍ LOk.
|O^èŒ∞=ÙÅO`å =KåÛ~°∞. JO^Œ~°∂ Z=iѨ#∞Ö’¡ "åà◊√¡
ã¨O`À+¨OQÍ L<åfl~°∞. ã¨~°à◊ =∂„`«O XO@iQÍ ‰õÄ~°∞Ûx =∞ø#OQÍ
~Àkã¨∞ÎOk. D ÃÑo¡ #∞Oz ZÖÏÔQ·<å `«Ñ≤ÊOK«∞HÀ"åe, â◊OHõ~ü‰õΩ
q+¨Ü«∞O `≥eã≤ =¿ãÎ ÉÏQÆ∞O_»∞#∞ J#∞‰õΩO@∞Ok. =∞m¡ Jk
™ê^茺O HÍ^Œx J~°÷"≥∞ÿ W+¨ìOÖËx "å_çfl KÕã¨∞‰õΩx #~°HõO
J#∞ÉèíqOKÕ |^Œ∞Å∞ 'Kå=@O— "Õ∞Åx p=∞Å=∞O^Œ∞ `åyOk.
***
WOHõ JO`å ÉÏÔQ·Ok, J=∂‡~Úx D~ÀA WO˜H˜
fã¨∞ÔHà◊¡=K«∞Û J<åfl_»∞ _®Hõì~ü.
=∞O^Œ∞Å eã¨∞ì fã¨∞H˘x ~°∂=Ú J^≥Ì K≥e¡Oz ã¨~°à◊#∞
WO˜H˜ fã¨∞‰õΩ=KåÛ~°∞. WO˜H˜ =KåÛHõ |O^èŒ∞=ÙÅO`å
Ѩ~å=∞i≈Oz "≥àÏ¡~°∞. WOHõ ã¨~°à◊‰õΩ JHõ¯_» LO_®ÅxÑ≤OK«ÖË^Œ∞.
XHõ~ÀA =∞^蕺ǨÏflѨ٠hÔ~O_»Ö’ Z=iH© K≥ѨʉõΩO_® â◊OHõ~ü#∞
HõÅ=ÏxH˜ |Ü«∞Å∞^ÕiOk. â◊OHõ~ü, `«#∂ Z‰õΩ¯=QÍ HõÅ∞ã¨∞H˘<Õ
¿Ñ¡ãπH˜ "≥o¡Ok. J`«x Xà’¡ `«ÅÃÑ@∞ì‰õΩx `«xqf~å U_»"åÅx,
`«#∞ J#∞ÉèíqOz#=hfl K≥ѨCHÀ"åÅh J#∞‰õΩO@∂
LaH˜=ã¨∞Î#fl Hõhfl˜H˜ J_»∞¤Hõ@ì "Õã¨∂Î â◊OHõ~ü#∞ ã¨g∞Ñ≤OzOk.
`«#~åHõ#∞ ^Œ∂~°OQÍ QÆ=∞xOz# â◊OHõ~ü `«# ^ŒQÆæ~°∞#fl
¿ãflÇ≤Ï`«∞Å#∞ ѨOÑ≤OKÕâß_»∞.
â◊OHõ~ü‰õΩ ^ŒQÆæ~°=Ù`«∞#fl H˘nÌ Hõhfl˜x PѨÙHÀÖËHõ Éè’~°∞#
U_ÕÛã≤Ok. â◊OHõ~ü ã¨~°à◊#∞ ^ŒQÆæ~°‰õΩ fã¨∞H˘x ã¨=Ú^•~Úã¨∞Î<åfl_»∞.
''WOHõ <Õ#∞ WO˜H˜ "≥à◊¡#∞. h`À<Õ LOÏ——
''UO... ZO^Œ∞Hõx? =∞# ÃÑo¡ JÜÕ∞ºO`«=~°‰õΩ
LO_®eQÆ^•——

18. 18 =∞Ç≤ÏàÏ=∂~°æO v #=O|~ü – _çÃãO|~ü 2006
''J^ÕO˜ â◊OHõ~ü? JÖÏ =∂Ï¡_»∞`«∞<åfl"£? —— Pâ◊Û~°ºáÈ`«∂
J_çyOk.
''J=Ù#∞=∞i! =∞# ÃÑo¡ [~°QÍÅO>Ë g∞ "åà◊√¡
J#∞=∞uOKåe. ã¨=∂[O "≥∞KåÛe. J~Ú<å g∞ J=∂‡, <å<åfl
=zÛ J_»QÍe Hõ^•! XHõ ÃÑo§ [~°QÍÅO>Ë J=∂‡~Ú
`«e¡^ŒO„_»∞Å∞ JÉσ~Ú `«e¡^ŒO„_»∞Å#∞ J_çy Hõ@flHÍ#∞HõÅ∞
=∂Ï¡_»∞HÀ"åe. JO^Œ∞<å =∞# ‰õΩÖÏÅ∞ ‰õÄ_® "Õ~°∞ Hõ^•!
h"Õ PÖ’zOK«∞——
'â◊OHõ~ü— QƘìQÍ JizOk. XHõ¯™êiQÍ Éèí∂=∞O`å |^ŒÌÖˇ·
`«#∞ JQÍ^èŒOÖ’H˜ kyáÈ`«∞#fl@ìxÑ≤OzOk. =∞^蕺ǨÏflO
HÍ=@O`À ZO_»Ö’ L#fl ã¨~°à◊ Hõà◊√¡ Z„~°QÍ =∂i â◊s~°=∞O`å
=}˜H˜áÈ`«∂ LOk.
''UO˜ â◊OHõ~ü, h=Ù =∂Ï¡_Õk?——
''J=Ù#∞ ã¨~°àÏ! ‰õΩÖÏO`«~° q"åǨÏO KÕã¨∞HÀ"åÅO>Ë <å‰õΩ
ã≤QÆæxÑ≤ã¨∞ÎOk.——
''JO`« ã≤QÆ∞æѨ_Õ"å_çq #<≥flO^Œ∞‰õΩ W+¨ìѨ_®¤=Ù?——
''JO>Ë......J^ÕO’[iyáÈ~ÚOk.^•xQÆ∞iOz=∞izáÈ——
Jx KåÖÏ`ÕeHõQÍ H˘˜ìáêˆ~âß_»∞.
J~Ú`Õ WѨʘ=~°‰õΩ <åg∞^Œ L#flk „¿Ñ=∞ HÍ^Œ∞, PHõ~°¬}.
pè..... W@∞=O˜ =∞x+≤<å <Õ#∞ „¿Ñq∞OzOk! ZHõ¯_»ÖËx
HÀѨO =zÛOk. â◊OHõ~ü#∞ ÉÏQÍ H˘ÏìÅxÑ≤OzOk. H˘@ìÖËx
xã¨ûǨÜ«∞`«. U_»"åÅxÑ≤Oz<å U_»=ÖËHõ Hõhflà◊√¡ xO_ç# Hõà◊¡`À
J==∂#O, ÉÏ^èŒ ^ŒÇ≤ÏOK«∞‰õΩáÈ`«∞O_»QÍ â◊OHõ~ü"≥·Ñ¨Ù x~°ã¨#QÍ
XHõ K«∂Ѩ٠K«∂ã≤Ok. P K«∂ѨÙÖ’¡x pè`å¯~°O, Jã¨Ç¨ÏºO
ÉèíiOK«ÖËHõ `«ÅuѨC‰õΩ<åfl_»∞ â◊OHõ~ü.
ã¨~°à◊ WO˜H˜ |Ü«∞Å∞^ÕiO^Õ HÍh ^•iÖ’ ~°Hõ~°HÍÅ
PÖ’K«#Åhfl ã¨∞_çQÆ∞O_®ÖÏ¡QÍ u~°∞QÆ∞`«∞<åfl~Ú. D „ѨѨOK«OÖ’
`«#ÔÔH=~°∂ ÖË~°<Õ ÉÏ^èŒ, Pâ◊Åhfl h~°∞HÍiáÈ~Ú J=¿ÇÏà◊#
KÕã¨∂Î #=Ùfi`«∞<åfl~Ú. „¿Ñq∞Oz#"å_»∞ HÍ^Œx, `«e¡^ŒO„_»∞Å∞
xâ◊Û~ÚOz#^•xfl `«#∞ HÍ^Œx "≥Ú`«ÎO `«ÅH˜O^Œ∞Å~ÚºOk.
D =∞QÆ*Ïu JO`å WO`Õ =ÚO^Œ∞ ZO`À„¿Ñ=∞ XÅHõÉ’ã¨∂Î
"≥O@Ѩ_ç "Õkèã¨∂Î P_»Ñ≤Å¡Å KÕ`« 'J=Ù#∞— JxÑ≤OK«∞‰õΩ<ÕO`«
=~°‰õΩ =^ŒÅ~°∞. `«#∞ ÖËHõáÈ`Õ |`«∞HõÖË#@∞¡ #˜™êÎ~°∞. "Õ∞_£
Ѷ¨~ü DKü J^Œ~ü J<åfl_Õ.... pè... gà◊¡ |∞^ŒúO`å XHõ>Ë. JOk`Õ
A@∞ì. JO^ŒHõáÈ`Õ HÍà◊√¡. ã¨~°à◊ =∞#ã¨∞Ö’ PÖ’K«#Å∞ ã¨∞_»∞Å∞
u~°∞QÆ∞`«∞<åfl~Ú.
***
ã¨~°à◊ f„="≥∞ÿ# k¢Q̓ùOuH˜ Ö’<≥·Ok. ZO`À W+¨ìѨ_ç
rq`«OÖ’ "≥Ú^Œ˜™êiQÍ fã¨∞‰õΩ#fl x~°‚Ü«∞O. z=iH˜ WÖÏ
"åº"≥∂ǨÏO`À, PHõ~°¬}`À JO`«"≥∞ÿO^•! K«∞@∞ìѨHõ¯Å "åà◊√¡,
J=∂‡, <å#fl, |O^èŒ∞=ÙÅ∞ `«##∞ KåÅ `≥eqHõÅk JOψ~.
`«# `≥eq W^Õ<å? `«#∞ ZO^Œ∞H˜ÖÏ KÕâß_»∞? `«#∞ K≥Ñ≤Ê#
„¿Ñ=∞ U"≥∞ÿOk? Jã¨Å∞ J`«#∞ ÖˉõΩO_® `«#∞ |`«∞HõQÆÅ^•?
LeH˜¯Ñ¨_çOk ã¨~°à◊. x["Õ∞ â◊OHõ~ü `À_»∞ ÖËx rq`«O ZÖÏ?
J==∂xOKå_»<Õ ÉÏ^èŒ XHõ"≥·Ñ¨Ù. WOHÍ =∞#ã¨∞ J`«xHÀã¨"Õ∞
`«Ñ≤OK«_»O =∞~˘Hõ"≥·Ñ¨Ù. D Ô~O_çO˜ #_»∞=∞ `«∞á¶ê#∞=∞^茺
z‰õΩ¯‰õΩ#fl XO@i<å=ÖÏ JÖÏ¡_»∞`«∞#fl ã¨~°à◊ =∞#ã¨∞
J#flÜ«∞º~åHõ`À XH˜O`« ^•i^˘iH˜#@¡~ÚOk.
J#flÜ«∞º ~åQÍ<Õ ã¨~°à◊ Ѩiã≤÷ux `«fi~°QÍ<Õ
J~°÷OKÕã¨∞‰õΩ<åfl_»∞. K≥e¡ =∞#ã¨Î`«fiO `≥eã≤#"å_»=@O =Å¡
P"≥∞`À Z‰õΩ¯= „¿Ñ=∞QÍ LO_»@O, J@∂ W@∂ fã¨∞‰õΩ"≥à◊¥Î
P _ç„ÃÑ+¨<£ #∞O_ç |Ü«∞@Ѩ_տ㠄Ѩܫ∞`åflÅ∞ KÕâß_»∞. P"≥∞x
Z‰õΩ¯=QÍ XO@i`«#O "ÕkèOK«‰õΩO_® JÉèí∞º^ŒÜ«∞Hõ~°"≥∞ÿ#
ѨÙã¨ÎHÍÅ∞ H˘xfl WzÛ P"≥∞`À K«kqOKå_»∞. ã¨~°à◊H˜ ‰õÄ_®
Hõ^äŒÅ∞ W+¨ì=∞=_»O KÕ`« Pã¨H˜ÎQÍ K«kqOk. '„¿Ñ=∞Hõ<åfl
=∞^èŒ∞~°"≥∞ÿ#k— ~°OQÆ<åÜ«∞Hõ=∞‡ ѨÙã¨ÎHõO `«# g∞^Œ KåÅÖÏ
„ѨÉèÏ=O "Õã≤Ok. '„¿Ñ=∞Hõ<åfl P`å‡aè=∂#O =ÚYº=∞x— P
ѨÙã¨ÎHõO ^•fi~å J~°÷"≥∞ÿOk ã¨~°à◊‰õΩ. P ã¨=∞Ü«∞OÖ’<Õ rq`«Ñ¨Ù
qÅ∞=efl QÆ∞iOz =∂Ï¡_®_»∞ "åà◊¡#flÜ«∞º.
â◊OHõ~ü XHõ¯_Õ rq`«O HÍ^Œ∞. x[OQÍ #∞=Ùfi KåÖÏ
J^Œ$+¨ì=O`«∞~åeq. ZO^Œ∞HõO>Ë â◊OHõ~ü „¿Ñ=∞ "åº"≥∂ǨÏ=∞x
`˘O^Œ~°QÍ J~°÷"≥∞ÿOk. ÖËHõáÈ`Õ WOHÍ ÉÏ^èŒÑ¨_»=Åã≤ =KÕÛk.
h‰õΩ <Õ#∞<åfl#∞. WÖÏ „¿Ñ=∞Ö’ "≥∂ã¨áÈ~Ú, f„="≥∞ÿ# XuÎ_çH˜
Ö’<≥·# ã¨O^Œ~°ƒùOÖ’ `«y# ^è≥·~åºxflKÕÛO^Œ∞‰õΩ Z=~°∂ ÖËHõ
ã¨=∂[OÜ≥ÚHõ¯ pè`«¯iOѨÙÅ∞, ¿ÇÏà◊#Å`À ‰õÄ_ç# K«∂ѨÙÅ∞
ÉèíiOK«ÖËHõ P`«‡Ç¨Ï`«ºÅ"≥·Ñ¨Ù <≥@ì|_Õ ZO^Œ~À JÉèÏy#∞Å∞#fl
ã¨=∂[O =∞#k. #∞=Ùfi ¿ÑѨ~°¡Ö’, ѨÙã¨ÎHÍÖ’¡ K«^Œ∞=Ù`«∂<Õ L<åfl=Ù
Hõ^•! h‰õΩ KÕ`«<≥·`Õ "åà◊¡HÀã¨O U^≥·<å K≥~Úº. ã¨=∂[OÖ’
W@∞=O˜"Õ HÍ^Œ∞, KåÖÏ~°HÍÅ J<åºÜ«∂Å∞ [~°∞QÆ∞`«∂
L<åfl~Ú. "å˜x ~°∂ѨÙ=∂ѨÏxH˜ h =O`«∞ Hõ$+≤ KÕ~Ú JO@∂
ã¨~°à◊‰õΩ J~°÷=∞ÜÕ∞ºÖÏ q=~°OQÍ KåÖÏ¿ãѨ٠=∂Ï¡_®_»∞.
JO`å q#fl ã¨~°à◊ x@∂ìiÛOk. x["Õ∞. `«#∞ ZO`«
`≥eq`«‰õΩ¯=QÍ PÖ’zOzOk. J#flÜ«∞º Pã¨~å`À Jhfl
=∞iÛáÈ`å#∞ J#∞‰õΩO@∂ q∞Åq∞Å "≥∞~°∞ã¨∞Î#fl Hõà◊¡`À
H˜˜H©Ö’Oz |Ü«∞˜H˜ K«∂ã≤Ok. JѨC_Õ QÀ~°∞"≥K«Ûx
Z„~°˜ã¨∂~°∞º_»∞ L^Œ~Úã¨∞Î<åfl_»∞. X

19. 19=∞Ç≤ÏàÏ=∂~°æO v #=O|~ü – _çÃãO|~ü 2006
"åºã¨O"åºã¨O"åºã¨O"åºã¨O"åºã¨O
Jaè=$kú Ѩ^äŒOÖ’ =KÕÛ „áê*ˇ‰õΩìÅ∞, x~å‡}ÏÅ∞–`«^•fi~å
[iˆQ x~åfiã≤`«∞Å ã¨=∞㨺x ™ê^è•~°}OQÍ JHõ¯_» x=tOKÕ
„Ѩ[ÅO^Œi ã¨=∞㨺QÍ H͉õΩO_®, ˆH=ÅO Éèí∂Ü«∞[=∂#∞Å
(ѨÙ~°∞+¨µÅ) ã¨=∞㨺QÍ<Õ QÆ∞iÎOK«@O [~°∞QÆ∞`«∞Ok. HÍh, P
Éèí∂q∞ g∞^Œ „Ѩ`«ºHõ∆OQÍ, Ѩ~ÀHõ∆OQÍ P^è•~°Ñ¨_ç=Ù#fl ‰õΩ@∞O|O,
‰õΩ@∞O| ã¨OˆH∆=∂xfl HÍáê_Õ WÖÏ¡Å∞, "≥Ú`«ÎO ‰õΩ@∞O|
ÉèÏ~åxfl <≥uÎ<Õã¨∞‰õΩx WOÏ, |Ü«∞Ï á⁄^Œ∞ÌQÆ∂‰õΩÅ∞ „â◊=∞
KÕ¿ã `«Å∞¡Å∞–gi Jaè„áêÜ«∂Å∞, PÖ’K«#Å∞, D Éèí∂q∞ Ѩ@¡
"åi‰õΩO_Õ J<ÕHÍ<ÕHõ ÉÏO^èŒ"åºÅ QÆ∞iOz Z=fi~°∂ J~°úO
KÕã¨∞‰õΩ#fl@∞ì QÍh, ^•xH˘Hõ qÅ∞= WzÛ#@∞ìQÍh Hõ#Ѩ_»^Œ∞.
Ü«∞[=∂x (ѨÙ~°∞+¨µ_»∞)x~°‚Ü«∞"Õ∞ `«∞k x~°‚Ü«∞OQÍ
XѨÙÊHÀ|_»∞`«∞#fl D ã¨=∂[OÖ’ Pã≤ÎÃÑ·# UǨωõįÖËx „ã‘ÎÅ∞,
Ñ≤Å¡Å∞ D Jaè=$kú Ѩ^äŒHÍÅ x~°‚Ü«∂ÅÖ’ U q^èŒOQÍ
ÉèÏQÆ™êfi=ÚÖ∫`å~°∞? L^•Ç¨Ï~°}‰õΩ XHõ <åÅ∞ÔQ·^Œ∞ ZHõ~åÅ∞
Hõey# P™êq∞ `«# Éèí∂q∞x U HõOÃÑhÔH·<å ÖË^•
„ѨÉèí∞`åfixÔH·<å W=fi=Åã≤# Ѩiã≤÷`Õ =¿ãÎ JHõ¯_» Pi÷HÍOâßÖË
=ÚYº=∞=Ù`«∞<åfl~Ú. `«Ñ¨Ê, ‰õΩ@∞O| ã¨OˆH∆=∞O ZO`«
=∂„`«=¸ „áê^è•<åºxfl ã¨O`«iOK«∞HÀ=@O ÖË^Œ∞.
W^Õ Ñ¨iã≤÷u #Å¡Q˘O_», Hõ_»Ñ¨ Ü«Úˆ~xÜ«∞O „áê*ˇ‰õΩìÅ
K«~°ÛÅÖ’ ‰õÄ_® HõxÑ≤OzOk. JHõ¯_ç „ã‘ÎÅ∞ `«=∞ Éèí∂=ÚÅ∞
áȉõΩO_® HÍáê_»∞HÀ=@O ZÖÏ Jx PO^Àà◊# Ѩ_»∞`«∞<åfl~°∞.
Éèí∂q∞ Ѩ@¡ "å~°∞ K«∂Ñ≤ã¨∞Î#fl@∞=O˜ „áê=ÚYº`«‰õΩ J<ÕHõ
HÀ}ÏÅ∞O_»QÍ, qz„`«OQÍ "å˜Ö’ U XHõ¯ ^•xh ѨiQÆ}#Ö’H˜
fã¨∞HÀ‰õΩO_®, ˆH=ÅO K«~°ÛÖ’ Pi÷HõѨ~°"≥∞ÿ# JOâ◊"Õ∞
„Ѩ^è•#=∞=@O QÆ=∞xOK«=K«∞Û. ™ê÷xHõ „Ѩ[Å∞, =ÚYºOQÍ „ã‘ÎÅ∞
D „áê*ˇ‰õΩìÅ#∞ =ºuˆ~H˜OK«ÏxH˜ „Ѩ^è•#OQÍ Ô~O_»∞ HÍ~°}ÏÅ#∞
=∞#O K«∂_»=K«∞Û. XHõ˜ r=<Àáêkè HõeÊOKÕ Éèí∂=ÚÅ#∞
`«Hõ∆}"Õ∞ HÀÖ’Ê"åeû ~å=@O, Ô~O_Àk „Ѩ=∂^ŒHõ~°"≥∞ÿ#
Ü«Úˆ~xÜ«∞O QÆ#∞Å `«=fiHÍÅ =Å¡ „Ѩ`«ºHõ∆OQÍ, Ѩ~ÀHõ∆OQÍ
U~°Ê_»É’ÜÕ∞ Ѩ~åº=~°} HÍÅ∞+¨ºO, `«^•fi~å „Ñ¨^è•#OQÍ „ã‘ÎÅ∞,
Ñ≤Å¡Å P~ÀQƺO ÃÑ· HõeˆQ f„= ^Œ∞„+¨ÊÉèÏ"åÅ∞.
Jã¨Å∞Ü«Úˆ~xÜ«∞OJO>ËUq∞˜?
Éèí∂q∞ ֒ѨŠ=ÙO_Õ Yx*ÏÅÖ’ J`«ºO`« ǨxHÍ~°Hõ"≥∞ÿ#,
„áê}Ǩx HõeyOKÕ =¸ÅHõO Ü«Úˆ~xÜ«∞O. Yx[O`À =ÙO_Õ
„ѨÜ≥∂[<åÅ∞ Ô~O_Õ Ô~O_»∞. XHõ˜ q^Œ∞ºK«ÛùH˜Î L`«ÊuÎ, Ô~O_»∞
„ѨѨOKåxfl Éèí㑇Ѩ@ÅO KÕÜ«∞QÆÅ J}∞ÉÏO|∞Å `«Ü«∂s.
Ô~O_Àk `«Ü«∂~°∞ KÕÜ«∂ÅO>Ë "≥Ú^Œ˜ „Ѩ„H˜Ü«∞ `«Ñ¨Êxã¨i.
D Yx*ÏxH˜ J}∞^è•i‡Hõâ◊H˜Î`À áê@∞ Ѩ~°=∂}∞ qKÕÛù^ŒHõ â◊H˜Î
(Ѷ≤+¨#|∞Öò) =ÙOk. nxx J~°÷O KÕã¨∞HÀ"åÅO>Ë D Yx[O
=¸Å ã¨fiÉèÏ"åxfl `«Ñ¨Êxã¨iQÍ `≥Å∞ã¨∞HÀ"åe.
D Yx[O Ü≥ÚHõ¯ J™ê^è•~°}"≥∞ÿ# â◊H˜Îx 1896Ö’
ÃÇÏ„hɡ„ÔHÖò J<Õ âß„ã¨Î"Õ`«Î J#∞HÀ‰õΩO_® Hõ#∞Q˘#@O [iyOk.
DÜ«∞# XHõ ~å~Úx `«# >Ë|∞Öò ™⁄~°∞QÆ∞Ö’ "≥Å∞`«∞~°∞ ™ÈHõx
á¶⁄’„QÍѶ≤H± ¿Ñ¡ò g∞^Œ =ÙOz ^•x QÆ∞iOz =∞iÛáÈÜ«∂_»∞.
H˘xfl ~ÀAÅ `«~åfi`« D ¿Ñ¡òx fã≤ Hõ_çy`Õ JO^Œ∞Ö’#∞Oz
HÍOuH˜~°}ÏÅ∞ „Ѩã¨iOz=Ù#fl@∞ì Hõ#∞Q˘x Pâ◊Û~°ºáÈÜ«∂_»∞. U
~°Hõ"≥∞ÿ# ~°™êÜ«∞xHõ K«~°º [~°QƉõΩO_®, U L„`ÕÊ~°HõO ÖˉõΩO_®,
XHõ Yx[O `«# #∞Oz ã¨fi`«ã≤^ŒúOQÍ XHõ â◊H˜Îx =^ŒÅ@O K«∂ã≤
Pâ◊Û~°ºáÈÜ«∂_»∞. nx<Õ J}∞^è•i‡Hõ â◊H˜Î ÖË^• ˆ~_çÜ≥∂
PH˜ìq©QÍ QÆ∞iÎOKå_®Ü«∞#.
Éèí∂q∞ #∞Oz |Ü«∞@‰õΩ fã≤# =Ú_çYx[O #∞Oz
Ü«Úˆ~xÜ«∞O ѨÓiÎQÍ "Õ~°∞KÕã≤# `«~åfi`« ‰õÄ_®, q∞ye#
J=âıëêÅÖ’ ‰õÄ_® J}∞^è•i‡Hõ â◊H˜Î =ÙO@∞O^Œx, Jk Jã¨Å∞
Yx[O Hõ<åfl „Ѩ=∂^ŒÉèíi`«"≥∞ÿ#^Œx =∞~À âß„ã¨Î"Õ`«Î "Õ∞_»"£∞
‰õĺs Hõ#∞Q˘x „ѨѨOKåxH˜ "≥Å¡_çOzOk. 1996 <å˜HõÖÏ¡
J}∞^è•i‡Hõ â◊H˜ÎH˜ ã¨O|OkèOz KåÖÏ q+¨Ü«∂Å∞ `≥eã≤#ѨʘH©,
nx f„=`« ZO`« „Ѩ=∂^ŒHõ~°"≥∂ Ô~O_»= „ѨѨOK« Ü«Ú^ŒúOÖ’<Õ
„ѨѨOKåxHõO`«˜H© "≥Å¡_»~ÚOk.
D Ü«Ú^ŒúOÖ’ [áê<£Ö’x Ç≤Ï~À+≤=∂, <åQÆ™êH˜ #QÆ~åÅ∞
J"≥∞iHÍ J}∞ÉÏO|∞ q^èŒfiO™êxH˜ QÆ∞Ô~· J~°úâ◊`å|úO QÆ_çzOk.
WѨʘH© JHõ¯_ç „Ñ¨[Å∞ P ^Œ∞+¨Êi}Ï=∂Å#∞ J#∞Éèíqã¨∂Î<Õ
=Ù<åfl~°∞. ѨÓ~°fiѨ٠™ÈqÜ«∞ò Ü«¸xÜ«∞<£Ö’x K≥~ÀflaÖò
Jaè=$kú Ѩ^äŒHÍÅÖ’
¢ã‘ÎÅ „Ѩâ◊flÅ#∞ Uq^èŒOQÍ J~°÷O KÕã¨∞‰õΩOÏO?
– _®.ÔH.ã¨`«ºÅH˜∆‡,ÔH.ã¨[Ü«∞,Ü«Úˆ~xÜ«∞O „áê*ˇ‰õΩì =ºuˆ~Hõ L^Œº=∞O

20. 20 =∞Ç≤ÏàÏ=∂~°æO v #=O|~ü – _çÃãO|~ü 2006
J}∞q^Œ∞º`ü ˆHO„^ŒO =∂#= K«i„`«Ö’<Õ Ju ÃÑ^ŒÌ „Ѩ=∂^•xH˜
QÆ∞Ô~· W~°"≥· ã¨O=`«û~åÅ∞ xO_®~Ú. nx ^Œ∞+¨Êùe`åÅ∞
KåÖÏ^ÕâßÖ’¡ WѨʘH© J<ÕHõ=∞Ok Éèíiã¨∞Î<åfl~°∞. QÆ`« =ÚÃÑÊÂ
ã¨O=`«û~åÅ∞QÍ =∞#^Õâ◊OÖ’x *Ï^Œ∞QÆ∂_»Ö’x 50,000
=∞OkH˜ ÃÑ·QÍ „Ѩ[Å∞ J}∞â◊H˜ÎH˜ =¸ÅHÍ~°Hõ"≥∞ÿ# Ü«Úˆ~xÜ«∞O
QÆ#∞Å =Å¡ q=iOK« gÅ∞HÍx, zH˜`«û‰õΩ ÖÁOQÆx ~ÀQÍÅ ÉÏi#
Ѩ_»∞`«∞<åfl~°∞.
Éèí∂q∞֒ѨŠ=Ù#flO`«HÍÅO Ü«Úˆ~xÜ«∞O =Å¡
Ѩ~åº=~°}ÏxH˜, r"å=~°}ÏxH˜ U~°Hõ"≥∞ÿ# Ǩx =ÙO_»^Œ∞. `«qfi
fÜ«∞Hõ =ÚO^Œ∞ =Ú_ç Yx[O x„^•} ã≤÷uÖ’ =ÙO@∞Ok.
HÍx XHõ¯™êi `«qfi f¿ãÎ =∂„`«O, ^•x =Å¡ HõeˆQ J}∞^è•i‡Hõ
â◊H˜Î(ˆ~_çÜÕ∞+¨<£) "ÕÅ ã¨O=`«û~åÅáê@∞ =ÙO@∞Ok.
Ü«Úˆ~xÜ«∞O‰õΩ#fl „Ѩ`ÕºHõ QÆ∞}Ïxfl 'Ѷ≤+¨#ae˜— JOÏ~°∞. Wk
Jáê~°"≥∞ÿ# â◊H˜Îx q_»∞^ŒÅ KÕã¨∞ÎOk. J^Õ xÜ«∞O„uOK«ÖËx
J}∞q™ÈÊù@# â◊H˜Î. Ü«Úˆ~xÜ«∞O #∞Oz J}∞^è•i‡Hõ`«
~å=@=∞<Õk ã¨Ç¨Ï["≥∞ÿ# „Ѩ„H˜ÜÕ∞QÍh, ^•xÖ’Oz =KÕÛ
Ѩ^•~å÷Å g∞^Œ xÜ«∞O„`«} J<Õk ™ê^茺O HÍ^Œ∞.
J}∞^è•i‡Hõ`« JO>Ë Uq∞˜?
Ü«Úˆ~xÜ«∞O Yx[OÖ’ =ÙO_Õ Ñ¨~°=∂}∞=ÙÅ∞ Jã≤÷~°OQÍ
=ÙO@∂ KåÖÏ ã¨∂Hõ∆‡™ê÷~ÚÖ’ q™ÈÊù@#O K≥O^Œ∞`«∂ x~°O`«~°
â◊H˜Îx q_»∞^ŒÅ KÕã¨∞ÎOÏ~Ú. ^•x`À â◊H˜Î=O`«"≥∞ÿ# JÖÏÊù, cÏ,
QÍ=∂ H˜~°}ÏÅ∞ Ѩ^Œ∞<≥·# `«∂ÏÖÏ¡QÍ q_»∞^ŒÖˇ· Ѩ~åº=~°}OÖ’
„Ѩ"ÕtOK«_»O =Å¡ ã¨=∞ã¨Î Ѩ~åº=~°}ÏxH˜ qѨs`«"≥∞ÿ# Ǩx
KÕ™êÎ~Ú. Wq Ѩ^•~°ú s`åº (JÏq∞H± "≥~Úò)ã¨QÆO HÍ=ÏxH˜
Ѩ>Ëì ã¨=∞Ü«∂xfl 'ǨѶπ Öˇ·Ñ¶π—JOÏ~°∞. nxH˜ Ѩ>Ëì ã¨=∞Ü«∞O
450,HÀ@¡ ã¨O=`«û~åÅ∞. JO`«HÍÅO ‰õÄ_® nx J}∞^è•i‡Hõ`«
ѨxKÕã¨∂Î<Õ =ÙO@∞Ok. JO>Ë H˘xfl =O^ŒÅ `«~åÅ =∞#∞+¨µÅ∞,
Ѩ‰õ∆ΩÅ∞, [O`«∞=ÙÅ∞, K≥@∂ì KÕ=∞, QÍe, h~°∞, Éèí∂q∞ ã¨=∞ã¨ÎO
nx ^Œ∞„+¨ÊÉèÏ"åxH˜ QÆ∞~°=Ù`åÜ«∞#fl =∂@!?
Ü«Úˆ~xÜ«∞O QÆ#∞Å `«=fiHÍÅ =Å¡ Ѩ~åº=~°}OÖ’ =KÕÛ
=∂~°∞ÊÅ∞, P K«∞@∞ìѨHõ¯Å =ÙO_Õ „ã‘ÎÅÃÑ· „Ѩ^è•#OQÍ Z‰õΩ¯=
^Œ∞„+¨ÊÉèÏ"åxfl K«∂Ñ≤™êÎÜ«∞<Õk „ѨѨOK« "åºÑ≤`«OQÍ x~åú~°}
J~Ú# q+¨Ü«∞O. "≥Ú^Œ˜k „ã‘ÎÅ P~ÀQƺO ÃÑ· ^Œ∞„+¨ÊÉèÏ=O
(QÆ~°ƒù„™ê"åÅ∞, =O^茺`«ºO), Ô~O_»=k ‰õΩ@∞OÉÏÅÖ’x
=∞QÆ"åiÃÑ· (QÆ#∞Ö’¡ ѨxKÕ¿ã"å~°∞)Ѩ_Õ „ѨÉèÏ=O (˜.a,
=O^茺`«fiO), =¸_Àk XH˘¯Hõ¯ ‰õΩ@∞O|OÖ’ =∂#ã≤Hõ, âßs~°Hõ
Ö’áêÅ`À XH˘¯Hõ¯ Jq˜Ñ≤Å¡/Ñ≤Å¡"å_»∞ =ÙO_»@O. "åix
rq`åO`«O K«∂ã¨∞HÀ=Åã≤# "≥Ú`«ÎO ÉèÏ~°=∞O`å =ÚYºOQÍ
`«e¡ g∞^Õ =ÙO@∞Ok.
~å*™ê÷<£Ö’x ~å=òÉèÏÏ J}∞Ѩiâ’^èŒ<å ˆHO„^ŒO K«∞@∞ì
„ѨHõ¯Å „QÍ=∂Ö’¡#∂, *Ï^Œ∞QÆ∂_» Ü«Úˆ~xÜ«∞O QÆ#∞Å
„áêO`«OÖ’ x=tOKÕ „Ѩ[Å P~ÀQƺ Ѩiã≤÷`«∞Å g∞^Œ qã¨Î$`«"≥∞ÿ#
Ѩiâ’^èŒ# KÕã≤# _®IIã¨OѶ¨∞q∞„`« ^Õâß~Ú, _®IIã¨∞ˆ~O„^Œ QÆ_ÕHõ~ü
JHõ¯_» „Ѩ[Å âßs~°Hõ, =∂#ã≤Hõ P~ÀQͺÅÖ’ KåÖÏ
^Œ∞„+¨ÊÉèÏ"åÅ∞ KÀ@∞KÕã¨∞‰õΩx =Ù<åflÜ«∞x `≥eáê~°∞. rq`«
HÍÅO `«QÆæO, Ju z#fl =Ü«∞ã¨∞Ö’<Õ K«xáÈ=@O, „ã‘Î
ѨÙ~°∞+¨µe~°∞=Ùi [#<åOQÆ =º=ã¨÷Ö’ Hͺ#û~üÅ∞, K«~°‡
Hͺ#û~üÅ∞, TÑ≤iu`«∞ÎÅ Hͺ#û~üÅ∞, [#∞ºÖ’áêÅ`À Ñ≤Å¡Å∞
ѨÙ@ì@O, =O^茺`«fiO, âßs~°Hõ "≥·HõÖϺÅ∞ *Ï^Œ∞QÆ∂_»Ö’ KåÖÏ
Z‰õΩ¯=QÍ HõxÑ≤ã¨∞Î<åflÜ«∞x, ™ê÷xHõ „Ѩ[Ö’¡ "åºkè x~À^èŒHõ â◊H˜Î
ѨÓiÎQÍ `«yæáÈ`ÀO^Œx, Wk KåÖÏ f„="≥∞ÿ# q+¨Ü«∞=∞x "å~°∞
"≥Å¡_çOKå~°∞.
#Å¡Q˘O_» Ü«Úˆ~xÜ«∞O „áê*ˇ‰õΩì q=~åÅ∞
ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^Œ∞‰õΩ 135 H˜Ö’g∞@~°¡ ^ŒŒ∂~°OÖ’ <åQÍ~°∞˚#
™êQÆ~ü‰õΩ P#∞‰õΩx=Ù#fl „QÍ=∞ ѨOKå~Úf ÅOÉÏѨÙ~°O, ÃÑ^Œ
J_çâ‹~°¡Ñ¨e¡ =∞O_»ÅO, #Å¡Q˘O_» lÖÏ¡Ö’ =ÙOk. D ѨOKå~Úf
ѨikèÖ’ ÃÑ^ŒQÆ@∞ì, ÅOÉÏѨÙ~°O, |∂_ç^ŒQÆ@∞ì `«O_®Å∞ =Ù<åfl~Ú.
D „QÍ=∂ŠѨikèÖ’<Õ Ü«Úˆ~xÜ«∞O xˆH∆áêÅ#∞ Hõ#∞Q˘#fl

21. 21=∞Ç≤ÏàÏ=∂~°æO v #=O|~ü – _çÃãO|~ü 2006
Ü«Úˆ~xÜ«∞O HÍ~Àʈ~+¨<£ PѶπ WO_çÜ«∞ eq∞>ˇ_£
(Ü«Úã≤SÖò)(ÉèÏ~°`« ˆHO„^Œ „ѨÉèí∞`«fi J}∞â◊H˜Î qÉèÏQÆO J#∞|O^èŒ
ã¨Oã¨÷)2003Ö’ JHõ¯_» QÆ#∞Å∞, â◊√kú Hõ~å‡QÍ~° x~å‡}ÏxH˜
K«~°ºÅ#∞ KÕѨ˜ìOk. D „Ѩuáêk`« QÆ#∞ʼnõΩ 14 H˜Ö’g∞@~°¡
"庙ê~°úOÖ’<Õ <åQÍ~°∞˚#™êQÆ~ü P#Hõ@ì, ZÖϡѨÓ~üi[~üfi á¶êÔ~ãπì
(~år"£QÍOnè ѨÙÅ∞Å JÉèíÜ«∂~°}ºO), JHõ¯OѨe¡ ÉÏÖˇxûOQ∑
i[~åfiÜ«∞~ü (Zeq∞<Õ˜ =∂^èŒ=Ô~_ç¤ „áê*ˇ‰õΩì)=Ù<åfl~Ú. ~år"£
QÍOnè ѨÙÅ∞Å JÉèíÜ«∂~°}ºOÖ’ 150 ~°HÍÅ Hõ<åfl Z‰õΩ¯= ѨH˜∆
*Ï`«∞Å∞ =Ù<åfl~Ú.
WHõ¯_» Ü«Úˆ~xÜ«∞O `«=fiHÍÅHÀã¨O J=ã¨~°"≥∞ÿ# Éèí∂q∞
1316 ZHõ~åÅ∞. WO^Œ∞Ö’ 1058 ZHõ~åÅ∞ ~år"£QÍOnè ѨÙÅ∞Å
JÉèíÜ«∂~°}ºOÖ’ =ÙOk. q∞ye# Éèí∂q∞ K«∞@∞ìѨHõ¯Å
„QÍ=∞ã¨∞÷Åk. Ü«Úˆ~xÜ«∞O â◊√kúHõ~å‡QÍ~åxfl =ÚO^Œ∞ W^Õ
=∞O_»ÅOÖ’x ^Œ∞QͺÅ, =∞ÖϡѨÙ~°O „QÍ=∂Å =∞^茺
<≥ÅH˘ÖÏÊÅx „ѨuáêkOKå~°∞. nxHÀã¨O 795 ZHõ~åÅ Éèí∂q∞
J=ã¨~°"≥∞ÿ`Õ, JO^Œ∞Ö’ 632 ZHõ~åÅ∞ „QÍ=∞ã¨∞÷Åk. q∞ye#
Éèí∂q∞ „ѨÉèí∞`«fi ã¨÷ÅO. P `«~åfi`« ^Õ=~°H˘O_» =∞O_»ÅOÖ’x
âıiѨe¡H˜ =∞~åÛÅx „ѨuáêkOKå~°∞.
„Ѩuáêk`« QÆ#∞Å∞, â◊√kúHõ~å‡QÍ~åÅ =Å¡ Z^Œ∞~°ÜÕ∞º
Ѩ~åº=~°} ^Œ∞„+¨ÊÉèÏ"åÅ QÆ∞iOzQÍh, Jã¨Å∞ Ü«Úˆ~xÜ«∞O
JO>Ë Uq∞’ ‰õÄ_® JHõ¯_ç „Ñ¨[ʼnõΩ q=iOKåÅx ˆHO„^Œ
„ѨÉèí∞`«fi Jnè#OÖ’ #_çKÕ D ã¨Oã¨÷ JkèHÍ~°∞Å∞ ÉèÏqOK«ÖË^Œ∞.
ÃÑ·QÍ „áê*ˇ‰õΩì‰õΩ J#∞‰õÄÅOQÍ =ÙO>Ë Éèí∂=ÚʼnõΩ ÅHõ∆ÖÏk
~°∂áêÜ«∞Å „ѨuѶ¨ÅO`Àáê@∞, ѨÙ#~å"åã¨O H˜O^Œ
‰õΩ@∞O|OÖ’ XHõiH˜ L^ÀºQÆO W™êÎ=∞x, K«^Œ∞=Ù‰õΩ#fl „Ѩu
XHõ¯iH© L^ÀºQÆO HõeÊ™êÎ=∞x, g˜`À áê@∞ ~À_»∞¡, áê~î°âßÅÅ∞,
Pã¨Ê„u, áÈ™êìѶ‘ãπ ÖÏO˜ "å˜`À áê@∞ „Ѩ[Å =∞<ÀqHÍ™êxH˜
™êO㨯$uHõ HÍ~°º„Hõ=∂ʼnõΩ ã¨Ç¨Ü«∞O *Ë™êÎ=∞x „Ѩ[ʼnõΩ
"åQÍú<åÅ∞ ‰õÄ_® KÕâß~°∞.
WHõ¯_» ÅOÉÏ_® `«O_®ÅÖ’ Ü«Úˆ~xÜ«∞O `«=fiHÍÅ HÀã¨O
„Ѩ[Å∞ Éèí∂q∞x HÀÖ’Ê`å~°x K«~°Û [~°∞QÆ∞`«∞#fl `«~°∞}OÖ’
"åºã¨O "≥Ú^Œ’¡ ¿Ñ~˘¯#fl PiúHõ Ѩiã≤÷u „Ѩ^è•#=∞=@O KåÖÏ
ã¨Ê+¨ìOQÍ Hõ#Ѩ_çOk. „áê*ˇ‰õΩì‰õΩ ã¨O|OkèOz# ѨÓiÎ q=~åÅ#∞
`≥Å∞ã¨∞HÀ‰õΩO_®, `≥Å∞ã¨∞HÀ"åÅx ‰õÄ_® J#∞HÀx iÜ«∞Åò
Z¿ãì@ò "åºáê~°∞Å∞, „áê*ˇ‰õΩì =ã¨∞ÎO^Œx `≥eÜ«∞QÍ<Õ ~å|O^Œ∞ÖÏ¡
"åÖÏ~°∞. Éèí∂q∞ Ѩ@¡ QÍh, Éèí∂q∞#∞Op =KÕÛ L`«Ê`«∞ÎÅÃÑ·
Z@∞=O˜ J=QÍǨÏ#, „¿Ñ=∞(P „áêO`åxH˜ ã¨O|OkèOK«x
"å~°∞ HÍ|˜ì) ÖˉõΩO_®, ˆH=ÅO =∞m§ J=Ú‡HÀ=@"Õ∞ ^Œ$+≤ìQÍ
[iˆQ D ÖÏ"å^ÕgÖ’¡ „ã‘ÎÅ∞ Ѩ_»¤ ã¨OѶ¨∞~°¬}#∞ Z=fi~°∂
QÆ∞iÎOK«HõáÈQÍ, Hõhã¨O ѨiQÆ}#Ö’H˜ ‰õÄ_® fã¨∞HÀÖË^Œ∞.
''HõOÃÑh =∂ Éèí∂q∞ fã¨∞‰õΩO>Ë, Éèí∂q∞ ÖˉõΩO_® "Õ∞"≥∞ÖÏ
|uˆHk? "Õ∞O UO u<åe? =∂ Ñ≤šʼnõΩ UO ÃÑÏìe? =∂
|`«∞‰õΩ`≥~°∞=Ù Uq∞˜? D Éèí∂q∞ áÈ`Õ "Õ∞O ZHõ¯_çH˜ áÈ"åe?
=∞=∞‡efl J_»QƉõΩO_®<Õ =∂ =∞QÆ"åà◊√§ L^ÀºQÍÅ Pâ◊`À<À,
_»|∞ƒÅ Pâ◊`À<À HõOÃÑhH˜ Éèí∂q∞x WKÕÛ¿ãÎ =∂ |`«∞ˆHO QÍ#∞?
"Õ∞O á⁄^Œ∂̉õΩÖÏ D Éèí∂q∞ g∞<Õ Ñ¨#∞Å∞ KÕã¨ÎO_®O, =∂ ˆHg∞
x~°‚Ü«∞=ÚO_»^•?——
''_»|∞ƒeã¨ÎO, L^ÀºQÆq∞ã¨ÎO JO@∞#fl~°∞ QÍh, Jq Éèí∂q∞
qÅ∞= J~Ú`«^•? Éèí∂=∞O@∂ =ÙO>Ë WO`« h_» =ÙO@k, Ѩx
=ÙO@k, Ѩâ◊√Å∞ |`«∞‰õΩ`«~Ú, uO_ç yO[Å∞O@~Ú, Hõhã¨O
QÆOlQÆ@¯ J~Ú<å `åy |`«∞Hõ`«O——.
''=∞QÆ"åà◊§‰õΩ =∞ã¨∞Î `åQÆÉ’~ÚOz, "åÅ¡‰õΩ J#∞‰õÄÅOQÍ
K≥Ñ≤ÊOK«∞‰õΩOÏ~°∞ D HõOÃÑ<ÀÅ∞¡. gÖË¡"≥∂ WO_»¡HõzÛ ÃÑÖÏ¡Å#∞
™ê=^ŒO`å~°∞. =∂ x~°‚Ü«∂xH˜ qÅ∞qÜ«∞º~°∞. D Éèí∂"Õ∞ áÈ~Ú#OHõ
Ñ≤Å¡Å∞, "Õ∞O Z@¡ |`«HÍÖË?——
"åã¨Î"åxH˜ D~ÀA „QÍg∞} „áêO`åÅÖ’ ‰õΩ@∞O| ÉèÏ~åxfl
"≥∂ã¨∞Î#flk Z‰õΩ¯= âß`«O „ã‘ÎÖË. nxH˜ =∂~°∞`«∞#fl PiúHõ
™ê=∂lHõ Ѩiã≤÷`«∞Å∞, Ѩx, r=<å^è•~°O HÀã¨O =∞QÆ"åà◊√§ #QÆ~°
„áêO`åʼnõΩ =Å㨠"≥à◊§@O, q"åǨÅ∞ qzÛù#fl=∞=@O, Éèí~°ÎÅ∞
K«xáÈ=@O– WOHÍ J<ÕHõ ~°HÍÅ HÍ~°}ÏÅ∞<åfl~Ú. „ã‘ÎÅ∞
‰õΩ@∞O| Éèí∂=ÚÖ’¡ `«=∞ âßs~°Hõ, =∂#ã≤Hõ â◊‰õΩÎÅxfl˜h
ÃÑ_»∞`«∂, ‰õΩ@∞O| ÉèÏ~åefl "≥∂ã¨∞Î<åfl~°∞. J~Ú`Õ K«ìѨ~°"≥∞ÿ#
ǨωõΩ¯, ѨÏìÅ∞ "åi ¿Ñ~°∞g∞^Œ ÖËHõáÈ=_»O, XHõ"Õà◊ =Ù<åflQÍh
[O_»~ü Jã¨=∂#`«fiO =Å¡ x~°‚Ü«∂kèHÍ~°O =∂„`«O "åà◊§ KÕ`«∞Ö’¡
=ÙO_»^Œ∞. „ã‘ÎÅ Jaè„áêÜ«∂xfl fã¨∞HÀ=@O QÍh, ^•xH˜ qÅ∞=
x"åfiÅx J#∞HÀ=@O QÍh J@∞ ‰õΩ@∞OÉÏÅ∞, W@∞ „ѨÉèí∞`«fiO
QÍh ÉèÏqOK«HõáÈ=@O =Å¡, "åiH˜ "åà◊§ Jaè„áêÜ«∂xfl K≥¿ÑÊ
J=HÍâ◊O (K«@ìѨ~°"≥∞ÿ# "ÕkHõÖˇ·# Ѩ~åº=~°} „Ѩ*Ïaè„áêÜ«∞
¿ãHõ~°}Ö’¡ ‰õÄ_®)ZHõ¯_® W=fiÖË^Œ∞.
''WO`«HÍÅO D QÆ=i‡O@∞ U_ç¯É’~ÚOk? =∂ P_Àà◊§
HÍ#∞ÊH˜ XHõ Pã¨Ê„u =ÙO^•? `åQÆhH˜ =∞OzhÅ∞¡ ÖË=Ù. „Ѩu^•x¯
"≥∞ÿà◊§H˘kÌ #_»∞ã¨∞Î#flO. P ÉÏ^Õq∞˜HÀ D QÆ=i‡O@∞H˜ `≥Å∞™ê?
Ѩã≤Ñ≤Å¡Å „áê#O g∞xH˜ =¿ãÎ, Pà◊§g∞^Œ PâÁ^Œ∞Å∞@"Õ∞ `«Ñ≤ÊOz
UO *ËÜ«∞QÆÅ∞QÆ∞`«∞<åflO† |∂g∞‡# #∂HõÖË¡=x
ã¨iÃÑ@∞ì‰õΩO@∞#flO. =∞i D ™œÑ¨`«∞Åhfl =∂ ÔHO^Œ∞Hõx ÖË=Ù?
"Õ∞O QÆsÉ’Å¡=∞<Õ<å? ã¨^Œ∞=ÙÖËx ÅO|_ÀÅ¡=∞<å?——
''D HõOÃÑh =¿ãÎ Ñ≤Å¡Å∞ =∞OzQÍ Ñ¨Ù@ì~°x P ã≤#‡Ö’
Eã≤#O. P ÉÏ^Œ U `«e¡H© =^ŒÌ=∂‡. "åÅ¡#∞ Eã¨ÎO>Ë =∞ã¨∞Î
ÉÏ^≥·Ok. =∂ |`«∞‰õΩefl HÍÖËû¿ã HõOÃÑh =∂Hõ^Œ∞ÌQÍHõ =^ŒŒ∞Ì.——

22. 22 =∞Ç≤ÏàÏ=∂~°æO v #=O|~ü – _çÃãO|~ü 2006
''=∂‰õΩ ~À_»∞¤, Pã¨Ê„u, É_ç, `åQÆ∞h~°∞, ™êQÆ∞h~°∞, ÖÏO˜
"Õg∞ÖË=Ù. Jq W=∞‡x J_»∞QÆ∞`«∞O>Ë D Kå=Ùh~°∞ `≥KÕÛ „áê*ˇ‰õΩì#∞
=∂ Éèí∂=ÚÅ#∞ QÆ∞OAHÀÏxH˜ =∂ „áê}ÏÅ g∞^Œ‰õΩ
`≥zÛÃÑ_»∞`«∞<åfl~°∞. „áê*ˇ‰õΩì‰õΩ XѨÙʉõΩO>Ë<Õ W=hfl
W™êÎ=∞O@∞#fl~°∞. W^ÕO <åºÜ«∞O? XѨÙÊHÀHõáÈ`Õ W"åfiÅx
„ѨÉèí∞`«fiO J#∞HÀ^•? "Õ∞O =∞#∞+¨µÅO HÍ^•?——
''~å„u ѨQÆÅ∞ HõO˜ g∞#‰õΩ x„^Œ ÖˉõΩO_®, =∞ã¨∞Î Hõã¨ìO`À
D H˘kÌ Ñ¨O@#∞ HÍáê_»∞‰õΩO@<åflO. =∂ Ñ≤ÖÏ¡áêѨ ‰õÄ_® JO`Õ
Hõ+¨ìѨ_»∞`«∞#fl~°∞. =∂ QÀ㨠g∞ˆHO J~°Ì=∞=Ù`«k. HõOÑ≤<ÀÅ∞¡
WѨÙÊ_˘zÛ =∂ |∂=ÚÅ∞ QÆ∞OA‰õΩO@~å, "Õ∞O ã¨zÛ<å 㨈~
Éèí∂=ÚÅ∞ =∂„`«O =^ŒÅO. áê<åÅ∞ f¿ã P HõOÑ≤x =∂‰õΩ
=^Œ∞ÌQÍHõ =^Œ∞Ì.——
2003Ö’ ÅOÉÏѨÓ~ü, ÃÑ^ŒQÆ@∞ì „QÍ=∞ã¨∞÷Öˇ·# „ã‘ÎÅ∞ D
„áê*ˇ‰õΩì ~å=@O QÆ∞iOz =∂`À ѨOK«∞‰õΩ#fl J#∞Éèí"åeq.
Ü«Úˆ~xÜ«∞O „áê*ˇ‰õΩì =ºuˆ~Hõ L^Œº=∞O HÍ~°ºHõ~°ÎÅO Ѩa¡H±
Ç≤ÏÜ«∞iOQ∑‰õΩ =ÚO^Œ∞ D „QÍ=∂ʼnõΩ "≥o§#ѨÙ_»∞ =∞=∞‡efl
K«∞@∞ì=Ú˜ì J_çy# JOâßÅ∞ Wq. Ѩa¡H± Ç≤ÏÜ«∞iOQ∑Ö’ „Ѩu
XHõ¯~°∞ =∂Ï¡_»ÏxH˜ J=HÍâ◊O =ÙO@∞O^Œx, =∞#
J#∞=∂<åÅ#∞, „Ѩâ◊flÅ#∞ ¿ãfiK«ÛùQÍ =ºHõÎO KÕÜ«∞ÏxH˜ =Ù#fl
K«@ìѨ~°"≥∞ÿ# "ÕkHõ Wk Jx "Õ∞O WzÛ# Éèí~À™ê`À =KåÛ~°∞.
^•^•Ñ¨Ù =O^Œ=∞OkH˜ ÃÑ·QÍ ÅOÉÏѨÓ~ü„QÍ=∞ ÅOÉÏ_® „ã‘ÎÅ∞
`«=∞ ™êO„Ѩ^•Ü«∞^Œ∞ã¨∞ÎÖ’¡ Tˆ~yOѨÙQÍ ^•^•Ñ¨Ù <åÅ∞QÆ∞
H˜Ö’g∞@~°∞¡ xÏ~°∞QÍ =Ù#fl H˘O_» ZH˜¯ ÃÑ^ŒQÆ@∞ì =KåÛ~°∞.
J~Ú`Õ JѨʘˆH Ü«Úã≤SZÅò „¿Ñ~°}`À L^ÀºQÍÅ∞,
_»|∞ƒ Z~°`À "åà◊§‰õΩ J#∞‰õÄÅOQÍ =∂Ï¡_»∞`«∞#fl H˘O`«=∞Ok
ÃÑ^ŒQÆ@∞ì „QÍ=∞ =∞QÆ"åà◊√§ WÖÏ Tˆ~yOѨÙQÍ ã¨OѶ¨∞˜`«OQÍ
=ã¨∞Î#fl „ã‘ÎÅ#∞ Hõ„~°Å`À `«iq∞H˘Ïì~°∞. ã¨ÉèíÖ’H˜ ~åhÜ«∞‰õΩO_®
"åi Jaè„áêÜ«∂Å#∞ K≥ѨÊhÜ«∞‰õΩO_® ÉèíÜ«∞„ÉèÏO`«∞Å#∞
KÕâß~°∞. ^•xH˜ áÈbã¨∞Å∞ ‰õÄ_® =`åÎã¨∞ ѨeH˜, `«=∞=O`«∞
ã¨Ç¨Ü«∂xfl JOkOKå~°∞. Ѩa¡H± Ç≤ÏÜ«∞iOQ∑‰õΩ J^茺Hõ∆`«
=Ç≤ÏOz# JѨʘ #Å¡Q˘O_» lÖÏ¡ HõÖˇHõì~°∞ ã≤™È_çÜ«∂ ^Œ$+≤ìH˜
D q+¨Ü«∂xfl fã¨∞‰õΩ"≥o§#ѨÙ_»∞, áÈbã¨∞Å =∂@Å<Õ
qâ◊fiã≤Oz# PÜ«∞# "åà◊§O`å 'q∞ãπ „H˜Ü«∞Oòû— (JÅ¡i
=¸HõÅ∞)Jx H˘˜ìáêˆ~Ü«∞@O [iyOk. `«=∞ Jaè„áêÜ«∞O
K≥ѨÙÊHÀ=KÕÛ"≥∂ Jx =zÛ# ¿Ñ^Œ Pk"åã‘ „ã‘ΊѨ@¡
„ѨÉèí∞`åfikèHÍ~°∞Å∞ =º=ǨÏiOz# f~°∞ Wk.
Hõ_»Ñ¨Ü«Úˆ~xÜ«∞O„áê*ˇ‰õΩìJOâßÅ∞
Hõ_»Ñ¨ q+¨Ü«∂xH˜ =¿ãÎ Wk WOHÍ Ñ¶¨∞’~°O. ~å[H©Ü«∞OQÍ
QÍh, ™êOѶ≤∞HõOQÍ QÍh Ü«∞[=∂#∞Öˇ·# =∞QÆ"åà◊§‰õΩ ‰õÄ_®
`«=∞ Éèí∂=ÚÅ g∞^Œ U x~°‚Ü«∞"≥∞ÿ<å fã¨∞HÀÖËx Ѩiã≤÷u. Ѩ@∞ì
ÖËx Ѩiã≤÷u. WHõ¯_» JkèHÍ~° QÆ∞O_®ys á¶êHõ∆x["≥∞ÿ
qÅã≤Å∞¡`«∞O@∞Ok. „Ѩã¨∞Î`« ~å„+¨ì =ÚYº=∞O„u „áêux^茺O
=Ç≤ÏOKÕ Ñ¨Ùe"≥O^Œ∞Å JÃãOc¡ xÜ≥∂[Hõ=~°æ ѨikèÖ’x "Õ=ÚÅ
=∞O_»ÅO "ÕÅ∞ÊÅ, g∞kÃÑO@¡ Ô~"≥#∂º „QÍ=∂Å Éèí∂QÆ~°ƒù QÆ#∞Å
^•fi~å Ü«Úˆ~xÜ«∞Ox `«qfi f™êÎ=∞x Ü«Úã≤SZÅò „ѨHõ˜OzOk.
nxHÀã¨O `«∞=∞‡ÅѨ˜¡, =∞|∞ƒzO`«ÅѨe¡, Éèí∂=∞Ü«∞ºQÍi Ѩe¡,
~åK«‰õΩO@Ѩe¡, ÔHÔH H˘ÏìÅ∞ „QÍ=∂ÅÖ’ „áê*ˇ‰õΩì‰õΩ J=ã¨~°"≥∞ÿ#
2197.5 ZHõ~åÅ Éèí∂q∞x „ѨuáêkOKå~°∞. WO^Œ∞Ö’
=º=™êÜ«∞Ü≥∂Qƺ"≥∞ÿ# Éèí∂q∞ 1095.375 ZHõ~åÅ∞. q∞ye#
1102.125 ZHõ~åÅ∞ áÈ~°OÉ’‰õΩ Éèí∂q∞.
nxHÀã¨O 2006 ÃãÃÑìO|~°∞ 10# Ѩ~åº=~°} „Ѩ*Ï
|Ç≤Ï~°OQÆ qKå~°}#∞ ‰õÄ_® KÕѨÏì~°∞. Ѩa¡H± Ç≤ÏÜ«∞iOQ∑ ¿Ñ~°∞`À
[iy#^ŒO`å JkèHÍ~° ^Œ∞ifixÜ≥∂QÆ"Õ∞. „Ѩ*Ï™êfiq∞Hõ
Ѩ^Œú`«∞Å#∞, qÅ∞=Å#∞ JѨǨ㨺O KÕã≤# Ѷ¨∞#`« =∂„`«O
„Ѩã¨∞Î`« ~å„+¨ì „ѨÉèí∞`åfix^Õ. WHõ¯_» „ã‘ÎÅ q+¨Ü«∂xH˜ =¿ãÎ Hõhã¨O
„áê^äŒq∞HõOQÍ<≥·<å H˘O`« K«^Œ∞=Ù‰õΩ#fl "å~°=@O, L#fl`«
‰õΩÅã¨∞÷Å=@O =Å¡ "åi =∞#ã¨∞Ö’ =Ù#flk =∂`À K≥ѨÊÏxH˜
H˘O`« J=HÍâ◊O Hõ#Ѩ_ç<å, Ѩa¡H± Ç≤ÏÜ«∞iOQ∑Ö’ "åi =∂@
J~°}º~À^Œ# J~ÚOk. =∂Ï¡_»ÏxH˜ HÍ^Œ∞ Hõ^•,
‰õÄ~ÀÛ=ÏxH˜ ‰õÄ_® J=HÍâ◊O ÖˉõΩO_® KÕâß~°∞.
''=∂ lÖÏ¡Ö’ Ü«∂_® ÖËxq^èŒOQÍ =∂ =∞O_»ÅOÖ’<Õ
H˘OK≥O hà◊√§ =Ù<åfl~Ú. WOQÆ ^•x`À =∂‰õΩ#fl H˘kÌ
K≥ÅHõÖ’#~Ú<å QÍh ~°Hõ~°HÍŠѨO@Å#∞ ѨO_çOK«
QÆÅ∞QÆ∞`«∞<åflO. Éèí∂q∞ áÈ`«O^ŒO>Ë =∂ |`«∞‰õΩ`≥~°∞=٠ѨÓiÎQÍ
áÈ~Ú#>Ë¡. ‰õΩHõ¯Å |`«∞ÔH·kÌ =∂k.——
''á⁄ÅO`À<Õ Ô~·`«<Õ ÔQ·~°=O =ÙO@k ZHõ¯_≥·<å. U^À
=Ù#fl^•O’¡<Õ #_»∞ѨىõΩO@<åflO. =∂ˆHg∞ WO`«‰õΩ q∞Oz
JHõ¯~å¡, =∂á⁄ÅO =∂‰õΩO>Ë KåÅ∞. á⁄ÅO áÈQ˘@∞ì‰õΩx
WÅ¡O`«˜g∞ U=∞"åfie——.
''WHõ¯_» K≥#Hͯܫ∞, J~°˜, á⁄^Œ∞Ì u~°∞QÆ∞_»∞, q∞~°Ñ¨,
ÉÁáêÊ~Ú ÖÏO˜=hfl ѨO_çã¨Î<åflO. "Õ∞O WO`« uO@∞<åflO,
WOH˘O`«=∞OkH˜ Láêkè K«∂Ñ≤ã¨Î#flO. Ѩx HÍ"åÅx =zÛ#
Z=sfl "Õ∞O ZѨÙÊ_»∂ "≥#H˜¯ |OѨÖÏ. D_» =∂ Ô~·`«∞Å`Àáê@∞
‰õÄbʼnõΩ ‰õÄ_® D <ÕÅ g∞^Œ r=<Àáêkè =ÙO_®k. D HõOÃÑx
QÆ#∞Hõ WѨÙÊ_»∞ D_» =¿ãÎ JO^Œ~°O ~À_»∞¤g∞^Œ Ѩ_»`åO.——
''WO’¡ P_Àà◊√§ K≥¿ÑÊk W<Õk Z=~°=∂‡? Éèí∂=ÚÅhfl
Pà◊§ ¿Ñ~°∞g∞^Õ =ÙOÏ~Ú. P~°∞O|QÆà◊√§ ÉÏ^Œº`«QÍ Ñ¨xKÕÜ«∞@O
=~°‰õΩ =∂ =O`«∞. J=Ú‡HÀ@O, _»|∞ƒ fã¨∞HÀ@O JO`å
Pàı§<åÜ≥∞. U^≥·<å J~Ú`Õ U_ÕÛk P_Àà◊§O, Ñ≤Å¡ÖËQÍ.——

23. 23=∞Ç≤ÏàÏ=∂~°æO v #=O|~ü – _çÃãO|~ü 2006
Éèí∂q∞`À `«=∞ J#∞|O^è•xfl q=iã¨∞Î#fl D „QÍ=∂Å
„ã‘ÎÅ P"Õ^Œ#, P„HÀâ◊O "åi =∂@Ö’¡ =∞# Hõà◊§‰õΩ Hõ˜ì#@∞ì
HõxÑ≤™ÈÎOk. `«=∞‰õΩ Éèí∂q∞ g∞^Œ ǨωõΩ¯ ÖËHõáÈ=@O QÆ∞iOz
"åà◊§‰õΩ `≥eÜ«∞‰õΩO_®<Õ „Ѩtflã¨∞Î<åfl~°∞. Éèí∂q∞ǨωõΩ¯`À
x~°‚Ü«∂kèHÍ~°O ZÖÏ =∞QÆ"åà◊§ KÕuÖ’H˜ "≥o§áÈ~ÚO^À
K≥ѨÙÎ<åfl~°∞.
Jaè=$kú Ѷ¨ÖÏÅ∞ Z=iHÀã¨=∞x K«∂¿ãÎ, KåÖÏ ÃÑ^ŒÌ
q+¨Ü«∂Å∞QÍ Hõ#Ѩ_Õ *Ïu „ѨÜ≥∂[<åÅ∞, ^Õâßaè=$kú, *Ïu
~°Hõ∆} ÖÏO˜ JOâßÅ∞ WHõ¯_ç „ã‘ÎÅ rq`åÖ’¡ =∂„`«O
ÃÑ#∞`«∞áê#∞‰õΩ ^•ifã¨∞Î<åfl~Ú. WѨʘ^•HÍ U ~°HõOQÍ
LѨÜ≥∂QÆѨ_»x, "åiHÀã¨O U ~°Hõ"≥∞ÿ#@∞=O˜ ™œHõ~åºÅ#∞
‰õÄ_® HõeÊOK«x, "åi LxH˜x, "åi ã¨=∞㨺Å#∞ Ѩ˜ìOK«∞HÀx
„ѨÉèí∞`åfiÅ∞, W"åfià◊ ǨÏ~îå`«∞ÎQÍ "åà◊§ ‰õΩ@∞OÉÏÅ#∞
z<åflaè#flO KÕÜ«∞ÏxH˜ r=<å^è•~°"≥∞ÿ# Éèí∂=ÚÅ#∞
|ńѨÜ≥∂QÆO`À ÖÏHÀ¯=@O, "åà◊§‰õΩ `≥eã≤# Ѩxx "åiH˜
H͉õΩO_® KÕÜ«∞@O, Hõà◊§=ÚO^Œ∞ r=<Àáêkèx HõeÊOKÕ Ñ¨O@
Éèí∂=ÚÅ#∞ Hõ|oOK«@O, <≥·Ñ¨Ù}ºOÖËx L^ÀºQÍÅ#∞
Z~°"ÕÜ«∞@O, "åiH˜ JOwHÍ~°O ÖËx „áê*ˇ‰õΩì#∞ "åi <ÕÅ g∞^Œ
ã≤÷~°O KÕÜ«∞ÏxHõ˜ ˆHO„^Œ, ~å„+¨ì „ѨÉèí∞`«fi Ü«∞O„`åOQÍÅ∞ ÃÑ^ŒÌ
ÃÑ^ŒÌ „Ѩܫ∞`åflÖË [~°Ñ¨Ïxfl Uq^èŒOQÍ#∂ "å~°∞ J~°úO
KÕã¨∞HÀÖËHõáÈ`«∞<åfl~°∞. `«=∞ r=<å^è•~°O, r=<Àáêkè, P~ÀQƺO,
P~ÀQƺ Éèí„^Œ`« =O˜ =ÚYº"≥∞ÿ# JOâßÅ∞ „ѨÉèí∞`åfiÅ ^Œ$+≤ìÖ’
Hõhã¨áê˜ „áê^è•<åºxH˜ ‰õÄ_® <ÀK«∞HÀHõáÈ=Ïxfl P"Õâ◊OQÍ
„ѨtflOK«@O =∞#O QÆ=∞x™êÎO.
WѨʘ ^•HÍ „¿ÑHõ∆Hõáê„`« =Ç≤Ïã¨∞Î#fl „ѨÉèí∞`åfiÅ∞ W"åfià◊
U "≥ÚǨÏO ÃÑ@∞ì‰õΩx =zÛ, "åà◊§‰õΩ#fl XˆH XHõ r=<å^è•~°"≥∞ÿ#
Éèí∂q∞x "åi#∞Oz ÖωõΩ¯O@∞<åfl~°∞? D „áê*ˇ‰õΩì =Å¡ JHõ¯_ç
„Ѩ[ʼnõΩ, =ÚYºOQÍ „ã‘ÎÅÃÑ· Z@∞=O˜ „ѨÉèÏ=O
=ÙO@∞O^Œ<Õk, „Ѩ`«ºHõ∆OQÍ Ñ¨~ÀHõ∆OQÍ Ñ¨_Õ „ѨÉèÏ"åÅ∞ U ~°HõOQÍ
=ÙOÏÜ«∞<Õ <å=∞=∂„`«Ñ¨Ù JOK«<åÅ#∞ ‰õÄ_® `«Ü«∂~°∞
KÕÜ«∞ÖË^Œ∞. „Ѩ[Å∞, „Ѩ*Ïã¨OѶ¨∂Å∞, Ѩ~åº=~°}"Õ`«ÎÅ∞,
âߢã¨ÎA˝Å∞ Ѩ^Õ Ñ¨^Õ _ç=∂O_£ KÕã≤#ѨʘH© Ü«Úã≤SZÖò HõOÃÑh
QÍh, "åiH˜ =`åÎã¨∞ ѨÅ∞‰õΩ`«∞#fl „ѨÉèí∞`«fiOQÍh Ѩ˜ìOK«∞HÀÖË^Œ∞.
JHõ¯_ç „ã‘ÎÅ P~ÀQƺ Ѩiã≤÷`«∞ÅÃÑ· QÍh, PiúHõ ™ê=∂lHõ
JOâߊѨ@¡ QÍh, `«=fiHÍÅ „ѨÉèÏ=O ZÖÏ =ÙO@∞O^À#<Õ
q+¨Ü«∂xfl Hõhã¨O ѨiQÆ}#Ö’H˜ fã¨∞‰õΩ#fl@∞ì HõxÑ≤OK«^Œ∞. HÍh
U Jaè=$kú Ѩ^äŒHõO ‰õÄ_® P ã¨=∂[OÖ’x Ü«∂Éèˇ· âß`«O
„Ѩ[ʼnõΩ `≥eÜ«∞‰õΩO_® "åi J#∞=∞u ÖˉõΩO_® "åiH˜ âßâ◊fi`«
„áêuѨkHõ# Jaè=$kú Ѷ¨ÖÏÅ#∞ JO^Œ*Ëã¨∞ÎO^Œ#@O Ѩ~°ã¨Ê~°
q~°∞^•úOâ◊O.
ZÖÏO˜ ^Œ∞~°ƒù~° Ѩiã≤÷`«∞Å∞<åflQÍh, P „QÍ=∂ÅÖ’<Õ
=ÙO@∂, P Éèí∂=ÚÅ g∞^Õ P^è•~°Ñ¨_ç, P K«∞@∞ì ѨHõ¯Å
Ѩiã¨~åÅÃÑ· J#∞|O^è•xfl U~°Ê~°K«∞H˘x r=#O H˘#™êyã¨∞Î#fl
"åiÃÑ· WѨÙÊ_»∞ x~åúH˜∆}ºOQÍ "åi rq`åÅ#∞
zkq∞"ÕÜ«∞ÏxH˜ WѨʘ=~°‰õÄ "åi rq`«OÖ’ <å=∞
=∂„`«"≥∞ÿ# áê„`«#∞ áÈ+≤Oz# „ѨÉèí∞`«fiO, Ü«Úã≤SZÖò HõOÃÑh
Kտ㠄Ѩܫ∞`åflÅ∞ U ~°HõOQÍ ã¨=∞~°úhÜ«∞O? ^•xH˜ "å~°∞
„Ѩ=zã¨∞Î#fl ^Õâ◊ Jaè=$kú, Éèí„^Œ`«, *Ïu „ѨÜ≥∂[<åÅ∞ giH˜
U ~°HõOQÍ =iΙêÎ~Ú?
JO`Õ H͉õΩO_®, h˜ =#~°∞ÅxflO˜x `«=∞ J=ã¨~åÅ
s`åº HõOÃÑh Ñ‘ÖËÛã¨∞HÀ=_»O =Å¡, =∞Ozh˜ HÀã¨O "≥∞ÿà◊§H˘nÌ
#_çz `≥K«∞ÛHÀ"åeû# ÉèÏ~°O „ã‘ÎÅg∞^Õ =ÙO@∞Ok. ÖË^•
J}∞^è•i‡Hõ`«`À HõÅ∞+≤`«"≥∞ÿ# h˜<Õ "å_»∞HÀ"åeû =ÙO@∞Ok.
W~°"≥· <åÅ∞QÆ∞ QÆO@Å áê@∞ x~°O`«~°O ÃÑ^ŒÌ ÃÑ^ŒÌ "åǨÏ<åÅ∞
D „QÍ=∂ÅÖ’ u~°QÆ@O =Å¡ J^Œ∞ѨÙÖËx "åÜ«Ú HÍÅ∞+¨ºO,
^èŒfix HÍÅ∞+¨ºO ÃÑiyáÈ`«∞Ok. Wq ‰õÄ_® TÇ≤ÏOK«ÖËx P~ÀQƺ
ã¨=∞㨺Å#∞ ã¨$+≤ì™êÎÜ«∞#@OÖ’ ã¨O^ÕǨÏO ÖË^Œ∞.
W=hfl H͉õΩO_®, HõOÃÑhH˜ ã¨O|OkèOz# "åà◊√§,
HÍO„ÏHõì~°∞¡, "åǨÏ<åÅ „_≥·=~°∞¡, ~°Hõ~°HÍŠѨ#∞Å∞ KÕ¿ã"åà◊√§,
D „QÍ=∂Ö’¡ ã¨OK«iOK«_»O =Å¡ =KÕÛ =ÚYº"≥∞ÿ# ã¨=∞㨺֒¡
„Ѩ^è•#"≥∞ÿ#k „ã‘ÎÅÃÑ· J`åºKå~åÅ∞ ÃÑ~°QÆ@O. `«~åfi`« „ã‘ÎÅ∞
`«=∞ =¸Å r=<å^è•~°"≥∞ÿ# Éèí∂q∞ HÀÖ’Ê=_»O =Å¡, ‰õΩ@∞O|
áÈ+¨}, Ñ≤Å¡Å ã¨~~°Hõ∆} HÀã¨O `«Ñ¨Êxã¨iQÍ =ºaèKå~°O ÖÏO˜
=$`«∞ÎÖ’¡H˜ <≥˜ì"ÕÜ«∞|_»∞`«∞<åfl~°∞. `«^•fi~å J<ÕHõ ~°HÍÅ
J<å~ÀQƺã¨=∞㨺ʼnõΩ, =ÚYºOQÍ ÃÇÏKüSq/Z~Ú_£û ÖÏO˜
"å˜H˜ QÆ∞~°=Ù`«∞<åfl~°∞. Wq „ѨѨOK«"åºÑ¨ÎOQÍ QÆ#∞Å `«=fiHÍÅ∞
[iˆQ „áêO`åÖ’¡ ™ê=∂lHõOQÍ =ã¨∞Î#fl =∂~°∞ÊÅ∞.
z=~°QÍ J}∞ã¨O|Okè`« HÍ~°º„Hõ=∂Åhfl ‰õÄ_®
q^茺Oã¨Hõ~° J}ÏfiÜ«Ú^èŒ `«Ü«∂sˆH J<Õ q+¨Ü«∞O ZO`«
^•zÃјì<å ^•QÆx ã¨`«ºO. ^Õâßaè=$kú, *Ïu „ѨÜ≥∂[<åÅ∞
W=hfl ^•xH˜ `«yeOKÕ =Úã¨∞QÆ∞ÖË. Ü«Úˆ~xÜ«∞O QÆ#∞Å#∞
`«=fiÏxH˜ J#∞=∞ux=fi@O JO>Ë q^èŒfiOã¨Hõ~° q<åâ◊<åxH˜
^•if¿ã J}ÏfiÜ«Ú^èŒ Ü«Ú^ŒúOÖ’ ÉèÏQÆ™êfi=ÚÅ=@=∞<Õ
JOâßxfl =∞iÛáȉõÄ_»^Œ∞.
Ü«Úˆ~xÜ«∞O QÆ#∞Å =Å¡ „Ѩ[ÅÃÑ· HõeˆQ ^Œ∞„+¨ÊÉèÏ"åÅ∞
ZÖÏO˜"À, =ÚYºOQÍ „ã‘ÎÅ∞, Ñ≤Å¡Å∞ =∞iO`« „Ѩ=∂^•Å
ÉÏi# ZÖÏ Ñ¨_»`å~À, "å˜ f„=`« Uq∞˜ J<Õ^•xx,
<ÕѨ^蕺Å∞ "ÕÔ~·#ѨʘH© #Å¡Q˘O_», Hõ_»Ñ¨ „áêO`åÅ „ã‘ÎÅ∞ ÉÏQÍ<Õ
J~°úO KÕã¨∞‰õΩ<åfl~°∞. QÆ#∞Å `«=fiHÍÅ „Ѩܫ∞`åflÅ#∞ f„=OQÍ
=ºuˆ~H˜ã¨∞Î<åfl~°∞. `«=∞ áÈ~åÏxH˜ =∞^Œú`«∞#∞
HÀ~°∞‰õΩO@∞<åfl~°∞. X

24. 24 =∞Ç≤ÏàÏ=∂~°æO v #=O|~ü – _çÃãO|~ü 2006
XHõ~ÀA <Õ#∞ Pã¨∞Ѩ„uH˜ "≥àı§@ѨʘH˜ =~°¯~üû ~°∂=ÚÖ’
#∞O_ç ÃÑ^ŒÌQÍ =∂@Å∞ q#|_»∞`«∞<åfl~Ú. Jq =∂@Å∞
J<ÕHõO>Ë Z=~Àfl u_»∞`«∞#fl@∞ìQÍ q#|_»∞`«∞<åfl~Ú.
U=∞~ÚO^À Jx JHõ¯_çH˜ "≥o§ K«∂¿ãã¨iH˜ <åQÆ=∞}˜ Z=~Àfl
QƘìQÍ u_»∞`«∞Ok.
''#∞"Õfi=∞~Ú<å „Ñ¨`ÕºHõOQÍ =zÛ#"å! h Ѩ#∞Å∞ #∞=Ùfi
K≥Ü«∞º#O>Ë ZÏ¡ ‰õΩ^Œ∞~°∞`«∞Ok! Ѩx `«Ñ≤ÊOK«∞HÀ"åÅ#∞‰õΩO>Ë
ZÏ¡ ‰õΩ^Œ∞~°∞`«∞Ok....'' Jx W~HÍ U"Õ∞"≥∂ QƘì QƘìQÍ
JO@∞Ok.
á⁄^Œ∞Ì# _»∂º©H˜ =zÛ# =~°¯~°¡O`å JHõ¯_Õ L<åfl~°∞.
JO^Œ~°∂ <åQÆ=∞}˜<Õ ã¨=∞i÷ã¨∞Î<åfl~°∞. gà◊§O`å HõÅã≤ Z=ix
u_»∞`«∞<åfl~°x K«∂^Œ∞Ì#∞ QÆ^•....XHõѨHõ¯QÍ Z’ K«∂ã¨∞Î#fl
Ü«∞â’^Œ. <å‰õΩ KåÖÏ Pâ◊Û~°ºO "Õã≤Ok. Ü«∞â’^Œ KåÖÏ ã≤xûÜ«∞~ü
=~°¯~ü. "åà◊§O`å u>ËìO`« `«Ñ¨C Ü«∞â’^Õq∞ KÕã≤O^•! Jx KåÖÏ
Pâ◊Û~°ºO`À 'U=∞~ÚO^Œ—x J_çQÍ#∞
"≥O@<Õ <åQÆ=∞}˜ JO^Œ∞‰õΩx ''K«∂_»=∞‡... D"≥∞
ÉÏ`ü~°∂=ÚÅ∞ Hõ_»QÆ^ŒO@, |Ü«∞@ Ѩ<Õg∞ KÕÜ«∞^ŒO@...
D"≥∞Ѩx‰õÄ_® "Õ∞"Õ∞ K≥Ü«∂ºÅO@—— JOk.
Ü«∞â’^Œ ѨxK≥Ü«∞ºHõ áÈ=_»O UO© Jx Pâ◊Û~°ºáÈ`«∂......
''UO˜ Ü«∞â’^•....gà◊§O^Œ~°∂ WÖÏ JO@∞<åfl~°∞—— Jx
Ü«∞â’^Œx J_çy`Õ..... JѨC_»∞ Ü«∞â’^Œ '' <Õ#∞ WHõ¯_» käÜÕ∞@~ü
Jã≤ÃãìOò (˜.Z)QÍ =KåÛ#∞. käÜÕ∞@~ü Ѩx JO`å KÕã¨∞Î<åfl#∞
Hõ^• <åѨx <Õ#∞ KÕã¨∞Î<åfl#∞ Jk q∂~°∞ ‰õÄ_® K«∂ã¨∞Î<åfl~°∞
Hõ^•—— JOk.
J=Ù#∞ x["Õ∞ Ü«∞â’^Œ KÕ¿ãÎ KåÖÏÉÏQÍ KÕã¨∞ÎOk. WO`«Ö’
„ѨHõ¯ˆH L#fl "Õ∞Öò =~°¯~ü JO^Œ∞H˘x ''J=∂‡! Z=iѨ#∞Å∞
"åà◊√§ KÕã¨∞HÀ"åÅ, `«QÆ∞^Œ∞#=∂‡...... JO@∂ =∞QÍà◊§ Ѩx
P"≥∞ÔHO^Œ∞‰õΩ... ÖË_ô =~°¯~ü JO>Ë ÉÏ`ü~°∂=ÚÅ∞ Hõ_»QÍÅ,
käÜÕ∞@~ü JO`å â◊√„ÉèíO KÕÜ«∂Å JO`ÕQÍx Jxfl Ѩ#∂¡
P"≥∞ÔHO^Œ∞Hõ=∞‡—— JO@∂ "≥o§áÈÜ«∂_»∞. WO`«Ö’ PѨˆ~+¨<£
KÕÜ«∂eû# ¿Ñ+¨Oò#∞ ֒ѨeH˜ fã¨∞ÔHà◊§=∞x "Õ∞_»O Ñ≤ezOk.
PѨˆ~+¨<£ |Å¡ÃÑ· ¿Ñ+¨Oòx ÃÑÏì~°∞. P käÜÕ∞@~üÖ’
Ü«∞â’^Œ LOk. ¿Ñ+¨Oòx Ѩ_»∞HÀɡ@ì_»O, JHõ¯_» L#fl q∞+¨#∞¡
Jhfl P<£ K≥Ü«∞º_»O, ã≤ã¨ì~üH˜ HÍ=Åã≤#=hfl XH˘¯Hõ¯>Ë <Õ~°∞ÊQÍ
W=fi_»O.. JxflѨ#∞Å∂ KåÖÏ „â◊^ŒÌQÍ KÕ™ÈÎOk. <å‰õΩ Ü«∞â’^Œx
K«∂¿ãã¨iH˜ á⁄^Œ∞Ì# ã¨OѶ¨∞@# QÆ∞~˘ÎzÛOk. Ü«∞â’^Œ D ™ê÷~ÚH˜
~å=_®xH˜ ZO`«Hõ+¨ìѨ_»¤^À QÆ∞~˘ÎzÛOk. =∂ Pã¨∞Ѩ„uÖ’
Ô~O_»∞~°HÍÅ∞QÍ =~°¯~üû LOÏ~°∞. 1. K«O„^ŒÉÏ|∞ ǨÏÜ«∂OÖ’
HÍO„ÏH±ì L^ÀºQÍÅ¿Ñ~°∞`À =zÛ# ~ÀA‰õÄb =~°¯~üû 2.
Ѩi‡<≥O@∞ L^ÀºQÆ∞Å∞. gà◊√§ 10 ã¨O=`«û~åÅ #∞O_ç
LO@∞#fl"å~°∞. "≥Ú^Œ˜~°HÍxH˜ K≥Ok# "åix ÃѶã‘û=~°¯~üû Jx
Ñ≤Å∞™êÎ~°∞. gà◊√§ =ÚYºOQÍ Pã¨∞Ѩ„u JO`å â◊√„ÉèíO
KÕÜ«∞_®xH˜, WOHÍ W`«~° Ѩ#∞Å∞ KÕÜ«∞_®xH˜ LOÏ~°∞.
Ô~O_»=~°HÍxH˜ K≥Ok#"å~°∞ H˘xfl e"≥∞>ˇ_£ Ѩ#∞Å∞ KÕ™êÎ~°∞.
WO^Œ∞Ö’ „ã‘ÎÅ~Ú`Õ â◊√„Éèí`«‰õΩ ã¨O|OkèOz# Ѩ#∞Å∞,
ѨÙ~°∞+¨µÅ∞ >ˇH˜flHõÖò Ѩ#∞Å∞ KÕ™êÎ~°∞. J^Õ käÜÕ∞@~üÖ’ J~Ú`Õ
=~°¯~üû JO`å U =~åæxH˜ K≥Ok# "å~°~Ú<å QÍh P_»"åà◊§
Ѩx, =∞QÆ"åà◊§ Ѩx q_çq_çQÍ LOÏ~Ú. „ã‘ÎÅ∞ ÉÏ`ü~°∂=ÚÅ∞
Hõ_»QÆ_»O, ¿Ñ+¨O@¡‰õΩ |@ìÅ∞ =∂~°Û_»O, ã¨~°˚sH˜ J=ã¨~°"≥∞ÿ#
|¡_£ `Õ=_»O, ™Èì~üÅ #∞O_ç ã¨~°∞‰õΩÅ∞ `Õ=_»O, ¿Ñ+¨OòÅ#∞
"å~°∞¤Å‰õΩ +≤ѨÙì KÕÜ«∞_»O ÖÏO˜ Ѩ#∞Å∞OÏ~Ú. J^Õ =∞QÆ"åiH˜
käÜÕ∞@~üÖ’ H˘xfl q∞+¨#¡#∞ PѨˆ~ò KÕÜ«∞_»O, ~ÀQÆ∞Å#∞ qq^èŒ
Ѩ^Œú`«∞ÅÖ’ Ѩ_»∞HÀɡ@ì_»O ÖÏO˜ Ѩ#∞Å∞ LOÏ~Ú.
WO^Œ∞Ö’ Ü«∞â’^Œ "≥Ú^Œ˜ ~°HÍxH˜ K≥O^Œ∞`«∞Ok. 3
ã¨O=`«û~åÅ „H˜`«O ÃѶã‘û =~°¯~üQÍ *Ï~Ú<£ J~ÚºOk. "≥Ú^Œ’¡
„H˜Ok JO`«ã¨∞÷Ö’ L#fl z#fl käÜÕ∞@~üÖ’ ѨxKÕ¿ãk. JHõ¯_»
`«#∞ XHõ¯ˆ~Î =~°¯~ü HÍ=_»O =Å¡ P_»Ñ¨#∞Å∞, =∞QÆѨ#∞Å∞
Jhfl `å<Õ J~Ú KÕ¿ãk. JO^Œ∞=Å¡ käÜÕ∞@~üÖ’x >ˇH˜flHõÖò
=~°∞¯ JO`å ã≤ã¨ì~°¡ ã¨Ç¨Ü«∞O`À <Õ~°∞ÛH˘#flk. ~°Hõ~°HÍÅ q∞+¨#∞¡
PѨˆ~ò K≥Ü«∞º_»O, ~ÀQÆ∞Å#∞ ~°Hõ~°HÍÅ∞QÍ Ñ¨_»∞HÀɡ@ì_»O
PѨh, DѨh J#∞HÀ‰õΩO_® W^ŒÌi =~°¯~°¡ Ѩxx `å<˘Hõ¯`Õ
KÕ¿ãk. ã≤ã¨ì~°¡H˜ ‰õÄ_® P"≥∞ XHõ¯`Õ Jxfl Ѩ#∞Å∂ KÕÜ«∞_»O
=Å¡ WOH˘Hõix, ѨÙ~°∞+¨=~°¯~°¡x J_»QÍeû# J=ã¨~°O ÖˉõΩO_®
áÈ~ÚOk. <Õ#∞ XHõ ã¨O=`«û~°O áê@∞ J^Õ käÜÕ∞@~üÖ’
ѨxKÕ™ê#∞. D"≥∞#∞ K«∂¿ã H˘Åk KåÖÏ Pâ◊Û~°ºOQÍ#∂ KåÖÏ
ã¨∂ÊùiÎQÍ#∂ LO@∞Ok.
H˘O`« HÍÅO `«~°∞"å`« Ü«∞â’^Œ ÃÑ^ŒÌ käÜÕ∞@~üH˜ =∂iOk.
Ü«∞â’^Œ KåÖÏ ã¨O`À+≤OzOk. WOHÍ Z‰õΩ¯= <Õ~°∞ÛHÀ=K«∞Û,
WOHÍ ÉÏQÍ Ñ¨xKÕÜ«∞=K«∞Û Jx ÉèÏqOzOk. HÍx ÃÑ^ŒÌ
'=∞QÆѨx— P_»"å~°∞ KÕ¿ãÎ......
–yi[
q=Hõ∆q=Hõ∆q=Hõ∆q=Hõ∆q=Hõ∆

25. 25=∞Ç≤ÏàÏ=∂~°æO v #=O|~ü – _çÃãO|~ü 2006
käÜÕ∞@~üÖ’ „ã‘ÎÅ∞, ѨÙ~°∞+¨µÅ∞ LO_»@O =Å¡ Z=i Ѩ#∞Å∞
"åiH˜ yiwã≤#@∞ìQÍ LO_Õq. WHõ¯_» L#fl WOKèåi˚ ã≤ã¨ì~üH˜
Ü«∞â’^Œ Ѩx `≥eã≤ LO_»_»O =Å¡ Ü«∞â’^Œ#∞ >ˇH˜flHõÖò ѨxÖ’
ÃјìOk. H˘xfl ~ÀAÅ∞ ÉÏQÆ<Õ #_çzOk. Ü«∞â’^Œ =ÚO^Œ∞HõO>Ë
ÉÏQÍ Ñ¨xKÕÜ«∞_»O „áê~°OaèOz H˘kÌHÍÅOÖ’<Õ JO^Œi "≥∞ѨC#∞
á⁄O^Œ™êyOk. JÖÏO˜ Ü«∞â’^Œx gà◊§O`å ZO^Œ∞H˜ÖÏ
JO@∞<åfl~À.... J~°÷O HÍÖË^Œ∞.
P <≥Å QÆ_çz# `«~°∞"å`« Ü«∞â’^Œ Hõ#|_»_»O =∂<Õã≤Ok.
U=∞~ÚºO^À J~°÷O HÍÖË^Œ∞. â◊Å=ÙÖ’ LO^Õ"≥∂ J#∞‰õΩ<åfl#∞.
H˘xfl ~ÀAÅ `«~°∞"å`« K«„HÍÅ ‰õΩsÛÖ’ ~Àyx `Àã¨∞‰õΩO@∂
"≥à◊√Î#fl Ü«∞â’^Œ „H˜O^Œ =~°O_®Ö’ Hõ#|_çOk. <å‰õΩ KåÖÏ
Pâ◊Û~°ºO HõeyOk!
Ü«∞â’^Œ WHõ¯_»∞O^Õq∞Ï...Jx `«# ^ŒQÆæ~°‰õΩ "≥o§ ''UO˜
Ü«∞â’^• WHõ¯_» =Ù<åfl=Ù.... käÜÕ∞@~üÖ’ ÖË"å—— Jx J_çQÍ#∞.
Ü«∞â’^Œ #qfi ''##∞fl JHõ¯_» #∞O_ç f¿ã^•HÍ
x„^ŒáÈÖË^Œ∞"åà◊√§—— JOk. Jã¨ÖËO [iyO^Œx J_çQÍ#∞.
''JO^Œ~°∂ <å Ѩxx K«∂ã≤ "≥∞K«∞Û‰õΩO@∞O>Ë JHõ¯_»∞#fl
ѨÙ~°∞+¨ =~°¯~üÅ∞(˜ZÅ∞) K«∂_»ÖËHõáÈÜ«∂~°∞. <Õ#∞ ZHõ¯_»
"åà◊§HõO>Ë Z‰õΩ¯= J~ÚáÈ`å<À Jx ÉèíÜ«∞Ѩ_®¤~°∞. XHõ¯ÉÏ^èŒ
ÃÑÏì~å ##∞fl! käÜÕ∞@~üÖ’ PѨˆ~+¨<£ |Å¡ ^ŒQÆæ~° JO^Œ~°∂
LO_»QÍ... Ü«∞â’^•! ÉÏ`ü~°∂=Ú Hõ_çy#"å? Jx ÃÑ^ŒÌQÍ
J_»QÆ_»O.... '^•xH˜ ÖË_ô =~°¯~üÅ∞ L<åfl~°∞ Hõ^•— JO>Ë 'UO
#∞=Ùfi ÖË_ô =~°¯~üq HÍ^•— Jx =∂Ï¡_»_»O. ^•xH˜ Uq∞
ã¨=∂^è•#O K≥áêÊÖ’ J~°÷O JÜÕ∞ºkHÍ^Œ∞. <å käÜÕ∞@~üÖ’
¿Ñ+¨Oò á⁄l+¨<£ ÃÑ_»∞`«∞O>Ë Z=~°∂ ~å~°∞. J^Õ "åà◊√§ á⁄l+¨<£
ÃÑ_»∞`«∞O>Ë =ÚQÆ∞æ~°∞ Hõeã≤ ÃÑ_»`å~°∞. <åk =∂„`«O <ÕH˘Hõ¯^•<Õfl
ÃÑÏìÅO@. ™êÜ«∞O ~°O_»<åfl JO>Ë #∞=Ùfi Jxfl KÕÜ«∞QÆÅ=Ù
Hõ^•... WOHõ "Õ∞"≥∞O^Œ∞‰õΩ Jx =ºOQƺOQÍ =∂Ï¡_»@O WOHõ
WÖÏ..... KåÖÏ ~°HÍÅ∞QÍ J==∂xOKå~°∞. W=hfl ã¨Ç≤ÏOKå#∞.
HÍh q∞QÆ`å ÖË_ôãπ ‰õÄ_® 'Ü«∞â’^Œ Ѩx `«Ñ≤ÊOK«∞‰õΩO@∞Ok.
ÉÏ`ü~°∂=ÚÅ∞ Hõ_»∞QÆ∞`«ÖË^Œ∞. P"≥∞ Ѩx ‰õÄ_® =∂ ÃÑ·<Õ
~°∞^Œ∞Ì`«∞Ok— J<Õ@∞ìQÍ "åà◊§O^Œih <å ÃÑ·H˜ Lã≤Q˘ÖÏÊ~°∞.
P~ÀA #∞=Ùfi =KÕÛã¨iH˜ <åQÆ=∞}˜ J^Õ q+¨Ü«∞OÖ’ Q˘_»=
Ѩ_»∞`«∞Ok. käÜÕ∞@~ü ֒ѨŠZO`« J<åfl ÉèíiOKå#∞ QÍh.....
`À˜ ÖË_ôãπ ‰õÄ_® <å‰õΩ =ºuˆ~HõO JÜÕ∞ºã¨iH˜ <Õ<˘Hõ¯^•˚<Õfl
J~ÚáÈÜ«∂#∞. JHõ¯_ç ˜.Z. ÅO`å Hõeã≤ ##∞fl "å~°∞¤H˜
=∂iÊOKå~°∞. WOKèåi˚ ã≤ã¨ì~üx J_»∞QÆ∞^•O J#∞‰õΩ<åfl#∞. HÍx
JO^ŒiH© <Õ#∞ â◊„`«∞=ÙÖÏ Hõ#Ѩ_»_»O "≥Ú^ŒÅ∞ÃÑÏì#∞.
'ѨxKÕ¿ã"åà◊§H˜ ZHõ¯_≥·<å XHõ¯>Ë—— JO@∂ "≥o§áÈ~ÚOk
Ü«∞â’^Œ.
"≥à◊√Î#fl Ü«∞â’^Œ#∞ K«∂¿ãÎ KåÖÏ ÉÏ^èŒxÑ≤OzOk. „ã‘ÎÅ∞
Jxfl ~°OQÍÖ’¡ =ÚO^Œ∞<åfl~°∞ Jx QÆ~°fiOQÍ =∂Ï¡_»`å~°∞. HÍx
^ŒQÆæ~°QÍ K«∂¿ãÎ „Ѩf~°OQÆOÖ’#∂ „ã‘ΊѨ@¡ q=ˆH∆. =∂
Pã¨∞Ѩ„uÖ’<Õ fã¨∞‰õΩO>Ë ÃѶã‘û =~°¯~°∞¡ JO^Œ~°∂ â◊√„Éèí`«H˜
ã¨O|OkèOz# Ѩ#∞Å∞ KÕÜ«∂e. Jx ~°∂Å∞ J~Ú`Õ LOk,
"åà◊§x ѨxÖ’H˜ fã¨∞HÀ=_»O ‰õÄ_® JÖψQ fã¨∞‰õΩOÏ~°∞. HÍx
Ѩxq+¨Ü«∞O ^ŒQÆæiH˜ =KÕÛã¨iH˜ XˆHѨxHÀã¨O xÜ«∞q∞OK«|_ç<å
ÉÏ„`«∂=ÚÅ∞ Hõ_»QÆ_»O ÖÏO˜ Ѩ#∞Å∞ =∞~°ÖÏ „ã‘ÎÖË KÕÜ«∂e.
ZѨC_≥·<å XHõ ~ÀA ÖË_ô =~°¯~ü ~åHõáÈ`Õ P~ÀA ÉÏ„`«∂=ÚÅ∞
Z=~°∂ Hõ_»QÆ~°∞. XHõ"Õà◊ P"≥∞ 2,3 ~ÀAÅ∞ ~åHõáÈ`Õ WOHÀ
ÖË_ô=~°¯~üx Ñ≤eÑ≤Oz ÉÏ„`«∂=ÚÅ∞ Hõ_çy™êÎ~°∞ HÍx ѨÙ~°∞+¨µÅ∞
=∂„`«O Hõ_»QÆ~°∞. ZO^Œ∞HõO>Ë Jq P_»Ñ¨#∞¡, "åàı§ K≥Ü«∂ºe
J#∞HÀ=@"Õ∞. x*ÏxH˜ Ü«∞â’^Œ käÜÕ∞@~üÖ’ L#flO`« HÍÅO
ѨÙ~°∞+¨=~°¯~°¡H˜ H˘O`« "≥ã¨∞Å∞ÉÏ@∞ LO_Õk. P"≥∞ "≥o§áÈÜ«∂Hõ
ÃѶã‘û =~°¯~üÅÖ’ =∞QÆ"åà◊§H˜ >ˇH˜flHõÖò =~ü¯ <ÕiÊOK«ÖËHõ ("åà◊§H˜
K«^Œ∞=Ù~åHõáÈ=_»O =Å¡) <å<å `«OÏÅ∞ Ѩ_»∞`«∞<åfl~°∞. "åà◊§H˜
XHõ=∞x+≤ Ѩx`«yæ<å QÍx P_»"åà◊§x `«=∞H˜ ã¨=∂#OQÍ
~åx=fi~°∞. "å~°∞ >ˇH˜flHõÖò ѨxK≥Ü«∞º‰õÄ_»^Œ∞. P_»Ñ¨#∞¡ Jx
q_çQÍ L#fl ÉÏ`«∞~°∂=ÚÅ∞ Hõ_»QÆ_»O, â◊√„ÉèÏxH˜ ã¨O|OkèOz#
Ѩ#∞Å∞ KÕÜ«∞_»O `«Ñ¨Ê JO`«HõO>Ë „ã‘ÎÅ∞ Z^ŒQƉõÄ_»^Œ∞.
XHõ ѨHõ¯ „ã‘ÎÅ∞ q=∂#O #_»∞ѨÙ`«∞#fl~°x KåÖÏ Q˘Ñ¨ÊQÍ
K≥ѨÙ`å~°∞. 100 =∞Ok ѨÙ~°∞+¨µÅ∞ q=∂#O #_çÑ≤`Õ, =∂
^Õâ◊OÖ’ „ã‘ÎÅ∞ ‰õÄ_® q=∂#O #_»∞ѨÙ`«∞<åfl~°∞ Jx
K≥ѨCHÀ=_®xH˜ 2–5 =∞Ok „ã‘ÎÅ∞ q=∂#O #_ç¿Ñ "å~°∞QÍ
L<åfl~°∞. JÖψQ "≥Ú#fl ¿ÑѨ~üÖ’ K«k"å#∞ "≥Ú@ì"≥Ú^Œ˜ Ô~·ÖËfi
„_≥·=~ü Jx #=º(PO„^èŒ*’ºu)Ö’ ÃÑ^ŒÌ WO@~°∂fiº..... ZO`«
ã≤QÆ∞æ KÕ@∞ ™êfi`«O„`«ºO =zÛ 58 ã¨O=`«û~åÅ∞ J~Ú<åHõ
W<åflà◊§H˜ =∞Ç≤ÏàÏ Ô~·Å∞ „_≥·=~ü! WOHõ |ã¨∞û „_≥·=~°¡ q+¨Ü«∂xH˜
=¿ãÎ „ã‘ÎÅ∞ ÃÇÏg "≥Ç≤ÏH˜Öò „_≥·qOQ∑H˜ ѨxH˜~å~°x `ÕÖËÛ™ê~°∞.
=∞m§ uiy 500 =∞Ç≤ÏàÏ „_≥·=~°¡ áÈã¨∞ìÅ∞ MÏm, JÉèíº~°∞÷Å∞
ÖË~°x ¿ÑѨ~°∞ „ѨHõ@#Å∞. WÖÏ „Ѩf ~°OQÆOÖ’#∂ LOk q=Hõ∆.
HÍx „ã‘ÎÅH˜ D q=ˆH∆ ÖˉõΩO>Ë Jxfl~°OQÍÖ’¡ ѨÙ~°∞+¨µÅ
HõO>Ë =ÚO^Œ∞O_Õ"å~°∞. D q=Hõ∆x K«∂¿ãÎ <åHõ~°÷O
J~ÚO^Õq∞O>Ë „ã‘ÎÅ∞ U Ѩ<≥·<å KÕÜ«∞QÆÅ∞QÆ∞`å~°∞. HÍx
ѨÙ~°∞+¨µÅ∞ Jxfl Ѩ#∞Å∂ KÕÜ«∞ÖË~°∞. (K≥Ü«∞ºÏxH˜ W+¨ìѨ_»~°∞)
ZO^Œ∞HõO>Ë '`«‰õΩ¯= ~°HõO— Ѩ#∞Å∞, â◊√„Éèí`«H˜ ã¨O|OkèOz#
Ѩ#∞Å∞ „ã‘ÎÖË K≥Ü«∂ºe. D Ѩ#∞Å∞ ѨÙ~°∞+¨µÅ∞ KÕ¿ãÎ `«‰õΩ¯=
J~ÚáÈ`å~°<Õ Ñ¶‘eOQÆ∞ nx #∞O_ç „ã‘ÎÅx x~°O`«~°O P
Ѩ#∞ÅH˜ Ѩiq∞`«O KÕã≤ J}QÆ^˘HͯÅx K«∂ã¨∂Î LOÏ~°∞. D
q=Hõ∆ áÈ"åÅO>Ë Ñ≤`«$™êfi=∞º =º=ã¨÷ÃÑ· áÈ~å_»@O `«Ñ¨Ê
=∂~°æO ÖË^Œ∞. X

26. 26 =∞Ç≤ÏàÏ=∂~°æO v #=O|~ü – _çÃãO|~ü 2006
"åºã¨O"åºã¨O"åºã¨O"åºã¨O"åºã¨O
(QÆ`« ã¨OzHõÖ’x "åºã¨O H˘#™êyOѨÙ)
2. áêu„=`«ºO
(=∂#=*ÏuÖ’ ã¨QÆOQÍ =Ù#fl „ã‘ÎÅ#∞ |OkèOz =ÙOK«_®xˆH
Ѩq„`«`« J<Õ Ñ¨^ŒO LѨÜ≥∂yOK«|_»∞`ÀOk J<Õ qâßfiã¨O`À
<Õ#∞ D "庙êxfl ~åã¨∞Î<åfl#∞.)
`«q∞à◊Ѩ^ŒO 'Hõ~°∞Ê—H˜ =¸Å â◊|ÌO 'HõÖò— JO>Ë <Õ~°∞ÛHÀ=_»O
Jx J~°÷O. 'HõÔ~Ê#ѨÊ_»∞=^Œ∞ ™⁄Öò u~°O|"≥·— J<Õ `«q∞à◊
hu=K«#O xOz =∞#‰õΩ J~°÷=∞ÜÕ∞º^Õ=∞O>Ë áêu„=`«ºO Jx
J~°÷O ~ÚKÕÛ `«q∞à◊Ѩ^•xH˜ J~°÷O 'UHõ`«— ÖË^• 'ã¨`«ºã¨O^èŒ`«—
ÖË^• 'x|^Œú`«‰õΩ Hõ@∞ì|_ç=ÙO_»_»O— Jx.
D 'Hõ~°∞Ê— J<Õ Ñ¨^•xH˜ '=∂#=ÙÅ <åºÜ«∞|^Œú"≥∞ÿ# „Ѩ=~°Î#—
Jx ‰õÄ_® J~°÷O =ã¨∞ÎOk. ˆH=ÅO „ã‘ÎÅ <åºÜ«∞|^Œú"≥∞ÿ#
„Ѩ=~°Î#‰õΩ =∂„`«"Õ∞ D Ѩ^•xfl J#fi~ÚOK«_®xH˜
JOwHõiOK«^ŒQÆæ HÍ~°}O Ug∞ ÖËHõáÈ~Ú#ѨʘH©, D Ѩ^ŒO
'JO`«O ÖËxk—, '^Œ$_è»"≥∞ÿ#k— ÖÏO˜ J~å÷Å`À ‰õÄ_®
LѨÜ≥∂yOK«|_»∞`«∞Ok.
'JO`«O ÖËxk— J<Õ Ñ¨^ŒO 'ã¨fiK«Ûù`«—#∞ ^èŒfixã¨∞ÎOk. WOw¡+¨µ
ã¨=∂<åO`«~° Ѩ^•Öˇ·# 'Ѩq„`«`«—, 'Hõ<åº`«fiO— ‰õÄ_® 'ã¨fiK«Ûù"≥∞ÿ#
ã≤÷u— J<Õ J~å÷xfl ã¨∂z™êÎ~Ú. Wq „ã‘ΠѨÙ~°∞+¨µe^ŒÌiH© =iΙêÎ~Ú.
JO>Ë, 'Hõ~°∞Ê— 'Ѩq„`«`«—, J<Õ Ñ¨^•Å∞ Ô~O_»∂ ‰õÄ_® „ã‘Î,
ѨÙ~°∞+¨µe~°∞=Ù~°∞ Hõeã≤ =ÙO_»_»O ÖË^• âßs~°Hõ ã¨O|O^è•xfl
Hõey =ÙO_»_®xH˜ =ÚO^Œ∞ =ÙO_Õ ã≤÷ux =∂„`«"Õ∞ ã¨∂z™êÎÜ«∞x
J#∞HÀ"åe. HÍx ã¨O㨯$`«OÖ’ ã¨fiK«Ûù"≥∞ÿ# „ã‘Î, Ѩu„=`«–ѨÓiÎQÍ
`«# Éèí~°Î‰õΩ JOH˜`«"≥∞ÿ#kQÍ Ñ≤Å∞=|_»∞`«∞Ok. ã¨O㨯$`« ÉèÏ+¨
„ѨÉèÏ=O`À Jnè#`«, ÉÏxã¨`«fiO J<Õ J~å÷Å∞ Hõ~°∞Ê J<Õ
`«q∞à◊Ѩ^•xH˜ *’_çOK«|_®¤~Ú. =∞Oz WÖÏ¡ex Ѩu„=`« Jx
J#_»O JO>Ë J~°÷O P"≥∞ `«# Éèí~°Î#∞ P~åkèOK«_»O XHõ
'„=`«OQÍ— ÖË^• ÅHõ∆ºOQÍ ã‘fiHõiã¨∞ÎOk, =∞ˆ~ W`«~° =∞QÆ"å_ç
QÆ∞iOz PÖ’zOK«^Œ∞ Jx. Ѩu JO>Ë – „ѨÉèí∞=Ù, <åÜ«∞‰õΩ_»∞,
Ü«∞[=∂x J<Õ J~å÷Å∞ ‰õÄ_® =Ù<åfl~Ú. nxH˜ `«q∞à◊
ã¨=∂<å~°÷HÍÅ~Ú# <åÜ«∞y, `«Öˇ·q J<Õ Ñ¨^•Å∞ ˆH=ÅO
ÉèÏ~åºÉèí~°ÎÅ =∞^茺=ÙO_Õ „¿Ñ=∞ѨÓ~°Hõ ã¨O|O^è•xfl =∂„`«"Õ∞
ã¨∂z™êÎ~Ú. `«q∞à◊ ѨÙ~å}ÏÅ∂, Hõ^äŒÖ’¡ LѨÜ≥∂yOz#
<åÜ«∞QÆ<£, <åÜ«∞y J<Õ Ñ¨^•Å∞ „ã‘Î,ѨÙ~°∞+¨ ã¨=∂# ã¨O|O^è•xfl
ã¨Ê+¨ìOQÍ ã¨∂z™êÎ~Ú. `«Öˇ·=~ü, `«Öˇ·q J<Õ Ñ¨^•Å∞ ‰õÄ_®
J^Õq^èŒOQÍ ã¨=∂#`åfixfl ã¨∂z™êÎ~Ú. P `«~°∞"å`«, ZÖÏQÀ
Hõ~°∞Ê Ñ¨^•xH˜ Ѩu„=`«–`«# Ѩux Ü«∞[=∂xQÍ, ^Õ=Ù_çQÍ
ã‘fiHõiã¨∞ÎOk–J<Õ J~°÷O ˆH=ÅO „ã‘ÎH˜ =∂„`«"Õ∞ J#fi~ÚOKÕÖÏ
KÕ~°Û|_çOk.
D ã¨O^Œ~°ƒùOÖ’ u~°∞=à◊√¡"å~ü ^Œ$HõÊ^äŒO ##∞fl HÍã¨Î
JÜ≥∂=∞Ü«∂xH˜ QÆ∞iKÕã¨∞ÎOk. P~°= J^蕺ܫ∞OÖ’ r=#
™êǨÏK«~°ºO QÆ∞iOz K≥a`Õ, J^蕺ܫ∞O `˘q∞‡k,
=∞iH˘xflO˜Ö’ „ã‘ÎÅ Jnè#`«, ÉÏxã¨`«fiO QÆ∞iOz K≥|∞`å_»∞.
''ÉèíQÆ=O`«∞}˜fl ѨÓlOK«HõáÈ~Ú#ѨʘH©, `«# Éèí~°Î#∞ ѨÓlOKÕ
„ã‘Î, "Õ∞Ѷ¨∂Å#∞ P*Ï˝Ñ≤Oz =~å¬xfl ‰õΩiÑ≤OK«QÆÅ^Œ∞—— ÖÏO˜
=∞iH˘xfl "åHͺÅ∞ `«# Éèí~°Î‰õΩ ÉÏxã¨QÍ „ã‘Î ã≤÷ux
`≥eÜ«∞KÕ™êÎ~Ú. „ã‘ÎÅ QÆ∞iOz K≥¿ÑÊ ^èŒ~°‡âß„™êÎÅ∂, ~Ú`«~°
~°K«#Å∂ XHõ"Õà◊ „ã‘ÎÖË ~åã≤=ÙO>Ë Hõ#Hõ, Ѩq„`«`« J<Õ Ñ¨^•xfl
„ã‘Î q=∞~°≈‰õΩÅ∞ q=iOz =ÙO>Ë Hõ#Hõ, áêu„=`åºxfl jÅO
J<Õ Ñ¨^ŒO`À *’_çOz =ÙO_Õ"å~å? J<Õ q+¨Ü«∂xfl QÆ∞iOz
PÖ’zOKåeûOkQÍ <Õ#∞ HÀ~°∞`«∞<åfl#∞.
~°K«~Ú`«Å∞ jÅO J<Õ Ñ¨^•xfl áêu„=`«ºOQÍ ÖË^• Éèí~°Îx
P~åkèOK«_»OQÍ q=iOKå~°∞ HÍ|˜ì, ѨÙ~°∞+¨µÅ∞ „ã‘ÎÅHõO>Ë
Z‰õΩ¯= ã¨OѨ^Œh, P^•Ü«∂hfl, Z‰õΩ¯= âßs~°Hõ |ÖÏhfl
Hõey=ÙOÏ~°∞ HÍ|©ì, „ã‘ÎÅѨ@¡ "≥Ú~°@∞ ^èÀ~°}˜x Hõey=ÙO_ç,
"åix J^Œ∞ѨÙÖ’ =ÙOK«∞HÀ=_®xfl „áÈ`«ûÇ≤ÏOK«_»"Õ∞ HÍHõ, jÅO
J<Õ Ñ¨^ŒO ѨÙ~°∞+¨µÅ‰õΩ =iÎOK«^Œx qâ◊fiã≤OKÕÖÏ KÕÜ«∞_»O
[iyOk. JO`ÕHÍHõ, ѨÙ~°∞+¨µÖ’¡ ã¨fiK«Ûù`«h, áêu„=`åºhfl
ã¨∂zOKÕ Ñ¨^•Å∞ =∞# ÉèÏ+¨Ö’ ÖËHõáÈ=_®xH˜ HÍ~°}O
ѨÙ~°∞ëêkèѨ`«ºO `«Ñ¨Ê =∞~À˜HÍ^Œ∞.
„ѨѨOK«OÖ’ XHõ ~°ëêº `«Ñ¨Ê =∞ˆ~ ~Ú`«~° ^Õâ◊=¸ D
ã¨=∞㨺Ѩ@¡ x+¨ÊHõ∆áê`«"≥∞ÿ# ^Œ$HõÊ^ä•xfl J=ÅOaèOzO^Œx
K≥ѨÊÖËO. L^•Ç¨Ï~°}H˜, Ü«¸~ÀÑ≤Ü«∞<£ ^ÕâßÖ’¡x „ã‘ÎʼnõΩ J<ÕHõ
~°OQÍÖ’¡ ™êfi`«O„`«ºO =Ù#fl@∞¡ HõxÊOz#ѨʘH©, ÉèÏ~åº, Éèí~°ÎÅ#∞
ã¨∂zOKÕ Ñ¨^•Ö’¡, Éèí~°Î PkèHõº`å ™ê÷<åxfl ã¨∂zOKÕ `Õ_® H˘O`«
=ÙOk. ÉèÏ~°º Éèí~°Î ™êfinè#OÖ’ =ÙO_®Å<Õ P¿ÑHõ∆`À<Õ K«ÏìÅ∞
‰õÄ_® KÕÜ«∞|_®¤~Ú. H˘xfl ã¨=∂*ÏÖ’¡ „ã‘ÎÅ∞ ZšѨC_»∂ <åÅ∞QÆ∞
„¿Ñ=∞, áêu„=`«ºO, "Õâߺ=$uÎ
– ÃÑiÜ«∂~ü

27. 27=∞Ç≤ÏàÏ=∂~°æO v #=O|~ü – _çÃãO|~ü 2006
QÀ_»Å =∞^茺 Ѩ~°^•Ö’¡, Ѷ¨∞’ëêÖ’ =ÙOK«|_»`å~°∞. „H˜O^Œ
¿Ñ~˘¯#|_ç# J<ÕHõ ~Ú`«~° PKå~åÅ∞ J=∞Å∞Ö’ =Ù<åfl~Ú.
=∞QÆ"å_»∞ ZO`«=∞Ok<≥·<å ÃÑo§ KÕã¨∞HÀ=K«∞Û HÍh „ã‘ÎH˜ XHõ
Éèí~°ÎHõO>Ë Z‰õΩ¯= =ÙO_»‰õÄ_»^Œ∞. =∞# ^Õâ◊OÖ’ ÉèÏ~°ºQÍ =Ù#fl
„ã‘ÎH˜ ZÖÏO˜ ¿ãfiKåÛù =ÙO_»^Œ∞† Éèí~°Î ZO`« =∞Ok „ã‘ÎÅ<≥·<å
ÃÑo¡KÕã¨∞‰õΩx "≥Ú^Œ˜ÉèÏ~°º ã¨=∞Hõ∆OÖ’<Õ HÍѨÙ~°O KÕÜ«∞=K«∞Û†
ѨÙ~°∞+¨µ_»∞ `«# ÉèÏ~°º#∞ ~ÚO’¡ =ÙO_»xzÛ#ѨʘH© P"≥∞
ã¨Ç¨ÏK«~°∞_çQÍ =ÙO_»#ѨC_»∞, J`«}˜fl Éè’[#O KÕÜ«∞=∞x
HÀ~°_®xH˜ `«Ñ¨Ê `«# Öˇ·OyHõ HÀiHõ#∞ f~°Û=∞x J_çˆQ ¿ãfiK«Ûù P
ÉèÏ~°º‰õΩ =ÙO_»^Œ∞.
ˆH=ÅO =∞`«=Ú, K«ÏìÅ∞ =∂„`«"Õ∞ „ã‘Îx D ™ê÷~ÚH˜
kQÆ*Ï~°Û_®xH˜ HÍ~°}=∞x K≥ѨÊÖËO† D PKå~åʼnõΩ â◊H˜Îh r"åhfl
HõeyOK«_»OÖ’ „ã‘ÎÅ∞ ‰õÄ_® ÉÏ^èŒ∞ºÖË. J<ÕHõ ã¨O`«û~åÅ∞QÍ
PK«~°}Ö’ JÅ"å>ˇÿáÈ~Ú `å=Ú `«‰õΩ¯= ‰õΩÖÏxH˜
K≥Ok#"å~°=∞x ÉèÏqã¨∂Î, W`«~°∞Å P[˝Å#∞ áê˜OK«_®xH©,
"åi J^Œ∞ѨÙÖ’ =ÙO_»_®xH© JÉèíºO`«~°O ÖËx H˘~`«=∞Ok
„Ѩ[ÅÖψQ „ã‘ÎÅ∞ ‰õÄ_® `å=Ú =∞QÆ"åi Pã≤Î Jh, JO^Œ∞=Å¡
"åiH˜ ÖÁOy=ÙO_ç ZѨʘH© =∞QÆ"åiH˜ ^Œ∞óY=Ú ÖË^• HÀѨ=Ú
HõeyOKÕ@∞¡QÍ „Ѩ=iÎOK«‰õÄ_»^Œh ÉèÏq™êÎ~°∞† WÖÏO˜ ã≤÷uÖ’
"å~°∞ ZѨC_»∂ ‰õÄ_® `«=∞ ã¨fiO`« =ºH˜Î`åfixfl QÆ∞iOp
™êfi`«O„`åºxfl QÆ∞iOp PÖ’zOK«~°∞. „ã‘ÎʼnõΩ x["≥∞ÿ#
™êfi`«O„`«ºO ÅaèOKåÅO>Ë, "åiÃÑ· =∂„`«"Õ∞ qkèOK«|_Õ
áêu„=`«ºO ~°^ŒÌ~ÚáÈ~Ú, Jk „ã‘ΠѨÙ~°∞+¨µe^ŒÌiH© =iÎOKÕÖÏ,
^•xfl "å~°∞ ã¨fiK«ÛùO^ŒOQÍ PK«iOKÕÖÏ =ÙO_®e. Ѩq„`«`«#∞
HÍáê_»¤O ¿Ñ~°∞`À, `«=∞‰õΩ W+¨ìO ÖËx =º‰õΩÎÅ`À rqOKÕ@∞¡
KÕ¿ã |Å=O`«Ñ¨Ù ÃÑo¡à◊√¡ ~°^ŒÌ~ÚáÈ"åe.
Ѩq„`«`«#∞ ~°H˜∆OK«_»O HÀã¨O Éèí~°Î Ü≥ÚHõ¯ „‰õÄ~°"≥∞ÿ#
„Ѩ=~°Î##∞ ÉèíiOKÕ@∞¡QÍ |Å=O`«O KÕ¿ã =∞`åÅ∞, K«ÏìÅ∂
JO`«"≥∞ÿáÈ"åe. áêu„=`«ºO ¿Ñ~°∞`À, „ã‘Î `«# x["≥∞ÿ# „¿Ñ=∞
ÉèÏ=#Å#∞ J}z"Õã¨∞H˘x, „¿Ñ=∞ ÖË^• ^ŒÜ«∞ Ô~O_»∂ ÖËx
=∞QÆ"å_ç`À |Å=O`«OQÍ rqOѨKÕ¿ã ã¨=∂[OÖ’x „‰õÄ~°`«fiO
‰õÄ_® JO`«"≥∞ÿáÈ"åe.
JO^Œ∞=Å¡, ÃÑ·# K≥Ñ≤Ê# J`åºKå~åÅ∞ [~°QÆx KÀ@
=∂„`«"Õ∞ =∞#O x["≥∞ÿ#, ã¨Ç¨Ï["≥∞ÿ#, ã¨fiK«ÛùO^Œ"≥∞ÿ#,
¿ãfiKåÛùÜ«Ú`«"≥∞ÿ# Ѩq„`«`«#∞ K«∂_»QÆÅO. JÖÏO˜
áêu„=`åºxfl, ѨHõ∆áê`« K«ÏìÅ ^•fi~å<À, |ÅÇ‘Ï#∞Å∞ J=∞Å∞
Ѩ~°Û_»O HÀã¨=∞x |Å=O`«∞Å∞ ~°∂á⁄OkOz# ''^èŒ~°‡ã¨∂„`åÅ——
^•fi~å<À ™êkèOK«ÖËO. WÖÏO˜ ã≤÷uÖ’ ˆH=ÅO ÉÏx㨠Ѩq„`«`«h,
|Å=O`«Ñ¨Ù Ѩq¢`«`«x =∂„`«"Õ∞ K«∂_»QÆÅO. Jxfl
ã¨O^Œ~åƒùÖ’¡#∂ ˆH=ÅO „ã‘ÎÅÃÑ·#<Õ áêu„=`åºxfl qkèOK«_»O
ÖÏO˜ Jã¨Ç¨ÏºHõ~°"≥∞ÿ# PKå~°O ~ÚOHÀ˜ <Õ#∞
=∂#=ã¨=∂[OÖ’ K«∂_»ÖË^Œ∞.
(8–11–1928 '‰õΩ_ç J~°ã¨∞—Ö’x „Ѩ^è•# "åºã¨O)
3. "Õâߺ=$uÎ
„ã‘ΠѨÙ~°∞+¨ ã¨O|O^è•Å q+¨Ü«∞OÖ’ "Õâߺ=$uÎ J<Õ Ñ¨^ŒO
Z‰õΩ¯=QÍ LѨÜ≥∂yOK«|_»∞`«∞Ok. Éèí~°Î`À QÍh, `å#∞ Hõeã≤
=ÙO@∞#fl =ºH˜Î`ÀQÍh, ÖË^• LOѨÙ_»∞QÆ`≥ÎQÍ =ÙOK«∞‰õΩ#fl =ºH˜Î`À
QÍhHÍHõ ~Ú`«~°∞Å`À Öˇ·OyHõ ã¨O|O^èŒO Hõey=Ù#fl „ã‘Îx QÆ∞iOz
xO^•Ñ¨Ó~°fiHõOQÍ =ÙѨÜ≥∂yOKÕ Ñ¨^ŒO ~Úk. HÍx, P Éèí~°Î ÖË^•
P"≥∞#∞ LOѨÙ_»∞QÆ`≥ÎQÍ =ÙOK«∞‰õΩ#fl =ºˆHÎ ã¨fiÜ«∞OQÍ ~Ú`«~°∞Å
HÍ=∞"åOKè«#∞ `«$Ñ≤ΠѨ~°K«_®xH˜ P"≥∞#∞ ѨOÑ≤¿ãÎ Hõ#Hõ P"≥∞
"Õâ◊ºQÍ xOkOK«|_»^Œ∞. Öˇ·OyHõ q+¨Ü«∂Ö’¡ ѨÙ~°∞+¨µ_ç „Ñ¨=~°Î#
ZO`« Ѷ¨∞’~°OQÍ =Ù#flѨʘH©, J`«xH˜ D Ѩ^•xfl ZѨC_»∂
=ÙѨÜ≥∂yOK«~°∞. F =∞QÆ"å}˜fl Z=Ô~·<å J<≥·uHõ"≥∞ÿ#"å_çQÍ
xOkOz<å J`«#∞ HÀѨyOK«∞HÀ_»∞.
JO^Œ∞=Å¡, "Õâ◊º J<Õ Ñ¨^Œ „ѨÜ≥∂QÆO "≥#∞Hõ#∞#fl ã¨∂„`åxfl
ѨsH˜∆¿ãÎ Hõ#∞Hõ, "åã¨Î=OQÍ PK«~°}Ö’ ^•xfl „ã‘ÎÅH˜ ã¨O|OkèOz
=∂„`«"Õ∞ ZO^Œ∞‰õΩ =ÙѨÜ≥∂yã¨∞Î<åfl~°O>Ë "å~°∞ ѨÙ~°∞+¨µÅH˜
ÉÏxã¨Å∞ HÍ|˜ì J<Õ x~åú~°}H˜ ~åHõ `«Ñ¨Ê^Œ∞. "Õâߺ=$uÎ J<Õ
ÉèÏ=#Ö’x áêѨO, "Õâ◊º JO>Ë J<≥·uHõ K«i„`« HõÅk J<Õ J~°÷O
ˆH=ÅO „ã‘ÎH˜ =∂„`«"Õ∞ =iΙêÎ~Ú `«Ñ¨Ê ѨÙ~°∞+¨µÅ‰õΩ HÍ^Œ∞.
L^•Ç¨Ï~°}‰õΩ K≥áêÊÅO>Ë nxfl ¿Ñ~˘¯#=K«∞Û. =∞# ^Õâ◊OÖ’
"Õâߺ=$uÎ KÕ¿ã „ã‘ÎÅx =∂„`«"Õ∞ ‰õΩÅ|Ç≤Ï+¨¯~°} KÕ™ê~°∞,
H˘Ïì~°∞, uÏì~°∞, H˘xfl ã¨O^Œ~åƒùÖ’¡ ǨÏ`«ºKÕ™ê~°∞ ‰õÄ_®. WÖÏO˜
<Õ~åxH˜ F ѨÙ~°∞+¨µ_çH˜ ZÖÏO˜ ~°Hõ"≥∞ÿ# tH∆Í qkèOK«|_ç#@∞¡
Hõh qh Z~°∞QÆO.
WO`ÕHÍHõ J<≥·uHõ`« =∞QÆ"åi „áê=ÚMº`«#∞ ÃÑOK«_®xH˜
`À_»Ê_»∞`ÀOk. `«=∞ J<≥·uHõ ™êǨÏã¨K«~°ºÅ QÆ∞iOz =∞QÆ"åà◊√¡
Q˘Ñ¨ÊÅ∞ K≥ѨCHÀ=_»O qO@∂<Õ =ÙOÏO.
XHõ =∞QÆ"å}˜fl "Õâ◊º H˘_»∞‰õΩq Jx JO>Ë ÉÏ^èŒÑ¨_çáÈ`å_»∞
HÍx J`«}˜fl J<≥·uHõѨÙ~°∞+¨µ_ç H˘_»∞‰õΩq Jx JO>Ë =∂„`«O
Ug∞ `«Ñ¨CQÍ ÉèÏqOK«_»∞. `«# ÉèÏ~°ºÖË^• LOѨÙ_»∞QÆ`≥Îx
Z=Ô~·<å "Õâ◊ºJO>Ë =∂„`«O `≥QÆÉÏ^èŒÑ¨_çáÈ`å_»∞. JO`ÕHÍHõ
`«##∞ `«Å=OK«∞H˘<Õ@∞¡ KÕã≤O^Œx ZO`À =∞#™êÎáêxH˜
QÆ∞~°=Ù`å_»∞. H˘xfl ™êfi~°÷ „ѨÜ≥∂[<åÅHÀã¨O J`«<Õ ÉèÏ~°º#∞
"Õâߺ=$uÎÖ’H˜ ѨOáê_»h ÖË^• J`«#∞ J^Œ∞Ѩ٠KÕÜ«∞ÖËHõáÈ=_»O
=Å¡ P"≥∞ P Ѩx KÕ™ÈÎO^Œh Z=Ô~·<å "åºMϺx¿ãÎ Hõ#Hõ =∞iO`«
=∞#™êÎáêxH© P„QÆǨxH© QÆ∞~°=Ù`å_»∞. „ã‘ÎʼnõΩ =∂„`«"Õ∞ "Õâ◊º
J<Õ Ñ¨^•xfl J#fi~ÚOK«_®xH˜ "≥#∞Hõ QÆÅ L^ÕÌâ◊ºO–"å~°∞
ѨÙ~°∞+¨µÅ‰õΩ ÉÏxã¨Åh, ѨÙ~°∞+¨µ_ç HÍ=ÚHõ`åfixfl `«Ñ≤ÎѨiKÕ

28. 28 =∞Ç≤ÏàÏ=∂~°æO v #=O|~ü – _çÃãO|~ü 2006
Éè’QÆ=ã¨∞Î=ÙÅh, "åix J=∞‡K«∞Û, H˘#K«∞Û ÖË^• J^≥ÌH˜
~Ú=fi=K«∞Û J<Õ.
"Õâ◊ºJ<Õ Ñ¨^ŒO ˆH=ÅO „ã‘ÎÅ#∞ =∂„`«"Õ∞ xOkOKÕkQÍ
ZO^Œ∞‰õΩ =ÙOk? Jk ѨÙ~°∞+¨µÅ‰õΩ ZO^Œ∞Hõx =iÎOK«^Œ∞ Jx
ѨsH˜∆¿ãÎ =∞#‰õΩ Hõ#|_Õ ~ÚOH˘Hõ "åã¨Î="Õ∞=∞O>Ë Jã¨Å∞ Jk
xO^•Ñ¨Ó~°fiHõ"≥∞ÿ# Ѩ^ŒO HÍ<ÕHÍ^Œx. áêu„=`«ºO J<Õ Ñ¨^ŒO
ÖÏQÍ<Õ "Õâߺ=$uÎ J<Õ Ñ¨^ŒO ‰õÄ_® `«Ñ¨C_»∞, ǨxHõ~°"≥∞ÿ#
QÆ∞iÎOѨÙ#∞ Hõey =ÙO^Œh. „ã‘ÎÅ#∞ ÉÏxã¨Å∞QÍ KÕ¿ã
^Œ∞~°∞^ÕÌâ◊ºO`À Hõ$„u=∞OQÍ "åiH˜ Jk PáêkOK«|_çOk. ¿ãfiK«Ûù,
ã¨=∂#`åfiÅ`À ‰õÄ_ç# rq`«O HÀã¨O áêu„=`«ºO, "Õâ◊ºÖÏO˜
Ѩ^•Å`À J#∞ã¨O^è•xOK«|_ç# ^Œ$HõÊ^ä•Å∞ ѨÓiÎQÍ
Jã¨O^Œ~°ƒù"≥∞ÿ#g, J#=ã¨~°"≥∞ÿ#g#∂, „ã‘ΠѨÙ~°∞+¨µÅ∞ `å=Ú
Hõeã≤ rqOK«_®xH˜ KÕã¨∞‰õΩ<Õ XѨÊO^•xH˜ Jq J=ã¨~°"≥∞ÿ#qQÍ
J#∞HÀ=K«∞Û. JHõ¯_» ‰õÄ_® D Ѩ^•Å∞ ˆH=ÅO „ã‘ÎʼnõΩ Ѩiq∞`«O
KÕÜ«∞_»O J<Õk ѨÓiÎQÍ Jã¨Ç¨Ï[O.
D Ô~O_çO˜H© ã¨O|OkèOz =∞#O QÆ∞iÎOKåeû# =∞~À
q+¨Ü«∞"Õ∞=∞O>Ë „ã‘ΠѨÙ~°∞+¨µe^ŒÌ~°∂ ‰õÄ_® ã¨Ç¨Ï[ã≤^ŒúOQÍ D
q+¨Ü«∂xfl #=∞‡~°∞. HÍx H˘O`«=∞Ok `«=∞ J#∞‰õÄÅ`« HÀã¨O
g˜H˜ H˘xfl xÜ«∞=∂Å∂, +¨~°`«∞Å∂, ɡkiOѨÙÅ#∞ KÕiÛ „ã‘ÎÅÃÑ·
~°∞^•Ì~°∞. D xÜ«∞=∂Å#∞ +¨~°`«∞Å#∞ áê˜OK«x „ã‘ÎÅ∞
Ç≤ÏO™êѨÓ~°fiHõ H˘Ï¡@Å∞, â◊„`«∞`«fiO, J<å~ÀQƺOáêÅ∞ HÍ=_»O
ÖÏO˜q Z^Œ∞~À¯"åeû =zÛOk. =∞#O^ŒiH© `≥Å∞ã¨∞ ~Úk.
"Õâߺ=$uÎ =ÖÏ¡, Ѩq„`«`«#∞ HÀÖ’Ê=_»O =ÖÏ¡ =KÕÛ „Ѩ=∂^•Å
QÆ∞iOz ™ê^è•~°}OQÍ JO^ŒiH© `≥eã≤#ѨʘH© „Ѩ[Å∞ ZO^Œ∞Hõx
''"Õâߺ=$uΗ— Ѩ@¡ ™ê#∞‰õÄÅ ÉèÏ"åhfl, HÍOHõ∆h Hõey =ÙOÏ~°∞?
D q+¨Ü«∂Å QÆ∞iOz PÖ’zOz#ѨC_»∞ =∞#‰õΩ ã¨Ê+¨ìOQÍ
J~°÷=∞ÜÕ∞º^Õ=∞O>Ë Öˇ·OyHõ "åOKè«Å∞, "≥∂ǨÏO, HÀiHõ ÖÏO˜q
ѨÓiÎQÍ ã¨Ç¨Ï["≥∞ÿ#"Õ#h, ã¨fi„ѨÜ≥∂[‰õΩÅ∞ ~°∂á⁄OkOz#
xÜ«∞=∞x|O^èŒ#Å∞ Jã¨Ç¨Ï["≥∞ÿ#=h#∂.
ã¨Ç¨Ï["≥∞ÿ# rq`«O Uk, Hõ$„u=∞"≥∞ÿ# rq`«O Uk J<Õ
q+¨Ü«∂xfl QÆ∞iOp– ^Õâ◊ÉèíH˜ÎH©, ã¨=∂[OÖ’, `«#
ã¨=Ú^•Ü«∞OÖ’ J=∞Å=Ù`«∞#fl su i"åAÅ „ѨÉèÏ"åxH˜
Ö’#∞H͉õΩO_®, `«# ã¨fiO`« ã¨Ç¨Ï[ã≤^Œú"≥∞ÿ# ã¨fiÉèÏ"åhfl,
HÀiHõ#∂, "åOKè«#∂ ѨiQÆ}#Ö’H˜ fã¨∞H˘x, âßOuÜ«Ú`«OQÍ,
x+¨ÊHõ∆áê`«OQÍ PÖ’z¿ãΖѨq„`«`«, "Õâߺ=$uÎ ÖÏO˜ ÉèÏ=#Å∞
~Ú`«~°∞Å#∞ ÖÁOQÆnã¨∞HÀ=_®xH˜, ã¨fi„ѨÜ≥∂[<åÅ`À
Hõ$„u=∞OQÍ `≥eqQÍ ~°∂á⁄OkOK«|_ç#=x ã¨Ê+¨ìOQÍ
J~°÷=∞=Ù`«∞Ok. XHõ "åã¨Î="≥∞ÿ#, x[ rq`åxH˜ ã¨O|OkèOz#
L^•Ç¨Ï~°} ^•fi~å ''"Õâ◊ºiHõO—— J<Õk ˆH=ÅO ѨÙ~°∞+¨µÅ∞ „ã‘ÎÅÃÑ·
qkèOKÕ J^Œ∞ѨÙʼnõÄ, „ã‘ÎÅ∞ `«=∞ ã¨fiO`«O Jx "å~°∞ KÕ¿ã
„ѨHõ@#ʼnõÄ q~°∞^Œú"≥∞ÿ#^Õ `«Ñ¨Ê x["≥∞ÿ# =ºH˜ÎQÆ`« ã¨∞QÆ∞}ÏʼnõΩ
q~°∞^Œú"≥∞ÿ#k HÍ^Œx =∞#O ~°∞A=Ù KÕÜ«∞K«∞Û.
ˆH~°à◊Ö’, W^ŒÌ~°∞, =ÚQÆ∞æ~°∞ ѨÙ~°∞+¨µÅ∞ Hõeã≤ XHõ „ã‘Îx
ÉèÏ~°ºQÍ Hõey=ÙO_Õ PKå~°O =ÙOk. XHõ "Õà◊ P „ã‘Î ~Ú`«~°
ѨÙ~°∞+¨µÅ`À Öˇ·OyHõ ã¨O|O^è•xfl Hõey=ÙO>Ë P"≥∞x "Õâ◊ºQÍ
xOkOK«_»O [~°∞QÆ∞`«∞Ok. `«`«Êùe`«OQÍ [iˆQ H˘Ï¡@ ǨÏ`«º`À
JO`«=∞=_»O ‰õÄ_® [~°∞QÆ∞`«∂ =ÙO@∞Ok.
H˘xfl ã¨=Ú^•Ü«∂Ö’¡ W`«~° ã¨=Ú^•Ü«∞Ѩ٠„Ѩ[Å`À
ã¨O|O^èŒO =ÙO>Ë<Õ "Õâ◊ºÅ∞QÍ ÉèÏqOK«_»O [~°∞QÆ∞`«∞Ok. =∞#
^Õâ◊OÖ’ ‰õÄ_® H˘xfl ã¨=Ú^•Ü«∂Ö’¡, ÉÏ=, =∞~°^Œ∞Å`À˜,
=∂=∞QÍi`À˜ Öˇ·OyHõ ã¨O|O^è•xfl Hõey=Ù#fl „ã‘Îx "Õâ◊ºQÍ
ÉèÏqOK«_»O [~°QÆ^Œ∞. JkèHõ ã¨OYºÖ’ Pk"åã‘Å∞ x=ã≤ã¨∞Î#fl
„áêO`åÖ’¡x ã¨=Ú^•Ü«∂Ö’¡ P PKå~°O J=∞Å∞Ö’ =ÙOk.
D q+¨Ü«∂ÅxflO˜h K«∂¿ãÎ, "Õâߺ=$uÎ J<Õk XHõ Hõà◊OHÍxfl
`≥KÕÛ ÅHõ∆}OQÍ JO^Œ~°∞ „Ѩ[Å∂ ZѨC_»∂ JOwHõiOK«ÖË^Œ∞.
=∂#= ã¨=∂*ÏxH˜ H˘xfl xÜ«∞=∂Å∞
x|O^èŒ#Å∞O_®eû# J=ã¨~åxfl <Õ#∞ ZѨC_»∂ =∞øeHõOQÍ
qÉèËkOK«ÖË^Œ∞. HÍx =º‰õΩÎÅ =∞^茺–Ü«∞[=∂x–¿ã=‰õΩ_»∞,
Ü«∞[=∂x–ÉÏxã¨, ¿ã~îü–QÆ∞=∂™êΖ ¿ãflÇ≤Ï`«∞Å∞, ã¨Ç¨ÏK«~°∞Å
=∞^Œº ã¨O|O^è•efl áê˜ã¨∞Î#fl xÜ«∞=∞ x|O^èŒ#Å∞ =∂#=
ã¨=∂[OÖ’x Jxfl ã¨O|O^è•Å‰õΩ =iÎOK«‰õÄ_»^Œ∞. „Ѩ*Ïrq`åxfl
áêeã¨∞Î#fl ã¨∂„`åÅ∞ U =ºH˜ÎÜ≥ÚHõ¯ =ºH˜ÎQÆ`« ™êfi`«O„`åxH˜
P@OHÍxfl, Ǩxh HõeyOK«‰õÄ_»^Œ∞, "å˜x J=∞Å∞
KÕÜ«∞_»OÖ’ L#fl`«–„H˜Ok =~åæÅ "åi =∞^茺 ZÖÏO˜
ѨHõ∆áê`åhfl, qK«Hõ∆}h K«∂Ñ≤OKÕ J=HÍâßxfl HõeÊOK«‰õÄ_»^Œ∞.
g@xflO˜HõO>Ë =ÚYº"≥∞ÿ#k Jq „ѨHõ$uH˜ J#∞‰õÄÅOQÍ
=ÙO_®e. D ã¨∂„`åÅhfl <åºÜ«∞OQÍ J=∞Å∞ [~°QÍe Jx
=∞#O JO@∞#flѨC_»∞ <åºÜ«∞O Uq∞’ "≥`«Hõ_®xH˜
^èŒ~°‡âß„™êÎÖ’¡H˜ "≥à◊¡#Hõ¯~°ÖË^Œ∞. XHõ~°∞ <åºÜ«∞OQÍ ÉèÏqOKÕ^•xfl
W`«~°∞Å∞ ‰õÄ_® <åºÜ«∞OQÍ JOwHõiOKåe. JO`ÕHÍHõ Jk
`«Ñ¨Êxã¨iQÍ =∂#= q*Ï˝<åxH©, ™ê=∞~å÷ºxH© J#∞Éèí"åxH©
`«y#^≥· =ÙO_®e.
HÍx XHõ"Õà◊ â◊H˜Î=O`«∞Å∞, l`«∞ÎÅ=∂~°∞Å∞ `«=∞
~Úëêì#∞™ê~°OQÍ ~°∂á⁄OkOz# xÜ«∞=∞x|O^èŒ#Å#∞
q*Ï˝<åxH˜, J#∞Éèí"åxH© J#OwHÍ~°"≥∞ÿ#, J<≥·uHõ"≥∞ÿ#
=º=Ǩ~åÖ’¡ `«Ñ¨Êxã¨iQÍ J=∞Å∞KÕÜ«∂eû=¿ãÎ, Jq =∂#=
ã¨=∂*ÏxH˜ U =∂„`«O LѨÜ≥∂QÆѨ_»HõáÈQÍ „Ѩ[efl J#=ã¨~°
ÉÏ^èŒÅ‰õΩ QÆ∞iKÕ™êÎ~Ú. Jq `≥eqQÍ PÖ’zOK«_®xfl J_»∞¤H˘x
ÉÏx㨠=∞#ã¨Î`åfixfl ÃÑOá⁄Ok™êÎ~Ú.
=∂#= ã¨=∂[OÖ’ JÉèíºO`«~°Hõ~°"≥∞ÿ# ÅHõ∆}OQÍ

29. 29=∞Ç≤ÏàÏ=∂~°æO v #=O|~ü – _çÃãO|~ü 2006
„ѨHõ˜OK«|_ç# ^˘OQÆ`«#O QÆ∞iOz K«∂^•ÌO. D ~ÀAÖ’¡, `«#
=ã¨∞Î=Ù#∞ Z=Ô~·<å ^˘Oye¿ãÎ P =ºH˜Î ZO`«QÍ<À PO^Àà◊#
K≥O^Œ∞`å_»<Õ q+¨Ü«∂xfl =∞#O JOwHõi™êÎO. XHõ"Õà◊ =∞# Pã≤Îx
Z=Ô~·<å ^˘Oye¿ãÎ =∞#O ‰õÄ_® JO`Õ PO^Àà◊# Ѩ_»`åO
HÍx U^≥·<å HÀÖ’Ê~Ú# XHõ =ºH˜Î Z^Œ∞~˘¯O@∞#fl #ëêìhfl, ÉÏ^èŒh
QÆ∞iOz H˘O`« Ö’`«∞QÍ PÖ’z¿ãÎ =∞#‰õΩ `≥e¿ã^Õ=∞O>Ë P
=ºH˜Î JO`«QÍ ÉÏ^èŒÑ¨_»_®xH˜ HÍ~°}O–`å#∞HÀÖ’Ê~Ú# =ã¨∞Î=ÙÅ
g∞^Œ `«# ǨωõΩ¯ =ÙO^Œx J`«#∞ ÉèÏqOK«_»O. D „ѨѨOK«OÖ’
Pi÷Hõ ã¨=∂#`«fiO ™ê÷Ñ≤OKÕ^•HÍ, ^˘OQÆ`«#O XHõ <Õ~°OQÍ
ѨiQÆ}˜OK«|_»∞`«∞Ok. D „ѨѨOK«OÖ’x =ã¨∞Î=ÙÅhfl JO^ŒiH©
K≥O^Œ∞`å~Ú. `«=∞ uO_çx ã¨OáêkOK«∞HÀ=_®xH˜ „Ѩu XHõ¯~°∂
ѨxKÕÜ«∂e, „Ѩu XHõ¯~°∞ `«=∞ x["≥∞ÿ# J=ã¨~åÅH˜ `«y#O`«
`«Ñ¨Ê J^Œ#OQÍ Ug∞ Hõey=ÙO_»~å^Œ∞ J<Õ ™È+¨eã¨∞ì
xÜ«∞=∂Å∞ „ѨѨOK«OÖ’ J=∞Å~Ú#ѨC_»∞, ^˘OQÆ`«#=Ú,
^˘OQÆ`«#O =Å¡ [iˆQ ÉÏ^èŒÅ∞ "å@O`«@"Õ JO`«"≥∞ÿáÈ`å~Ú.
HÍx, H˘O`«=∞Ok `«=∞ ~Úëêì#∞™ê~°O UO KÕã≤<å
„ѨtflOK«HõáÈ=_»O, =∞iH˘O`«=∞OkH˜ ^˘OQÆ`«#O, J|^•úÅ∞
K≥ѨÊ_»O, "Õâߺ=$uÎ KÕÜ«∞_®xfl x~ÀkèOKÕ xÜ«∞=∞ x|O^èŒ#Å∞
=ÙO_»_»O J<Õk ã¨=∂[ ã¨OˆH∆=∂xH©, ã¨=∂#`åfixH©
™êfi`«O„`åºxH© ZѨC_»∂ LѨÜ≥∂QÆѨ_»=Ù. <Õ˜ „ѨѨOK«OÖ’,
„Ѩ`ÕºH˜Oz =∞# ^Õâ◊OÖ’, á⁄O^Œ∞Ѩ~°K«|_»∞`«∞#fl xÜ«∞=∞
x|O^èŒ#Å∞ ÃÑ· ~°HÍxH˜ K≥Ok#q. H˘O`«=∞Ok ™êfi~°÷Ѩ~°∞Å∞
‰õΩÜ«Ú‰õΩÎÅ`À `«Ü«∂~°∞ KÕã≤#q HÍ=_»O =Å¡ „ѨHõ$u
q~°∞^Œú"≥∞ÿ#g, ÉÏxã¨`åfixfl „áÈ`«ûÇ≤ÏOKÕg#∂.
JOu=∞OQÍ, =∂#=ÙÅÖ’ ã¨Ç¨Ï["≥∞ÿ#, ã¨fiÉèÏ=ã≤^Œú"≥∞ÿ#
^èÀ~°}∞Å∞ –1. L^ÕfiQÍÅ∞, ÉèÏ=#Å∞ 2. ѨOKÕO„kÜ«∂Å
„Ѩuã¨ÊO^Œ#Å∞, 3. HÀiHõÅ∞. L^ÕfiQÍÅ∞, ÉèÏ=#Å∞ PHõeh,
x„^Œ#∂, Öˇ·OyHõ"åOKè«#∂ Hõey™êÎ~Ú. Wq J=ã¨~°"≥∞ÿ#, ã¨Ç¨Ï[
J#∞Éèí"åÅ∞. ѨOKÕO„kÜ«∂Å ^•fi~å JO>Ë K«~°‡O, <À~°∞, Hõà◊√¡,
=Ú‰õΩ¯, K≥=ÙÅ ^•fi~å =∞#K«∞@∂ì =Ù#fl "å`å=~°}ѨÙ
J#∞Éèí"åxfl á⁄O^Œ∞`å=Ú.
WO„kÜ«∂Å ÉèÏ=#Å∂, „Ѩuã¨ÊO^Œ#Å∂ =∂#=
"≥∞^Œ_»∞Ö’ HÀiHõÅ∞ ˆ~ѨÙ`«∞OÏ~Ú. D HÀiHõÅ∞ ÃÑiyáÈ~Ú
J^Œ∞ѨÙÖˉõΩO_® áÈ`å~Ú† Wk =∂#= ã¨fiÉèÏ=O. 'D
L^ÕfiQÍÅ∞, WO„kÜ«∂Å „Ѩuã¨ÊO^Œ#Å∞, `«`«Êùe`«OQÍ HõeˆQ
HÀiHõÅ∞ ™ê^è•~å}OQÍ J^Œ∞ѨÙKÕÜ«∞ÖËxqQÍ =ÙOÏ~Ú. XHõ"Õà◊
H˘O`«=∞Ok g˜x J^Œ∞Ѩ٠KÕã¨∞HÀQÆey`Õ "åix
q∞#Ǩ~ÚOKåe, "åi QÆ∞iOz =∞#O PÖ’zOK«_»O ÖË^Œ∞†
Ѩk ÅHõ∆Å=∞OkÖ’ JÖÏO˜"å~°∞ XHõ~°∞ =ÙO_»=K«∞Û.
ѨOKÕO„kÜ«∂Å L^ÕfiQÍÅ∂, ÉèÏ=#ŠѶ¨e`«OQÍ L^ŒƒùqOKÕ
HÀiHõÅ#∞ ™ê^è•~°} =∂#=ÙÅ∞ J^Œ∞Ѩ٠KÕã¨∞HÀÖËHõáÈ`Õ, "å˜x
J^Œ∞ѨÙKÕÜ«∞_»O HÀã¨O „Ѩ=~°Î<å xÜ«∞=∂=ox ~°∂á⁄OkOK«_»O
=Å¡ LѨÜ≥∂QÆO Uq∞˜? D xÜ«∞=∂Å∞ ã¨=Úz`«"≥∞ÿ#qQÍ
HõxÑ≤OK«#ѨʘH© Jã¨Å∞ "å˜ J=ã¨~°O =ÙO^• J<Õ q+¨Ü«∂xfl
QÆ∞iOz =∞#O PÖ’zOKåe.
HõѨ@`åfixfl =∂#∞HÀ"åÅx "Õ∞O QƘì ã¨ÅǨxã¨∞Î<åflO.
JO^Œ∞=Å¡ "åi jÅO ^≥|ƒuO@∞Ok. HÍx "åºáê~°O HÀã¨O
J|^•ÌÅ#∞ѨÜ≥∂yOz ~Ú`«~°∞ʼnõΩ Hõëêìhfl, #ëêìhfl HõeyOKÕ
=H©à◊√¡, "åºáê~°ã¨∞Îefl =∞#O U=∂„`«O J==∂xOK«‰õΩO_®
JOwHõi™êÎO. "å~°∞ QÆ_çOz# ã¨OѨ^Œx, ã¨OáêkOz#
Q“~°=hÜ«∞"≥∞ÿ# Ѩ^Œ=ÙÅ#∞ K«∂ã≤ "åix Q˘Ñ¨Ê"åiQÍ ÉèÏq™êÎO.
HÍh ~Ú^Õ Ñ¨^ŒúuÖ’ `«=∞ "åºáê~åxfl H˘#™êyOKÕ ~ÚOH˘Hõ
ã¨=Ú^•Ü«∂xH˜ K≥Ok# "åix, ^Õ=^•ã‘Å#∞, `«‰õΩ¯= ™ê÷~ÚH˜
K≥Ok#"åiQÍ QÆ∞iΙêÎO.
™ê^è•~°}OQÍ K≥áêÊÅO>Ë, D =¸_»∞ =~åæʼnõΩ
K≥Ok#"å~°∞ =∂#= ã¨=∂*ÏxH˜ Hõëêìhfl, #ëêìhfl
HõeyOz#ѨʘH©, Ô~O_»∞ =~åæÅ "åix JOwHõiOz =¸_À
=~°æO "åix u~°ã¨¯iOK«_»O J<Õk J<åºÜ«∞O. „Ѩ[Ö’¡ HõxÑ≤OKÕ
D ÅHõ∆}O =∞Ozk HÍ^Œ∞. Wk "åi ™êfi~å÷hfl, ‰õΩ„@ѨÓi`«
ã¨fiÉèÏ"åhfl |Ç≤Ï~°æ`«O KÕ™ÈÎOk. W`«~°∞ʼnõΩ Ǩx KÕÜ«∞xsuÖ’
„ѨѨOK«O #_çKÕ@∞¡QÍ =∞#O K«∂_®e. JÖÏO˜ q+¨Ü«∂Ö’¡
ã¨Ç¨Ï[^èÀ~°}∞Å#∞ J^Œ∞Ѩ٠KÕ¿ã xÜ«∞=∂Å#∞ qkèOK«_»O
J=ã¨~°O HÍ=K«∞Û. HÍx ™ê=∂lHõ xÜ«∞=∂Å∞ XˆH ~°HõOQÍ =ÙO_ç
JO^ŒiH© J=∞Å∞ HÍ"åe. xÜ«∞=∂Å#∞ qK«Hõ∆}ÏѨÓi`«OQÍ
J=∞Å∞ KÕÜ«∞_»O, H˘O`«=∞Okx |OkèOz, =∞iH˘O`«=∞Okx
=ke"ÕÜ«∞_»O J<Õk x~°∞ѨÜ≥∂QÆ"≥∞ÿ#qQÍ ~°∞A"Ò`«∞Ok.
JO^Œ∞=Å¡, "Õâߺ=$uÎx, „ã‘ÎÅ#∞ Jnè#OÖ’ =ÙOK«∞H˘x
ÉÏxã¨Å∞QÍ KÕã¨∞H˘<Õ HÀiHõ`À, ѨÙ~°∞+¨µÅ‰õΩ U=∂„`«O
ã¨O|OkèOK«x q+¨Ü«∞OQÍ K«∂¿ã „Ѩ[Å „Ѩã¨∞Î`« ^èÀ~°}˜
JOwHõiOKÕkQÍ ÖË^Œ∞. JO`ÕHÍHõ, XHõ"Õà◊ "Õâߺ=$uÎx JÖÏO˜
qK«Hõ∆}ÏѨÓi`« ^èÀ~°}˜ „ã‘Î q=ÚH˜Î L^Œº=∂xH˜ P@OHõOQÍ
`«Ü«∂Ô~·`Õ, "Õâߺ=$uÎ J<Õ ÉèÏ=#<Õ =ke"ÕÜ«∞_»O–x["≥∞ÿ#
„Ѩ*Ï¿ã=KÕÜ«∂Å#∞‰õΩ<Õ „Ѩ[Å ^èŒ~°‡O. X
(J#∞"å^ŒO:xdÅ)
'=∞Ç≤ÏàÏ=∂~°æO— z~°∞<å=∂ =∂iOk QÆ=∞xOK«QÆÅ~°∞
a.*’ºu , Z_ç@~ü, =∞Ç≤ÏàÏ=∂~°æO, 3–6–779/6, gkä <≥O.14, Ç≤Ï=∂Ü«∞`ü#QÆ~ü , ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^£ – 29, á¶È<£ – 040 27625245

30. 30 =∞Ç≤ÏàÏ=∂~°æO v #=O|~ü – _çÃãO|~ü 2006
ѨijÅ#ѨijÅ#ѨijÅ#ѨijÅ#ѨijÅ#
ˆHO„^Œ„ѨÉèí∞`«fi L#fl`« q^•ºã¨Oã¨÷Ö’¡ Xaã≤ʼnõΩ 27 âß`«O
i[ˆ~fi+¨#¡#∞ HõeÊOKÕ kâ◊QÍ „ѨÉèí∞`«fiO KÕã≤# „Ѩܫ∞`åflÅ
<ÕѨ^䌺OÖ’ i[ˆ~fi+¨#¡ K«~°Û =∞m§ XHõ™êi ã¨=∂[O
=ÚO^Œ∞H˘zÛOk. ˆHO„^Œ„ѨÉèí∞`«fi ѨikèÖ’H˜ =KÕÛ Jxfl L#fl`«
q^•ºÅÜ«∂Ö’¡ (SS˜, SSZ"£∞Å ÖÏO˜q) =KÕÛ
q^•ºã¨O=`«û~°O #∞Oz Xaã≤ʼnõΩ i[ˆ~fi+¨#∞¡ HõeÊ™êÎ=∞<Õ
„Ѩuáê^Œ#`À XHõ aÅ∞¡#∞ „ѨÉèí∞`«fiO áê~°¡"≥∞O@∞Ö’
„Ѩ"Õâ◊ÃјìOk. D aÅ∞¡#∞, áê~°¡"≥∞O@∞ P"≥∂kOK«@O ã¨OQÆu
Z@∞¡<åfl J<ÕHõ J„QƉõΩÖÏÅ ã¨OѶ¨∂Å∞, J„QƉõΩÖÏÅ q^•º~°∞÷Å∞,
H˘O`«=∞Ok "Õ∞^è•=ÙÅ∞, ~å[H©Ü«∞ "Õ`«ÎÅ∞ D „Ѩuáê^Œ##∞
=ºuˆ~H˜ã¨∂Î KåÖÏ f„=OQÍ ã¨ÊOkOKå~°∞. D ã¨ÊO^Œ#ÅÖ’
Xaã≤ʼnõΩ L#fl`« q^•ºã¨Oã¨÷Ö’¡ i[ˆ~fi+¨#∞¡ XHõ JOâ◊"≥∞ÿ`Õ,
"≥Ú`«ÎOQÍ i[ˆ~fi+¨#¡ JOâß<Õfl =ºuˆ~H˜OKÕ "å^Œ#Å∞ =∞~˘Hõ˜.
D <ÕѨ^䌺OÖ’ i[ˆ~fi+¨#¡#∞ HõeÊOK«_»OÃÑ· (=∞#) J=QÍǨÏ##∞
=∞~˘Hõ¯™êi ã¨Ê+¨ìO KÕã¨∞HÀ=_»O J=ã¨~°O.
i[ˆ~fi+¨#∞¡ aèHõ∆ HÍ^Œ∞, Ñ‘_ç`« ‰õΩÖÏÅ∞ áÈ~å_ç
™êkèOK«∞‰õΩ#fl ǨωõΩ¯. ~å*ϺOQÆѨ~°OQÍ i[ˆ~fi+¨#∞¡
HõeÊOz#<å˜ #∞Oz <Õ˜=~°‰õΩ "å˜ J=∞Å∞ÔH·, x+¨ÊuÎÖ’
=∞ixfl =∂~°∞ÊÅÔH·, Jxfl~°OQÍÅÖ’ qã¨ÎiOѨ*ËÜ«∂Åx Ñ‘_ç`«
‰õΩÖÏÅ∞ L^Œºq∞ã¨∂Î<Õ =Ù<åfl~Ú. `«^Œ#∞QÆ∞}OQÍ H˘O`«"Õ∞~°‰õΩ
™êkèOK«∞‰õΩO@∂ =Ù<åfl~°∞. `«~°`«~åÅ∞QÍ ™êOѶ≤∞Hõ, Pi÷Hõ,
™êO㨯$uHõ J}z"Õ`«Å‰õΩ QÆ∞~°=Ù`«∞#fl Ñ‘_ç`« ‰õΩÖÏʼnõΩ
i[ˆ~fi+¨#∞¡ <åºÜ«∞"≥∞ÿ# ǨωõΩ¯ J<Õ q+¨Ü«∞O ã¨Ê+¨ìO.
i[ˆ~fi+¨#¡#∞ Pi÷Hõã≤÷u`À =Ú_çÃјì, Pi÷HõOQÍ
"≥#∞Hõ|_ç# "åiH˜ i[ˆ~fi+¨#∞¡ HõeÊOKåÅx, ‰õΩÅ „áêuѨkHõQÍ
HÍ^Œx i[ˆ~fi+¨<£ =ºuˆ~‰õΩÅ∞ QÆ`« 60 ã¨O=`«û~åÅ∞QÍ "åkã¨∂Î<Õ
L<åfl~°∞. S`Õ i[ˆ~fi+¨#¡ „Ѩ^è•#ÅHõ∆ºO ™êOѶ≤∞Hõ
"≥#∞HõÉÏ@∞`«<åxfl ~°∂ѨÙ=∂Ѩ_»"Õ∞. U ™êOѶ≤∞Hõ J}z"Õ`« =Å¡
q∞ye# Jxfl J}z"Õ`«Å‰õΩ ^Œo`«∞Å∞ QÆ∞~°Ü«∂º~À ^•xfl
~°∂ѨÙ=∂Ѩ_»O ^•fi~å ^Œo`«∞Å∞ K≥·`«#º=O`«=∞=Ù`å~°∞. D
=ÚYº"≥∞ÿ# JOâßxfl ѨHõ¯#ɡ˜ì Ѩ^Õ Ñ¨^Õ Pi÷Hõ JOâßxfl
fã¨∞‰õΩ~å=_»O qKå~°Hõ~°O.
„Ѩ[ÅO^ŒiH˜ ã¨=∂#`åfixfl HõeÊã¨∞Î#fl ~å*ϺOQÆO,
i[ˆ~fi+¨#∞¡ HõeÊOK«_»O ^•fi~å Jã¨=∂#`«#∞ „Ѩuáêkã¨∞Î#fl
^Œ<Õk =∞~˘Hõ "å^Œ#. S`Õ ã¨=∂#`«fiO J<Õk =∞# ã¨=∂[OÖ’
HÍy`åÅ<Õ Ñ¨iq∞`«"≥∞ÿOk. Jã¨=∂# ã¨=∂[OÖ’
ã¨=∂<å=HÍâßÅ∞ JO>Ë Ñ‘_ç`«∞Å#∞ =∞iO`« Jã¨=∂#`«Ö’H˜
<≥@ì_»"Õ∞ J=Ù`«∞Ok.
WHõ „Ѩã¨∞Î`« K«~°ÛÖ’H˜ =¿ãÎ L#fl`« q^•ºÅÜ«∂Ö’¡
i[ˆ~fi+¨#∞¡ HõeÊOK«_»O =Å¡ „ѨuÉèí <åâ◊#=∞=Ù`«∞O^Œx, ^Õâ◊
Éèíq+¨º`«∞Î „Ѩâßfl~°÷Hõ=∞=Ù`«∞O^Œx J„QƉõΩÖÏÅ "å~°∞ QÆQÀæÅ∞
ÃÑ_»∞`«∞<åfl~°∞. „ѨuÉèí‰õΩ ã¨O|OkèOz# "å^Œ#ʼnõΩ QÆ`« 20,
30 Uà◊√§QÍ ^Œo`« L^Œº=∞O ["å|∞ K≥ѨÓÎ<Õ L#flk. „ѨuÉèí
J<Õ =∂@‰õΩ ^•xHõkQÍ Z@∞=O˜ J~°÷O ÖË^Œx, „ѨuÉèí Ñ‘_ç`«
‰õΩÖÏÅÖ’ qq^èŒ ~°∂áêÅÖ’ =ºHõÎ=∞=Ù`«∂<Õ =ÙO^Œx, =∂~°∞¯Å∞,
~åºO‰õΩÅ∞ „ѨuÉèí HÍ^Œx x~°∂Ñ≤ã¨∂Î<Õ L<åfl~°∞. S#ѨʘH©
„ѨuÉèí J<Õ "å^Œ##∞ =ÚO^Œ∞‰õΩ fã¨∞‰õΩ~å=_»O J„QƉõΩÅ
^Œ∞~°Ç¨ÏOHÍ~°O `«Ñ¨Ê =∞~˘Hõ˜ HÍ^Œ∞. ^Õâ◊Éèíq+¨º`«∞Î
„Ѩâßfl~°÷Hõ=∞O@∂ J~Ú`Õ L#fl`«q^Œº =Å¡ ã¨OáêkOz# *Ï˝<åxfl
=∂Ô~¯ò J=ã¨~åʼnõΩ Ѩ¨}OQÍ ÃÑ_»∞`«∞#fl J„QƉõΩÅ "Õ∞^è•=ÙÅ
=Å¡, „ѨÉèí∞`«fi áêÅã‘Å =Å¡ J"åe `«Ñ¨Ê i[ˆ~fi+¨#¡ =Å¡ HÍ^Œ∞.
ã¨∞„Ñ‘OHÀ~°∞ì H˘kÌ~ÀAÅ H˜O^Œ i[ˆ~fi+¨#¡ QÆ∞iOz
"åºMϺxã¨∂Î – i[ˆ~fi+¨#∞¡ 50 âß`«O ^•~å^Œx, „H©g∞
ÖËÜ«∞~ü#∞ i[ˆ~fi+¨#¡ Ѩikè #∞Oz `˘ÅyOKÕ JOâ◊O
ѨijeOKåÅx "åºMϺxOzOk. ™êOѶ≤∞Hõ J}z"Õ`«, [<åÉèÏ
i[ˆ~fi+¨#¡‰õΩ „áêuѨkHõ J~Ú#ѨC_»∞ 50 âß`«O ^•@‰õÄ_»^Œ<Õ
x|O^èŒ# ZÏ¡ ã¨=∞O[ã¨=∞=Ù`«∞Ok. [<åÉèÏÖ’ 20 âß`«O
‰õÄ_® ^•@x J„QƉõΩÖÏÅ∞ 50 âß`«O J=HÍâßÅ#∞
J#∞Éèíqã¨∞ÎO>Ë i[ˆ~fi+¨#∞¡ 50 âß`«O ^•Á^ŒÌx =∞m§ =∞m§
<˘H˜¯K≥ѨÊ_»O "åi J„QƉõΩÅ ã¨fiÉèÏ"åxH˜ x^Œ~°≈#O.
i[ˆ~fi+¨#∞¡ J#∞Éèíqã¨∞Î#fl ‰õΩÖÏÅÖ’ Pi÷HõOQÍ,
™êOѶ≤∞HõOQÍ Jaè=$kú K≥Ok# "åix („H©g∞ÖËÜ«∞~ü) i[ˆ~fi+¨#¡
Ѩikè #∞Oz `«Ñ≤ÊOKÕ q+¨Ü«∞O ѨijeOKåÅ<Õ "å^Œ##∞
QÆ=∞x¿ãÎ – i[ˆ~fi+¨#∞¡ x*ÏxH˜ PK«~°}Ö’ J=∞Å∞ [iyOk
i[ˆ~fi+¨#∞¡.... áÈ~å_ç ™êkèOK«∞‰õΩ#fl ǨωõΩ¯
– Ѩ=#

31. 31=∞Ç≤ÏàÏ=∂~°æO v #=O|~ü – _çÃãO|~ü 2006
<åQÆ~°`åfl <Õ#∞ =∂Ï¡_»∞H˘OÏ |_çH˘™êÎ L#flO. ^èŒ#
ˆHHõÅ∞ Ãјì Ñ≤Å™êΠѨiÔQ`«∞ÎH˘OÏ=zÛ =∂`À Hõeã≤Ok. P
Ñ≤Å¡ x#fl "åà◊§=∞‡`À 'HÍqe—H˜ áÈÜ≥ÚzÛOk. "≥ÚY=∞O`å
ã¨O`À+¨O`À ZeyáÈ`å=ÙOk. ''x#fl "Õ∞=∂! Zxq∞k QÆO@Å
ÉÁã¨∞ûÖ’ áÈ~Ú#OQÆ^•! P_çH˜ ÉÁÜ«∂ºÅ‰õΩ Ô~·Å∞
ˆQ>Ëã¨∞O^Œ=∂‡! WOˆH=ÚOk ÉÁ™êûyáÈ~ÚOk. JѨC_»∞ E_»∞
Ô~·ÖÁzÛáÈ`å=ÙO>Ë ÃÑ>ˇì#HõÃјì ÃÑ>ˇì#HõÃјì Zxfl
ÃјìÅ#∞H˘<åfl=Ù, <Õ#ã¨Å∞ ÖˇHõ¯Éˇ@ìÖËHõáÈ~Ú<å `≥Å∞™ê! JÉ’ƒ!
ZO`« á⁄_»∞QÆ∞O^À D_»#∞O_ç HÍqÅO`« á⁄_»∞QÆ∞O@^Œ=∂‡!——
J#flk ^èŒ# <Õ<ÕQÆ^• JO`« Q˘Ñ¨Ê ã¨OQÆu Eã≤O^Œ#fl@∞ìQÍ.
''D Ñ≤Å¡hfl |ÖË ZK«∞ÛÅ∞ K≥|`å=ÙOk, U_»<åfl Ô~·Å∞
JO`« á⁄_»∞QÆ∞O@^Œ=∂‡! HÍqeH© =∞#∂iH© W~°"≥·~˘O_»∞
H˜Ö’g∞@~°¡O@ "≥Ú#fl J~Ú"À~°∞ K≥ѨÊÖÏ!—— J#flk <åQÆ~°`«fl.
''ã¨`≥ÎOQÍ <Õ<≥˚¿ÑÊ^ŒO`å x[˚O. HÍ"åÅO>Ë =∂
Ü«∞=∞‡#_»QÆO_ç—— J#flk ^èŒ# `«Åg∞^Œ K≥~ÚºÃÑ@∞ìHÀx.
"Õ∞=∞Ïì =∂Ï¡_»∞H˘OÏ |_ç^ŒQÆæ~°H˘zÛ#O. QÀ_»<å#∞HÀx
<åÅ∞QÆ∞ H˘`«Î"≥ÚMÏÅ∞ HõxÑ≤zÛ =ÚQÆ∞æ~°O @‰õΩ¯# PyáÈ~Ú#O.
XHÍ"≥∞ =ÚQÆ∞æ~°∞ Ñ≤Å¡efl ѨHõ¯# ɡ@∞ìHÀx ɡ~°∞‰õΩɡ~°∞QÍæ
QÀ_»<å#∞H˘x xÅ|_»∞Ok. WO`«‰õΩ =ÚO^≥ѨC_»∂ "åà◊§h=Ó~À¡
K«∂_»ÖÏ. z#fl Ñ≤Å¡e^ŒÌ~°∂ P"≥∞ H˘OQÆ∞Ö’ ^Œ∂iáÈ~Ú#@∞¡
"≥ÚMÏÅ∞ J@∞Ãјì J`«Hõ¯áÈ~Ú xÅ|_®¤~°∞. "åà◊§Ö’¡ ÃÑ^ŒÌ
Ñ≤Å¡ =∂Ü«∞O`Õ LOk. ~˘O_»∞ Ñ≤ÅHõÖËã¨∞H˘x WOuO`« Hõà◊√§
ɡ@∞ìHÀx K«∞@∂ì E™êÎ =ÙOk. "Õ∞=∞>Ëfl "åà◊§xE™êÎ
xÅ|_çáÈ~Ú#O. |à’§H˘KÕÛ Ñ≤Ö’¡à◊√§‰QÆ∂_» "åà◊§x Eã≤ P_»<Õ
xÅ|_çáÈ`å=Ù<åfl~°∞. ֒ѨeQÆO@ H˘@ìOQÍ<Õ JO^Œ~°O
HÍ¡ã¨∞Ö’¡ÔHo§áÈ~Ú#O.
Kå<å¿ãѨ٠J~ÚáÈ~Ú#OHõ ÃÑ^ŒÌÂ"À~°∞ P H˘`«Î Ñ≤Å¡x
fã¨∞HÀx =∂`«~°QÆuÖ’H˘KåÛ_»∞. P Ñ≤Å¡ ~˘O_»∞ áê`« ѨÙã¨ÎHÍÅ∞
KÕ`ÀÎѨ@∞ìHÀx a`«Î~°K«∂ѨÙÅ∞ K«∂™êÎ PÜ«∞# ѨHõ¯# xÅ|_»∞Ok.
"Õ∞=∞O^Œ~°O K«^Œ∂HÀ_»O =∂<Õã≤ P Ñ≤Å¡ ™êÜÕ∞ K«∂_»™êy#O.
ÃÑ^≥ÌÂ"À~°∞ P Ñ≤Å¡ ã¨OQÆ`«∞Å∞ =∂ ™ê~ü`À K≥Ñ≤ÊO_»∞. ¿Ñ~°∞
[Ü«∞O@. H˘~ںѨx*Ë¿ã Dâ◊fi~°"≥∂‡à◊§ K≥Öˇ¡e ‰õÄ`«∞~°O@. "åà◊§
<å~Ú# áê=ÚHõiz K«zÛáÈ`Õ k‰õΩ¯ÖË<Àà‹§ÂáÈÜ«∂~°O@. U^ÀHõ
Ѩx*Ëã¨∞HÀx =∂`À<Õ |`«∞‰õΩ^Œ∞~°∞ ~°=∞‡x Dâ◊fi~°=∞‡ JO^Œsfl
D =ÓiH˜ fã¨H˘zÛO^ŒO@.
3
ÑπÛ.... [Ü«∞ _®Hõì~°∞ HÍÅ
–_®IIÑ≤.q[Ü«∞ÅH˜∆‡
Hõ^äŒHõ^äŒHõ^äŒHõ^äŒHõ^äŒ
Ju ã¨fiÅÊO. J<ÕHõ ã‘@∞¡, L^ÀºQÍÅ∞ W`«~° =~åæÅ "åi`À
xOѨ|_»∞`«∂<Õ L<åfl~Ú. D ã≤÷uÖ’ „H©g∞ÖËÜ«∞~ü QÆ∞iOz
=∂Ï¡_»_»O "åã¨Î"åÅ#∞ K«∂_» x~åHõiOK«_»"Õ∞. Ô~O_À JOâ◊O
– `«=∞ `«=∞ ‰õΩÖÏÅÖ’ Jaè=$kú K≥Ok#"å~°∞ ¿Ñ^Œ"åi
J=HÍâßÅ#∞ ZQƈ~ã¨∞‰õΩáÈ=_»O x["Õ∞. J~Ú`Õ ^•xx
„ѨuѶ¨∞˜OKÕ ™ê÷~ÚH˜ ^Œo`« L^Œº=∞O KÕ~°∞‰õΩ#flk.
HÍO„ÔQã¨∞ „ѨÉèí∞`«fiO Xaã≤ʼnõΩ L#fl`« q^•ºÅÜ«∂Ö’¡
i[ˆ~fi+¨#¡#∞ HõeÊã¨∂Î aÅ∞¡<≥·`Õ „Ѩ"Õâ◊ÃјìOk HÍx, ^•xÖ’x
JOâßÅ#∞ J=∞Å∞Ö’H˜ `Õ=_®xH˜ z`«Îâ◊√kú`À „Ѩܫ∞uflOK«_»O
ÖË^Œ<Õk "åã¨Î=O. PQÆã¨∞ìÖ’ Ö’H±ã¨ÉèíÖ’ aÅ∞¡ „Ѩ"Õâ◊Ãјì#ѨʘH©,
K«~°Û [~°Ñ¨‰õΩO_® áê~°¡"≥∞O@s ™ê÷~¸ã¨OѶ¨∂xH˜ ѨOáê~°∞.
~åÉ’ÜÕ∞ K«eHÍÅѨ٠ã¨=∂"ÕâßÖ’¡ K«@ì~°∂ѨOÖ’H˜ `≥™êÎ=∞x
JO@∞<åfl~°∞ HÍx, WѨʘˆH H˘xfl q+¨Ü«∂ÖÖ’ J„QƉõΩÖÏÅ
=uÎà◊§‰õΩ JOwHÍ~°O `≥ÖÏÊ~°∞. L#fl ã‘@¡Ö’ W"åfieû# "åÏ
H͉õΩO_® ã‘@¡#∞ ÃÑOz J„QƉõΩÖÏÅ ã‘@∞¡ `«QÆæ‰õΩO_®
K«∂™êÎ=∞O@∞<åfl~°∞. ^Œâ◊Å"åsQÍ i[ˆ~fi+¨#¡#∞ J=∞Å∞
KÕ™êÎ=∞O@∞<åfl~°∞. H˘xfl Ѩiâ’^èŒ<å ã¨Oã¨÷efl aÅ∞¡ Ѩikè #∞O_ç
`˘Åy™êÎ=∞O@∞<åfl~°∞. JO>Ë HõO˜`«∞_»∞ѨÙQÍ<Õ D K«Ïìxfl
fã¨∞‰õΩ~å#∞<åfl~°<Õk ã¨Ê+¨ìO.
W@∞=O˜ Ѩiã≤÷`«∞Ö’¡ i[ˆ~fi+¨#¡ Ѷ¨ÖÏÅ∞ <åºÜ«∞OQÍ
JO^ŒiH© ^ŒHͯÅO>Ë „Ѩ*Ï™êfiq∞Hõ â◊‰õΩÎÅhfl SHõºOQÍ L^Œº=∞O
#_»Ñ¨=Åã≤# J=ã¨~°O L#flk. „ѨÉèí∞`«fiOÃÑ· =∞iO`« XuÎ_çx
`Õ=Åã≤# J=ã¨~°O L#flk. WO^Œ∞HÀã¨O UHõ=∞=_»O
=∞#=ÚO^Œ∞#fl Hõ~°Î=ºO. X
(<≥Å∂¡~°∞lÖÏ¡ „QÍg∞} <ÕѨ^䌺OÖ’, P „áêO`« =∂O_»eHõOÖ’ _®.Ñ≤.q[Ü«∞ÅH˜∆ ‡ ~åã¨∞Î#fl Hõ^äŒÅÖ’
Wk =¸_»=k. D Hõ^ä•„ã¨=Oux WÖψQ =~°∞ã¨QÍ áê~î°‰õΩʼnõΩ JOk™êÎO. – ã¨Oáê^ŒHõ=~°æO)

32. 32 =∞Ç≤ÏàÏ=∂~°æO v #=O|~ü – _çÃãO|~ü 2006
''áêѨO KåÖÏ Hõ+¨ìOÖ’ L<åfl~°∞. Ñ≤Å¡ ÉÏQÍ
K«∞~°∞ÔH·O^Õ#Ü«∂º! ~˘O_»∞=¸_»∞ ~ÀAÖ’¡ ѨÙã¨ÎHÍÅq K«∂ã≤^•ÌO.
JÅ"å@ÜÕ∞º^•HÍ HÍã¨Î HõxÃÑ@∞ìO_»∞—— Jx K≥Ñ≤Ê áÈ~ÚO_»∞.
P Ñ≤Å¡x ‰õÄ~ÀÛ=∞# QÍ<Õ ÉèíÜ«∞OÉèíÜ«∞OQÍ <åHÍ_çH˘zÛOk.
<Õ#∞ ~ÀO`« [~°QÍæ<Õ Xà’§ ѨÙã¨ÎHÍÅ∞ ÃÑ@∞ìHÀx Xky ‰õÄ~˘Û#flk.
J~Ú"À~°∞ áê~îåÅ∞ K≥|`å=Ù<åfl =∂ K«∂ѨÙÅhfl P Ñ≤Å¡ K«∞@∂ì<Õ
u~°QÆ`å =Ù<åfl~Ú.
XO>ËÅ∞QÆOH˜ JO^Œ~°O QÆ∞O`«Ö’ zO`«K≥@∞ìH˜O^Œ
QÆ∞q∞QÆ∂_ç#O. ~ÀE J~Ú`Õ QÆO˜#Ѩ_»QÍ<Õ á⁄Ö’=∞OÏ
JO^Œ~°O ɡ·˜H˘zÛ XO>ËÅ∞QÆO@, =∂~ÚO˜QÆO@, <Õ#∞É’~Ú
uO@, Å_»∂¤q∞~îå~Ú Jx ÃÑ^ŒÌÃÑ^ŒÌOQÍ Jiz áê_»∞H˘OÏ
ѨiÔQ`«Î`«O. á⁄^ŒÌ<Õfl K«^ŒÌ<åflÅ∞ u#<Àà◊√§ WO˜H˜ áÈ`Õ Ñ¨kÃÑ·ã¨Ö’
S^Œ∞ÃÑ·ã¨Ö’ KÕuÖ’ L<Àflà◊√§ JOQƘÔHÖÏÎ~°∞.
P~ÀA =∂Ï¡_»∞HÀÏxH˜ H˘`«Î ã¨OQÆ^˘ÌiH˜OkQÆ^•,
JO^Œ∞ˆH P_çH˜*ËiOk.
''áêѨO "åà◊§ <å~Ú# ÖËHõáÈ`Õ H˘#∞HÀ¯ÏxH˜
_»|∞ƒÖˇ=Ùi™êÎ~°∞—— J#flk ÉèÏQƺ ÉÏ^èŒQÍ "≥ÚYOÃјì
''áêѨO "åà◊§H˜ ѨO_»H˜¯ H˘`«ÎQÆ∞_»¤Öˇ=Ù~°∞ fã≤™êÎ~°∞,
ѨÙã¨ÎHÍÖˇ=Ù~°∞ H˘x™êÎ~°∞—— J#flk H˘O_»=∞‡
''JÏìO’à◊§x TiH˜<Õ áêѨ=∞O>Ë ã¨iáÈ^ŒO@=∂‡!
=∞#HÍ_Õ^Œ<åfl =ÙO>Ë ÃÑÏìÅO@ =∂Ü«∞=∞‡*ˇÑ≤ÊOk—— J#flk
<åQÆ~°`«fl.
''J~Ú`Õ =∂~ÚO’¡ uO_®xH˜ Ãјìx~Ú "åà◊§QÆ∂æ_»
~ÀO`«~ÀO`« ÃÑ_»`å—— J#flk L^•~°OQÍ ^èŒ#
''<å^Œyæ~° Kå<å |ÅѨO=ÚHõ¯Å∞O_»~ÚQÆ^•! "å˜Ö’¡
~ÀxflKÕÛ™êÎ!—— J#flk Ѩ^Œ‡.
=∞Oz ÉÁOQÆ~°O *Ëã≤™êÎ#<åfl_»∞ [#QÍ_»∞. KÕÅÖ’¡ ^˘iˆH
ˆ~QÍæ~ÚÅÏìO˜~Ú `≥zÛÃÑ_»`å#<åfl_»∞ =∂^èŒ=.
JO^Œ~°O =∂^Œyæ~°∞#fl~Ú [Ü«∂"åà◊§H˜Ü«∞ºÏxH˜
XѨÊO^•Å∞ *Ëã¨∞H˘#flO. P@ÅÏìO’˜Ö’¡ "åà◊§<≥ѨC_»∂
uÁì^ŒÌ#∞H˘#flO.
JѨʘ#∞Oz "åà◊§x =∂ [@∞ìÖ’ Hõe¿Ñã¨∞H˘<åflO.
<≥=∞‡kQÍ [OHõO`å áÈQ˘@∞ìHÀx =∂`À Hõeã≤á⁄Ü«∂º~°∞. [Ü«∞
K«^Œ∞=ÙÖ’ Kå<å K«∞~°∞ÔH·Ok. J~Ú"À~°∞ K≥ѨÊÉÁÜÕ∞ºáê~î°O
=ÚO^Œ∞QÍ<Õ K«^Œ∂HÀ<˘KÕÛk. áê~î°"≥∞ÿáÈQÍ<Õ J_çy#
„ÃÑâ◊flÅxflO˜H˜ @Hõ@HÍ ã¨=∂^è•<åÅ∞ K≥¿ÑÊk.
XHõ™êi ã¨`≥Î<åfl~åÜ«∞}~Ú"À~°∞ =∂ `«~°QÆ`Àà◊§O^Œsfl
|_ç=ÚO^Œ∞ K≥@∞ìH˜O^Œ ‰õÄ~ÀÛ=∞<åfl_»∞. JѨʘˆH K≥@∞ìH˜O^ŒO`å
h_˘zÛOk. JO^Œ~°O ѨÙã¨ÎHÍÅ∞ =ÚO^Œ∞ɡ@∞ìHÀx ‰õÄ~˘Û<åflO.
JѨC_Õ =¸_»∞QÆO@Å ÉÁ™⁄ûKåÛyOk. XH˘¯Hõ¯ˆ~ ã¨OK«∞Å∞
Ѩ@∞ìHÀx kQÆ`å L<åfl~°∞. =∂ ÃÑ^ŒÌ<å~Ú# ¿Ñ^ŒÌ ã¨Oz`À
kyO_»∞. á⁄^ŒÌ# =∞Oz ѨÅHõ, <À@∞ѨÙã¨ÎHõO `≥=∞‡x K≥Ñ≤Ê<å,
`≥zÛO_À ÖË^À! |_˘keO^•HÍ PQÍÅO>Ë =∞#ã¨∞xÅ=ÖÏ.
XO>ËÅ∞Hõx K≥Ñ≤Ê ^•~À¡H˜ J_»¤OQÍQÍx ѨiÔQuÎ`Õ WѨC_Õ
`ÕÅ∞ÛHÀ=K«∞Û. J~Ú"À~°∞ XHõ¯ QÆ^Œ∞OQÆk=∂_»∞ ''x<Õfl J_çˆQk
UO k‰õΩ¯Å∞ K«∂ã¨∞Î<åfl"£... T... K≥ѨC, =∞# K«∞@∂ì =ÙO_Õ
„áê}∞Ö’¡ Ju Ñ≤iH˜^Õk—— Jx. <åˆHO*ˇáêÊÖ’ `≥bÖÏ. U^À
H˘`«Î áê~î°O K≥|`å#<åfl_»∞. ã¨iQÍæ~Ú<å¡. ^•xQÆ∞iOKÕ
J_çy#@∞ì<åfl_»∞. J~Ú"À~°∞™ê~Ú K«∂_®¤xH˜ ^è≥·~°flO*ÏÅHõ ѨHõ¯H˜
`«ÅuÑ≤Ê<å. QÀ_»Ñ¨Hõ¯# L^ŒÜ«∂"åà◊§=∞‡ JѨC_Õ JO@¡hfl
=ÚO^Õã¨∞HÀx `À=∞`å=ÙOk. ZOye "≥∞`«∞‰õΩÅ HÀã¨O K«∞@∂ì
HÀà◊√§ H͉õΩÅ∞ áȩѨ_»`å L<åfl~Ú. P... HÀ_»Ü«ÚºO@k.
J"≥∂‡ HÍ^Œ∞ HÍ^Œ∞. á⁄^ŒÌ<Õfl á⁄^Œ∞QÆ∞ QÆOѨ#∞Oz kOz#
HÀ_çÑ≤Å¡Å∞ ZO`« =Ú^˘ÌzÛ#Ü«∞x. á⁄ã¨∞ѨÊK«ÛÑ≤Å¡ =∞s#∞.
TiˆH J@ì `åH˜ K«∂^•Ì=∞x K≥~Úº =ÚO^Œ∞‰õΩÃјì<å<À ÖË^À
^•x QÆO>ËO^À ^˘OyeOK«É’`«∞<åfl#x @Ñπ# á⁄_çzOk.
KÕuq∞O^Œ <≥Ñ≤ÊOHÍáÈÖÏ. P.... HÍHõÜ«ÚºO@k. T+π... JO>Ë
ZyiáÈ`«k Hõ^•! ''HÍH˜ ™ê~ü—— Jx K≥Ñ≤Ê<å J|ƒ ÉèíÖË
Hõ#∞H˘¯<åfl#∞Hõ^•#∞H˘OÏ.
J~Ú"À~°∞ KÕ`«∞eÏìɡ˜ì ''HÍHõ, Jk h J|ƒ KÕuÖ’
L#flkQÆ∂_» ÖωõΩ¯áÈkÌ—— J<åfl_»∞ ZH˜¯izÛ#@∞ì <À~°∞ɡ˜ì.
JO`Õ Ñ≤Ö’¡à◊§O^Œ~°∂ JÃÇÏ..... ¿ÇÏ.. Jx XHõ>Ë #=ÙfiÅ∞
Jhfl `≥eã≤# ¿Ñ^ŒÌ ѨÙ_çOQÆ∞Öˇ·#@∞¡. [#QÍ_≥·`Õ =∞s <åQÍæOQÆ
áê~°Ñ¨à◊√§<åflÜ«∞x Ѩà◊§hfl ɡ·@ɡ˜ì XHõ>Ë ZH˜¯i™êÎ
#=Ùfi`«∞<åfl_»∞. á⁄ѨCK«Hõ¯Å ã¨OQÆu "åà◊§=∞‡H˜*ˇÑ≤Ê ÉÏQÍ
#Å∞QÆ∞ÃјìÜ«∂ºÅ. ÃÑ^ŒÌ ÃјìÖ’ á⁄ѨCK≥Hõ¯Å∞
^˘OQÆ`«#O*Ë™êÎ=ÙO>Ë K«∂ã≤<å#x. "åà◊§=∞‡H˜*ˇá⁄Ê^ŒÌx ZO`«
|uOÖÏ_»∞H˘<åfl_»∞! áÈhÖË =∞# [#QÍ_ÕQÆ^•, <åQÆ∂æ_® K≥Hõ¯Å∞
ɡ˜ìO_»∞QÆ^• U^ÀÖˇ=∞‡#∞H˘O>Ë....
''UO [Ü«∂ K≥|`å"å?—— Jx J~Ú"À~°#QÍ<Õ [Ü«∞ÖËz
~˘O_»∞ KÕ`«∞Å∂ Hõ@∞ìHÀx ''L_»∞`« K≥@¡g∞^Œ x=ã≤OK«∞#∞.
Jk KåÖÏ Ñ≤iH˜„áê}˜—— JOÏ @Hõ@HÍ áê~î°=∞O`å K≥¿ÑÊ™êÎ
=ÙOk.
JÉσ <åˆHQÍOQÍ ÉèíÖË "˘K«Ûh UO *ˇ|`«∞O^À K«∂_»∞ ....
JÜ≥∂º [Ü«∞x u_»`«∞«<åfl<ÕOk! "åà◊§#ã¨Å∞
u@ìQ˘_»^Œ#∞H˘<åflOQÆ^•! <Õ<Õ k‰õΩ¯Å∞ E_»‰õΩO_® =ÙO>Ë
ÉÏQÆ∞O_Õk. J~Ú"À~°∞ 'K«∂ã≤#"å Z@ìK≥|`«∞O^À— J#fl@∞ì
Hõà‹§Qƈ~âß_»∞. ZO^Œ∞HÀ QÆ=Ú‡QÆ∞<åfl_»∞ QÍx ÖËHõáÈ`Õ ~ÀO`«¿ãѨÙ

33. 33=∞Ç≤ÏàÏ=∂~°æO v #=O|~ü – _çÃãO|~ü 2006
á⁄QÆ_»Ok QÍx =Ó~°∞HÀ_»∞. UO^À JO^ŒiH© [Ü«∞O>Ë<Õ Q˘Ñ¨Ê.
WO˜QÆO@ H˘@ìOQÍ<Õ JO^Œ~°O ѨÙã¨ÎHÍÅ ã¨Oz fã¨∞HÀx
F... J#∞H˘OÏ ^Õ=à◊OHÍ_çH˜ ѨiÔQ`«Î`«O. J~°∞QÆ∞q∞O^Œ‰õÄ~ÀÛx
WO˜H˜zÛ# áê~îåÅhfl QÆ|QÆÉÏ ~åã¨∞H˘OÏO. Z=Ù~°<åfl
WѨC_˘^Œ∞ÌÖËÉσ P_»∞HÀx á⁄^ŒÌ<Õfl ÖËz ~åã¨∞H˘O^•=∞O>Ë [Ü«∞
Jã¨ûÖÁѨCHÀ^Œ∞. WѨC_Õ ~å¿ãã¨∞H˘O>Ë á⁄^ŒÌ<Õfl J"≥∂‡àı§^Œ<åfl
Ѩx*ˇÑ≤Ê<å W|ƒO^Œ∞O_»^ŒO@k. ѨÙã¨ÎHÍÅ∞ WO’¡Ãјì U=∞<åfl
ÃјìK«∞ÛHÀx ux #_ôk ÉÏ~ÚHÍ_çH˘KÕÛã¨iH˜ [Ü«∞, <åQÆ~°`«fl
aO^≥Å∞ Ѩ@∞ìHÀx xÅ|_»∞OÏ~°∞. KÕ^Œ ÉÏ~ÚÖ’ÜÕ∞ã≤
H˘O`«=∞Okq∞ D ѨHõ¯ `å_»∞Ѩ@∞ìHÀx J^≥O`«^Œ∂~°"≥Ú¿ãÎ
JO`«^Œ∂~°O ÖÏH˘¯OÏ áÈ`åO. =∂Ö’ ~ÀO`« á⁄_»∞QÍæ =ÙO_Õ
=∂^èŒ=, Ѩ^Œ‡ yÅHͯ_» xÅ|_ç KÕ^Œ ÃÑ·H˜~åQÍ<Õ JO^Œ∞HÀx
aO^≥Ö’¡ áÈ™êÎ~°∞. "åo§^ŒÌiH© hà◊√§ ã¨iá⁄ÜÕ∞º^•HÍ J@ì
`À_»`å<Õ =ÙOÏO. "åà◊§"≥∂‡o§^ŒÌ~°∂ ‰õÄeѨxH˜ áÈ`å~°∞.
HõhÛHõ˜ Ѩ_ç#OHõ<Õ WO˜H˘KÕÛk. hà◊§Ñ¨x J~ÚáÈ~Ú#OHõ WOHõ
HÍ"åeû#xfl P@ÖÏ_»∞HÀ=K«∞Û.
JO^Œ~°O H˘eOHÍ_» zO`«K≥@∞ìH˜O^ŒH˜ *Ë~°`«O. P_»hfl
Hõ„~°"≥Ú^Œ∞ÌÅ∂, |O_çK«„HÍÅ∞. XHõ ѨHõ¯# H˘eOá⁄~Úº
=ÙOÏ~Ú. P_»∞HÀ"åÅO>Ë J_»¤"≥Ú™êÎ=ÙO@~Ú. J~Ú<å [Ü«∞
HÀã¨O P_»<Õ P_»∞H˘OÏO. [Ü«∞ QÆ|QÆÉÏ WO˜=ÚO^Œ∞
z"Õ∞‡ã≤ JO@∞¡ =ÚO^Õã¨∞H˘x =∂ P@efl E™êÎ
`À=∞`å=ÙO@k. ''#∞qfi@∞ ^Œ∂‰õΩ. aà◊§ J=`«Å QÆà’§Ü≥∞~Úº——
JOÏ =∂ P@ QÆ∞iOz K≥|`«∞O@k. =∞^≥ÌÖ’ =∞s =∞#ã¨∞
xÅ=HõáÈ`Õ QÆ|QÆÉÏ KÕ`«∞Å∞ Hõ_»∞HÀ¯x =∂HÍ_çH˜ ѨiÔQ`«ÎH˘ã¨Îk
''XHõ¯™êi P_»`å<ÕO.... <Õ#∞ [@∞ìÖ’ ÖË#∞ QÆ^•! LuÎ<Õ
XHõ¯™êi P_»`å—— JOÏ P@Ö’ ^Œ∂iáÈkÌ. [Ü«∞HÀã¨O
Z=Ù~°<åfl ~ÀO`«¿ãѨ٠ѨHõ¯H˜áÈ`å~°∞. XHõ™êi P@HÀã¨O ѨOÏÖË¿ãÎ
WOHõ P>ˇÿáÈÜÕ∞^•HÍ Ñ¨Hõ¯H˜ áÈQÆ∂_»^Œ∞. HÍx [Ü«∞HÀã¨O =∂
P@Ѩ^Œúu ~ÀO`« ѨHõ¯H˜Éˇ_»`åO. QÆ|QÆÉÏ XOQÆ∞à◊√§ ^Œ∂‰õΩà‹§Â`Õ
~˘O_»∞ ^Œ∂‰õΩÅ∞ ^Œ∂H˜, `˘‰õΩ¯_»∞aà‹§Â`Õ ~˘O_»∞ QÆà◊√§ ѨO_»∞*Ëã≤
[Ü«∞ =∞m§ JO@∞¡ `À=∞_®xH˜áÈkÌ. JÜ«∞ºhfl J~ÚáÈ~Ú#OHõ
hà◊§á⁄~Úº H˜O^Œ x¿ÑÊã≤ WO`« á⁄ѨC ~À’¡ É’ã≤ ~°∞|ƒ`å
‰õÄ~˘ÛO@k. HõhÛHõ˜ Ѩ_ç#OHõ P@Å∞ KåezÛ Wà◊§H˜ Hõ^ŒÅÎO,
hà◊√§ áÈã¨∞HÀx J#flO u<åÅQÆ^•.
"Õ∞=∞O^Œ~°"≥ÚzÛ#OHõ [Ü«∞ z<Àflo§^ŒÌiH© hà◊√§áÈã≤ `å#∞
áÈã¨∞HÀx J#fl"≥ÚO_çÃÑ@ìkÌ. QÀ~ÚO^Œ=∞‡ Jxfl Hõ˜ìѨÙÅ¡Ö’,
á⁄ÖÏÅÖ’¡ ^˘iˆH P‰õΩ JÅ∞"≥∂ =¸@QÆ@∞ìHÀ<˘ã¨Îk. á⁄^ŒÌ<Õfl
˜Ñ¶≤#¡H˜ HÍ=eû#Ü«∞hfl HõeÃÑÊ@∞ìHÀx, hà◊√§ áÈã¨∞HÀ<˘KÕÛÜ«∂à◊H˜
z#flÑ≤Ö’¡o§^ŒÌ~°∂ x„^ŒHõà◊§`À `«∂QÆ`å =ÙOÏ~°∞. á⁄^ŒÌ#*Ëã≤#
ѨK«Û_À ‰õÄ~À =ÙO>Ë ^•O`À<Õ J<åflÅ∞ uOÏ~°∞. [Ü«∞ nѨO
=ÚO^Œ∞ ‰õÄ~ÀÛx QÆ|QÆÉÏ áê~îåÅhfl K«^Œ∂HÀx Ѩ_»∞H˘O@k.
=∞m§ pHõ_ÀÎ TiHõO>Ë =ÚO^Õ x^ŒÌˆ~¡™êÎ~°∞. [Ü«∞ ™êÜ«∞O
KÕ™êÎ=ÙO>Ë QÀ~ÚO^Œ=∞‡ ˜Ñ¶≤#∞¡ KÕã¨∞HÀx, Jhfl QÆOѨ֒ ã¨~°∞ÌHÀx
á⁄^Œ∞Ìá⁄_çKÕã¨iH˜ ^Õ=à◊O HÍ_» zO`«K≥@∞ìH˜O^Œ ‰õÄ~˘ÛO@k.
QÀ~ÚO^Œ=∞‡ W@∞~åQÍ<Õ [Ü«∞ QÆ|QÆÉÏ J#fl"≥ÚO_Õã¨Îk.
=ÚQÆ∞æ~°∂ ã≤^Œú"≥∞ÿ K«^ŒÌ<åflÅ∞ ux |_çH˘™êÎ~°∞. QÀ~ÚO^Œ=∞‡
˜Ñ¶≤#¡hfl J~ÚáÈÜÕ∞ã¨iH˜ ‰õÄbÅ∞ HõkÖË ÜÕ∞à◊=`å=ÙO@k.
QÆOѨ WO˜HÍ_»Éˇ˜ì ‰õÄ~˘O_ç J#flO ~ÀO`« ˜Ñ¶≤<£ ˆHˆ~lÖ’
ÃÑ@∞ìHÀx ~ÀO`« <À’¡ ‰õΩ‰õΩ¯HÀx Ѩ_»`åÖË™êÎ KÕÅÖ’¡H˜ *Ë~°kÌ.
â‹Å"˘¿ãÎ [Ü«∞ ‰õÄ_® "åà◊§=∞‡`Àáê@∞ ‰õÄeѨxH˜ áÈ`«k. P
_»|∞ƒÅ∞ "åà◊§=∞‡ fã¨∞HÀ^Œ∞. JÜ«∞ºhfl XHõ _»Éσ֒
^•zÃÑ@∞ìH˘O@k. U^Œ<åfl ѨÙã¨ÎHõ=∞ÏìO˜k H˘<åÅ<åfl
`«=Ú‡_»∞ K≥Öˇ¡eHÀã¨O U *ÏOHÍÜ≥∂ ѨѨÊ~°"≥∞O’
H˘#∞HÀ¯"åÅ<åfl P _»|∞ƒÖ’¡ #∞OKÕ fã¨∞H˘O@k. "Õ∞O ÃÑ^ŒÌ|_çH˜
á⁄ÜÕ∞º@ѨʘH˜ P _»|∞ƒefl Kå<å *Ëã¨Î^ŒO@. JѨC_»∞ ѨÙã¨ÎHÍÅ∞
K≥ѨCÅ∞ H˘`«ÎQÆ∞_»¤Å∂ H˘#∞H˘¯O@^ŒO@.
XHõ™êi =∂ |_çH˜ W#ÃãÊHõì~˘zÛO_»∞. JO^Œ~åÅ "≥ÚYO
Z’flɡ@∞ìHÀx Jk *ˇÑ¨ÊO_ç Wk *ˇÑ¨ÊO_ç J<Õg∞ J_»QÆÖÏ.
=∂`À ‰õΩâßʼnõΩâßÅQÍ Hõeã≤áÈ~ÚO_»∞. =∂ Wà◊§Ö’¡
ã¨OQÆ`«∞Å∞, Ti ã¨OQÆ`«∞Å∞ UO^ÕO^À J_çyO_»∞. WÏì Jhfl
J~Ú#OHõ XH˘¯Hõ¯ˆ~fl ÖËÑ≤ ÃÑ^≥ÌÂ`Õ UO*Ë™êÎ=x J_»QÆ`å=Ù<åfl_»∞.
<åQÆ~°`≥·fl`Õ ''#~°∞û<≥· `≥ÖÏ¡˜ Q“<Õ¡ã¨∞H˘OÏ ™ê~ü—— J#flk. "åà◊§
ÃÑ^ŒÌHõ¯H˜ HÍ#ÊÂ`Õ D =∞^≥Ì<Õ ÃÑ^•Ìã¨∞Ѩ„uHÍ_çH˜ áÈÜ≥ÚzÛOk.
JѨÊ@∞flOp #~°∂û, `≥Å¡Q“#∂ Jx Ѩ@∞ìH˘#flk. ''<Õ#∞
P@Öˇ·"À~°fl=`å ™ê~ü, JѨC_»∞ ÉèíÖËÉèíÖË P@¡hfl P_»∞HÀ=K«∞Û.
=∂ J"≥∂‡à◊√§ u@ì<Õu@ì~°∞—— J<åfl_»∞ JѨC_Õ J~Ú#O`«
ã¨O|~°OQÍ [#QÍ_»∞. =∂^èŒ= ¿Ñ^ŒÌ¿Ñ^ŒÌ Z^Œ∞Ìefl H˘#∞HÀ¯x J~°Hõ
^Œ∞#fl`«_»O@. _®Hõì~°"≥∞ÿ‡ c^Àà◊§H©, áê=ÚHõiz<Àà◊§H© JO^ŒiH©
"≥ÚO^Œ∞e™êÎ##flk [Ü«∞. PÜ«∞# ÉèíÖË "≥∞K«∞ÛH˘<åfl_»∞. ÉÏQÍ
K«∞~°∞ÔH·#^•xq, Hõ+¨ìѨ_ç K«^Œ∞=Ù `«Ñ¨Ê‰õΩO_® J=Ù`å=x
K≥Ñ≤ÊáÈ~ÚO_»∞.
JO^Œ~°O Jhfl J~ÚáÈ~Ú#>Ë¡ ã¨O|~°Ñ¨_çáÈ~Ú#O.
WOHõhfl JÜÕ∞º =ÚK«Û@∞¡. ''<åÔHѨC_»<åfl ÉÏQÆÖËHõáÈ`Õ
ã¨∂k=∞O^Œã¨ûÖˇÜ≥Úº^ŒÌÉσ, =∂`«Îˆ~¡ ~ÚÜ«∞º"å!—— Jx [Ü«∞x
|uOÖÏ_»∞H˘#flk ^èŒ#. D =∞^≥Ì<Õ P Ñ≤Å¡H˜ HÍà◊§q∞O^Œ
ѨÙO_˘¡zÛ#Ü«∞x "åà◊§=∞‡ „ѨHÍâ◊O _®Hõì~°∞HÍ_» ã¨∂^ÕÑ≤zÛOk.
JO^Œ~°O [Ü«∞x |uOÖÏ_»∞H˘<åflO. Z=ÙiH˜ ÉÏQÆÖËHõáÈ~Ú<å
=∂`«Î~°∞¡ `«Ñ¨Ê ã¨∂^Õ ZÜ«∞º#x K≥Ñ≤ÊOk. JO^Œ~°O Kå<å
ã¨O`À+¨Ñ¨_®¤O =∂ÔHѨʘH© ã¨∂kÉÏ^Œ∞O_»^Œ∞Hõ^•x. WOHõѨʘ
#∞Oz [Ü«∞x _®Hõì~°∞ _®Hõì~°<Õ Ñ≤eKÕ"åà◊§O.

34. 34 =∞Ç≤ÏàÏ=∂~°æO v #=O|~ü – _çÃãO|~ü 2006
WOHõ ZO_®HÍÅ"≥∞ÿáÈ`Õ ÃÑ^ŒÌ |_çH˜ áÈ=K«∞Û.
PÜÕ∞_≥O^Œ∞HÀ WѨs`«OQÍ ZO_»ÖÁKåÛ~Ú. `«Å ɡ·@ ÃÑÏìÅO>Ë
ÉèíÜ«∞OѨÙ>Ëìk. ÃÑ^ÀÌà◊§ã¨Å∞ ɡ·˜ˆH Hõ^Œbfl@OÖÏ. "å#Å∞ ã¨iQÍ
ÖËHõ '"˘i— xÅ∞=Ù<å ZO_çáÈ~ÚOk. JO^Œ~°∂ "˘iÉÁO^Œ∞
HÀã¨∞H˘K«∞Û H˘<åfl~°∞. K«∞@∂ì =Ù#fl "åQÆ∞Å∂ =OHõÅ∂
ZO_çáÈ~Ú#~Ú. #_ôk ÉÏ~Ú `«Ñ¨Ê Tà’§=Ù#fl ÉÏ~ÚÅhfl
ZO_ç#~Ú. JO`«‰õΩ=ÚO^Õ_»∞ ‰õÄ_® "å#Å∞ ã¨iQÍ Ñ¨_»ÖÏ.
Jã¨ÖË JO`«O`«=∂„`«Ñ¨Ó~°∞. uO_çH©, hà◊§H©
Hõ@Hõ@ÖÏ_çáÈ`«∞<åfl~°∞. ^•xH˜`À_»∞ T~°O`å 'J"≥∂‡~°∞—
áÈã≤Ok. U ~ÚO’¡ Eã≤<å W^ŒÌ~°∞ =ÚQÆ∞æ~°∞ Ñ≤Ö’¡à◊√§
Ѩ_»ÔHHͯ~°∞.
[Ü«∂ "åà◊§ `«=Ú‡_çH˜ WѨs`«OQÍ [~°"≥ÚzÛOk.
Ü«∂áê‰õΩÖËã≤ á⁄}∞HÀɡÏì~°∞. ~˘O_À~ÀAH˜OHÍ *Á~°O ÃÑiyOk.
"˘O˜q∞O^Œ Ü«∂_® á⁄OQÆÖÏ. Ñ≤Ö’¡_»∞ =¸ã≤# Hõ#∞fl `≥~°=ÖÏ.
Zxfl QÆ∞_»¤Å∞ HõÑ≤Ê<å K«eH˜ ZyÔ~yi Ѩ_»`å=Ù<åfl_»∞. ^•O`À
QÀ~ÚO^Œ=∞‡H˜ HÍà◊¥§ KÕ`«∞Å∂ P_»ÖÏ. "≥ÚO^Œ∞ÖË¿ãÎ 'J=∞‡—H˜
HÀѨ"≥Úã¨Î^Õ"≥∂, ZÜ«∞ºHõáÈ`Õ Ñ≤Ö’¡_çˆH=∞=`«∞O^À#x
X}˜H˜áÈ~ÚOk. „ѨHÍâ◊O _®Hõìifl fã¨H˘zÛ K«∂Ñ≤¿ãÎ Wk J"≥∂‡~°∞
HÍ^Œ∞ `˘O^Œ~°QÍ ÃÑ^•Ìã¨∞Ѩ„uH˜ fã¨HõáÈO_»x K≥áêÊ_»∞. "åà◊§Hõ¯x
`À_»∞ fã¨∞H˘x Ñ≤Ö’¡_ç`Àáê@∞ QÀ~ÚO^Œ=∞‡ HÍqe |ÃãûH˜¯Ok.
P~ÀA =∂>ËÅH˜ Dâ◊fi~°=∞‡<å_»Éˇ˜ì WO˜H˘zÛOk. Ñ≤Ö’¡_çH˜
>ˇÿáê~Ú_»∞ *Á~°=∞x K≥Ñ≤ÊO_»O@ _®Hõì~°∞. Kå<å "≥ÚO^Œ∞Å∞
H˘<åÅO@. JO^Œ∞Hõx _»|∞ƒÅHÀã¨"≥ÚzÛOk. <åÅ∞QÆ∞æ_»¤Å∞
ã¨OzÖ’ ɡ@∞ìHÀx `«#∞ JѨC_»Ñ¨C_»∞ Ü≥∞#ˆHã≤# _»|∞ƒÅ∞,
[Ü«∞ _»Éσ֒ ^•ÃÑ@∞ìH˘#fl~¸ HÍHõ WOHÍ ~ÀO`« JѨC*Ëã≤
fã¨HõáÈ~ÚOk.
Dâ◊fi~°=∞‡x ѨOÑ≤KÕÛã≤ <åÅ∞QÆ∞~ÀAÅ `«~°"å`« Ñ≤Ö’¡}˜‚
fã¨H˘zÛOk. "å_çHõO>Ë P"Õ∞ ÉÏQÍ [|∞ƒÑ¨_»¤ =∞}˜™êÅ~ÚºOk.
¿Ñ~°∞H˜ ÃÑ^•Ìã¨∞Ѩ„`ÕQÍx J~ÚºÖË=Ù `ÕáÈ, W~ÚºÖË=Ù `ÕáÈ
Jx "≥ÚO^Œ∞Åhfl ɡ·@H˘xÑ≤KåÛ~°O@. `«# uO_ô uѨÊÅ∂
Kås˚Å∂ Jxfl˜H© Kå<å YÔ~ÛÂO^ŒO@. JO^ŒiH© K≥ѨCHÀx Hõà◊§hà◊√§
ÃÑ@∞ìH˘#flk.
T~À¡ Z=ÙiHÍ_® _»|∞ƒÅ∂, yO[Å∂ ÖËHõ ˜Ñ¶≤#¡HÀã¨O
~å=_»OÖÏ. JO^Œ∞HÀã¨O QÀ~ÚO^Œ=∞‡ ˜Ñ¶≤#∞¡ KÕÜ«∞º@O
=∂<Õã≤Ok. K«∞@∞ìѨHõ¯Å Ü«∂_® ‰õÄeѨxH˜ Ñ≤eKÕ"åà◊√¡ ‰õÄ_®
ÖË~°∞. =∂=¸Å∞QÍ<Õ ZO_®HÍÖO Ѩ#∞Å∞O_»=Ù. JÏìO˜k
P Hõ~°∞=Ù ~ÀAÖ’¡ U=ÚO@~Ú. ^•O`À =¸_»∞"≥∞ÿà◊√§ #_çz
LѨÊiѨ<Àà◊§`Àáê@∞ ÉÏ~ÚѨxH˜ ÉÁÜÕ∞ºk. pHõ_ÀÎÉ’~Ú á⁄^Œ∞Ì
uiˆQ^•HÍ =∞˜ì`«@ì "≥∂¿ãÎ =∂x_»∞ aÜ«∞ºq∞KÕÛ"åà◊√§. J~Úº
J@ì á⁄Áìez W˜ìzÛ#@∞ìO_Õ~Ú. WOHõ JO`«HõO>Ë ÖËHõ "å˜ÖËfl
JѨÙ~°∂ѨOQÍ `≥K«∞ÛH˘<Õ"åà◊√§.
=∂ |_»∞Å∞ `≥iKÕã¨iH˜ ÃÑ^ŒÌ |_çH˘™êÎ#<Àflà◊√§ Z’à◊§@∞
*Ïiá⁄Ü«∂º~°∞. "≥Ú`«ÎO Ѩ^ŒÇ¨~°∞=∞OkÖ’ #Å∞QÆ∞~°O `Õe#O.
=Ú`åºÅ ã‘#, uiáêÅ∞ W^ŒÌ~°∂ QÆ=~°fl"≥∞O@∞ Ǩã¨ìÖ’¡
*Ë~°`«~°O@. P_≥·`Õ uO_ô QÆ∞_»¤Å∂ Jhfl TiH˜<Õ Wã¨Î~°O@.
<Õ#∞ [#QÍ_Õ ÃÑ^ŒÌ|_çH˜ áÈ"åÅ#∞H˘<Àflà◊§O. =∂^èŒ"å "åà◊§
<å~Ú# L#fl ~˘O_»∞ |ÔH¯^Œ∞ÌÅflq∞‡ QÆ∞_»¤ÖËáê~åxH˜ É’~ÚO_»∞.
=∂^èŒ=x‰õÄ_® fã¨HõáÈ~ÚO_»∞. L^ŒÜ«∞ K≥Öˇ¡Öˇfl`«∞ÎHÀ"åÅO@.
<åQÆ~°`«fl "åà◊§=∞‡`Àáê@∞ ‰õÄeѨxH˜, H˘O_»=∞‡ |„iQ˘_»¡HÍ_çH˜,
WÏì JO^ŒiH© `«ÖÏ=Hõ Ѩh =ÙOk.
=∂ <å~Ú# H˘`«Î ѨÙã¨ÎHÍÅ∞, QÆ∞_»¤Å∂ `≥zÛO_»∞. "å˜x
Eã¨∞H˘O>Ë ÉèíÖË ã¨O|~°=∞xÑ≤zÛOk. JѨʘ^•HÍ
~˘O_»∞=¸_»∞ ѨÙã¨ÎHÍÖË =ÙO_Õ~Ú =∂‰õΩ. ''FÜ«∞"≥∂‡, Wxfl
ѨÙã¨ÎHÍÅ∞ K«^Œ=`«"å ~ÀE!—— Jx H˘O_»=∞‡ XHõ>Ë
Pâ◊Û~°ºáÈ=@O. JO^Œ~°O ѨÙã¨ÎHÍefl J@∂ W@∂ uÑ≤Ê uÑ≤Ê
K«∂ã¨∞H˘<åflO. H˘`«Î |_ç QÆ∞iOz Z<Àfl ã¨OQÆ`«∞Å∞ K≥ѨCH˘<åflO.
JO^Œ~°∂ =KåÛ~°∞QÍx [Ü≥∞O^Œ∞HÀ ѨÙã¨ÎHÍÅ∞ K«∂_®¤xH˜ ~åÖÏ.
JO^Œ~°∂ Ü≥∞o§áÈ~Ú#OHõ ѨÙã¨ÎHÍÅhfl ã¨OzÖ’ ÜÕ∞ã¨∞H˘x
[Ü«∂"åo§O˜H˜ É’~Ú<å. [Ü«∞ zxyáÈ~Ú# áê=_® ã¨∂k`À
‰õΩ@∞ìH˘O@∞Ok. "åà◊§=∞‡ á⁄~Úº=ÚO^Œ∞ ‰õÄ~ÀÛx
J#fl"≥ÚO_»`å =ÙOk. QÆ|QÆÉÏ Ñ¨Ùã¨ÎHÍÅhfl fã≤ =∞OK«=∞O`å
ѨiKÕã≤<å. [Ü«∞ XH˘¯Hõ¯ ѨÙã¨ÎHõ"Õ∞ *ÏQÆ~°ÎQÍ KÕ`«∞Ö’¡H˜ fã¨∞HÀx
J~°KÕ`«∞Ö’Î `åHõ`å ¿ÑrÅhfl uÑ≤ÊOk. ѨÙã¨ÎHõ"≥∞uÎ XHõ¯™êi ÔQ˜ìQÍ
"åã¨#Ñ‘eÛ QÆ∞O_≥Åq∞O^Œ PxK«∞ÛHÀx J>Ëfl
Kå<å¿ãѨÙO_çáÈ~ÚOk. Ug∞ =∂Ï¡_»ÖÏ. Hõà◊§hà◊√§ Ѩ@ѨÏ
HÍiáÈ`å=Ù#fl~Ú. "åà◊§=∞‡ XHõ™êi `«ÖˇuÎ [Ü«∞ ™ê~Ú K«∂ã≤
`«ÖÁOK«∞HÀx ѨÙÅ¡`À |∂_ç^ŒÖ’ Hõeɡ_»`å =ÙOk. <åÔHO^Œ∞HÀ
H˘`«Î ѨÙã¨ÎHÍÅ∞ K«∂ã¨∞H˘#fl ã¨O|~°O Kå<å¿ãѨ٠xÅ=ÖÏ.
QÆ=Ú‡QÍ Ñ¨Ùã¨ÎHÍÅhfl fã≤ ã¨OzÖ’ ÃÑ@∞ìHÀx WO˜H˘zÛ<å.
á⁄^ŒÌ<Õfl |_çH˜ á⁄ÜÕ∞º@ѨC_»∞ JO^Œ~°∂ ~À_»∞¤HÍ_çH˘KåÛ~°∞
=∞=∞‡efl ™êQÆ#OѨÏxH˜. [Ü«∞H˜ Hõà◊√§ Z„~°OQÍ "≥ÚY=∞O`å
Laƒ#@∞ì#flk. Hõ~°O@∞ ã¨ÎOÉÏ<åfl#∞H˘x J>Ëfl =∞=∞‡efl K«∂™êÎ
xÅ|_»¤k. =∂ <å~Ú# [<å "åà◊§ <å~Ú# =∞=∞‡efl |_çÖ’
*Ë~°Û_®xH˜ |Ü«∞Å∞^Õ~å~°∞. "Õ∞"≥∞O`« ^Œ∂~°O áÈ~Ú Ü≥∞#H˜¯
K«∂ã≤<å [Ü«∞ P_»<Õ xÅ|_ç HõxÑ≤zÛOk.
"å#Å∞|_ç á⁄ÅO Ѩ#∞Å∞ "≥Ú^ŒÖˇ·#OHõ [Ü«∞ "åà◊§=∞‡`À
Hõeã≤ ‰õÄeH˜ÉÁÜÕ∞ºk. ZѨC_»<åfl fiHõ^˘iH˜#ѨC_˘zÛ |à’§
ã¨OQÆ`«∞Å∞, áê~îåÅ QÆ∞iOz K≥Ñ≤ÊOK«∞H˘<Õk.
"Õ∞O Ѩ^À `«~°QÆuÖ’H˘zÛ#OHõ [Ü«∞ ÃÑà‹§ÂOk.
QÀ~ÚO^Œ=∞‡ "åà◊§#fl H˘_»∞ˆH¯ ~ÚzÛ WÅ¡iHõO `≥K«∞ÛH˘#flk.
â◊OHõ~°Ü«∞ºH˜ Jk ~˘O_À ÃÑo§. "≥Ú^Œ˜ ÉèÏ~°º a_»¤x Hõ#ÖËHõ

35. 35=∞Ç≤ÏàÏ=∂~°æO v #=O|~ü – _çÃãO|~ü 2006
K«zÛáÈ~ÚOk. [Ü«∞Hõ<åfl Ѩk¿ÇÏ<Õà◊§<åfl ÃÑ^≥ÌÂÜ«ÚºOÏ_»∞.
QÀ~ÚO^Œ=∞‡ JÅ∞¡_ç KÕ`« WO˜^ŒQÆæˆ~ H˘eOѨx ÃјìzÛOk.
â◊OHõ~°Ü«∞º =∞Oz Ѩx=∞O`«∞_»x K«∞@∞ìѨHõ¯Å Tà◊§Ö’¡
¿Ñ~°∞ `≥K«∞ÛH˘<åfl_»∞. J~Ú`Õ |∞kú=∞O`«∞_»x Z=Ù~°∂ J#ÖÏ.
QÆ∞|∞Å∞ =∞o§O^ŒO>Ë KÕ¿ãKÕ¿ã Ѩx P_»áêˆ~ã≤
`åyá⁄_»∞H˘<Õ"å_»∞. Z=Ù~°<åfl U^Œ<åfl "˘ã¨∞Î=Ù KÕã‘Ü«∞=∞x¿ãÎ
Zxfl ~ÀAÅH© WKÕÛ"À_»∞QÍ^Œ∞. Xà◊√§ =∞O_ç <åÅ∞QÆ∞ u_ç`Õ
JѨʘH˜KÕÛ"À_»∞.
â◊OHõ~°Ü«∞º KÕëêìÅH˜ P=∂‡‰õÄ`«∞~°∂ ã≤QÆ∞æ`À
K«zÛá⁄ÜÕ∞º"åà◊√§. W^ÕO^Œx J_»QÆÉ’`Õ W^ŒÌsfl HõeÑ≤
Kå=Q˘>Ëì"å_»∞. J`«xfl E¿ãÎ<Õ X}˜H˜á⁄ÜÕ∞º"åà◊√§.
XHõ~ÀA <Õ#∂ =∂ J=∂‡ ÉÁã¨∞ûky =™êÎ=Ù<åflO.
QÀ~ÚO^Œ"≥∂‡à◊§ WO˜ ѨHõ¯#∞OKÕ =∂ ~ÚO˜H˜ áÈ"åÅ.
"åo§O˜ =ÚO^Œ∞ zO`«K≥@∞ìH˜O^Œ Ñ≤Ö’¡à◊§O^Œ~°∂ QÆ∞OáêÅ*Ëi
QÀÅQÀÅQÍ J~°™êÎ=Ù<åfl~°∞. ^ŒQÆæiH˜ ÉÁ~Úº K«∂¿ãÎ â◊OHõ~°Ü«∞º
=∞Oz _Àã¨∞q∞O^Œ∞#fl@∞ì<åfl_»∞. ѨOzÑ≤Ê
|∞[q∞‡O^Õã¨∞H˘<åfl_»∞. Ñ≤Ö’¡à◊√§ K«∞@∂ì *Ëi J@∞yÅ¡#∂ W@∞
ѨiÔQ`«Î#∂ QÀÅQÀÅ KÕã¨∞Î<åfl~°∞. â◊OHõ~°Ü«∞º "åà◊§x
Ѩ˜ìOK«∞HÀ‰õΩO_® ''Z=Ù„~å ##∞flq∞Oz# Ѩx=∞O`«∞_»∞,
fã¨Hõ~åO„_® <å =ÚO^Œ∞H˜. Jã¨Å∞ ##fl<Õ "≥ÚQÀ_≥=Ù„_® D
=Óà’§, ^Œ=Ú‡O>Ë ~åO„_® <å H˘_»∞‰õΩÖÏ¡~å—— KÕ`«∞Å∞ J@∂
W@∂ TѨ`å TQÆ`å J~°™êÎ =Ù<åfl_»∞.
[Ü«∞ P_Õ_® Hõ#Ѩ_»ÖÏ. QÀ~ÚO^Œ=∞‡ WO’¡ #∞Oz
ѨiÔQ`«∞ÎH˘OÏ=zÛOk.
''Xˆ~ JÜ«∂º UOk~å Wk! ~å~å... WO’¡H˜ áÈ^•O.
~Àxfl =∞l˚QÆ `åy QÆ=Ú‡# á⁄_»∞H˘O^Œ∞=ÙQÍx~å—— ... JOÏ
K≥~Úº Ѩ@∞ìHÀx WO˜™ê~Ú QÆ∞OlOk. â◊OHõ~°Ü«∞º
|O_»|∂`«∞Å∞ u_»`å K≥~Úº WkezÛ#@∞ìQÍ XHõ¯ `ÀѨÙ
`Àâß_»∞. P ~Úã¨∞~°∞H˜ QÀ~ÚO^Œ=∞‡ JO`«^Œ∂~°"≥∞o§
Ѩ_çáÈ~ÚOk. =∂ J=∞‡ 'JÜ≥∂º.... JÜ≥∂º.....— JOÏ =ÙOk.
<Õ#∞ QÆ|QÆÉÏ á⁄~Úº K≥~ںѨ@∞ìHÀx ÖË=nã≤<å. <å K≥~Úº
T`«OQÍ Ñ¨@∞ìHÀx z#flOQÍ ÖËzOk. =∞x+≤ zQÆ∞~åHÍÅ
X}˜H˜áÈ`å=ÙOk. "≥∂KÕ`«∞Å∞ ^ÀHõ¯á⁄~Úº <≥`«∞Î~˘™êÎ=ÙOk.
=∞˜ì ^Œ∞Å∞ѨÙHÀx ÃÑ·@ K≥OQÆ∞`À Hõà◊§hà◊√§ `«∞_»∞K«∞H˘#flk.
''"å_ç`À Ü≥∞O^Œ∞‰õΩ QÀ~ÚO^Œ=∂‡! "å_çˆH=∞<åfl
=∞#Ö’HõO `≥Å™êÎ =ÙO^•! Jk kˆQ^•HÍ ZO^Œ∞‰õΩ Hõke™êÎ=Ù——
J#flk =∂ J=∞‡.
''J@∞E_»=∂‡! Tà’§"åà◊§O^Œsfl J=∞‡ÅHõ¯Å∞
áê_»`å=Ù<åfl_»∞. P™ê=ÚÅ∞H˜ Xà◊√§=∞O_ç`Õ =∂H© h_» ‰õÄ_®
=ÙO_»^Œ∞. D_çO`« ã≤QÆ∞æ=∂e<À_»x `≥b^Œ=∂‡! U^À
=∞QÆk‰õΩ¯QÍ `À_»∞QÍ =ÙOÏ_»#∞H˘<åflQÍx, JÅ∞¡_ç ¿Ñ~°∞`À
â‹xx `≥zÛ ÃÑ@∞ìH˘O@∞<åfl##∞HÀÖË^Œ=∂‡—— JO@∂
QÀ~ÚO^Œ=∞‡ ÉÏ^èŒÑ¨_çOk.
P Q˘_»=Ö’¡<Õ W^ŒÌ~°∞ Ñ≤Å¡efl Hõ#flk [Ü«∞. QÀ~ÚO^Œ=∞‡
kQÆ∞Ö’Î ZO_»∞Hõ˜ìѨÙÖÏ¡Öˇ·áÈ~ÚOk. XHõ™êi â◊OHõ~°Ü«∞º KÕÅÖ’¡
HõÅ∞¡w¿ãHÍ_» k‰õΩ¯`≥eÜ«∞‰õΩO_® `åy á⁄_»∞‰õΩ<åfl_»∞. JO^Œ~°∂
Wà◊§H˘KÕÛ@ѨC_»∞ ZO`«ÖËÑ≤<å ÖË=ÖË^ŒO@. ky#OHõ =™êÎ_≥¡=∞‡x
=KÕÛâß~°∞. U J~°ú~å„uHÀ `≥e"˘K«∞ÛO@k. pHõ’¡
Z@∞É’`«∞<åfl_À `≥eÜ«∞Hõ TiH˜ Kå<å ^Œ∂~°OÖ’ =ÙO_Õ
áê_»∞|_»¤ ÉÏ~ÚÖ’ Ѩ_çáÈ~ÚO_»∞. Jk K«∞@∂ì ^Œ~°O`å
Ѩ_çáÈ~Ú =Úà◊¥§ HõOѨ֒ΠxO_»∞O@k. ~˘O_»∞ =¸_»∞ ~ÀAÅ∞
U_Õ_Àfl ZuHÍ~°∞. "Õ∞Hõ `«Ñ≤ÊOK«∞HÀxÉ’`Õ Z`«∞‰õΩ¯OÏÉ’~Ú#
"åà◊§H˜ `«@∞ìHÀÖË#O`« "åã¨<˘ã¨∞Î#fl^ŒO@. U J_çq ѨO^À
K«K«∞ÛO@^Œx K«∂¿ãÎ hà◊§ q∞O^Œ 'ѨOz— `ÕÖÏÎ HõxÑ≤zÛO^ŒO@.
"åà◊√§ ÉèíÜ«∞Ѩ_çáÈ~Ú Tà’§H˘zÛ K≥áêÊ~°∞. JO^Œ~°∂ ÉÁ~Úº
K«∂¿ãÎ â◊OHõ~°Ü«∞º â◊=O K«∂_»ÖË#@∞ìQÍ áê_≥·áÈÜ«Ú#flk.
''<å^Õ##∞‰õΩO>Ë ^•x |`«∞‰õÄ #_ç=∞^≥ÌÖ’ `≥ÖÏ¡i
áÈ~ÚO^Œ——x QÆ∞O_≥Å∞ ÉÏ^Œ∞H˘x U_çÛOk QÀ~ÚO^Œ=∞‡. JO`«
Hõëêìxfl Z@ìkQÆq∞OyO^ÀQÍx [Ü«∞ <≥Å u~°‰õΩ¯O_®<Õ "åà◊§=∞‡
˜Ñ¶≤#¡ QÆOѨ Éèí∞[q∞‡O^ŒÔH`«∞ÎH˘#flk.
''XHõ© ~˘O_»∂ QÍ^Œ∞, P~°∞ Hõ_»∞ѨÙÅ∞ xO_®Å.
f~°∞ÉÏ@∞QÍ U_»=_»OQÍ^Œ∞QÆ^• Kå=_®xQÆ∂æ_® Kå`«QÍ<åÌxfl.
WO`«HõO>Ë `«¿ÑÊ^Õ=ÚOk—— J#flk ѨÅHõiOz#ѨC_»∞.
UO u#fl~À Z@ìHõ+¨ìѨ_®¤~À "åà◊§ˆH `≥eÜ«∂Å. K≥Öˇ¡efl,
`«=Ú‡}˜‚ Ѩ^À `«~°QÆ^•ÌHÍ K«kqOzOk. "å_»∞ <≥Å∂¡~À¡
|OQÍ~°∞Ѩx <Õ~°∞ÛH˘x P_»<Õ z#fl JOQÆ_çÃÑ@∞ìH˘<åfl_»∞. W^ŒÌiH©
ÃÑo§à◊§~ÚáÈÜ«∂~Ú. Ñ≤Å¡e^ŒÌsfl `«=Ú‡_ç^ŒQÆæ~°∞Oz K«kq™êÎ
=ÙOk. QÀ~ÚO^Œ=∞‡ ÉÏQÍ =Úã¨e^•<åÖˇ·áÈ~ÚOk. D_»<Õ
‰õÄ`«∞iH˜ `À_»∞QÍ WÅ∞¡ HõxÃÑ@∞ìHÀ#∞O@k. ˜Ñ¶≤#¡ QÆOѨ
=∂„`«O WOHÍ [Ü«∞ Éèí∞[q∞‡O^Œ<Õ =ÙOk. X
H˘`«ÎѨÙã¨ÎHõO
=∂iÛ 8.... K«i„`å=Ö’Hõ#O
=∞Ç≤ÏàÏ=∂~°æO „ѨK«∞~°}
¿ÑrÅ∞ – 58
"≥Å – 20 ~°∂áêÜ«∞Å∞

36. 36 =∞Ç≤ÏàÏ=∂~°æO v #=O|~ü – _çÃãO|~ü 2006
^Õâ◊"Õ∞ÖËx„Ѩ*ÏhHõO
„ѨѨOK«OÖ’x HÍOkj‰õΩÅÖ’ áêÅã‘ÎhÜ«ÚÖË UÔH·Hõ
JuÃÑ^ŒÌ |$O^ŒO. „ѨѨOK« â◊~°}Ï~°∞÷Å∞ „Ѩu =ÚQÆ∞æiÖ’ XHõ~°∞
áêÅã‘Î<å "å~°∞. „ѨѨOK«"åºÑ¨ÎOQÍ 65 ÅHõ∆Å=∞Ok áêÅã‘Î<å
â◊~°}Ï~°∞÷Å∞<åfl~°x JOK«<å. "≥∞*Ïi© ã¨OYºÖ’x áêÅã‘Î<å
â◊~°}Ï~°∞÷Å∞ W„*Ï~ÚÖò ã¨iǨÏ^Œ∞ÌʼnõΩ 100 "≥∞ÿà◊§Ö’Ѩ٠á⁄~°∞QÆ∞#
=Ù#fl J~°Éò ^ÕâßÅÖ’<Õ rqã¨∞Î<åfl~°∞. â◊~°}Ï~°∞÷ÅÖ’x ã¨QÍxH˜
ÃÑ·QÍ [<åÉèÏ *’~å¤<£Ö’<Õ x=ã≤ã¨∞Î<åfl~°∞. ã¨∞=∂~°∞ 37.7% =∞Ok
"≥ãπì ÉϺOH±, QÍ*Ï„ã≤ìÑπÅÖ’ x=ã≤ã¨∞Î<åfl~°∞. P„Hõq∞`«
„áêO`åÅÖ’x „Ѩ[ÅÖ’ g~°∞ 50âß`«OQÍ =Ù<åfl~°∞. ã≤iÜ«∂,
Öˇ|<å<£ÅÖ’ 15% =∞Ok x=tã¨∞Î<åfl~°∞. 2,60,000 =∞Ok
JO`«~°æ`« x~åfiã≤`«∞Öˇ·# áêÅã‘ÎhÜ«ÚÅ∞ W„*ÏÜ≥∞ÖòÖ’ =Ù<åfl~°∞.
q∞ye# â◊~°}Ï~°∞÷Å∞ „ѨѨOK«"åºÑ¨ÎOQÍ ~Ú`«~° J~°Éò
„ѨѨOK«O`À HõeÑ≤ QÆÖòÊù ^ÕâßÅ #∞O_ç DlÑπì =~°‰õÄ
x=ã≤ã¨∞Î<åfl~°∞. áêÅã‘ÎhÜ«ÚʼnõΩ áœ~°∞Å∞QÍ HÍh, â◊~°}Ï~°∞÷Å∞QÍ
HÍh ZÖÏO˜ ǨωõΩ¯Å∂ ÖË=Ù. z=~°‰õΩ â◊~°}Ï~°∞÷ʼnõΩO_Õ
=∂~°Û_®xH˜ gÅ∞ÖËx ǨÏÔH·¯# `«=∞ ^ÕâßxH˜ uiy "Õàı§ ǨωõΩ¯#∞
‰õÄ_® áêÅã‘ÎhÜ«ÚʼnõΩ x~åHõiOKå~°∞. D q^èŒOQÍ
=∂`«$Éèí∂q∞ #∞O_ç ÃÑHõeOz"Õã≤<å, K≥ÖÏ¡K≥^Œ∞Ô~·,
"ÕÏ_»|_»∞`À#fl áêÅã‘ÎhÜ«ÚÅ∞ ^Œ∞~å„Hõ=∞}^•~°∞Öˇ·#
W„*ÏÜ≥∞Öò, J"≥∞iHÍʼnõΩ =ºuˆ~HõOQÍ ~årÖËx áÈ~åÏxfl
H˘#™êyã¨∞Î<åfl~°∞. áêÅã‘Î<å u~°∞QÆ∞ÉÏ@∞ QÆ∞iOz ZO`À H˘O`«
`≥Å∞ã¨∞Î#flѨʘH©, áêÅã‘ÎhÜ«ÚÅ Wà◊§ÃÑ· W„*Ï~ÚÖò ^•_»∞Å
QÆ∞iOp, „Ѩ[Å∞ ǨÏ`åºHÍO_»‰õΩ QÆ∞~°=_»O QÆ∞iOp "å~°ÎÅ`À
"å~åÎѨ¢uHõÅ∞ xO_çáÈ`«∞#flѨʘH© ~¸ áÈ~å@OÖ’ áêÅã‘Î<å
=∞Ç≤Ïà◊Å áê„`« QÆ∞iOzQÍh, "åi ™ê÷~Úx QÆ∞iOzQÍh, "å~°∞
Z^Œ∞~˘¯O@∞#fl ã¨=∞㨺ŠQÆ∞iOzQÍh, "å~°∞ x~°fiÇ≤ÏOKåeû#
|Ǩï=ÚY Ü«Ú^ŒúO QÆ∞iOz QÍh KåÖÏ `«‰õΩ¯=QÍ K≥ѨÊ_»O
[~°∞QÆ∞`ÀOk. áêÅã‘Î<å =∞Ç≤ÏàÏ ã¨OѶ¨∂xH˜ K≥Ok# XHõ =∞Ç≤Ïà◊
=∂@Ö’¡<Õ ''áêÅã‘Î<å =∞Ç≤Ïà◊Å rq`åÖ’¡H˜ =∞iO`«QÍ
â’kèOK«_®xH˜ x*ÏxH˜ ~Ú^Õ ã¨Ô~·# ã¨=∞Ü«∞O. |Å"≥∞ÿ#
ã¨O„Ѩ^•Ü«∂Å∞ =∞Ç≤Ïà◊efl H˜OkH˜ `˘H˜¯ÃÑ_»∞`«∞#flѨʘH©,
J`«∞º#fl`« `åºQÍÅ#∞ KÕã¨∞Î#fln, Z‰õΩ¯=QÍ ÉÏ^èŒÅ#∞
J#∞Éèíqã¨∞Î#fln "Õ∞"Õ∞. ™êOѶ≤∞Hõ ÉÏ^茺`«Ö’¡ =¸_çO@
Ô~O_»∞=O`«∞Å∞ =∞Ç≤Ïà◊ÖË Éèíiã¨∞ÎO_»QÍ q∞ye# ÉèÏ~åxfl
ѨÙ~°∞+¨µÅ∞ =Ç≤Ïã¨∞Î<åfl~°∞——. áÈ~å@OÖ’ áêÅã‘Î<å =∞Ç≤Ïà◊Å rq`«
*Ï_»Å#∞ f¿ã „Ѩܫ∞`«fl"Õ∞ ~Úk.
áêÅã‘Î<åã¨=∂[OÖ’=∞Ç≤Ïà◊Åã¨O„Ѩ^•Ü«∞Hõ™ê÷#O
áêÅã‘Î<å ã¨=∂[O „áê^äŒq∞HõOQÍ Éèí∂™êfi=∞º, Ñ≤`«$™êfi=∞º
ã¨=∂[O. ™ê^è•~°}OQÍ =∞QÆÑ≤Å¡"å_ç ѨÙ@∞ìHõ#∞ ™êfiQÆuOz
ѨO_»∞QÆ KÕã¨∞‰õΩOÏ~°∞. J^Õ P_»Ñ≤Å¡ ѨÙ_ç`Õ ‰õΩ@∞OÉÏxH˜
|~°∞=ÙQÍ Ñ¨iQÆ}˜™êÎ~°∞. P"≥∞ÃÑ· x~°O`«~° xѶ¨∂, P"≥∞ QÆ∞iOz#
zO`å =ÙO@∂<Õ =ÙOÏ~Ú. P"≥∞ WO˜H˜ PÅ㨺OQÍ =¿ãÎ,
HÍ~°}"≥∞ÖÏO˜^≥·<å 㨈~, P"≥∞#∞ tH˜∆™êÎ~°∞. ѨÙ~°∞+¨µx Q“~°=O
J`«#∞ =ºH˜ÎQÆ`«OQÍ ™êkèOz# "å˜ÃÑ· P^è•~°Ñ¨_ç HÍHõ
‰õΩ@∞O|OÖ’x =∞Ç≤Ïà◊Å#∞ xÜ«∞O„uOK«_»OÖ’x J`«x
™ê=∞~°÷ºOÃÑ· P^è•~°Ñ¨_ç =ÙO@∞Ok. =∞Ç≤Ïà◊Å „Ѩ=~°Î#‰õΩ
ѨÙ~°∞+¨µ_Õ ÉÏ^茺`« =Ç≤ÏOKåe `«Ñ¨Ê KåÖÏ q+¨Ü«∂Ö’¡ =∞Ç≤Ïà◊Å∞
ã¨fi`«O„`«OQÍ =∂Ï¡_»@O J<Õk =ÙO_»^Œ∞. ÉÏźO #∞OKÕ
q#Ü«∞OQÍ =ÙO_®Åh, =∂Ï¡_Õ =∂@Ö’¡, KÕ¿ã Ѩ#∞Ö’¡
xÜ«∞O„`«} Hõey=ÙO_®Åh <≥·uHõ „Ѩ=~°Î<å ã¨∂„`åÅ q+¨Ü«∞"≥∞ÿ
ÉÏeHõʼnõΩ É’kè™êÎ~°∞. "å~°∞ `«=∞ '`«‰õΩ¯= ™ê÷~Ú—x
|Å=O`«OQÍ XѨÙÊHÀ"åeû =ÙO@∞Ok, ã¨Ç≤ÏOKåeû =ÙO@∞Ok.
^Œ∂~°„áêO`åxH˜ áÈ~Ú K«^Œ"åeû =¿ãÎ P"≥∞‰õΩ L#fl`« q^Œº‰õΩ
J#∞=∞u =ÙO_»^Œ∞. =∞Ç≤Ïà◊ „Ѩ^è•#OQÍ KÕÜ«∞=Åã≤Ok
ÉèÏ~°ºQÍ<À, `«e¡QÍ<À =ÙO_»@O. P"≥∞ ™ê÷#O ~ÚO˜H˜ =∂„`«"Õ∞
Ѩiq∞`«"≥∞ÿ =ÙO@∞Ok. P"≥∞ ÃÑo§x `«e¡^ŒO„_»∞ÖË x~°‚~Ú™êÎ~°∞.
ÃÑo§H˘_»∞‰õÄ, ÃÑo¡ ‰õÄ`«∞~°∂ ÃÑo§~ÀA# =∂„`«"Õ∞ XHõi<˘Hõ~°∞
K«∂ã¨∞‰õΩOÏ~°∞. `«#HÀã¨O `«=∞ `«e¡^ŒO„_»∞Å∞ x~°‚~ÚOz#
ã¨O|O^è•xfl ÃÑo§‰õÄ`«∞~°∞ x~åHõiOKÕO^Œ∞‰õΩ gÅ∞ÖË^Œ∞. Éèí~°Î
HÀˆ~ „Ѩu HÀiHõ#∂ ÉèÏ~°º JOwHõiOKÕÖÏ x~°ƒO^èŒO =ÙO@∞Ok.
ÉèÏ~°º#∞ âßs~°HõOQÍ tH˜∆OKÕ Ç¨Ï‰õΩ¯ ‰õÄ_® Éèí~°Î‰õΩ =ÙO@∞Ok.
ÉèÏ~°ºx Kå=ÉÏ^Œ_»O xÜ«∞=∞ q~°∞^ŒúO HÍ^Œ∞HÍh, JѨÙÊ_»Ñ¨ÙÊ_»∂
^≥|ƒÅ f„=`«#∞ ¢Ñ¨tflOK«_»O =∂„`«"Õ∞ =ÙO@∞Ok. W™ê¡O
<åºÜ«∞O „ѨHÍ~°O ÃÑo§ J<Õk XHõ Ѩq„`« HÍ~°ºOQÍ HÍHõ XHõ
XѨÊO^ŒOQÍ =ÙO@∞Ok. JO^Œ∞Hõx q_®‰õΩÅ∞ fã¨∞HÀ=_»O
™ê^茺"Õ∞ J=Ù`«∞Ok. q_®‰õΩÅ∞ fã¨∞‰õΩ#fl ѨÙ~°∞+¨µ_çfl ã¨=∂[O
Hõhflˆ~ Hõ`«∞ÎÅ∞ KÕã≤ áÈ~å_»∞`«∞#fl áêÅã‘Î<å =∞Ç≤Ïà◊Å∞
–Ѷ¨ÓÖò=Ou
JO`«~å˚fÜ«∞OJO`«~å˚fÜ«∞OJO`«~å˚fÜ«∞OJO`«~å˚fÜ«∞OJO`«~å˚fÜ«∞O

37. 37=∞Ç≤ÏàÏ=∂~°æO v #=O|~ü – _çÃãO|~ü 2006
ã‘fiHõiã¨∞ÎOk. KåÖÏ ™œHõ~°º=O`«OQÍ J`«_»∞ uiy ÃÑo§
KÕã¨∞HÀ=K«∞Û. HÍh, ÃÑo§ qzÛù#fl=∞=_®xH˜ HÍ~°}OQÍ „ã‘ÎÜÕ∞
xOkOѨ|_»∞`«∞Ok. ÃÑo§ J~Ú# =∞Ç≤Ïà◊‰õΩ =ÙO_Õ Hõhã¨OQÍ
|Ü«∞@uiˆQ ¿ãfiK«Ûù#∞ ‰õÄ_® ~¸ q_®‰õΩÅ∞ fã¨∞‰õΩ#fl
=∞Ç≤Ïà◊ HÀÖ’Ê`«∞Ok. =∞Ç≤Ïàı q_®‰õΩÅ∞ HÀ~°∞‰õΩO>Ë P"≥∞ `«#
"≥∞ǨÏ~ü (q"åÇ¨Ï ã¨=∞Ü«∞OÖ’ =~°∞x `«e¡^ŒO„_»∞Å∞ =^èŒ∞=Ù
`«e¡^ŒO„_»∞ʼnõΩ WKÕÛ ™⁄=Ú‡ – Hõ<åºâ◊√ůO =O˜k)x
HÀÖ’Ê`«∞Ok. q_®‰õΩÅ HÀã¨O =∞Ç≤Ïà◊ `«# Éèí~°Î J#∞=∞ux
á⁄O^•eû =ÙO@∞Ok. J`«_»∞ ‰õÄ_® Pi÷HõѨ~°"≥∞ÿ# P^è•~åhfl,
Ñ≤Å¡Å Hõã¨ì_ôx =∞Ç≤Ïà◊ =^Œ∞Å∞‰õΩO>Ë<Õ JOwHõi™êÎ_»∞. x~°¡Hõ∆ºO,
=kÖË™êÎ_Õ"≥∂#<Õ x~°O`«~°O ɡ^Œ∞~°∞ Ѩ٘ìOKÕ |ǨïÉèÏ~åº`«fiO
=∞iO`« ÉÏ^èŒ#∞ HõeyOKÕ ™ê^èŒ#OQÍ =ÙO@∞Ok. =∞QÆÑ≤Å¡"å_≥·`Õ
9 ã¨O.Å∞, P_»Ñ≤Å¡ J~Ú`Õ 11ã¨O. =¿ãÎ Ñ≤Å¡Å ã¨O~°Hõ∆}Ï Ç¨Ï‰õΩ¯
‰õÄ_® =Úyã≤áÈ`«∞Ok.
W™ê¡q∞H± K«@ìOÖ’ =∞Ç≤Ïà◊Å "å~°ã¨`«fi ǨωõΩ¯‰õΩ Ǩg∞
=ÙOk. HÍh, P"≥∞‰õΩ ѨÙ~°∞+¨µ_»∞ á⁄O^Õ^•xÖ’ ã¨QÆO =∂¢`«"Õ∞
á⁄O^ÕO^Œ∞‰õΩ ǨωõΩ¯ =ÙO@∞Ok. HÍh, áêÅã‘Î<å ã¨=∂[OÖ’x
=∞Ç≤Ïà◊Å∞ ZšѨÙÊ_»∂ ѨÙ~°∞+¨µÅ∞, `«O¢_ç, ™È^Œ~°∞_»∞, Éèí~°Î
H˘_»∞‰õΩ ÖË^• ѨÙ@ìÉ’ÜÕ∞ H˘_»∞‰õΩ ã¨O~°Hõ∆} H˜O^Õ =ÙOÏ~°∞.
^•O`À KåÖÏ=∞Ok =∞Ç≤Ïà◊Å∞ `«=∞ ™È^Œ~°∞ʼnõΩ J#∞‰õÄÅOQÍ
`«=∞ "å~°ã¨`«fi ǨωõΩ¯#∞ =^Œ∞Å∞‰õΩ<ÕÖÏ XuÎ_çH˜ Ö’#=Ù`å~°∞.
=∞Ç≤Ïà◊ `«# ǨωõΩ¯#∞ QÆ∞iOz J_çy, ‰õΩ@∞OÉÏxfl
áê_»∞KÕã≤O^Œ<Õ ¿Ñ~°∞=ã¨∞ÎO^Õ"≥∂ J<Õ ÉèíÜ«∞O`À<Õ =∞Ç≤Ïà◊Å∞
™ê^è•~°}OQÍ ÖÁOyáÈ`å~°∞.
P ~°HõOQÍ ã¨O㨯$uh, ã¨O„Ѩ^•Ü«∂hfl ã¨O~°H˜∆OKÕ"åiQÍ
Q“~°"åxfl á⁄O^Õ =∞Ç≤Ïà◊Å∞ "嘈H „Ѩ^è•#OQÍ |Å=Ù`«∞<åfl~°∞.
*Ïuq=ÚH˜Î áÈ~å@O`À áê@∞QÍ L`ÕÎ*Ïxfl ѨÙOA‰õΩ#fl Ö∫H˜Hõ,
„Ѩ*Ï™êfiq∞Hõ ÉèÏ"åÅ g∞^Œ ^è•i‡Hõ, =∞`«`«`«fi ÉèÏ"åÅ∞ Ѩ@∞ì#∞
™êkèã¨∞Î<åfl~Ú. =∞Ç≤Ïà◊Å∞ `«=∞ ǨωõΩ¯efl „ѨHõ˜OK«∞HÀ=_»=¸,
Ѩiã≤÷`«∞Å∂ =∞Ç≤Ïà◊Å rq`åÖ’¡ =∂~°∞ÊÅ#∞ Jx"å~°ºOQÍ
KÕã¨∞Î<åfl~Ú.
áêÅã‘Î<åÖ’x=∞Ç≤Ïà◊ńѨã¨∞Î`«Ñ¨iã≤÷u
q=ÚH˜Î HÀã¨O ™êQÆ∞`«∞#fl Ü«Ú^ŒúO, â◊~°}Ï~°∞÷Å∞QÍ<À,
P„Hõ=∞} H˜O^Œ<À x~°O`«~°O rqOKåeû# Ѩiã≤÷f áêÅã‘Î<å
ã¨=∂[OÖ’ J<ÕHõ ™ê=∂lHõ, Pi÷Hõ =∂~°∞ÊÅ#∞ `≥zÛOk.
‰õΩ@∞O| PÅO|# HÀã¨O ÉÏeHõʼnõΩ K«^Œ∞=Ù J=ã¨~°=∞<Õ
q+¨Ü«∞O ÉÏQÍ QÆ∞iÎOѨ٠á⁄OkOk. ^•O`À K«^Œ∞=Ù‰õΩ#fl =∞Ç≤Ïà◊Å
ã¨OYº ÃÑ~°∞QÆ∞`ÀOk. `«~°QÆuÖ’ ÉÏÅ∞~° „ѨHõ¯<Õ ‰õÄ~ÀÛ=_®xH˜
ÉÏeHõÅ#∞ J#∞=∞uã¨∞Î<åfl~°∞. P„Hõ=∞}ÏkèHÍ~°∞ʼnõΩ =ºuˆ~HõOQÍ
"å~°∞ q^•ºi÷ L^Œº=∞OÖ’ „ѨHõ¯„ѨHõ¯<Õ xÅ|_ç
áÈ~å_»∞`«∞<åfl~°∞. ã¨O„Ѩ^•Ü«∞HõOQÍ Ñ¨Ù~°∞+¨µÅ JkèHÍ~° ѨikèQÍ
=Ù#fl"å˜Ö’¡ Z‰õΩ¯= ÉèÏQÆOÖ’H˜ =∞Ç≤Ïà◊Å∞ „Ѩ"ÕtOKå~°∞.
Hõ+¨ì`«~°"≥∞ÿ# =º=™êÜ«∞ ã¨O|O^èŒ Hõ~°Î"åºÅÖ’<Õ HÍHõ, á¶êºHõìsÅÖ’
Ѩx"å~°∞QÍ, =$uÎ q^•ºHÍ~°∞Å∞, ©K«~°∞¡, _®Hõì~°∞¡ `«k`«~°
~°OQÍÖ’¡ ѨxKÕ¿ã"åi ã¨OYº ÃÑiyáÈ`«∂ =ÙOk. =∞Ç≤Ïà◊Å∂,
ѨÙ~°∞+¨µÅ∂ HõÅ∞ã¨∞HÀ=_»O, Hõeã≤ ѨxKÕÜ«∞_»"Õ∞ HÍHõ „¿Ñ=∞
q"åǨÅ∞ ‰õÄ_® ™ê^è•~°}=∞Ü«∂º~Ú. ™ê=∂lHõ, ~å[H©Ü«∞
L^Œº=∂Ö’¡ ÉèÏQÆ™êfi=ÚÅ=_»O =∞Ç≤Ïà◊Å ™ê÷#OÖ’ =∂~°∞Ê
`≥zÛ, "å~°∞ |Ç≤Ï~°OQÆ „Ѩ*Ï r=#OÖ’ HõxÑ≤OK«_»O
„áê~°OÉèí=∞~ÚOk. KåÖÏ PÅ㨺OQÍ#∂, Ju Hõ+¨ìOg∞^Œ#∂
J~Ú#ѨʘH© =∞Ç≤Ïà◊Å áê„`«#∂, "åi ™ê^èŒ##∂ ã‘fiHõiOK«_»O,
„Ѩâ◊Oã≤OK«_»O [iyOk.
J~Ú<å ~ÚѨʘH© q^Œº, L^ÀºQÍÅÖ’¡#∂ z=iH˜
áÈ~åÏÅ∞, ã¨OѶ¨∂Ö’¡ ‰õÄ_® ѨÅ∞ ™ê÷~ÚÖ’¡ =∞Ç≤Ïà◊Å∞
J##∞‰õÄÅ ã≤÷uÖ’<Õ =Ù<åfl~°∞. Pi÷HõѨ~°"≥∞ÿ# =uÎ_»∞Å∞ JÖÏ
=ÙO>Ë, =∞Ç≤Ïà◊Å∞ WO˜ |Ü«∞@ XHõ Ǩϟ^•#∞ Hõey=ÙO_»@O
ÖË^• L^ÀºQÆO KÕÜ«∂Å<Õ ÉèÏ=# ‰õÄ_® „ѨuѶ¨∞@##∞
Z^Œ∞~˘¯O@∞<åfl~Ú. ã¨=∂[OÖ’ "åi‰õΩ#fl `«‰õΩ¯= ™ê÷~Ú=Å¡
=∞Ç≤Ïà◊Å∞ `«~°K«∞QÍ KåÖÏ `«‰õΩ¯= "Õ`«#O Hõey, U"À H˘xfl
áÈ~å@OÖ’ =Ù#fl J<ÕHõ =∞Ok =∞Ç≤Ïà◊ÅÖ’ XHõÔ~·#
L"£∞Öˇ·ÖÏ 1976Ö’ Ü«Ú^ŒúO „áê~°OÉèí=∞ÜÕ∞º <å˜H˜
QÆ~°ƒù=u. c~°∞òÖ’x "åi HͺOѨÙÅÃÑ· ã≤iÜ«∞#∞¡
^•_çKÕã≤, <åâ◊#O KÕ¿ã <å˜H˜ P"≥∞ ‰‰õÄ`«∞i =Ü«∞ã¨∞
ˆH=ÅO <åÅ∞QÆ∞ <≥ÅÖË. L"£∞Öˇ·ÖÏ XHõ Ã+Åì~ü #∞O_ç
=∞~À Ã+Åì~ü‰õÄ, qq^èŒ áÈã¨∞ìʼnõΩ "å~°ÎÅ#∂,
iáÈ~°∞ìÅ#∂ "≥∂ã¨∞‰õΩO@∂ uiˆQk. XHõ"Õà◊ ~ÚO˜H˜
~åQÆeˆQ Ѩiã≤÷u =ÙO>Ë P"≥∞ ~å„u XO˜QÆO@‰õΩ
~ÚO˜H˜ =zÛ, =∞m§ L^ŒÜ«∞O 6QÆO.ʼnõΩ ~ÚO˜x
q_»zÃÑ>Ëìk. ã¨OH∆ÀÉèí ã¨=∞Ü«∞OÖ’ ~ÚÖÏ KÕÜ«∞_»O
=∞Ç≤Ïà◊ʼnõΩ KåÖÏ ã¨Ç¨Ï["≥∞ÿ# q+¨Ü«∞OQÍ =∂iOk.
Ñ≤Å¡Å∂, Éèí~åÎ ... ~ÚOHÍ U q+¨Ü«∞O Hõ<åfl ‰õÄ_® ã¨=∞+≤ì
Hõ~°Î=ºO =ÚO^Œ∞ xÅ∞ã¨∞ÎOk. ã¨fiO`« ‰õΩ@∞O|O HõO>Ë
‰õÄ_® J^Õ =ÚO^Œ∞O@∞Ok. ''ÉÏO|∞ ^•_»∞Å∞ [iˆQ
ã¨=∞Ü«∞OÖ’, Ü«Ú^ŒúO [iˆQ ã¨=∞Ü«∞OÖ’ ~ÀA"ås
ã¨=∞㨺Å∞, rq`«OÖ’x ™ê=∂#º qÅ∞=Åhfl ‰õÄ_®
"≥Ú`«ÎOQÍ =∂Ü«∞"≥∞ÿáÈ`å~Ú. „Ѩun =∂~°∞`«∞Ok.——
JO@∞Ok L"£∞Öˇ·ÖÏ.

38. 38 =∞Ç≤ÏàÏ=∂~°æO v #=O|~ü – _çÃãO|~ü 2006
ǨωõΩ¯Å∞ Hõey# ÖË^• Z@∞=O˜ ǨωõΩ¯Å∂ ÖËx L^ÀºQÍÅ#∞
ã‘fiHõiOKåeû =™ÈÎOk. "åiH˜ Ü«¸xÜ«∞<£ ~°Hõ∆õ} ÖË^Œ∞.
L^ÀºQÍÅ∞ KÕ¿ã =∞Ç≤Ïà◊Å∞ J<ÕHõ=∞Ok Jq"åÇ≤Ï`«∞Å∞QÍ<Õ
=ÙO_çáÈ`«∞<åfl~°∞. |Ü«∞@ L^ÀºQÍÅ∞ KÕÜ«∞_»O`Àáê@∞ WO’¡
ѨxH©, Ñ≤Å¡Å ã¨O~°Hõ∆}‰õÄ ‰õÄ_® "åà◊§^Õ Ñ¨ÓiÎ ÉÏ^茺`«QÍ
=ÙO’Ok. â◊~°}Ïi÷ ta~åÖ’¡ ‰õÄ_® ~Ú^Õ Ñ¨iã≤÷u. HͺOѨÙÖ’¡
ÉÏÅ∞~°#∞ ¿ãfiK«ÛùQÍ =kÖËã≤, z#fl z#fl ÉÏeHõʼnõΩ ‰õÄ_®
`«=∞Hõ<åfl z#fl"åi ã¨O~°Hõ∆}Ï ÉÏ^茺`«#∞ JѨÊy™êÎ~°∞. ^•O`À
áÈ~å@OÖ’ =∞Ç≤Ïà◊Å∞ KåÖÏ |ÅOQÍ Pq~°ƒùqOz#ѨʘH©,
ÉÏÅ∞~°Ö’ =∂¢`«O PkèHõº`å ÉèÏ=O H˘#™êQÆ∞`«∂<Õ =ÙO@∞Ok.
‰õΩ@∞O|Ç≤ÏO㨠Jã¨Å∞ K«~°Û‰õΩ ~å=_»"Õ∞ Hõ+¨ìO.
WOuѶ¨^• =∞Ç≤Ïà◊Å áê„`«Ö’<Õ HÍHõ "åi K≥·`«#ºOÖ’ ‰õÄ_®
=∂~°∞ÊÅ∞ KÕã≤Ok. „Ѩã¨∞Î`«O „ã‘ÎѨÙ~°∞+¨µÅ∞ x~°fiÇ≤Ïã¨∞Î#fl áê„`«‰õÄ,
ã¨O„Ѩ^•Ü«∞Hõ Hõ@∞ìÉÏ@∂¡, qÅ∞=ʼnõÄ =∞^茺 =Ù#fl "≥·~°∞^蕺Å
=Å# "åi^ŒÌi =∞^蕺 JO`«~°æ`« áÈ~å@O KÀ@∞KÕã¨∞‰õΩO’Ok.
D „Hõ=∞OÖ’<Õ J<ÕHõ =∞Ok `«=∞ Ѩiq∞`«∞Å#∞ JkèQÆq∞OKÕ
„Ѩܫ∞`«flO KÕã¨∂Î W„*ÏÜ≥∞Öò P„Hõ=∞}‰õΩ =ºuˆ~HõOQÍ, `«=∞
ã¨fiO`« ã¨=∂[OÖ’x Hõ@∞ìÉÏ@∞¡, PK«~°}ʼnõΩ =ºuˆ~HõOQÍ ‰õÄ_®
áÈ~°∞ÉÏ@ Ѩ_»∞`«∞<åfl~°∞. |Ǩï=ÚYOQÍ KÕÜ«∂eû# D Ü«Ú^ŒúO
KåÖÏ Hõ+¨ì`«~°"≥∞ÿ# ÅHõ∆ºO.
Wà◊§Ö’¡, ÔQiÖÏ¡ HÍ~åºÅÜ«∂Ö’¡, áê~î°âßÅÖ’¡, Hõ=∂O_À rÑπÅ qO_£ +‘Öò¤û ÃÑ·<å – ~ÚÖÏ JxflKÀÏ¡ P"≥∞ á¶È’
=ÙO@∞Ok. ta~åÅÖ’ =ÙO_Õ [<åxH˜ ÉÏQÍ `≥eã≤# =ÚMÏÖ’¡ P"≥∞ =ÚYO XHõ˜. 1978, =∂iÛ 11# Ѷ¨∞’~°OQÍ
HÍeÛ"Õã≤# XHõ =∞Ç≤Ïà◊ =∞$`«^ÕǨÏO Ü≥ÚHõ¯ Jã¨Ê+¨ì"≥∞ÿ# z„`«O „ѨѨOK«"åºÑ¨ÎOQÍ „Ѩ™ê~°O JÜÕ∞º =~°‰õÄ P"≥∞
QÆ∞iOz Z=iH©, Ug∞ `≥eÜ«∞^Œ∞. P z„`«OÖ’x =∞Ç≤Ïàı 21ã¨OIIÅ ^ŒÖÏÖò. Öˇ|<å<£‰õΩ K≥Ok# ~¸ áêÅã‘Î<å
=∞Ç≤Ïà◊ q=ÚH˜Î áÈ~å@ Ü≥∂^èŒ∞Ö’¡ XHõ~°∞. â◊„`«∞=Ù‰õΩ QÆ∞O_≥HÍÜ«∞ =O˜ JuÃÑ^ŒÌ Ü«¸^Œ∞#QÆ~°"≥∞ÿ# >ˇÖòJg"£
#QÆ~°OÖ’H˜ K˘K«∞ÛH˘xáÈ~Ú, ^•_ç KÕÜ«∞_»O HÀã¨O P"≥∞ XHõ „QÆ∂ѨىõΩ <åÜ«∞Hõ`«fiO =Ç≤ÏOzOk. ^•xx 'XHõ
=∞uÖËx K«~°º—QÍ áêâßÛ`«º^ÕâßÅ∞ "≥O@<Õ YO_çOK«QÍ, W„*ÏÜ≥∞Öò „ѨÉèí∞`åfixH˜ ã¨O`åѨ ã¨O^ÕâßÅ∞ „Ѩ"åǨÏOQÍ
=zÛѨ_®¤~Ú. HÍh, áêÅã‘Î<å HͺOѨÙÖ’¡x „Ѩ[Å∞ Ѩ~°=â◊√Öˇ·<å~°∞. W„*ÏÜ≥∞Öò P„Hõ=∞}^•~°∞Å∞ "≥∞+≤<£QÆ#∞¡, ÉÏO|∞Å∞,
ϺO‰õΩÅ`À ^•_çKÕã≤, "ÕÖÏk=∞Ok áêÅã‘Î<å „Ñ¨[Å#∞ áêiáÈÜÕ∞ÖÏ KÕã≤, =O^ŒÖÏk =∞Okx K«OÑ≤#ѨÙÊ_»∞
^•xx „ѨfHÍ~° K«~°ºQÍ Ñ≤eKå~°∞. Jk >ˇ„~°i[O ZO^Œ∞‰õΩ H͉õΩO_® áÈ~ÚOk? Jx "å~°<åfl~°∞. ^•_çKÕÜ«∞_»O
HÀã¨O W„*ÏÜÕ∞bÜ«ÚÅ∞ KÕã¨∞‰õΩO@∞#fl ã¨<åflǨÅ#∞ ѨÓiÎKÕÜ«∞‰õΩO_® "åix Ô~K«ÛQ˘@ì_»O HÀã¨"Õ∞ >ˇÖòJg"£ ÃÑ·
~¸ ^•_ç KÕâß~°∞. Jk Ѷ¨eOzOk.
áêÅã‘Î<å =∞Ç≤Ïà◊ʼnõΩ ã¨O|OkèOz ‰õÄ_® ~¸ K«~°º KåÖÏ „Ѩ=ÚY"≥∞ÿ#k. ZO^Œ∞HõO>Ë áêÅã‘Î<å q"≥∂K«<å
L^Œº=∞OÖ’ "≥Ú@ì"≥Ú^Œ˜™êiQÍ XHõ =∞Ç≤Ïà◊ P„Hõ=∞}‰õΩ QÆ∞Ô~·# =∂`«$Éèí∂q∞Ö’ XHõ ÔQiÖÏ¡ K«~°º‰õΩ <åÜ«∞Hõ`«fiO
=Ç≤ÏOzOk. P |$O^ŒOÖ’q q∞QÆ`å ã¨Éèí∞ºÅO`å ѨÙ~°∞+¨µÖË. '<Õ#∞ ^ŒÖÏÖòÖÏ =ÙO_®Å#∞‰õΩOÏ#∞— Jx `«~°K«∞QÍ
Ü«Ú=`«∞Å∞ „Ѩâ◊OâßѨÓ~°fiHõOQÍ JOÏ~°∞. ^ŒÖÏÖò XHõ J=∞~°rq, XHõ Kåi„`«Hõ =ºH˜Î(Öˇ*ˇO_£)Î(Öˇ*ˇO_£)Î(Öˇ*ˇO_£)Î(Öˇ*ˇO_£)Î(Öˇ*ˇO_£), XHõ P~å^茺=x`«.
áÈ~å@OÖ’ =Ù#fl „Ѩu =∞Ç≤Ïà◊‰õÄ P"≥∞ XHõ Q˘Ñ¨Ê |ÅO.
Hõ=∂O_ÀÅ HÀã¨O #~°∞ûQÍ Ñ¨xKÕÜ«∞_»O HÀã¨O ^ŒÖÏÖò `«# K«^Œ∞=Ù#∞ =kÖËã≤Ok. P `«~åfi`« P"≥∞ 'Ѷ¨`Õ—Ö’
KÕi >ˇe„QÍѶπ PѨˆ~@~°~ÚºOk. '<Õ#∞ `«Ñ¨Êxã¨iQÍ <å „Ñ¨[Å HÀã¨O ѨxKÕÜ«∂e. qѨ¡"åxH˜ ^ÀǨÏ^ŒÑ¨_®e. Jk
áêÅã‘Î<å „Ñ¨[ÅO^Œi Hõ~°Î=ºO— Jx P"≥∞ J<Õk. 1976Ö’ ã≤iÜ«∞#∞¡ Öˇ|<å<£Ö’H˜ „Ѩ"ÕtOz#ѨÙ_»∞ P"≥∞ H˘O_»Ö’¡
"åi`À Ü«Ú^ŒúO KÕã≤Ok. 1977Ö’ q∞Å@s tHõ∆} á⁄Ok# P"≥∞ ÖˇÑ¶≤ì<≥OòQÍ Pq~°ƒùqOzOk.
^ŒÖÏÖò KåÖÏ P`«‡qâßfiã¨O, ~å[H©Ü«∞ K≥·`«#ºO Hõey# J=∂‡~Ú. >ˇÖò Jg"£ PѨˆ~+¨<£ ã¨<åflǨÏHõ ã¨=∞Ü«∞OÖ’
P"≥∞ ^•xH˜ QƘì ^Œ#∞flQÍ, „áÈ`åûǨxH˜ =¸ÖÏ^è•~°OQÍ =ÙO_Õk. áÈ~å_Õ KåÖÏ =∞OkÖÏQÍ<Õ P"≥∞ =∞~°}ÏxH˜
XHõ J~°÷O =ÙO_®Åx #"Õ∞‡k. "åi =∞~°}O áêÅã‘Î<åÖ’ x["≥∞ÿ# rq`åxH©, "≥∞~°∞ÔQ·# rq`åxH© ^•if¿ãkQÍ
=ÙO_®e. `«=∞ „Ѩ[Å HÀã¨O, Ñ≤Å¡ÅHÀã¨O, ^Õâ◊OHÀã¨O, Éèíq+¨º`«∞ÎHÀã¨O "å~°∞ ѨÓiÎ *Ï˝#O`À<Õ P K«~°º‰õΩ =ÚO^Œ∞‰õΩ
^Œ∂H˜, `«=∞ „áê}ÏÅ#∞ `åºQÆO KÕâß~°∞.
`«# HÀã¨O Z^Œ∞~°∞K«∂™ÈÎ#fl Ѩ_»=#∞ ZHõ¯É’ÜÕ∞=ÚO^Œ∞ ^ŒÖÏÖò z=iQÍ `«# ~°HõÎO`À '<Õ#∞ ^ŒÖÏÖò#∞, <å
^Õâ◊O HÀã¨O „áê}`åºQÍxH˜ ã≤^Œú=∞Ü«∂º#∞. J=∂‡, <åHÀã¨O U_»"˘^Œ∞Ì— Px ~åã≤Ok.

39. 39=∞Ç≤ÏàÏ=∂~°æO v #=O|~ü – _çÃãO|~ü 2006
'WOuѶ¨^•— `«#O`«@ `å#∞QÍ =∞Ç≤Ïà◊Å#∞ q=ÚH˜Î
KÕÜ«∞ÖË^Œ∞. =∞Ç≤ÏàÏ q=ÚH˜Î áÈ~åÏxfl #_çÑ≤OKÕO^Œ∞‰õΩ J^Õg∞
=∞O„`«â◊H˜Î HÍ^Œ∞. áÈ~å@O =ÚyâßHõ uiy ÃÑ~°’¡H˜ <≥@ì|_ç#
Jb˚iÜ«∂ `«k`«~° ^ÕâßÅÖ’x áÈ~å@ =∞Ç≤Ïà◊Å J#∞Éèí"åÅ∞,
"åã¨Î"åŠѨ@¡ áêÅã‘Î<å =∞Ç≤Ïà◊Å∞ =∞iO`« *ÏQÆ$`«=∞ÜÕ∞ºÖÏ
KÕâß~Ú. Ñ≤ZѶπZÖòÑ≤/_çZѶπZÖòÑ≤ =O˜ =∂i¯ûã¨∞ì â◊‰õΩÎÅ∞
~å[H©Ü«∞OQÍ#∂, P~°æ<≥·*Ë+¨<£Ñ¨~°OQÍ#∂ |ÅÇ‘Ï#O HÍ=_»O`À
Ü«¸^Œ∞"å^•xfl „ѨuѶ¨∞˜ã¨∞Î#fl =∞`«`«`«fi"å^Œ∞Å∞ áÈ~åÏxH©,
`«=∞#∞ `å=Ú q=ÚH˜Î KÕã¨∞HÀ=_®xH© =∞Ç≤Ïà◊ʼnõΩ =Ù#fl
ǨωõΩ¯efl J_»∞¤HÀ=_®xH˜ x~°O`«~°O „Ѩܫ∞uflã¨∞Î<åfl~°∞. ^Õâ◊
q=ÚH˜Î, ¿ãfiKåÛù ã¨=∂*ÏÅ`À =∞Ç≤ÏàÏ q=ÚH˜Î ã≤÷~°"≥∞ÿ#
ã¨O|O^è•xfl Hõey =ÙO^Œh, JÖψQ =∞Ç≤ÏàÏ q=ÚH˜Î`À q∞ye#
Ô~O˜H© ‰õÄ_® J^Õ q^èŒ"≥∞ÿ# ã¨O|O^èŒO =ÙO@∞O^Œh ã¨Ê+¨ìO
KÕÜ«∞_®xH˜ „Ѩܫ∞`«flO KÕã¨∂Î Jxfl P@OHÍʼnõÄ =ºuˆ~HõOQÍ
áêÅã‘Î<å =∞Ç≤Ïà◊Å∞ ã¨$[<å`«‡HõOQÍ áÈ~åÏxfl H˘#™êyã¨∞Î<åfl~°∞.
áêÅã‘Î<å=∞Ç≤ÏàÏL^Œº=∞ѨÙ@∞ìHõ–ÃÑ~°∞QÆ∞^ŒÅ
`«=∞ „Ѩ[Å áÈ~å@OÖ’ áêÅã‘Î<å =∞Ç≤Ïà◊Å∞ áêÖÁæ#_»O
QÆ∞iOz# ã¨OѨ#fl=O`«"≥∞ÿ# K«i¢`«‰õÄ, P K«i¢`«#∞ #"≥∂^Œ∞
KÕÜ«∞_®xH© =∞^茺 (D q+¨Ü«∞OÃÑ· ™êÇ≤Ï`«ºO ~å=_»O
ÃÑiy#ѨʘH©) KåÖÏ JO`«~°O =ÙOk. HÍ~åºK«~°}‰õΩ
ã¨O|OkèOz# Kåi„`å`«‡Hõ =¸ÖÏÅÃÑ· `«y#O`« ã¨=∂Kå~°O
ÖˉõΩO_® =ÚHõ¯Å∞=ÚHõ¯Å∞QÍ ã¨=∂Kå~°O =ÙO’Ok. WÖÏO˜
ã¨=∂Kå~°O Z‰õΩ¯=QÍ WOuѶ¨^•Ö’ =∞Ç≤Ïà◊Å q∞e>ˇOò
áê„`«#∞ K«∂_» x~åHõiOKÕ P„Hõq∞`« „áêO`åÅÖ’#∂, áêâßÛ`«º
^ÕâßÅÖ’#∂ =ÙO_Õ Z<£lF |$O^•Å∞ L`«ÊuÎ KÕã≤#^Õ. J~°Éò
„ѨѨOK«OÖ’ ‰õÄ_® =∞Ç≤ÏàÏ HÍ~°ºHõ~°ÎÅ∞ `«y#O`« QÆ∞iÎOѨÙ
á⁄O^ŒÖË^Œ∞. JHõ¯_» H˘kÌ=∞Ok q∞e>ˇO@∞¡, J=∞~°∞Å ¿Ñ~°∞¡
=∂„`«"Õ∞ „Ѩã≤kú K≥O^•~Ú. áÈ~å@OÖ’ áêÅã‘Î<å =∞Ç≤Ïà◊Å
„Ѩuëêì`«‡Hõ áê„`«#∞ ~ÚOHÍ z„uOK«=Å¿ã =ÙOk. J#∞"å^ŒO:=∞^èŒ∞=∂Åu
(q∞QÆ`å =KÕÛ ã¨OzHõÖ’)
XHõ ã¨OѶ¨∞˜`« =∞Ç≤ÏàÏ L^Œº=∞O áêÅã‘Î<åÖ’
Pq~°ƒùqOK«_®xH˜ ZO`À =ÚO^Õ 1884Ö’<Õ ¢QÍg∞} „áêO`«
=∞Ç≤Ïà◊Å∞ `«=∞ ѨÙ~°∞+¨µÅ`Àáê@∞QÍ `˘e Ü«¸^Œ∞
Ãã˜Öò"≥∞O@¡#∞ „ѨuѶ¨∞˜ã¨∂Î áÈ~å_®~°<Õ^•xH˜
^•YÖÏÅ∞<åfl~Ú. 1920Å #∞OKÕ áêÅã‘Î<å =∞Ç≤Ïà◊Å∞
~å[H©Ü«∞OQÍ K«∞~°∞QÍæ =Ù<åfl~°x Ѩiâ’^èŒ#Å∞ K«∂Ñ≤ã¨∞Î<åfl~Ú.
L^•Ç¨Ï~°}‰õΩ "≥Ú^Œ˜ J~°Éò áêÅã‘Î<å =∞Ç≤Ïà◊Å Ü«¸xÜ«∞<£
1921Ö’ *ˇ~°∂ã¨ÖËOÖ’ U~°Ê_çOk. P `«~åfiu ã¨O=`«û~åÖ’¡
`«ÖˇuÎ# ™ê=∂lHõ, *ÏfÜ«∞ ã¨=∞㨺ÅÃÑ· ã¨ÊOkOK«_»O HÀã¨O
qq^èŒ Hõq∞©Å∂, „QÆ∂ѨÙÅ∂ ~°∂á⁄O^•~Ú. 1929Ö’
x~°fiÇ≤ÏOz# "≥Ú^Œ˜ J~°Éò =∞Ç≤ÏàÏ HÍO¢ÔQãπ ^•fi~å *Ïu ã¨=∞㨺
ÃÑ· =∞Ç≤Ïà◊Å HÍ~åºK«~°} =ºHõÎ=∞~ÚOk. =∞Ç≤ÏàÏ =ºuˆ~Hõ
ã¨O„Ѩ^•Ü«∞Hõ POHõ∆Å#∞ ^Œ$+≤ìÖ’ ÃÑ@∞ì‰õΩx K«∂¿ãÎ ~Úk KåÖÏ
™êǨϙȿÑ`«"≥∞ÿ# J_»∞ˆQ. ¢QÍg∞} =∞Ç≤Ïà◊Å∞ „Ѩ`«ºHõ∆OQÍ =∞iO`«
K«∞~°∞QÍæ =ÙO_»QÍ, 1920 – 1950Å =~°‰õÄ =∞Ç≤Ïà◊Å HÍ~åºK«~°}
™ê^è•~°}OQÍ, =∞øeHõOQÍ Ö’HÀѨHÍ~°OQÍ =ÙO_Õk. J<ÕHõ =∞Ok
=∞^茺`«~°QÆu =∞Ç≤Ïà◊Å∞ „Ѩ^è•#OQÍ ã¨=∂[OÖ’ =∞Ç≤Ïà◊Å áê„`«
QÆ∞iOz QÆ∂_»∞ Hõ@∞ì‰õΩ#fl Ñ≤`«$™êfiq∞Hõ "≥·Y~°∞ʼnõΩ ZÖÏO˜
„ѨuѶ¨∞@<å ~Ú=fix ¿ã"å, ã¨OˆH∆=∞ HÍ~°º„Hõ=∂ÅÖ’ áêÖÁæ<åfl~°∞.
1948Ö’ Ü«¸^Œ∞ ã¨Oã¨÷Åhfl HõÅã≤ W„*ÏÜ≥∞Öò ~å[ºOQÍ
~°∂á⁄Ok, áêÅã‘Î<å áœ~°∞Å∞ `«=∞ ã¨fi^Õâ◊O #∞Oz "≥à◊§Q˘@ì|_ç,
ѨÓiÎQÍ "Õ~°∞KÕÜ«∞|_»@O`À ~¸ =∞Ç≤Ïà◊Å∞ J<ÕHõ=∞^ŒÌ`«∞ ¿ã=efl
ã¨OѶ¨∞˜`«O KÕÜ«∞_»OÖ’ K«∞~°∞QÍæ áêÖÁæ<åfl~°∞. Ñ≤`«$™êfiq∞Hõ
=º=ã¨÷`Àáê@∞QÍ W„*ÏÜ≥∞Öò‰õÄ =ºuˆ~HõOQÍ ~å[H©Ü«∞
„ѨuѶ¨∞@# HÀã¨O =∞Ç≤Ïà◊Å∞ K«∞~°∞QÍæ áêÖÁæ<ÕÖÏ "åix qã¨Î$`«OQÍ
HõkeOK«hÜ«∞‰õΩO_® ~¸ „Ѩܫ∞`åflÅ∞ XHõ ~°HõOQÍ J_»¤OH˜QÍ
ѨxKÕâß~Ú. HÍh, W„*ÏÜ≥∞Öò =Åã¨"å^ŒO x~°O`«~°OQÍ
H˘#™êy# „Hõ=∞OÖ’ <å@H©Ü«∞OQÍ =∂~°∞ÊK≥Ok, =∞Ç≤Ïà◊ÅÖ’
~å[H©Ü«∞ K≥·`«<åºxfl =∞iO`« L#fl`«O KÕã≤Ok.
H˘xfl Hõiî# "åã¨Î"åÅ∞
l „ѨѨOK«"åºÑ¨ÎOQÍ =Ù#fl 87 HÀ@¡ 50 ÅHõ∆Å =∞Ok x~°Hõ∆~åã¨∞ºÖ’¡ =¸_çO@ Ô~O_»∞ =O`«∞Å =∞Ok =∞Ç≤Ïà◊ÖË.
l „ѨѨOK«"åºÑ¨ÎOQÍ "≥Ú`«ÎO Éèí∂q∞Ö’ ¢ã‘ÎʼnõΩ ˆH=ÅO 2 âß`«O Éèí∂q∞ÃÑ· =∂„`«"Õ∞ ǨωõΩ¯=ÙOk. HÍh L`«ÊuÎÖ’ ã¨QÆO
ÉèÏQÆO "åi „â◊=∞ Ѷ¨e`«"Õ∞.
l `«Å∞¡Å =∞~°}ÏÅ =Å¡ ^•^•Ñ¨Ù 10 ÅHõ∆Å =∞Ok Ñ≤Å¡Å∞ „Ѩu ã¨O=`«û~°O `«e¡ÖËx Ñ≤Å¡Å=Ù`«∞<åfl~°∞.
l ÉèÏ~°`«^Õâ◊OÖ’ hà◊√¡ `Õ=_®xH˜ „ã‘ÎÅ∞ Ѩ_Õ „â◊=∞ ã¨O=`«û~åxH˜ 15 HÀ@¡ Ѩxk<åÅ`À ã¨=∂#O.

40. 40 =∞Ç≤ÏàÏ=∂~°æO v #=O|~ü – _çÃãO|~ü 2006
áÈ~å@ 㨄=OuÖ’....áÈ~å@ 㨄=OuÖ’....áÈ~å@ 㨄=OuÖ’....áÈ~å@ 㨄=OuÖ’....áÈ~å@ 㨄=OuÖ’....
qâßY¢ã‘Îâ◊H˜Î HÍ~°º^Œi≈qP~ü
~°≠Ïhû~å}˜ JÔ~ã¨∞ì#∞ YO_çOK«O_ç
ÃãÃÑìO|~ü 4= `Õn 2006 ™êÜ«∞O„`«O 4 QÆO@ʼnõΩ
qâßYѨ@ì}OÖ’x =∞^≥ÌÅáêÖˇOÖ’ x"åã¨=ÚO@∞#fl ¢ã‘Îâ◊H˜Î
HÍ~°º^Œi≈ qP~ü ~°≠Ïhû~å}˜x áÈbã¨∞Å∞ JÔ~ã¨∞ì KÕâß~°∞. P
~ÀA ~å„u=~°‰õΩ ¢ã‘Îâ◊H˜Î HÍ~°ºHõ~°ÎÅ∞ qâßYѨ@ì}OÖ’ L#fl Jxfl
áÈbãπ¿ãì+¨<£ÅÖ’ ~°≠Ïhû~å}˜ QÆ∞iOz "åHõ|∞ KÕâß~°∞. J~Ú<å
P"≥∞ *Ï_» `≥eÜ«∞ÖË^Œ∞. z=iH˜ 5= `Õn L^ŒÜ«∞O q[Ü«∞#QÆ~°O
ZãπÑ≤ q„Hõ"£∞ã≤OQ∑ =∂<£ ~°≠Ïhû~å}˜ `«=∞ J^Œ∞ѨÙÖ’ LO^Œx
„ѨHõ˜OKå_»∞. 5= `Õn ™êÜ«∞O„`«O =~°‰õΩ 24 QÆO@Å∞
J~ÚáÈ~Ú<å ‰õÄ_® ~°≠Ïhûx áÈbã¨∞Å∞ HÀ~°∞ìÖ’
Ǩ[~°∞Ѩ~°K«ÖË^Œ∞.
5= `Õn ™êÜ«∞O„`«O ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^£Ö’x ÉÏQ∑eOQÆOѨe¡ áê~°∞¯
=^ŒÌ ~°≠Ïhû~å}˜x "≥O@<Õ HÀ~°∞ìÖ’ Ǩ[~°∞Ѩ~°KåÅ<Õ _ç=∂O_£`À
PO.„Ѩ.K≥·`«#º=∞Ç≤ÏàÏ ã¨=∂Yº P^èŒfi~°ºOÖ’ ^èŒ~åfl [iyOk.
Ô~O_»∞QÆO@Å áê@∞ [iy# D ^èŒ~åflÖ’ qq^èŒ
„Ѩ*Ïã¨OѶ¨∂Å <Õ`«Å∞ „Ѩã¨OyOKå~°∞. '¢ã‘ÎÅÃÑ· Ç≤ÏO㨠=ºuˆ~Hõ
Hõq∞©— =i¯OQ∑„QÆ∂Ñπ "≥∞O|~ü J~Ú# ~°`«fl=∂Å, ^Õâ◊ÉèíHõÎ
„Ѩ*Ï`«O„`« L^Œº=∂xH˜ K≥Ok# ѨÙ<åfl~å=Ù, „Ѩ*ÏHõàÏ=∞O_»eH˜
K≥Ok# HÀ>Ëâ◊fi~°~å=Ù, J=∞~°∞Å |O^èŒ∞q∞„`«∞Å ã¨OѶ¨∞O #∞O_ç
#~°û#fl ~°≠Ïhûx "≥O@<Õ HÀ~°∞ìÖ’ Ǩ[~°∞Ѩ~°KåÅx _ç=∂O_£
KÕâß~°∞. PO.„Ѩ.K≥·`«#º=∞Ç≤ÏàÏ ã¨=∂Yº #∞O_ç *’ºu, =∞Ç≤ÏàÏ
KÕ`«# #∞O_ç ~å^èŒ ~°≠ÏhûÃÑ· ˆHã¨∞ ZuÎ"Õã≤ q_»∞^ŒÅ KÕÜ«∂Åx
_ç=∂O_£ KÕâß~°∞.
~°≠ÏhûJÔ~ã¨∞ì‰õΩ¢ã‘Îâ◊H˜Î x~°ã¨#
PQÆã¨∞ì 4, 2006 =∞^蕺ǨÏflO 3.15 QÆO@ʼnõΩ ¢ã‘Îâ◊H˜Î lÖÏ¡
HÍ~°º^Œi≈ ~°≠Ïhûx áÈbã¨∞Å∞ 25=∞OkH˜ ÃÑ·<Õ =zÛ g∞ J#flÜ«∞º
L<åfl_»∞, h`À =∂Ï¡_®e Jx K≥Ñ≤Ê D_»∞ÛH˘x "≥àϧ~°∞. "≥O@<Õ
¢ã‘Îâ◊H˜Î HÍ~°ºHõ~°ÎÅ∞, qq^èŒ „Ѩ*Ïã¨OѶ¨∂Å∞ Hõeã≤ „f∫<£ áÈbãπ
¿ãì+¨<£‰õΩ "≥o§ ZãπSx, ã≤Sx QƘìQÍ „ѨtflOKå~°∞. "åà◊√§ U
ã¨=∂^è•#=¸ K≥ѨÊHõáÈ=_»O`À HÍ~°ºHõ~°ÎÅ∞ áÈbã¨∞ÅÃÑ·# „f∫<£
áÈbãπ¿ãì+¨<£Ö’ H˜_®flÑπ ˆHã¨∞ ÃÑÏì~°∞. ¢ã‘Îâ◊H˜Î HÍ~°º^Œi≈ ~°≠Ïhû
PK«∂H© "≥O@<Õ K≥áêÊÅx, P"≥∞#∞ q_»∞^ŒÅ KÕÜ«∂Åx, D
ã¨OѶ¨∞@#‰õΩ HÍ~°}"≥∞ÿ# áÈbã¨∞Å#∞ tH˜∆OKåÅx PQÆã¨∞ì 5#
¢ã‘Îâ◊H˜Î qq^èŒ „Ѩ*Ïã¨OѶ¨∂Å <åÜ«∞‰õΩÅ`À, 50 =∞Ok „Ѩ[Å`À
Hõeã≤ áÈbãπ¿ãì+¨<£ Z^Œ∞@ ^èŒ~åfl KÕã≤Ok. P~ÀA =∞^蕺ǨÏflO 12
QÆO@ʼnõΩ ¢ã‘Îâ◊H˜Î HÍ~°º^Œi≈ ~°≠Ïhûx JÔ~ã¨∞ì KÕã≤#@∞ì
q[Ü«∞#QÆ~°O lÖÏ¡ Ü«∞ãπÑ≤ q„Hõ"£∞ã≤OQ∑=∂<£ g∞_çÜ«∂`À
`≥eáê~°∞. J^Õ~ÀA ™êÜ«∞O„`«O ™êÅ∂~°∞ HÀ~°∞ìÖ’ ~°≠Ïhûx
Ǩ[~°∞ ѨiKå~°∞.
¢ã‘Îâ◊H˜ÎHÍ~°º=~°æZxflHõ
qâßYѨ@ì}O lÖÏ¡ ¢ã‘Îâ◊H˜Î HÍ~°º=~°æ ã¨=∂"Õâ◊O 30–8–2006
=∞^蕺ǨÏflO 2 QÆO@ʼnõΩ "≥Ú^ŒÖˇ·Ok. D ã¨=∂"ÕâßxH˜ ¢ã‘Îâ◊H˜Î
HÀâßkèHÍi J~°∞} J^茺Hõ∆`« =Ç≤ÏOzOk. ¢ã‘Îâ◊H˜Î HÍ~°º^Œi≈ Åe`«
HÍ~°º^Œi≈ x"ÕkHõ „Ѩ"Õâ◊ÃјìOk. ã¨Ç¨Ü«∞ HÍ~°º^Œi≈ „Ѩã¨#fl
PO.„Ѩ.K≥·`«#º =∞Ç≤ÏàÏ ã¨=∂Yº „Ѩ}ÏoHõ#∞ q=iOzOk.
J#O`«~°O [iy# |Ç≤Ï~°OQÆã¨ÉèíÖ’ ~å¢+¨ì HÍ~°º^Œi≈ ^Õ"ÕO„^Œ
LѨ#ºã≤OKå~°∞. ~ÀA~ÀA‰õΩ ã¨=∂[OÖ’ ¢ã‘ÎÅÃÑ· Jxfl~°HÍÅ
Ç≤ÏOã¨Å∞ ÃÑ~°∞QÆ∞`«∞<åflÜ«∞x, =∞^Œºx¿+^èŒO J=∞Å∞ HÍHõáÈ=_»O
=Å# ‰õΩ@∞O| Ç≤ÏO㨠ÉÏQÍ ÃÑiyO^Œx q=iOKå~°∞. JO`Õ
H͉õΩO_® HÍÖò ÃãO@~°¡Ö’ ¢ã‘ÎʼnõΩ <≥·ò+≤Ѷ¨ÙìÅ#∞ =ºuˆ~H˜OKåÅx
J<åfl~°∞. D ã¨ÉèíÖ’ 50 =∞Ok ¢ã‘Îâ◊H˜Î ã¨Éèí∞ºÅ∞ áêÖÁæ<åfl~°∞.
z=~°QÍ ¢ã‘Îâ◊H˜Î HÍ~°º=~°æ ZxflHõ [iyOk. J^茺‰õ∆Ω~åeQÍ _ç.Åe`«,
Láê^茺‰õ∆Ω~åeQÍ ÔHZÖò „Ѩã¨#fl, HÍ~°º^Œi≈QÍ qP~ü ~°≠Ïhû,
ã¨Ç¨Ü«∞ HÍ~°º^Œi≈QÍ Z Dâ◊fii, HÀâßkèHÍiQÍ J~°∞}, HÍ~°º=~°æ
ã¨Éèí∞ºÅ∞QÍ ÔH.~°≠Ïhû, Z.~°∞„^Œ"Õ}˜, ZÅ¡Ü«∞=∞‡, Dâ◊fi~°=∞‡Å∞
ZxflHõÜ«∂º~°∞.
¢ã‘ÎÅÃÑ·Ç≤ÏOã¨=ºuˆ~HõHõq∞©
Ѩ„uHÍã¨=∂"Õâ◊O
¢ã‘ÎÅÃÑ· Ç≤ÏO㨠=ºuˆ~Hõ Hõq∞© (HÍ"À) "≥·*ÏQ∑Ö’ „ÃÑãπg∞ò
x~°fiÇ≤ÏOzOk. HÍ"À #∞O_ç 12 =∞Ok`À L#fl ©"£∞ Kè«fÎãπѶ¨∞_£Ö’
x~åú~°}‰õΩ "≥o¡Ok. PO„^茄Ѩ^ÕâòÖ’x D Hõq∞©H˜ K≥Ok# ã¨Éèí∞ºÅ∞
"≥·*ÏQ∑Ö’ P q+¨Ü«∞OÖ’ Ѩ„uHÍã¨=∂"Õâ◊O x~°fiÇ≤ÏOz, `«~åfi`«
ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^Œ∞Ö’ Ѩ„uḦ́ѨHõ@# WKåÛ~°∞.
Ѩ„uHÍã¨=∂"Õâ◊OÖ’ PO„^茄Ѩ^Õâò K≥·`«#º =∞Ç≤ÏàÏ ã¨=∂Yº
HÍ~°º^Œi≈ ^Õ"ÕO„^Œ, =i¯OQ∑ „QÆ∂Ñπ "≥∞O|~ü ~°`«fl=∂Å, Hõq∞©
ã¨Éèí∞º~åÅ∞ x~°‡Å, Ñ≤F_»|∞¡º ¢ã‘Îq=ÚH˜Î HÍ~°º^Œi≈ ^Õq, HÍ"À
ã¨Éèí∞º~åÅ∞ N^Õq áêÖÁæ<åfl~°∞. x[x~åú~°} iáÈ~°∞ì#∞
Ѩ„uHÍqÖËY~°∞ʼnõΩ q=iOz, Kè«fÎãπѶ¨∞_£Ö’ „ѨÉèí∞`«fiO Ç≤ÏOã¨#∞
=∂#∞HÀ"åÅx _ç=∂O_£ KÕâß~°∞.

41. 41=∞Ç≤ÏàÏ=∂~°æO v #=O|~ü – _çÃãO|~ü 2006
áÈ~å@ 㨄=OuÖ’....áÈ~å@ 㨄=OuÖ’....áÈ~å@ 㨄=OuÖ’....áÈ~å@ 㨄=OuÖ’....áÈ~å@ 㨄=OuÖ’....
#∂`«# q^•ºi÷#∞ʼnõΩ ™êfiQÆ`«O
2006 ÃãÃÑìO|~ü <≥Å Ô~O_»= "å~°OÖ’ ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^£Ö’x
=∞Ç≤ÏàÏ KÕ`«# #∂`«# q^•ºi÷#∞ʼnõΩ ™êfiQÆ`«O K≥ѨÓÎ Hõ~°Ñ¨„`«O
fã≤ HͺOÃÑ~Ú<£#∞ KÕѨ˜ìOk. D HͺOÃÑ~Ú<£ <åOѨe¡ WO@~ü
_ç„w, PO„^èŒÜ«Ú=u=∞O_»e WO@~ü _ç„w, ÉËQÆO¿Ñò _ç„w =∞Ç≤ÏàÏ
HõàÏâßÅÖ’¡, Ãã·^•ÉÏ^£, =Ú+‘~åÉÏ^£, kÖòã¨∞Mò#QÆ~ü, [q∞™êÎ<£Ñ¨Ó~ü
J=∂‡~ÚÅ ™êOѶ≤∞Hõ ã¨OˆH∆=∞ aã≤, Zãπ.ã≤. Ǩã¨ìà◊§Ö’ [iyOk.
„Ѩu HÍ¡ãπH˜ "≥o§ Hõ~°Ñ¨„`«O ѨOz ™êfiQÆ`«O K≥Ñ≤Ê, q^•º~°∞÷Å
ã¨=∞㨺ÅÃÑ· q=iOz áÈ~å_®eû# J=ã¨~åxfl `≥ÅѨ_»O [iyOk.
_ç„w HõàÏâßÅʼn^•fi~åʼnõΩ #∂`«# q^•ºi÷#∞ʼnõΩ
L^Œº=∂aè#O^Œ#Å∞ `≥Å∞ѨÙ`«∂ ™êfiQÆ`« ÉϺ#~°∞¡ HõÏì~°∞.
ÉËQÆO¿Ñò _ç„w HõàÏâßÅÖ’ ã≤|ƒOk ã¨Ç¨ÏHÍ~°O`À #∂`«#
q^•ºi÷#∞ʼnõΩ ™êfiQÆ`«O HÍ~°º„Hõ=∂xfl HõàÏâßÅ =∞^茺֒ ¿ãìlÃÑ·#
x~°fiÇ≤ÏOKå~°∞. D HÍ~°º„Hõ=∂xH˜ HÍ~°º=~°æ ã¨Éèí∞º~åÅ∞ ~°[x
J^茺Hõ∆`« =Ç≤Ïã¨∂Î „áê~°OaèOzOk. "≥Ú^Œ@ áê@Å∞ áê_®~°∞.
`«~°∞"å`« D"£©lOQ∑–q^•º~°OQÆOÖ’ =∞Ç≤Ïà◊Å ã¨=∞㨺ÅÃÑ·
~°lx =∂Ï¡_çOk. J#O`«~°O =∞Ç≤Ïà◊Å∞ J#∞Éèíqã¨∞Î#fl
D"£©lOQ∑, =~°Hõ@flÇ≤ÏOã¨, q^•º~°∞÷Å ™ê¯Å~ü+≤ÑπÅ ã¨=∞㨺,
WO˜Ñ¨xÅÃÑ· tHõ∆ <å@HÍxfl „Ѩ^Œi≈OKå~°∞. D <å˜HõÃÑ· JO^Œ~°∂
ÉÏQÍ ã¨ÊOkOKå~°∞. `«~°∞"å`« D <å˜Hõ#∞ q=iã¨∂Î, "≥Ú`«ÎOQÍ
=∞Ç≤ÏàÏKÕ`«# QÆ∞iOz HõàÏâßÅ ÖˇHõÛ~°~°∞¡ =∂Ï¡_®~°∞. D
HÍ~°º„Hõ=∞OÖ’ "≥Ú`«ÎO 100 =∞Ok q^•ºi÷#∞Å∞ áêÖÁæ<åfl~°∞.
z=~°QÍ Ü«Ú=`«~°=∂... #=`«~°=∂.... áê@`À g∞˜OQ∑
=∂~°∞„"≥∂y HÍ~°º„Hõ=∞O =Úyã≤Ok.
P~ü.Ñ≤.g∞<åÃÑ·"≥Å∞¡"≥uÎ#x~°ã¨#
`«∂xHõÅ∞, H˘Å`«Å∞ HÍ~åºÅÜ«∞OÖ’ Éèí"åxÃÑ· Öˇ·OyHõ
"ÕkèOѨÙʼnõΩ QÆ∞iKÕã≤# q=∞ÖòÉÏ|∞ÃÑ· K«~°º fã¨∞HÀ"åÅx QÆ`«
6 <≥ÅÅ #∞O_ç L^ÀºQÆã¨OѶ¨∂Å∞, =∞Ç≤ÏàÏã¨OѶ¨∂Å∞
PO^Àà◊#Å∞ KÕã¨∂Î<Õ L<åfl~Ú. q=∞ÖòÉÏ|∞ WOH˘Hõ¯Ñ¨Hõ¯ Éèí"åxH˜
=∞^Œú`«∞ Wã¨∞Î#fl L^ÀºQÆ∞Å#∞ =ÚQÆ∞æix ã¨ÃãÊO_£ KÕâß~°∞. D
L^ÀºQÆ∞Å ã¨ÃãÊ#¬<£Å#∞ =ºuˆ~H˜ã¨∂Î *Ï~ÚOò Ü«∂Hõ∆<£ Hõq∞˜
P^èŒfi~°ºOÖ’ `«∂xHõÅ∞ H˘Å`«Å HÍ~åºÅÜ«∞O =ÚO^Œ∞ ^èŒ~åfl
[iyOk. D ^èŒ~åfl‰õΩ =∞^Œú`«∞QÍ =∞Ç≤ÏàÏã¨OѶ¨∂Å SHõº HÍ~åºK«~°}
Hõq∞˜ áêÖÁæ#flk.
^èŒ~åfl "≥Ú^ŒÅ=Ù`«∞O_»QÍ D<å_»∞ Ѩ„uHÍ qÖËHõi „jx"åãπ
^èŒ~åfl KÕã¨∞Î#fl ^Œ$âߺxfl á¶⁄’ fÜ«∞QÍ, JѨC_Õ HÍ~°∞ ky ֒ѨeH˜
=ã¨∞Î#fl P~ü.Ñ≤.g∞<å qÖËHõix Ѩ@∞ìH˘x ''g∞‰õΩ Ug∞ ѨxÖË^Œ∞,
á¶⁄’ÖˇO^Œ∞‰õΩ f™êÎ=Ù——JO@∂ J`«xx H˘Ïì_»∞. qÖËHõiÃÑ· ^•_ç
KÕÜ«∞_®xfl x~°ã≤ã¨∂Î „Ѩ*Ïã¨OѶ¨∂Å∞, *ˇ.Z.ã≤ P^èŒfi~°ºOÖ’
P~ü.Ñ≤.g∞<å KèåO|~ü =ÚO^Œ∞ ^èŒ~åfl [iyOk. ã¨OѶ¨∞@# [iy#
"≥O@<Õ Ñ¨„uHÍ qÖËHõ~°∞Å∞, `«∂xHõÅ∞, H˘Å`«Å∞ HÍ~åºÅÜ«∞O
=ÚO^Œ∞ ^•^•Ñ¨Ù 100 =∞Ok J~°QÆO@֒ѨŠP~ü.Ñ≤.g∞<å qÖËHõi
„jx"åãπ‰õΩ Hõ∆=∂Ѩ} K≥áêÊÅ<Õ _ç=∂O_£`À ^èŒ~åfl KÕâß~°∞.
`«^Œ#O`«~°O *ˇ.Z.ã≤ =∞Ç≤ÏàÏ ã¨OѶ¨∂Å∞ qÖËHõ~°∞Å∞
P~ü.˜.ã≤ KÒ~°™êÎÖ’ XHõ QÆO@ áê@∞ ^èŒ~åfl KÕã≤, „ÏѶ≤H±x
ã¨ÎOaèOѨ*Ëâß~°∞. D ^èŒ~åflÖ’ Ü«∞OÑ≤.=∞^èŒ∞, âßã¨# ã¨Éèí∞ºÅ∞
<å~Úx #iûOǨÔ~_ç¤, H˜+¨<£Ô~_ç¤ áêÖÁæx =∞^ŒÌ`«∞ ѨeHÍ~°∞.
QÆ`«ã¨O=`«û~°O J#QÍ 2005 E<£ 6# W„=∂<åÃÑ·
=∂=∞ J`åºKå~°O ˆHã¨∞Ö’ =∂=∞‰õΩ 10 ã¨O=`«û~åÅ
*ˇ·Å∞tHõ∆ qkèã¨∂Î lÖÏ¡HÀ~°∞ì D =∞^茺 f~°∞Ê WzÛOk.
L`«Î~°„Ѩ^ÕâòÖ’x =Ú[Ѷ¨~ü lÖÏ¡ K«~°`ü"åÖò „QÍ=∂xH˜
K≥Ok# 29 Uà◊¡ W„=∂<åÃÑ· P"≥∞ =∂=∞ =∞ǨÏ=∞‡^£
2005, E<£ 6# J`åºKå~°O KÕâß_»∞. W„=∂<å
=∞ǨÏ=∞‡^£ Hõ#flH˘_»∞ÔH·# #∂~°∞ÖÏ¡‰õΩ ÉèÏ~°º. giH˜ S^Œ∞QÆ∞~°∞
Ñ≤Å¡Å∞ =Ù<åfl~°∞. =∞ǨÏ=∞‡^£#∞ tH˜∆OKåeû# =∞`« ÃÑ^ŒÌÅ∞
J`«xx "≥#ˆHã¨∞H˘KåÛ~°∞. WHõ#∞Oz =∞ǨÏ=∞‡^£<Õ Éèí~°ÎQÍ
ÉèÏqOKåÅx, Jã¨Å∞ Éèí~°Î #∂~°∞ÖÏ¡#∞ H˘_»∞‰õΩQÍ
ÉèÏqOKåÅx P^ÕtOKå~°∞. D "å~°Î JѨʒ¡ ^Õâ◊"åºÑ¨ÎOQÍ
ã¨OK«Å#O ã¨$+≤ìOzOk. =∞`«ÃÑ^ŒÌÅ P^ÕâßÅ#∞
u~°ã¨¯iOz# W„=∂<å HÀ~°∞ìÔHo¡Ok. HÍQÍ lÖÏ¡ HÀ~°∞ì
=∂=∞‰õΩ 10 ã¨O=`«û~åÅ∞ *ˇ·Å∞tHõ∆ qkèOz, Hõ#fl‰õÄ`«∞~°∞
ÖÏO˜ W„=∂<åÃÑ· =∞ǨÏ=∞‡^£ J`åºKå~°O KÕÜ«∞_»O
^•~°∞}=∞x, WO^Œ∞‰õΩ ѨiǨ~°OQÍ W„=∂<å‰õΩ 8"ÕÅ
~°∂áêÜ«∞Å∞ K≥e¡OKåÅx ‰õÄ_® HÀ~°∞ì P^ÕtOzOk.
=∞ǨÏ=∞‡^£ D f~°∞Ê#∞ ÃÇ·ÏHÀ~°∞ìÖ’ ã¨"åÖò KÕã¨∞Î<åfl_»∞.
WѨʘ=~°‰õΩ =∞#O KåÖψHã¨∞Ö’¡ H˜Ok HÀ~°∞ì WzÛ# f~°∞Ê
ÃÇ·ÏHÀ~°∞ì H˘˜ì"ÕÜ«∞_»O, f~°∞ÊÖ’ `Õ_®Å∞ =ÙO_»@O Z<Àfl
K«∂âß=Ú. HÍ|˜ì ÃÇ·ÏHÀ~°∞ì ‰õÄ_® lÖÏ¡HÀ~°∞ì f~°∞Ê<Õ
„ѨHõ˜OKåÅx =∞Ç≤ÏàÏ=∂~°æO _ç=∂O_£ KÕã¨∞Î#flk.
W„=∂<åÃÑ· J`åºKå~°O KÕã≤# =∂=∞‰õΩ Ѩkã¨O=`«û~åÅ *ˇ·Å∞tHõ∆

42. 42 =∞Ç≤ÏàÏ=∂~°æO v #=O|~ü – _çÃãO|~ü 2006
=∞Ç≤ÏàÏ=∂~°æO „ѨK«∞~°} J~Ú# ''=∂iÛ 8
K«i„`å=Ö’Hõ#O——ѨÙã¨ÎHõO#∞ J#∞~å^èŒ Pq+¨¯~°} KÕã≤ P ѨÙã¨ÎHõO
„áê=ÚYº`«#∞ q=iOKå~°∞. J#O`«~°O ã¨Éèí H˘xfl f~å‡<åÅ#∞
„Ѩ"Õâ◊ÃјìOk.
f~å‡<åÅ∞:
1. „ã‘Î â◊H˜Î HÍ~°º^Œi≈ ~°≠Ïxû J„Hõ=∞ JÔ~ã¨∞ì#∞
YO_ç^•ÌO!
„ã‘Î â◊H˜Î HÍ~°º^Œi≈ ~°≠Ïhûx ã≤qÖò ^Œ∞ã¨∞ÎÖ’¡ =Ù#fl áÈbã¨∞Å∞
ÃãÃÑìO|~°∞ 4# Ô~O_»∞ ÏÏ ã¨∞"≥∂Ö’¡ =zÛ H˜_®flѨ٠KÕâß~°∞.
P"≥∞ q_»∞^ŒÅ HÀã¨O qq^èŒ „Ѩ*Ïã¨OѶ¨∂Å∞ PO^Àà◊# KÕã≤#
J#O`«~°O ÃãÃÑìO|~°∞ 5# HÀ~°∞ìÖ’ „Ѩ"Õâ◊ÃÑÏì~°∞. „Ѩ*Ï=ºuˆ~Hõ
q^è•<åÅ∞ J=∞Å∞ Kտ㠄ѨÉèí∞`åfiÅ KÕuÖ’ =Ù#fl „Ѩ=∂^ŒHõ~°
PÜ«Ú^è•Ö’¡ XHõ˜ áÈ~å_Õ "åà◊§x *ˇ·à◊§Ö’¡ x~°ƒOkèOK«_»O D
J„Hõ=∞ JÔ~ã¨∞ì‰õΩ =ºuˆ~HõOQÍ áÈ~å_»_»O JO>Ë „Ѩ*Ï™êfi=∂ºxfl
~°H˜∆OK«∞HÀ=_»"Õ∞. ~°≠Ïhû JÔ~ã¨∞ì#∞ f„=OQÍ YO_çã¨∂Î P"≥∞ÃÑ·
|<å~ÚOz# J„Hõ=∞ ˆHã¨∞Å#∞ ZuÎ"ÕÜ«∂Åx _ç=∂O_»∞ KÕã¨∂Î
ã¨~°fiã¨Éèíº ã¨=∂"Õâ◊O f~å‡<åxfl „Ѩ"Õâ◊ÃÑ_»∞`ÀOk.
2. =∞Ç≤Ïà◊ÅÃÑ· [~°∞QÆ∞`«∞#fl Öˇ·OyHõ "ÕkèOѨÙʼnõΩ
=ºuˆ~HõOQÍ áÈ~å_»∞^•O!
W©=Å HÍÅOÖ’ Ѩxã¨÷ÖÏÖ’¡ Öˇ·OyHõ "ÕkèOѨÙʼnõΩ
ã¨O|OkèOz# J<ÕHõ ã¨OѶ¨∞@#Å∞ "≥Å∞QÆ∞Ö’H˜ =KåÛ~Ú.
J~Ú#ѨʘH© PÜ«∂ ã¨O^Œ~åƒùÅÖ’ „ѨÉèí∞`«fiO Ѷ≤~åº^Œ∞ KÕã¨∞Î#fl
=∞Ç≤Ïà◊ʼnõΩ JO_»QÍ xÅ|_»_»O ÖË^Œ∞.
ã¨∞„Ñ‘"£∞ HÀ~°∞ì ÔQ·_£Öˇ·<£û „ѨHÍ~°O Jhfl HÍ~åºÅÜ«∂ÅÖ’#∞
=∞Ç≤ÏàÏ <åÜ«∞Hõ`«fiOÖ’ Ѷ≤~åº^Œ∞Å Hõq∞©x U~°Ê~°Kåe. Hõq∞©Ö’
ã¨QÆÉèÏQÆO „ã‘ÎÖË LO_®e. „ѨÉèí∞`«fiO, „ÃÑ·"Õ@∞ Jã¨OѶ¨∞˜`«
~°OQÍÅÖ’ Ѷ≤~åº^Œ∞ Hõq∞©Å∞ U~°Ê~°KåÅx _ç=∂O_£ KÕ^•ÌO.
2006Ö’ Öˇ·OyHõ "ÕkèOѨÙʼnõΩ =ºuˆ~HõOQÍ U~°Ê_ç# „_®Ñ¨Ùì
aÅ∞¡, "≥O@<Õ K«@ìOQÍ `Õ"åÅx qKå~°} Hõq∞©Ö’¡ `«Ñ¨Êxã¨iQÍ
=∞Ç≤Ïà◊Å∞O_®Åh, aÅ∞¡Ö’ =Ù#fl tHõ∆Å#∞ J=∞Å∞ KÕÜ«∂Åx
_ç=∂O_»∞ KÕã¨∂Î ã¨~°fiã¨Éèíº ã¨=∂"Õâ◊O f~å‡<åxfl „Ѩ"Õâ◊ÃјìOk.
L^Àºy#∞ÅÃÑ· [iˆQ Jxfl "ÕkèOѨÙÅ#∞ =ºuˆ~H˜OKåÅx
f~å‡xã¨∞ÎOk.
ÃãÃÑìO|~ü 10# PO„^茄Ѩ^Õâò K≥·`«#º=∞Ç≤ÏàÏã¨=∂Yº ~å„+¨ì
ã¨~°fiã¨Éèíº ã¨=∂"Õâßxfl "≥·*ÏQ∑Ö’ [~°∞ѨىõΩ#flk.
"≥·*ÏQ∑Ö’ ÃãÃÑìO|~ü 10# [# tHõ∆}Ï ã¨O™ê÷<£ Éèí=<£Ö’
PO„^茄Ѩ^Õâò K≥·`«#º =∞Ç≤ÏàÏ ã¨=∂Yº ã¨~°fiã¨Éèíº ã¨=∂"Õâßxfl
[iÑ≤Ok. ã¨~°fiã¨Éèíº ã¨=∂"Õâ◊O L^ŒÜ«∞O 11 QÆO@ʼnõΩ „áê~°OÉèíO
J~ÚOk. "≥Ú^Œ@QÍ ã¨Éèí PO„^茄Ѩ^Õâò K≥·`«#º=∞Ç≤ÏàÏ ã¨=∂Yº
HÍ~°º=~°æ ã¨Éèí∞º~åÅ∞ ÅH˜∆‡ ã¨O㨇~°}#∞ [iÑ≤Ok. "≥·*ÏQ∑Ö’x
PO„^茄Ѩ^Õâò K≥·`«#º=∞Ç≤ÏàÏã¨=∂Yº ÉèÏQÆ™êfi=∞º ã¨Oã¨÷ J~Ú#
„ã‘Î â◊H˜Î ã¨Ç¨Ü«∞ HÍ~°º^Œi≈ Dâ◊fii ã¨Éèí‰õΩ PǨfi#O ѨeH˜Ok.
ã¨=∂"ÕâßxH˜ Åe`« J^茺Hõ∆`« =Ç≤ÏOK«QÍ, L+¨ ÅH˜∆‡ QÆ∞iOz
=∂Ï¡_çOk. x~°‡Å „áê~°OÉè’Ѩ<åºã¨O KÕâß~°∞. „áê~°OÉèí
ã¨=∂"Õâ◊O `«~åfi`« HÍ~°º^Œi≈, HÍ~°º„Hõ=∞ x"ÕkHõ#∞ „Ѩ"Õâ◊ÃјìOk..
J^茺‰õ∆Ω~åÅ∞ *’ºu J^茺Hõ∆`« =Ç≤ÏOK«QÍ, x"ÕkHõ#∞
ã¨Ç¨Ü«∞HÍ~°º^Œ~°∞≈Å∞ Ѩ=#, [Ü«∞Å∞ „Ѩ"Õâ◊ÃÑÏì~°∞. HÍ~°º^Œi≈
x"ÕkHõÖ’ „Ѩ^è•#OQÍ ã¨Oã¨÷ KÕã¨∞‰õΩ#fl ã¨g∞Hõ∆#∞ „Ѩ"Õâ◊ÃÑÏì~°∞.
HÍ~°º=~°æO D =¸_»∞#fl~° ã¨=O`«û~åÅ HÍÅOÖ’ ã¨iQÍæ ã¨=∂"Õâ◊O
HÍHõáÈ=_»O, =ã¨∞Î#fl ã¨=∞㨺efl "≥O@<Õ ã¨=∂"Õâ◊"≥∞ÿ
Ѩi+¨¯iOK«HõáÈ=_»O „Ѩ^è•# ã¨g∞Hõ∆. ã¨Oã¨÷#∞ ѨÙ#óx~å‡}O
KÕã¨∞HÀ"åÅx Ñ≤Å∞ѨÙxKåÛ~°∞. HÍ~°º^Œi≈ x"ÕkHõÃÑ· lÖÏ¡ ã¨Oã¨÷Å
„Ѩux^èŒ∞Å∞ K«iÛOKå~°∞. D K«~°Û‰õΩ ã‘ìiOQ∑ Hõq∞©QÍ Ñ¨=#,
[Ü«∞, *’ºu, ^Õ"ÕO„^Œ L<åfl~°∞. K«~°Û KåÖÏ ÉÏQÍ [iyOk.
K«~°ÛÖ’ „Ѩux^èŒ∞Å „Ѩâ◊flʼnõΩ ã‘ìiOQ∑ Hõq∞˜ ã¨=∂^è•<åÅ#∞
WzÛOk.
HÍ~°º^Œi≈ x"ÕkHõ J#O`«~°O #∂`«# HÍ~°º=~°æ ZxflHõ
[iyOk. #∂`«# HÍ~°º=~°æOÖ’ J^茺‰õ∆Ω~åÅ∞QÍ *’ºu,
Láê^茺‰õ∆Ω~åÅ∞QÍ Ñ¨=#, HÍ~°º^Œi≈QÍ ^Õ"ÕO„^Œ, ã¨Ç¨Ü«∞
HÍ~°º^Œi≈QÍ [Ü«∞, HÀâßkèHÍiQÍ ~å^èŒ, HÍ~°º=~°æ ã¨Éèí∞ºÅ∞QÍ
Åe`«, L+¨, J#∂~å^èŒ, Dâ◊fii "≥Ú`«ÎOQÍ 9 =∞Ok`À #∂`«#
HÍ~°º=~°æO U~°Ê_çOk.
=∞Ç≤ÏàÏ=∂~°æO #∂`«# ã¨Oáê^ŒHõ =~åæxfl ‰õÄ_®
„ѨHõ˜OK«_»O [iyOk. #∂`«# ã¨Oáê^ŒHõ =~°æOÖ’ *’ºu Ѩ„uHõ
Z_ç@~üQÍ, Ñ≤.q[Ü«∞ÅH˜∆‡, [Ü«∞, J#∂~å^èŒ, J#Å
ã¨Oáê^ŒHõ=~°æOQÍ „ѨHõ˜OK«_»O [iyOk. ã¨O=`«û~°HÍÅO Ѩ„uHõ
~å‰õΩO_® J~Ú# Ѩiã≤÷ux ã¨g∞H˜∆OK«∞‰õΩx „Hõ=∞OQÍ Ñ¨„uHõ#∞
`Õ"åÅx x~°‚Ü«∞O [iyOk.
PO„^茄Ѩ^ÕâòK≥·`«#º=∞Ç≤ÏàÏã¨=∂Yºã¨~°fiã¨Éèíºã¨=∂"Õâ◊O
áÈ~å@ 㨄=OuÖ’....áÈ~å@ 㨄=OuÖ’....áÈ~å@ 㨄=OuÖ’....áÈ~å@ 㨄=OuÖ’....áÈ~å@ 㨄=OuÖ’....

43. 43=∞Ç≤ÏàÏ=∂~°æO v #=O|~ü – _çÃãO|~ü 2006
3. =∞Ç≤Ïà◊ʼnõΩ <≥·ò+≤ѨÙìÅ∞ ~°^Œ∞Ì KÕÜ«∂Åx _ç=∂O_£!
HÍÖòÃãO@~°∞¡, a.Ñ≤.FÅ∞ (al<≥ãπ „áÈÃããπ J=Ùò
™ÈiûOQ∑)^Õâ◊OÖ’ "≥Ú^ŒÅÜ«∂ºHõ J`«ºO`« K«=ÙHõQÍ „ã‘ÎÅ „â◊=∞#∞
H˘#∞QÀÅ∞ KÕÜ«∞_»"Õ∞ H͉õΩO_® áÈ~å_ç ™êkèOK«∞‰õΩ#fl 8 QÆO@Å
Ѩxq^è•#O J<Õ Ç¨Ï‰õΩ¯x ‰õÄ_® HÀÖ’Ê`«∞<åflO. <≥·ò +≤Ѷ¨ÙìÅ∞
`«Ñ¨Êxã¨iQÍ =ÙO_Õ D L^ÀºQÍÅÖ’ „ã‘ÎʼnõΩ WO˜Ñ¨h |Ü«∞@Ѩh
J<Õ Ô~O_»∞ |~°∞=ÙʼnõΩ `À_»∞ JÉèí„^Œ`«, Öˇ·OyHõ ^•_»∞Å „Ѩ=∂^•Å∞
ÃÑiQÍ~Ú.
ɡOQÆ∞à◊¥~°∞Ö’ WѨʘH˜ W^ŒÌ~°∞ „ã‘ÎÅÃÑ· J`åºKå~°O, ǨÏ`åº
[iQÍ~Ú. „ѨuÉèí J<Õ HÍÖò ÃãO@~ü L^ÀºyÃÑ· HõOÃÑh J^≥̉õΩ
fã¨∞‰õΩ#fl HÍ~°∞ „_≥·=~ü Öˇ·OyHõ J`åºKå~°O KÕã≤ ǨÏ`«º KÕâß_»∞.
D ǨÏ`«º‰õΩ ÉÏ^茺`« =Ç≤ÏOz P HõOÃÑh „ѨuÉèí ‰õΩ@∞OÉÏxH˜
#+¨ìѨiǨ~°O K≥e¡OKåÅx _ç=∂O_£ KÕã¨∂Î, <≥·ò+≤ÑπìÅ#∞ ~°^Œ∞Ì
KÕÜ«∂Åx „ѨÉèí∞`åfixfl _ç=∂O_£ KÕã¨∂Î ã¨~°fiã¨Éèíºã¨=∂"Õâ◊O
f~å‡#O „Ѩ"Õâ◊ ÃјìOk.
4. F.a.ã≤ i[ˆ~fi+¨#¡‰õΩ =∞^ŒÌ`«∞QÍ f~å‡#O!
Faã≤ʼnõΩ ˆHO„^Œ„ѨÉèí∞`«fi q^•ºã¨Oã¨÷Ö’¡, L#fl`«
q^•ºã¨Oã¨÷Ö’¡ i[ˆ~fi+¨#∞¡ HõeÊOKåÅ<Õ „Ѩuáê^Œ# QÆ`«
H˘O`«HÍÅOQÍ =ÚO^Œ∞‰õΩ =ã¨∞Î#flk. Faã≤ i[ˆ~fi+¨#∞¡ ~°^Œ∞Ì
KÕÜ«∂Åx H˘O^Œ~°∞ KÕã¨∞Î#fl _ç=∂O_£#∞ ã¨=∂Yº =ºuˆ~H˜ã¨∞Î#flk.
™ê=∂lHõOQÍ J}z"ÕÜ«∞|_»∞`«∞#fl =~åæʼnõΩ Pi÷Hõ „áêuѨkHõ#
i[ˆ~fi+¨#∞¡ ˆHÏ~ÚOK«=∞#_»O ã¨=∞O[ã¨O HÍ^Œ∞. ™ê=∂lHõOQÍ
"≥#∞Hõ|_ç# =~åæʼnõΩ i[ˆ~fi+¨#¡ =Å¡ [iy# H˘kÌáê˜ „ѨÜ≥∂[#O
‰õÄ_® „Ѩã¨∞Î`« `«~åxH˜ ~°^Œ∞Ì KÕ¿ãO`«QÍ JO^ŒÖË^Œx U QÆ}ÏOHÍÅ#∞
K«∂ã≤<å KåÖÏ ã¨Ê+¨ìOQÍ J~°÷=∞=Ù`«∞#fl q+¨Ü«∞O. ã¨=∂[OÖ’=Ù#fl
JO`«~åÅ∞ áÈ~Ú #∂`«# „Ѩ*Ï™êfiq∞Hõ =º=ã¨÷ U~°Ê_ç#ѨC_»∞
=∂„`«"Õ∞ D ã¨=∞㨺 ã¨=¸Å x~°∂‡Å#‰õΩ HÍ=eû# „áêuѨkHõ
U~°Ê_»∞`«∞Ok. i[ˆ~fi+¨#¡ q+¨Ü«∞OÖ’ Pi÷Hõ „áêuѨkHõ, „H˜q∞
ÖËÜ«∞~ü JOâßÅ#∞ ã¨=∂Yº =ºuˆ~H˜ã¨∞Î#flk. ã¨=∂Yº Faã≤ʼnõΩ
i[ˆ~fi+¨#¡#∞ x~°Ìfi^ŒfiOQÍ ã¨=∞i÷ã¨∞ÎOk.
5. „ѨÉèí∞`«fiO ^Õâßxfl ™ê„=∂[º"å^Œ∞Å „ѨÜ≥∂[<åʼnõΩ
`åHõ@∞ì ÃÑ@ì_®xfl =ºuˆ~H˜ã¨∂Î f~å‡#~!
^Õâßxfl ™ê„=∂[º"å^Œ∞Å „ѨÜ≥∂[<åʼnõΩ `åHõ@∞ì ÃÑ_»∞`«∞#fl
„ѨÉèí∞`«fiO "åiH˜ ã¨∂Ѩ~ü ÖÏÉèÏÅ∞ Pi˚OKÕ `åѨ„`«Ü«∞OÖ’ J<ÕHõ
„Ѩ*Ï=ºuˆ~Hõ K«~°ºÅ‰õΩ áêÅÊ_»∞`ÀOk.
QÆOQÆ=~°OÖ’ áÈ~°∞ì x~å‡}O`À "ÕÖÏk *ÏÅ~°∞¡
LáêkèHÀÖ’Ê`«∞<åfl, HÍÅ∞ÊÅ∞ [iÑ≤ =∞s áÈ~°∞ì x~å‡}O
KÕѨ@ì_»O–––,
ÉÏÔH·ûò `«=fiHÍÅ#∞ J#∞=∞uã¨∂Î Pk"åã¨∞Å rqOKÕ
ǨωõΩ¯, Éèí∂q∞ÃÑ· ǨωõΩ¯. J_»qÃÑ· ǨωõΩ¯Å#∞ H˘Å¡Q˘_»∞`«∂ "åix
x~åfiã≤`«∞Å#∞ KÕÜ«∞_»O.....,
`≥ÅOQÍ}Ï „Ѩ[ʼnõΩ J<åºÜ«∞O KÕã¨∂Î J<ÕHõ Pk"åã‘,
f~° „áêO`« „Ѩ[Å#∞ x~åfiã≤`«∞Å#∞ KÕ¿ã áÈÅ=~°O „áê*ˇ‰õΩì
x~å‡}O...
W=hfl ™ê„=∂[º"å^Œ∞Å „ѨÜ≥∂[#O HÀã¨"Õ∞ `«Ñ¨Ê ™ê÷xHõ
„Ѩ[Å Jaè=$kú „Ѩ[ʼnõΩ X#iOKÕ "Õ∞Å∞ Un ÖË^Œ∞.
QÆOQÆ=~°O áÈ~°∞ì x~å‡}ÏxH©, ÉÏÔH·ûò `«=fiHÍʼnõÄ,
áÈÅ=~°O „áê[‰õΩì x~å‡}ÏxH©, =ºuˆ~HõOQÍ áÈ~å_»∞`«∞#fl „Ѩ[ʼnõΩ
ã¨=∂Yº ã¨~°fiã¨Éèíº ã¨=∂"Õâ◊O ã¨OѨÓ~°‚ =∞^ŒÌ`«∞ `≥Å∞ѨÙ`«∂
f~å‡xã¨∞ÎÎOk.
Ü«Úˆ~xÜ«∞O `«=fiHÍÅ∞ „Ѩ[Å P~ÀQƺOÃÑ· f„=
^Œ∞+¨Êùe`åÅ∞ Hõey™êÎÜ«∞x WѨʘˆH J<ÕHõ „áêO`åÖ’¡ ~°∞A"≥·Ok.
^•xH˜ =ºuˆ~HõOQÍ WѨʘˆH ~°≠Ï~°öO_£, Xi™êû ~å„ëêìÅÖ’ „Ѩ[Å∞
ÃÑ^ŒÌZ`«∞Î# áÈ~åÏÅ∞ ‰õÄ_® KÕѨÏì~°∞. âß„ã‘ÎÜ«∞ ^Œ$HõÊ^äŒO`À
K«∂ã≤<å Ü«Úˆ~xÜ«∞O `«=fiHÍefl J#∞=∞uOK«~å^Œ∞.
ÃÑ· f~å‡<åÅ#∞ ã¨~°fiã¨Éèíº ã¨=∂"Õâ◊OÖ’ „Ѩ"Õâ◊ÃјìOk.
PYiQÍ #∂`«# HÍ~°º^Œi≈ ã¨Éèí#∞ L^ÕÌtOz =∂Ï¡_çOk. D
HÍ~°º„Hõ=∞OÖ’ HÍ~°ºHõ~°ÎÅ∞ áê@Å∞, <å˜HõÅ∞, #$`«º~°∂ѨHÍÅ`À
ã¨O^ÕâßÅxKåÛ~°∞. 1z=~°QÍ Åe`« =∂Ï¡_ç ã¨Éèí#∞ =ÚyOzOk.
X
áÈ~å@ 㨄=OuÖ’....áÈ~å@ 㨄=OuÖ’....áÈ~å@ 㨄=OuÖ’....áÈ~å@ 㨄=OuÖ’....áÈ~å@ 㨄=OuÖ’....

44. 44 =∞Ç≤ÏàÏ=∂~°æO v #=O|~ü – _çÃãO|~ü 2006
JHÀì|~ü 2004Ö’ ÖˇÑ¶≤ìã¨∞ì ã¨ì_ô ã¨i¯Öò "å~°∞ `«=∞
W~°=Ü«∞º= ¢Ñ¨K«∞~°}QÍ ~À*Ï ÅÔQ˚O|~üæ QÆ∞iOz# ã¨∂÷Å
ѨiK«Ü«∂xfl 'ã¨=¸Å =∂~°∞Ê"å^Œ∞Å∞— (~å_çHõÖòû) J<Õ LѨji¬Hõ
H˜O^Œ "≥Å∞=iOKå~°∞.
"å=∞ѨHõ∆ ÉèÏ=*ÏÖÏxfl J^茺ܫ∞#O KÕÜ«∞_»O, ¢Ñ¨Kå~°O
KÕÜ«∞_»O ÅHõ∆ºOQÍ ÖˇÑ¶≤ìã¨∞ì ã¨ì_ô ã¨i¯Öò "å~°∞ D z#fl ѨÙã¨ÎHÍxfl
"≥Å∞=iOKå~°∞. WѨʘˆH "å~°∞ ¢Ñ¨K«∞iOz# ѨÙã¨ÎHÍÅ *Ïa`å#∞
K«∂¿ãÎ ¢Ñ¨ã¨∞Î`« HÍÖÏxH˜ J=ã¨~°=∞~Ú# ѨÓxHõ#∞,
`«^Œ#∞QÆ∞}=∞~Ú# Hõ$+≤x "å~°∞ H˘#™êyã¨∞Î#fl@∞ìQÍ `≥Å∞ã¨∂ÎOk.
nxH˜ "åix ¢Ñ¨`ÕºHõOQÍ Jaè#OkOKåe.
Ô~O_»= WO@ˆ~fl+¨#Öò P~°OÉèíO #∞O_ç ^ŒQÆæ~°^ŒQÆæ~°QÍ
Ô~O_»= ¢Ñ¨Ñ¨OK«Ü«Ú^Œú HÍÅO =~°‰õÄ [~°‡<£ ™È+¨Öò _≥"≥∂¢Hõ˜H±
áêsìÖ’ [iy# Ѩi}Ï=∂Å <ÕѨ^䌺OQÍ, ~°K«~Ú`« _Õq_£
"≥∞H±ÅÖÏ<£ ~À*Ï ÅÔQ˚O|~üæ Hõ$+≤x QÆ∞iOz KÕã≤# JOK«<åÅ#∞
ÖˇÑ¶≤ìã¨∞ì ã¨ì_ô ã¨i¯Öò "å~°∞ D ѨÙã¨ÎHõOÖ’ J#∞"å^ŒO KÕã≤
JOkOKå~°∞. ~À*Ï ÅÔQ˚O|~üæ (1871–1919) Öˇx<£ KÕ`« J`«ºO`«
x*Ï~ÚfѨ~°∞~åeQÍ H˘xÜ«∂_»|_ç# Hõ=¸ºxã¨∞ì Ü≥∂^èŒ∞~åÅ∞.
Ô~O_»= WO@ˆ~fl+¨#Öò‰õΩ <åÜ«∞Hõ`«fiO =Ç≤Ïã¨∞Î#fl [~°‡<£ ™È+¨Öò
_≥"≥∂¢Hõ˜H± áêsìÖ’ K«∞~°∞ÔH·# áê¢`«#∞ áÈ+≤ã¨∂Î<Õ Öˇx<£`À Hõeã≤
J<ÕHõ Ѩ~åºÜ«∂Å∞ P"≥∞ Ô~O_»= WO@ˆ~fl+¨#Öò PkèѨ`«ºOÖ’
L#fl iq[x*ÏxH˜ =ºuˆ~HõOQÍ áÈ~å_çOk. `«# ™⁄O`«
áêsìÖ’#∂, WO@ˆ~fl+¨#ÖòÖ’#∂ iq[x*Ïxfl Ãã·^•úOuHõOQÍ
Z^Œ∞~˘¯#flk. ~°+¨º<£ qѨ¡=OÖ’ É’e¬qH± áêsì HÍ~°º¢Hõ=∂xfl
H˘xfl™ê~°∞¡ J~°÷O KÕã¨∞HÀÖËHõáÈ~Ú#ѨʘH© ã¨∂÷ÖOQÍ ~°+¨º<£
qѨ¡"åxfl Jxfl"Õà◊ÖÏ ã¨=∞i÷OzOk. iq[x[OÃÑ· [iÑ≤#
áÈ~å@OÖ’ Öˇx<£`À áê@∞QÍ xÅ|_ç# H˘xfl ¿Ñ~°¡Ö’ P"≥∞k
‰õÄ_® XHõ˜.
~°+¨º<£ qѨ¡"å#O`«~°O [~°‡hÖ’ U~°Ê_ç# Ѩiã≤÷`«∞ÅÖ’
– XHõ"≥·Ñ¨Ù "≥∞*Ïi© áêsì iq[x[OÖ’ H˘@∞ì‰õΩáÈ~Ú
áêÅHõ=~åæÅ`À Hõeã≤ ¢Ñ¨[ʼnõΩ ¢^ÀǨÏO KÕÜ«∞_»O, =∞~À"≥·Ñ¨Ù
á¶êã≤ã¨∞ì ¢Ñ¨=∂^ŒO =ÚOK«∞H˘x =ã¨∂Î LO_»@O, D ã¨OH∆ÀÉèíOÖ’
áêsìÖ’ peHõ Jx"å~°º"≥∞ÿOk. D ã¨O^Œ~°ƒùOQÍ qѨ¡=Hõ~°â◊‰õΩÎÅ∞
f¢= x~°ƒùO^•xH˜ QÆ∞~°Ü«∂º~Ú. bÉò<≥H±ì =O˜ <åÜ«∞‰õΩÅ∞
ǨÏ`«º‰õΩ QÆ∞~°Ü«∂º~°∞. JѨC_Õ ~À*Ï ÅÔQ˚O|~üæ x~°ƒO^è•xH˜
QÆ∞~°~Ú ~å[ºO KÕuÖ’ ǨÏ`«º‰õΩ QÆ∞~°~ÚOk.
'Ô~_£~À*Ï— ¿Ñ~°∞`À ¢Ñ¨K«∞iOz# D ѨÙã¨ÎHõOÖ’ [~°‡<£
áêsìÖ’ ¢ÃÑ+¨~ü ¢QÆ∂ѨÙQÍ ã¨=¸Å =∂~°∞Ê"å^Œ∞Å∞ x~°fiÇ≤ÏOz#
áê¢`«, "åiÖ’ ~À*Ï KÕã≤# Hõ$+≤x ˆHO¢^ŒOQÍ KÕã¨∞H˘x# qâı¡+¨}
LOk. ѨO`˘q∞‡^Œ= â◊`å|ÌO z=i ^Œâ◊HõO #∞O_ç P"≥∞
=∞~°}˜OKÕ^•Hõ P"≥∞ Hõ$+≤, PÖ’K«#ÅÖ’ á⁄Ok# Ѩi}Ï=∞O
QÆ∞iOz ã¨∂÷Å"≥∞ÿ# ã¨=∂Kå~°O LOk. ɡ~üflã‘ì<£ÃÑ· KÕã≤# q=∞~°≈,
¢>Ë_£ Ü«¸xÜ«∞<£ HÍ~°ºHõÖÏáêʼnõΩ, áêsì ~å[H©Ü«∞ áÈ~åÏʼnõΩ
LO_®eû# ã¨O|O^èŒOÃÑ· P"≥∞ Jaè¢áêÜ«∂Å∞,
™ê¢=∂[º"å^ŒOÃÑ· P"≥∞ KÕã≤# ~å[H©Ü«∂i÷Hõ q=∞~°≈Å
P^è•~°OQÍ ~À*Ï ÅÔQ˚O|~üæ J=QÍǨÏ#, Hõ$+≤, P"≥∞ x~°fiiÎOz#
áê¢`«Å#∞ ~°∂ѨÙHõ>ËìO^Œ∞‰õΩ KÕã≤# ¢Ñ¨Ü«∞`«flO D ѨÙã¨ÎHõOÖ’
LOk. J~Ú`Õ q=∞~°≈Å∞QÍ#∂, q=∞~°≈ÃÑ· q=∞~°≈QÍ#∂
ã¨O"å^Œ (á⁄Öˇq∞HõÖò) Ѩ^ŒúuÖ’ ™êˆQ L^•…@#Å#∞ qâı¡+¨}‰õΩ
P^è•~°OQÍ KÕã¨∞H˘x #_çKÕ D ѨÙã¨ÎHÍxfl ™ê^è•~°} áê~î°‰õΩÅ∞
J~°÷O KÕã¨∞HÀ=_»O Hõ+¨ì"Õ∞. HÍh =∂i¯û*Ïxfl J^茺ܫ∞#O
KÕÜ«∂Å#∞‰õΩ<Õ"åà◊¡‰õΩ =∂¢`«O D ѨÙã¨ÎHõO ^•fi~å ÅÉèíº=∞ÜÕ∞º
*Ï˝#O =∞iO`« qã¨Î$`«"≥∞ÿ#, ã¨=∞¢QÆ"≥∞ÿ# *Ï˝<åxH˜ ^•if¿ãO^Œ∞‰õΩ
`«Ñ¨ÊHõ LѨÜ≥∂QÆѨ_»∞`«∞Ok.
Ç≤ÏO^Œ∂ á¶êã≤[O XHõ ¢Ñ¨=∂^ŒOQÍ H˘#™êQÆ∞`«∞#fl
WѨʘ ã¨O^Œ~°ƒùOÖ’ ˆH=ÅO Ç≤ÏO^Œ∂`«fi =¸ÖÏÅÃÑ·<Õ H͉õΩO_®,
JO`«~å˚fÜ«∞OQÍ á¶êã≤ã¨∞ì ã≤^•úO`«O, ^•x PK«~°} QÆ∞iOz
f¢="≥∞ÿ# J^茺ܫ∞<åÅ∞ ™êQÆ∞`«∞<åfl~Ú. D Hõ$+≤Ö’ ÉèÏQÆOQÍ
J<ÕHõ ѨÙã¨ÎHÍÅ∞ ‰õÄ_® "≥Å∞QÆ∞Ö’H˜ =ã¨∞Î<åfl~Ú. [~°‡hÖ’
<år~Ú[O QÆ∞iOz, Ç≤Ï@¡~°∞ QÆ∞iOz# ѨÙã¨ÎHÍÅ∞ =∂Ô~¯òÖ’
Hõ#|_»∞`«∞<åfl~Ú. D <ÕѨ^䌺OÖ’ á¶êã≤*ÏxH˜ =ºuˆ~HõOQÍ [~°‡<£
HÍi‡Hõ=~°æO `«~°Ñ¶¨Ù# áÈ~å_ç =∞~°}˜Oz# JO`«~å˚fÜ«∞
Hõ=¸ºxã¨∞ì <åÜ«∞‰õΩ~åÅ∞ ~À*Ï ÅÔQ˚O|~üæ QÆ∞iOz
`≥Å∞ã¨∞HÀ=_»O ã¨=Úz`«OQÍ LO@∞Ok.
ÖˇÑ¶≤ìã¨∞ì ã¨ì_ô ã¨i¯Öò"å~°∞ ¢Ñ¨K«∞iOz# D ѨÙã¨ÎHõO `«Ñ¨ÊHõ
JO^Œ∞‰õΩ ѨÙiH˘Å∞Ê`«∞Ok.
Ô~_£~À*Ï (ã¨=¸Å =∂~°∞Ê"å^Œ∞Å∞), "≥Å: 10~°∂/–
'Ô~_£~À*Ï—
~À*ÏÅÔQ˚O|~üæѨiK«Ü«∞O
– <åQÆ~åA
ѨÙã¨ÎHõ ѨiK«Ü«∞OѨÙã¨ÎHõ ѨiK«Ü«∞OѨÙã¨ÎHõ ѨiK«Ü«∞OѨÙã¨ÎHõ ѨiK«Ü«∞OѨÙã¨ÎHõ ѨiK«Ü«∞O

45. 45=∞Ç≤ÏàÏ=∂~°æO v #=O|~ü – _çÃãO|~ü 2006
=∞~ÀѨHõ¯ `«e¡ ǨÏ$^ŒÜ«∂xfl ZO`À QÍÜ«∞Ѩ~åÛ~Ú.
ÃãÃÑìO|~ü 9= `Õn# =ÚMË+π#∞ J`«x `«O„_çx =∂#=
ǨωõΩ¯Å Hõg∞+¨<£ qKå~°} xq∞`«ÎO Ñ≤eÑ≤OKå~°∞. g~°∞
"≥àı§=ÚO^Œ∞ `«O„_ç `«# ¿ãflÇ≤Ï`«∞Å`À WO’¡ L#fl `«# ÉèÏ~°º
U JѶ¨∂~Ú`åºxH˜ áêÅÊ_»‰õΩO_® K«∂ã¨∂Î =ÙO_»=∞x HÀ~å_»∞.
J~Ú<å, Z=~°∂ K«∂_»x ã¨=∞Ü«∞OÖ’ =ÚMË+π `«e¡ Li"Õã¨∞H˘x
„áê}ÏÅ∞ fã¨∞‰õΩOk.
QÆ`«OÖ’ H˘_»∞‰õΩ ~åºyOQ∑‰õΩ QÆ∞Ô~·<å `«e¡ ZÖÏO˜
JѶ¨∂~Ú`åºxH˜ áêÅÊ_»ÖË^Œ∞. D ™êi =∂„`«O Åe`« Kå=Ù‰õΩ
H˘_»∞‰õΩ Ѩ_»¤ "Õ^Œ# XHõ HÍ~°}"≥∞ÿ`Õ, ÃãÖ’¡ |OkèOz# g_çÜ≥∂
z„`åÅ∞, ˜.q.ÅÖ’ „Ѩ`«ºHõ∆OQÍ q#fl J~°∞ѨÙÅ∞, K«∂ã≤# #QÆfl
^Œ$âߺÅ∞ ÉèíiOK«ÖËHõáÈ~ÚOk.
JO`ÕHÍ^Œ∞. Ѩ~°∞=Ù áÈ~ÚO^Œ<Õk =∞~À
|Å"≥∞ÿ# HÍ~°}O ‰õÄ_® ѨxKÕã≤Ok.
WÖÏO˜ ã¨OѶ¨∞@#ÖË J<ÕHõO [iQÍ~Ú.
D "å~°ÎÅ#∞ =∂„`«O ©.g.Kèå#à◊√§
=∞m§ =∞m§ K«∂Ñ≤Oz ÉÏkè`«
‰õΩ˜Oc‰õΩÅ#∞ z„`«=^茉õΩ QÆ∞iKÕâß~Ú.
áȩѨ_ç qëê^ŒHõ~°"≥∞ÿ# ã¨OѶ¨∞@#Å#∞
‰õÄ_® ã¨OK«Å#O KÕã¨∂Î, z„`«
qz„`åÅ∞QÍ „Ѩ™ê~°O KÕã¨∂Î, ѨÙO_»∞ g∞^Œ
HÍ~°O K«e¡#@∞¡ =∞m§ =∞m§ J^Õ ã¨OѶ¨∞@##∞ K«∂~ÚOK«_»O
=Å¡ Xà◊√§ QÆQÆ∞~˘Ê_»∞ã¨∞ÎOk, `«Ñ¨Ê =∞#∞+¨µÅ =∂# „áê}ÏÅÃÑ·
ÉÏ^茺`«QÍ =Ù#fl@∞¡ JxÑ≤OK«^Œ∞.
x[OQÍ =ÚMË+π#∞ "ÕkèOz# z„`åÅ#∞ Ѩ^Õ Ñ¨^Õ
K«∂_»‰õΩO>Ë =∂„`«O `«e¡ „áê}ÏÅ∞ fã¨∞‰õΩ<Õk HÍ^Œ∞. Hõà◊§"≥#∞Hõ
ZO`« Hõiî# "åã¨Î"åÅ∞ [iy<å Ѩ˜ìOK«∞HÀx =∂#=<≥·[O,
Hõà◊§=ÚO^Õ, =ÚYºOQÍ `«=∞ Hõ#flÑ≤Å¡ÅÃÑ· U JѶ¨∂~Ú`«ºO
[iy<å Hõ#fl¿ÑQÆ∞ `«@∞ìHÀÖË^Œ∞.
x[OQÍ Åe`« Kå=Ù‰õΩ g∞_çÜ«∂<Õ HÍ~°}O J#_®xH˜
JÉèíºO`«~åÅ∞ ÖË"Õ"≥∂!
g∞_çÜ«∂ ÉÏ^茺`å ~åÇ≤Ï`åºxfl YO_çã¨∂Î, WHõ=ÚO^Œ∞
ã¨"≥∂#fl`«OQÍ =º=ǨÏiã¨∞ÎO^Œx Pt^•ÌO! X
ÃãÃÑìO|~ü 2006, "≥Ú^Œ˜"å~°OÖ’ XHõ˜, Ô~O_»∞ ~ÀAÅ
`Õ_®`À ~å„+¨ì"åºÑ¨ÎOQÍ =¸_»∞, <åÅ∞QÆ∞ lÖÏ¡Ö’¡ J`«∞º#fl`«
q^Œº#Okã¨∞Î#fl@∞=O˜ WO[hiOQ∑ HõàÏâßÅÖ’¡ ѨÙ~°∞+¨
q^•º~°∞÷Å∞ `«=∞ ExÜ«∞~ü q^•º~°∞÷Å#∞ ~åºyOQ∑ J<Õ
~åHõ∆㨄H©_»#∞ qHõ$`« ~°∂áêÖ’¡ P_»∞‰õΩ<åfl~°∞. giKÕ+¨ìÅ∞ U ^Œâ◊‰õΩ
KÕ~åÜ«∞O>Ë, |@ìÅ∂_»nã≤ ã¨fieOQÆ ã¨OѨ~°¯O =~°‰õΩ. Wq gi
^èŒ#, =∞^Œ ^Œ∞~°Ç¨ÏOHÍ~°O`À ‰õÄ_ç# J<≥·uHõ, J<åQÆiHõ K«~°ºÅ∞
`«Ñ¨Ê =∞~À˜ HÍ^Œ∞.
P "å~°O ~ÀAÅ∞ ¿ÑѨ~°¡Ö’ Ѩ`åHõ ji¬HõÅ∞, ©.g.ÅÖ’
QÆO@ QÆO@‰õΩ "å~°ÎÅ∞ =zÛ<å, ÉÏ^èŒ∞ºÖˇ·# q^•º~°∞÷Å#∞ QÍx,
Ü«∂[=∂<åºÅÃÑ· QÍx („Ѩ~Ú"Õ@∞ HõàÏâßÅÅ)K«~°ºfã¨∞‰õΩ#fl
^•YÖÏÅ∞ WO`«=~°‰õΩ ÖË^Œ∞. 1997Ö’
~åºyOQ∑#∞ x¿+kèOKåÅx ÃÇ·ÏHÀ~°∞ì f~°∞Ê
K≥Ñ≤Ê<å, nxH˜ ã¨O|OkèOz 2004Ö’
=∞~åæ^Œ~°≈HÍÅ∞ =zÛ<å WѨʘ=~°‰õΩ
J=∞Å∞‰õΩ <ÀK«∞HÀÖË^Œ∞.
„jH͉õΩà◊O lÖÏ¡ ~å*ÏO
l.ZO.P~ü.S.˜ WO[hiOQ∑ HõàÏâßÅÖ’
kfifÜ«∞ ã¨O=`«û~°O K«^Œ∞=Ù`«∞#fl
ѨOK«=ÚMË+π J#∞ q^•ºi÷x, `«#
ã‘xÜ«∞~°∞¡ |@ìÅ∂_»nã≤ Öˇ·OyHõOQÍ
"Õkèã¨∞ÎO>Ë D ^Œ$âߺÅ#∞ ÃãÖòá¶È<£ ÔH"≥∞~åÖ’¡ |OkèOK«_»O
[iyOk. =keÃÑ@ì=∞x ZO`«"Õ_»∞‰õΩ<åfl, ã‘xÜ«∞~°¡
ǨÏ$^ŒÜ«∂Å∞ K«eOK«ÖË^Œ∞. =ÚMË+π =∂„`«O J=∂‡, JÜ«∂º
JO@∂ KÕã≤# ǨǨHÍ~åÅ∞ PHÍâß#flO˜ =∞#ã¨∞#fl =∞#∞+¨µÅ
ǨÏ$^ŒÜ«∂Å#∞ HõkeOKå~Ú. W`«xÃÑ· QÆ`«OÖ’ ‰õÄ_® ~åºyOQ∑
[iyO^Œx, HÍh D ™ê÷~ÚÖ’ HÍ^Œx =ÚMË+π `«O„_ç D
ã¨O^Œ~°ƒùOQÍ q∂_çÜ«∂‰õΩ QÆ∞~°∞Î KÕâß~°∞. QÆ`«OÖ’ =ÚMË+π `«O„_ç
P ÉÏ^èŒ∞ºÖˇ·# q^•º~°∞÷Å`À =∂Ï¡_ç#@∞¡ "≥Å¡_çOKå~°∞.
ÃÑ· ã¨OѶ¨∞@# [iy# `«~åfi`« ©.g.ÅÖ’, ¿ÑѨ~°¡Ö’ K«∂ã≤#
=ÚMË+π `«e¡ Åe`« H˘_»∞‰õΩ ÉÏ^èŒ#∞ `«@∞ìHÀÖËHõáÈ~ÚOk.
JO`ÕHÍ^Œ∞, W~°∞QÆ∞ á⁄~°∞QÆ∞ U=∂‡! ~åºyOQ∑‰õΩ QÆ∞Ô~· ©.gÅÖ’
K«∂~ÚOzOk g∞ JÉσÜÕ∞#@Hõ^• J<Õ ã¨∂˜áÈ© =∂@Å∞
~åºyOQ∑ ¿Ñ~°∞`À J=∂#gÜ«∞ K«~°º
g∞_çÜ«∂ J`«∞º`åûǨÏO
– Ñ≤.[Ü«∞
ã¨ÊO^Œ#ã¨ÊO^Œ#ã¨ÊO^Œ#ã¨ÊO^Œ#ã¨ÊO^Œ#

46. 46 =∞Ç≤ÏàÏ=∂~°æO v #=O|~ü – _çÃãO|~ü 2006
áê~î°‰õΩÅ "ÕkHõáê~î°‰õΩÅ "ÕkHõáê~î°‰õΩÅ "ÕkHõáê~î°‰õΩÅ "ÕkHõáê~î°‰õΩÅ "ÕkHõ
ã≤h Jaè<Õ„u +¨ÉÏ<å Pr‡ „Ѩ*Ï™êfi=∞º"åk Jx,
„ѨQÆujÅ ÉèÏ"åÅ∞#fl =ºH˜Î Jx JOÏ~°∞ QÆ^• x["Õ∞<å?
|Ǩïâß P"≥∞ ÃѶq∞xã¨∞ì ‰õÄ_® J~Ú=ÙO@∞O^•? J~Ú`Õ
'^≥·xH± *ÏQÆ~°<£— Ç≤ÏOn Ѩ„uHõÖ’¡ J<ÕHõ ~ÀAÅ #∞O_ç +¨ÉÏ<å
Pr‡ ÉÁ=∞‡`À |@ìÅ∞uˆH 'ã¨~üÊù—áœ_»~ü „ѨHõ@# „ѨKå~°O
[~°∞QÆ∞`«∞#fl ^•xfl K«∂ã¨∞ÎO>Ë P"≥∞ QÆ∞iOz <å‰õΩ `≥eã≤Ok
x["Õ∞<å J<Õ J#∞=∂#O HõÅ∞QÆ∞`ÀOk. Ç≤ÏO^Œ∂™ê÷<£ e=~ü
eq∞>ˇ_£ "åi ã¨~üÊù ZÔHûÖò áœ_»~ü‰õΩ „ѨKå~åxfl HõeÊã¨∂Î h˜
H˘~°`«=Ù#fl <Õ˜ Ѩiã≤÷`«∞Ö’¡ `«‰õΩ¯= h˜`À<Õ Z‰õΩ¯= |@ìefl
Z‰õΩ¯= â◊√„ÉèíOQÍ L`«Hõ=K«∞Û#O@∂ +¨ÉÏ<å Pr‡ „ѨKå~°O
KÕã¨∞Î#flk. _»|∞ƒÅ∞ ~å=_»O =ÚYºO. _»|∞ƒÅ∞ JkèHõOQÍ
=™êÎÜ«∞#∞‰õΩO>Ë UHõOÃÑhÔH·<å, U ã¨~°∞‰õΩÔH·<å, U Ѩ^Œú`«∞Ö’¡<≥·<å
„ѨKå~°O KÕ¿ã ã≤÷u <Õ˜ ã¨=∂[OÖ’ H˘#™êQÆ∞`«∞#flk. XHõ
|Ǩïà◊*Ïu ã¨Oã¨÷‰õΩ ÖÏÉèÏÅ#∞ KÕ‰õĈ~ÛO^Œ∞‰õΩ
LѨÜ≥∂QÆѨ_»_»"Õ∞ Q͉õΩO_® |@ìÅ∞ LuˆHѨx =∞Ç≤Ïà◊Å^Õ
J#fl@∞¡ ã¨~üòÊù áœ_»~ü#∞ +¨ÉÏ<å Pl‡ „ѨKå~°O KÕÜ«∞_»O <åÔH·`Õ
AQÆ∞ѨûQÍ<Õ LOk.
Ѷ¨Óº_»Öò ™êO„Ѩ^•Ü«∞O, =∞#∞^èŒ~°‡O =∞Ç≤Ïà◊#∞ Uq^èŒOQÍ
=∂iÛO^À, =∂~°∞ã¨∞Î#fl^À =∞Ç≤ÏàÏÖ’HõO J#∞Éèíqã¨∂Î ~å=_»"Õ∞
Q͉õΩO_® '=∞Ç≤ÏàÏ=∂~°æO—Ö’ ‰õÄ_® K«^Œ∞=Ù‰õΩO@∂ =ã¨∞Î<åflO.
+¨ÉÏ<å Pr‡..... hH˜k `«QÆ∞<å?
–HÍo
J^Õ q^èŒOQÍ ÃÑ@∞ì|_ç^•i ã¨O㨯$u ‰õÄ_® =∞Ç≤Ïà◊efl ã¨~°∞‰õΩQÍ
ZÖÏ =∂~°∞ã¨∂Î =ÙO^À ‰õÄ_» `≥Å∞ã¨∞‰õΩ<åflO. ÃÑ@∞ì|_ç^•s
=~°æO ‰õÄ_® Ѷ¨Óº_»Öò ã¨O㨯$uH˜=∞ÖË¡ =∞Ç≤Ïà◊Å∞ KÕ¿ã Ѩ#∞Å∞,
ѨÙ~°∞+¨µÅ∞ KÕ¿ã Ѩ#∞Å∞ "Õ~°∞ "Õ~°##fl@∞¡QÍ Ñ¨Å∞q^è•Å∞QÍ
„ѨKå~°O ™êyã¨∞Î#flk. Ѷ¨ÖÏ<å HõOÃÑh ã¨~°∞ˆH K«Hõ¯<≥·#k, "Õ∞Öˇ·#k,
=∞xflÔH·#^ŒO@∂ =∞Ç≤Ïà◊ÅKÕ`« Ѩ„uHõÅÖ’¡, ˜gÅÖ’¡
ѨÅ∞q^è•Å∞QÍ „ѨKå~°O ™êyã¨∂Î P Ѩ#∞Åxfl =∞Ç≤Ïà◊Å∞ KÕ¿ã"Õ
J#fl@∞¡ – |@ìÅ∞ LuˆHѨx, ÉÏã¨O_»∞¡ `À"Õ∞ Ѩx, ‰õÄ~°QÍÜ«∞Å∞
`«iˆQѨx, áêÜ«∞MÏ<å ÉËã≤#∞¡, "å+πÉËã≤#∞¡ Hõ_çˆQѨx, =O@Å∞
=O_ÕO^Œ∞‰õΩ Ѷ¨ÖÏ<å ~°HõO Ѷ¨ÖÏ<å HõOÃÑh ‰õΩHõ¯ˆ~¡ "å_®ÅO@∂
=O@=O_Õ Ñ¨x, z#fl Ñ≤Å¡Å∞ LK«ÛÉ’ã≤<å, ^˘_ç¤H˜áÈ~Ú<å
™œHõ~°ºOQÍ LOÏÜ«∞x Ѷ¨ÖÏ<å HõOÃÑh „_®Ü«∞~°¡<Õ "å_®Åx
K≥¿ÑÊ „ѨHõ@# WÖÏ WOHÍ Z<Àfl „ѨHõ@#Å`À, „ѨKå~åÅ`À
=∞Ç≤Ïà◊Å∞ KÕ¿ã Ѩ#∞Å∞ q_çQÍ LOÏÜ«∞#fl@∞¡ Jq ѨÙ~°∞+¨µÅ∞
Q͉õΩO_® =∞Ç≤Ïà◊ÖË KÕ¿ã=#fl@∞¡ „ѨKå~°O [~°∞QÆ∞`«∞#flk.
™êǨÏã¨=O`«"≥∞ÿ# Ѩ#∞Å∞, â◊H˜Î=O`«"≥∞ÿ# Ѩ#∞Å∞, <≥·Ñ¨Ù}ºOQÆÅ
Ѩ#∞Å∞ ѨÙ~°∞+¨µÅ∞ =∂„`«"Õ∞ KÕ™êÎ~°#fl@∞¡ „ѨHõ@#Å ^•fi~å
„ѨKå~°O ™êQÆ∞`«∞#flk. WÖÏO˜ „ѨKå~åxfl =ºuˆ~H˜OKåeûOk
áÈ~Ú +¨ÉÏ<å Pr‡ ÖÏO˜"å~°∞ |@ìÅ∞uˆH áœ_»~üHÀã¨O,
|Ǩïà◊*Ïu HõOÃÑhÅ ÖÏÉèÏÅ HÀã¨O „ѨKå~åxH˜
LѨÜ≥∂QÆѨ_»_»O qKå~°Hõ~°O. X

47. 47=∞Ç≤ÏàÏ=∂~°æO v #=O|~ü – _çÃãO|~ü 2006
HÍh P ã¨ÊO^Œ#Ö’ '"≥Ü≥∂º—=O`«∞ ‰õÄ_® P Ü«∂Éèˇ· P_»
Ñ≤O_®Å Ѩ@¡ ZO^Œ∞‰õΩ ÖËHõáÈ~ÚO^Œx F „Ѩâ◊fl
Uk "å~°Î HÍ"åÖ’, Uk H͉õÄ_»^À
^Õxfl "≥~ÚºO`«Å∞ KÕã≤ K«∂áêÖ’, ^Õxfl J~ÚѨÙÖˉõΩO_®
<˘ˆH¯Ü«∂Ö’
=∞#O Uk K«∂_®Ö’, Uk q<åÖ’, Uk K«^Œ"åÖ’
Uk K«∂_»‰õÄ_»^À, Uk q#‰õÄ_»^À, Uk K«^Œ=‰õÄ_»^À
PYiH˜ =∞#O ^ÕxH˜ ã¨ÊOkOKåÖ’, ^ÕxH˜
ã¨ÊOkOK«‰õÄ_»^À
JO^Œ∞Ö’#∂ ^ÕxH˜ QÆ∞O_≥ Ѩk ™ê~°∞¡ H˘@∞ìHÀ"åÖ’, ^ÕxH˜
"≥~Úº ™ê~°∞¡ H˘@∞ìHÀ"åÖ’
"å=∞#∞_çÖÏ Éèí∂=∂ºHÍâßefl P„Hõq∞OKÕã≤
=¸_À áê^•xfl "≥∞^Œà◊§x zÅH˘¯Ü«∞ºÅH˜ `«yeOz# =∞#
MÏm |∞„~°Å g∞^Œ ÃÑ_»∞`«∞#fl g∞_çÜ«∂<Õ x~°‚~ÚOã¨∞ÎO^Õ"≥∂#<Õ
ã¨O^ÕǨÏO HõÅQÍÖÏ ÖË^• Jx WOHÀ „Ѩâ◊fl
XHõ '„Ñ≤<£û— Ѩ’¡, WOHÀ '~å}˜— Ѩ’¡ ã¨ÊOkOKÕ¿ãÎ WHõ
W~åH±, PѶ¨…#¡ÃÑ· ^Œ∞~å‡~°æѨ٠^Œ∞~å„Hõ=∞}Ö’fl, Öˇ|<å<£ÃÑ·
W„*ÏÜ≥∞Öò J<åºÜ«∞Ѩ٠^•_»∞Ö’fl, QÆ∞[~å`üÖ’ =Úã≤¡OÅ
TK«HÀ`«<À, PO„^è•Ö’ Z<£H“O@~°¡ ¿Ñi@ =¸‰õΩ=∞‡_ç
ǨÏ`«ºÖ’fl, Dâß#ºOÖ’ =∞Ç≤Ïà◊ÅÃÑ· ~å[ºO J`åºKå~åÖ’fl ÖË^•
ZHõ¯_À F ÉÏqÖ’H˜ qã≤ˆ~ã≤# Ü«∂Éèˇ· P_»Ñ≤O_®Ö’fl
Ѩ˜ìOK«∞HÀ‰õΩ<åfl 'Ѷ¨~åfi—ÖËx XHõ =∂#ã≤Hõ ã≤÷uh, F
<åºÜ«∞|^Œú`«h "å=∞#∞_»∞ =∞Ǩ `≥eqQÍ, <≥·Ñ¨Ù}ºOQÍ F
=∂Ü«∂*ÏÅOQÍ JÅ∞¡`«∞<åfl_»x JxÑ≤™ÈÎO^• ÖË^• Jx WOHÀ
„Ѩâ◊fl.
Hõà◊§Ñ¨ÊyOz P^Œ∞~åÌQÍ ˜qÖ’ 'ÉÏqÖ’ „Ñ≤<£û—x K«∂ã¨∂Î
J`«#∞ ã¨∞~°H˜∆`«OQÍ |Ü«∞@‰õΩ ~å"åÅx LQÆæ|@∞ì‰õΩx =Ù#fl
F ‰õΩ@∞OÉÏxH˜ zOH˜áê`«Ö’¡x F z#fl 'Ѩx Ñ≤Å¡— „>ËÖ’ ©
HõѨCÅ∞ Ѩ@∞ìH˘ã¨∞Î#fl ˆHâ◊"£ HÍѨ¬<£Öˇãπ HÍ~°∂ì<£ ã¨∂˜QÍ ZuÎ
K«∂Ñ≤# Ô~O_»∞ <åůŠ^èÀ~°}˜x QÆ∞iÎOKåeû# J=ã¨~°O =ÙO^•
ÖË^• Jx WOHÀ „Ѩâ◊fl.
* * *
J^˘Hõ ÉÏq
֒ѨÅO`å `«_ç`«_çQÍ, z`«Î_ç z`«Î_çQÍ, p^Œ~° p^Œ~°QÍ
QÍb "≥Å∞`«∞~°∂ ÖˉõΩO_® rai raiQÍ
TÑ≤s, =∞#ã¨∂ H˘@∞ì‰õΩÖÏ_»‰õΩO_® LH˜¯iaH˜¯iQÍ
HÍÅ∂, KÕ~¸, "≥∞^Œ_»∂ P_»‰õΩO_® W~°∞‰õΩ W~°∞‰õΩQÍ
Ô~O_»∞ |Å"≥∞ÿ# KÕ`«∞Å∞ JO^Œ∞Ö’H˜ F =O^Œ HÀ@¡ =∞Okx
qã≤ˆ~âß~Ú
"åà◊√§ P ÉÏq #∞O_ç ZÖÏÔQ·<å 㨈~ |Ü«∞@Ѩ_ç
P Ô~O_»∞ KÕ`«∞bfl #iˆHã≤ P ÉÏqx P™êO`«O
ѨÓ_ÕÛÜ«∂eû# J=ã¨~°O =ÙO^• ÖË^• Jx WOHÀ „Ѩâ◊fl
P Ѩx KÕÜ«∞‰õΩO_® Ü«∂Éèˇ· P_» Ñ≤O_®ÖË HÍ^Œ∞ |uH˜
f~åeû# "åà◊§O^Œ~°∂ P ÉÏqÖ’ Ѩ_À, `ÀÃãÜ«∞º|_À
JHÍ~°}OQÍ „áê}ÏÅ∞ HÀ֒ʉõΩO_® KÕÜ«∞QÆÅ=∂? JǨÏ...
KÕÜ«∞QÆÅ=∂ Jx
F z=~åYi „Ѩâ◊fl.
– Ñ≤. âı+¨µÅ`« X
^Œo`« =∞Ç≤Ïà◊
^Œo`«∞Å#∞ D ã¨=∂[O 'JO@~åx"åà◊√§—QÍ Dã¨_çã¨∞ÎOk. J==∂xã¨∞ÎOk. z#flK«∂Ѩ٠K«∂ã¨∞ÎOk. JÉèí„^Œ`«‰õΩ
Ö’#∞KÕã¨∞ÎOk. Ç≤ÏOã≤ã¨∞ÎOk. z=iH˜ „áê}ÏÅ∂ fã¨∞ÎOk. ^Œo`«∞Å∞QÍ Ñ¨Ù˜ì#O^Œ∞‰õΩ ^Œo`«∞Öˇ·# „Ѩu XHõ¯i rq`«OÖ’#∂
Z<Àfl~°HÍÖˇ·# J==∂<åÅ∞ Z^Œ∞~˘¯#fl ã¨OѶ¨∞@#Å∞ LO_Õ=ÙOÏ~Ú. "åi "åi =~åæxfl |˜ì "å~°∞ Z^Œ∞~˘¯#fl
J==∂<åÅ ™ê÷~ÚÖ’ H˘xfl ÉèË^•Å∞O_»=K«∞Û. HÍh J==∂#O á⁄O^Œx ^Œo`«∞Å∞ LO_»~°O>Ë Juâ◊Ü≥∂H˜Î HÍ^Œ∞.
ã¨=∂[OÖ’ D<å˜H© =~°æ J}z"Õ`«`À áê@∞ ‰õΩÅ J}z"Õ`« ‰õÄ_® LOk. J}z"Õ`«‰õΩ QÆ∞~°=Ù`«∞#fl ^Œo`«∞ÅÖ’
=∞Ç≤Ïà◊Å∞ J^Œ#OQÍ Ñ≤`«$™êfi=∞ºO =Å¡ ‰õÄ_® J}z"Õ`«‰õΩ QÆ∞~°=Ù`«∞<åfl~°∞. ^Œo`«∞Å∞QÍ QÍx, ^Œo`« =∞Ç≤Ïà◊Å∞QÍ
QÍx Z^Œ∞~˘¯#fl q=Hõ∆#∂ J}z"Õ`«#∂ "å˜x „ѨuѶ¨∞˜Oz# ã¨OѶ¨∞@#Å#∂ '=∞Ç≤ÏàÏ=∂~°æO—`À ѨOK«∞‰õΩO^•O!
=∞# ÉÏ^èŒÅ#∞ ѨOK«∞HÀ=_»O =Å¡ =∞#ÖψQ ÉÏ^èŒÅ#∞ J#∞ÉèíqOz# =∞Ô~O^Œi<À D ji¬Hõ ^ŒQÆæ~°KÕã¨∞ÎOk. =∞#O
XO@i"åà◊¡O HÍ^Œ#fl |ÖÏxflã¨∞ÎOk. =∞#O ã¨OѶ¨∞˜`«Ñ¨_»_®xH˜ ^ÀǨÏ^ŒO KÕã¨∞ÎOk. =∞# P"Õ^Œ#H© „ѨuѶ¨∞@#H©
'=∞Ç≤ÏàÏ=∂~°æO— "ÕkHõ HõeÊã¨∞ÎOk. "≥O@<Õ g∞ J#∞Éèí"åxfl ~åã≤ѨOѨO_ç.
(4= Hõ=~ü¿Ñr `«~°∞"å~Ú)