Эрсдлийн үнэлгээний талаар

1. Лекц 15. Төслийн эрсдлийн үнэлгээ

2. • Ýðñäýë ãýäýã íü ÿìàð íýãýí àëäàãäàë áèé
áîëîõ áóþó òºëºâëºñíººñ áàãà àøèã îðëîãî
îëîõ ìàãàäëàë á¿õèé ¿éë ÿâö юм.
• Ýðñäýë íü íýã òàëààñ ÀÀÍ áàéãóóëëàãûí
чºëººò áàéäëûí èëðýë áîë íºãºº òàëààñ ÀÀÍ
áàéãóóëëàãûí òºëáºðèéí чàäâàðûã çàíãèäàæ
áàéäàã ¿çýãäýë þì.
• Çàõ çýýëèéí ºðñºë人íèé ¿åä îðøèí òîãòíîхын
òóëä àëèâàà øèíý ç¿éëèéã çîðèãòîé õèéõ
õýðýãòýé áîëäîã áºãººä ýíý íü ýðñäýëèéã
дагуулдаг.
• Òîì àìæèëòûí öààíà òîìîîõîí ýðñäýë äàãàæ
áàéäàã. ª.õ. ýðñäëèéí ò¿âøèí õè÷íýýí ºíäºð
áàéíà, àøèã îëîõ ìàãàäëàë òº÷íººí èõ áàéäàã.

3. • Үéëäâýðèéí ¿éë àæèëëàãààíû ¿åä ãàðч áîëçîøã¿é,
ãàðàõ áîëîìæèò õýìæýýãýýð íü ýðñäëèéã òºëºâëºæ,
òîîöîîëîõ õýðýãòýé бөгөөд тэдгээрийг òºñºë
òºëºâëºãººí人 зайлшгүй тусгах шаардлагатай
áàéäàã.
• Ýðñäýë íü ¿éëäâýðèéí, õóäàëäààíû, ñàíõ¿¿ãèéí ¿éë
àæèëëàãààíû øàò òóòàìä òîõèîëääîã.
• Аëèâàà ¿éë àæèëëàãààã ÿâóóëàõàä õîëáîãäîæ ãàðàõ
ñààä áýðõøýýë, àþóë çàíàëûã ìýäðýýã¿éãýýñ îëîí
òºðëèéí ýðñäýë óчèðч áàéäàã.

4. Òºñºë õèéõ ÿâöàä õºðºí㺠îðóóëàëòòàé óÿëäààòàé
äàðààõ õýëáýðèéí ýðñäýë òîõèîëääîã. ¯¿íä:
• Õóóëü ýðõ ç¿éí áîëîí ýäèéí çàñãèéí òîãòâîðòîé
áóñ áàéäëààñ ¿¿ñýõ ýðñäýë
• Ãàäààä ýäèéí çàñãèéí ýðñäýë (Õèëèéí õààëò,
áàðààã õóãàöààíä íü íèéë¿¿ëýýã¿é ã.ì)
• Íèéãýì – Óëñ òºðèéí òààã¿é áàéäëààñ ¿¿ñýõ
ýðñäýë
• Ìýäýýëëèéí äóòàãäàëòàé áàéäëààñ áîëæ ãàðàõ
ýðñäýë
• ¯íý õàíøíû ººð÷ëºëò, õýëáýëçëýýñ ¿¿ñýõ ýðñäýë
• Áàéãàëèéí ãàìøèã, ãýíýòèéí àþóë, áàéãàëü öàã
óóðûí òààã¿é áàéäëààñ ¿¿ñýõ ýðñäýë

5. • ¯éëäâýðëýëèéí òåõíîëîãèéí ýðñäýë
(¯éëäâýðëýëèéí îñîë, òîíîã òºõººðºìæèéí
õýâèéí áóñ àæèëëàãàà, ãîëîãäîë á¿òýýãäýõ¿¿í ã.ì)
• Òºñºëä îðîëöîã÷äûí íýãäìэë áóñ áàéäëààñ ¿¿ñýõ
ýðñäýë
• Òºñºë áîëîâñðóóëàõ ÿâöàä ãàðàõ áàðèìò áè÷ãèéí
àëäàà, ìýðãýæèë ìýäëýãèéí äóòàãäàë, ãýðýý
õýëöëèéí òàñàëäàë çýðãýýñ ãàðàõ õàðèóöëàãûí
ýðñäýë çýðýã áîëíî.

6. Эðñäëèéн ангилал:
• ªºð÷ëºëòòýй эрсдэл. Зàõ çýýëèéí áîëîí óëñ
òºðèéí øàëòãààíààñ áîëæ ãàðäàã ¿íý, ºðòºã,
õàíøíû ººð÷ëºëò áºãººä ¿¿íèéã êîìïàíèéí
óäèðäëàãà øèéäâýð ãàðãàõ ¿åäýý óðüä÷èëàí
òîîöîîëîõ áîëîìæã¿é áàéäàã. Ýíý íü èõ
õýìæýýíèé õîõèðîë ó÷ðóóëàõ áóþó èõýýõýí
õýìæýýíèé íýìýëò îðëîãî îëîõîä íºëººëäºã.
• Òîãòîíãè ýðñäýë ãýäýã íü çîõèîí áàéãóóëàëòûí
áóðóóãààñ áîëæ ºì÷, õºðºíãºòýé õîëáîîòîé ãàðäàã
áîäèò õîõèðîë þì. Ýíý íü áàéíãà áàãà õýìæýýíèé
õîõèðîëûã ó÷ðóóëæ áàéäàã îíöëîãòîé.

8. I. Óðüä÷èëàí òºñººëºõºä áýðõøýýëòýé ãàäààä ýðñäýë
II. Óðüä÷èëàí çàéëøã¿é õàðãàëçàí ¿çýõ
øààðäëàãàòàé ýðñäýë
1 – Òåõíèêèéí áóñ ýðñäýë
2 – Òåõíèêèéí ýðñäýë
3 – Ýðõ ç¿éí ýðñäýë
4 – Äààòãàëûí ýðñäýë

9. À1 – Òóõàéí ¿éëäâýðëýë ñàëáàðûí õ¿ðýýíä òºðèéí
ç¿ãýýñ òîîöîí çîõèöóóëààã¿é õ¿÷èí ç¿éë¿¿äèéí
ýðñäýë
À2 – Áàéãàëèéí ãàìøèã (¿åð óñíû àþóë, ãàçàð
õºäëºëò, ñàëõè øóóðãà ã.ì)
À3 – Ãýìò õýðýã (Ñî¸ëûí ºâèéã óñòãàõ, àæèë õàÿëò,
àëàí õÿäàëò ã.ì)
À4 – Óðüä÷èëàí òîîöîæ ¿ë áîëîõ ãàäíû ¿ð äàãàâàð
(áàéãàëü îð÷íû íèéãìèéí)
À5 - ¯éë àæèëëàãààíû òàñàëäàë (Ñàíõ¿¿æèëòèéí,
óðüä íü òîîöîãäîîã¿é, óëñ òºðèéí ººð÷ëºëò ãàðñàí
ã.ì)

10. Á1 – Çàõ çýýëèéí ýðýëò (Ò¿¿õèé ýäýý îëæ àâàõ
áîëîëöîî íºõöºë ìóóäñàí, ò¿¿õèé ýä ìàòåðèàëûí
¿íý ºðòºã, ýäèéí çàñàãò ãàðñàí ººð÷ëºëò, өðñºë人í
õóðöäàõ ã.ì)
Á2 - ¯éë àæèëëàãààíû (Àæèëëàã÷äûí øààðäëàãûã
õàíãàæ ÷àäàõã¿é áîëîõ, àþóëã¿é àæèëëàãààã çºð÷èõ,
òºñëèéí çîðèëãûã áèåë¿¿ëýõýýñ òàòãàëçàõ)
Á3 – Íèéãìèéí àñóóäëûí õóâüä ãàðàõ ýñðýã ¿ð
äàãàâàð
Á4 – ̺íãºíèé õàíø ººð÷ëºãäºõ
Á5 – Òîîöîîã¿é õàíøíû ººð÷ëºëò
Á6 – Òàòâàðûí ãýíýòèéí ººð÷ëºëò
Á7 – Òýñâýðëýæ ¿ë áîëîõ áàéãàëü îð÷íû íºëººëºë
Á8 - ¯íý ºðòãèéí ãýíýòèéí ººð÷ëºëò

11. Â1 – Àæëûí òºëºâëºãººíèé òàñàëäëààñ ãàðàõ ýðñäýë
(Àæèëëàõ õ¿÷íèé õàíãàìæèéí äóòàãäàë, ìàòåðèàë
ò¿¿õèé ýäèéí äóòàãäàë ã.ì)
Â2 – Õºðºí㺠ìºíãèéã õýòð¿¿ëæ çàðöóóëàõ (Àæëûí
òºëºâëºãººíèé òàñàëäàë ã.ì)
Ã1 – Òåõíîëîãèéí ººð÷ëºëò
Ã2 – Òºñºë, ÷àíàð, á¿òýýìæ áóóðñíààñ ãàðàõ ýðñäýë
Ã3 – Òºñëèéí òºñâèéí áàðèìòûí àëäàà

12. Ä1 – Ëèöåíç áóþó çºâøººðëèéí çºð÷èëò áàéäàë
Ä2 – Ïàòåíòûí ýðõ àâààã¿é
Ä3 – Ãýðýý õýëöëèéã áèåë¿¿ëýýã¿é
Ä4 – Ø¿¿õèéí ¿éë àæèëëàãààíû øèéäâýð
Å1 – Ýä õºðºíãèéí øóóä õîõèðîë (òîíîã
òºõººðºìæèéí, òýýâðèéí õýðýãñëèéí ã.ì)
Å2 – Ýä õºðºíãèéí áóñ õîõèðîë (Äàõèí òîíîãëîñíû
çàðäàë, ýâäýð÷ õýìõýðñýí ç¿éëèéã çàäàëæ áóóëãàñíû
çàðäàë, áàéðøëûã ººð÷èëñíººс ãàðàõ çàðäàë,
íýìýãäýë ñàíõ¿¿æèëò ã.ì)
Å3 – Àæèëëàã÷èä (Îñîë ãýìòëèéí çàðäàë, àæèë÷äûã
ñîëüæ ººð÷èëñíººñ ãàðàõ íýìýãäýë çàðäàë)

13. • Ýðñäýë õýçýý ÷, ÿìàð ÷ õýìæýýãýýð ãàð÷
áîëçîøã¿é ó÷èð ò¿¿íèéã òºñºâ òºëºâëºãººíä
óðüä÷èëàí òóñãàõäàà ýðñäëèéí ¿íýëãýýã ¿íäýñëýõ
õýðýãòýé.
• Ýðñäëèéí ¿íýëãýýã õèéõäýý ýðñäëèéí ÷óõàëä
òîîöîãäîõ áóþó ÷óõàë÷ëàëûã òîãòîîõ
øààðäëàãàòàé
• Тóõàéí ýðñäýë ÿìàð áàéäëààð òîõèîëäîæ áîëîõ
âý? òºñëèéí àìæèëòàíä õýðõýí íºëººëæ áàéíà
âý? ãýäãèéã òîîöîîëñíîîð ýðñäëèéí ¿íýëãýýíèé
¿éë àæèëëàãàà ÿâàãäàõ áºãººä ¿¿íèéã ýêñïåðòèéí
¿éë àæèëëàãàà ãýíý.

14. Ýêñïåðòèéí ¿éë àæèëëàãàà íü äàðààõ äàðààëëààð
õèéãäýíý.
• Òºñëèéí ¿å øàò á¿ðт òîõèîëäîæ áîëîõ ýðñäëèéí
á¿ðýí õýìæýýíèé æàãñààëò ãàðàõ
• Ýðñäë¿¿äèéã ýêñïåðòèéí ¿íýëãýýãýýð àíãèëàí
çýðýãëýõ
• Эðñäýë òóñ á¿ðèéí ó÷ðóóëæ áîëîõ àþóëûã ýçëýõ
õóâèéí æèíãýýð íü òîäîðõîéëîõ (à÷ õîëáîãäëûí
êîýôôèöåíò ºãºõ)
• Äàðàà íü òóõàéí ýðñäëийн ãàð÷ áîëîõ ìàãàäëàëûã
òîãòîîõ
• Ýöýñò íü тухайн ýðñäëèéí ач холбогдлын зэргийг
илрэх магадлалын түвшингээр нь үржүүлж
÷óõàë÷ëàëòûí ò¿âøèíã òîãòîîíî.

15. Ýðñäëèéã ¿íýëñíýýð ýðñäëèéí çýðýãëýëèéã
òîãòîîдог. Ýðñäëèéã äîòîð íü 4 çýðýãëýëä õóâààíà.
• I çýðãèéí ýðñäýë íü 0.76-1 áóþó çàéëøã¿é
àíõààðàõ
• II çýðãèéí ýðñäýë íü 0.51-0.76 áóþó àíõààðëûí
òºâä áàéõ
• III çýðãèéí ýðñäýë íü 0.26-0.50 áóþó õàðãàëçàí
¿çýõ
• IV çýðãèéí ýðñäýë íü 0.01 – 0.25 áóþó áàéæ áîëîõ

16. Òºñºë áîëîâñðóóëæ, õýðýãæ¿¿ëýõ ¿åèéí áàíêíû
ýðñäëèéí àñóóäàë
I. Ìåíåæìåíòèéí ýðñäýë ¯¿íä:
• Àæèëëàãñäûí ¿íýí÷ áóñ áàéäàë
• ¯ð àøèãòàé çîõèîí áàéãóóëàëòûí õîìñäîë
• Ǻâ øèéäâýð ãàðãàõ ìåíåæìåíòèéí ÷àäâàðûí
õîìñäîë
• Ñîíèðõëûã áèé áîëãîõîä çîðèóëàãäñàí
óðàìøóóëëûí çîõèõ õºø¿¿ðã¿¿äèéí õîìñäîë
çýðýã

17. II. ¯éë÷èëãýýíèé ýðñäýë. ¯¿íä:
• Áàíêíû ¿éë÷èëãýý íü àøèãã¿é áºãººä äýíä¿¿ èõ
íýìýãäýë çàðäàëòàéãààñ ãàðàõ ýðñäýë
• Çàõ çýýë õ¿ëýýæ àâàõààðã¿é, ºíäºð ºðòºãòýé ìóó
ìåíåæìåíòýýñ øàëòãààëàí øèíý ¿éë÷èëãýý íü
àøèãã¿é áîëîõ ýðñäýë
• Áàéãóóëëàãûí ¿éë÷èëãýýíèé áîëîí ãàçàðç¿éí
áàéðëàëûã çºâ ñîíãîæ ÷àäààã¿éãýýñ ãàðàõ ýðñäýë
áàéæ áîëíî.

18. III. Ñàíõ¿¿ãèéí ýðñäýë ¯¿íä:
• Çýýëèéí ýðñäýë: Çýýëäýã÷ íü áàòàëñàí
õóâààðèéíõàà äàãóó ¿íäñýí çýýë áîëîí õ¿¿ãýý
òºëºõгүй байх тохиолдолд үүснэ. Ýíýõ¿¿ çýýëèéí
ýðñäëèéí ò¿âøèí íü îëãîãäñîí çýýëèéí áàãöûí
á¿òöýýñ (laon portfolio) øóóä õàìààðäàã. Çýýëèéí
ýðñäëèéã áàãàñãàõ ãîë àðãóóä íü çýýëèéí õºðºíãº
á¿ðä¿¿ëýëò áà çýýëèéí áàãöûí çîõèñòîé á¿òýö
á¿ðä¿¿ëýõ ÿâäàë þì.
• Áàãöûí ýðñäëèéã äîòîð íü:
а. Äîòîîäûí ýðñäýë áîë çºâõºí òóõàéí
çýýëäýã÷ýýñ õàìààðàõ îíöãîé ýðñäýë
б. Òºâëºðëèéí ýðñäýë íü òîäîðõîé íýãýí
ãàçàðç¿éí á¿ñ áóþó òîäîðõîé ¿éëäâýðëýëèéí
ñàëáàð äàõü àñóóäëóóäààñ ¿¿äýí ãàðàõ ýðñäýë

19. • ÿéëãýýíèé ýðñäýë:
а. Áàíêíû çýýë îëãîëòûí çîõèîí áàéãóóëàëòûí á¿òýö
б. Áàíêíû çýýëèéí øèíæèëãýý ñóäàëãààíû òîãòîëöîî
в. Çýýëèéã áàòëàõ áàíêíû ñòàíäàðòóóä
• Õ¿¿ãèéí ýðñäýë: Ýíý íü áóñäààñ òàòàí
òºâëºð¿¿ëñýí õºðºíãºíä òºëæ áàéãàà õ¿¿íèé
çàðäàë íü áóñäàä îëãîñîí çýýë, áàéðøóóëñàí
õºðºíãºíººñ îëæ áàéãàà îðëîãîîñîî äàâñíààñ
¿¿ñýí ýðñäýë Õ¿¿ãèéí ººð÷ëºëò íü áàíêíû
àêòèâûí ¿íýëãýý áîëîí àøèã îëîõ áîëîìæèä
ñºð㺺ð íºëººëäºã.

20. • Òºëáºðèéí ÷àäâàðûí ýðñäýë: Áàíê íü öàã
õóãàöààíäàà áýëýí ìºíãºíèé ÷àäâàðòàé áîëæ
÷àäàõ ýñýõýýñ õàìààðàõ ýðñäýë
• Õºðºíãèéí ýðñäýë: Êîìïàíèéí àêòèâûí ¿íýëãýý
áóóðàõ íü òóñ êîìïàíèòàé õàðèëöàã÷ ãîë îãë
áàéãóóëëàãóóäûã àþóëä ó÷ðóóëíà. Ýíýõ¿¿
õºðºíãèéí áóóðàëò íü çîõèöóóëâàë çîõèõ
õ¿íäðýëòýé îëîí àñóóäëóóäûã ¿¿ñãýõ áîëíî.