ΛΑΤΙΝΙΚΑ ΛΥΚΕΙΟΥ μάθημα 1ο, μετάφραση, γραμματιική, συντακτικό

1. ΛΑΤΙΝΙΚΑ ΛΥΚΕΙΟΥ | μάθημα 1ο
1
Μάθημα 1ο
– Lectio prima
«Ο εξόριστος ποιητής»
① Μετάφραση κειμένου
Κείμενο στα λατινικά Μετάφραση στην ελληνική
Ovidius poeta Ο Οβίδιος ο ποιητής
exulat είναι εξόριστος
in Pontica terra. σε Ποντική γη (στην γη του Εύξεινου
Πόντου).
Scriptitat Γράφει συχνά
epistulas Romam. επιστολές στη Ρώμη.
Epistulae Οι επιστολές
sunt είναι
plenae querelarum. γεμάτες (από) παράπονα.
Desiderat Romam Επιθυμεί τη Ρώμη
et deplorat και θρηνεί
adversam fortunam. (για) την αντίξοη τύχη.
Narrat Διηγείται
de barbaris incolis για τους βάρβαρους κατοίκους
et de gelida terra. και για την παγωμένη γη.
Curae et miseriae Οι έγνοιες και οι δυστυχίες
excruciant βασανίζουν
poetam. τον ποιητή.
Epistulis Με τις επιστολές
repugnat αγωνίζεται
contra iniuriam. ενάντια στην αδικία.
Musa est Η Μούσα είναι
unica amica poetae. η μοναδική φίλη του ποιητή.
② Γραμματική κειμένου
1) ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΑ
Μπορούμε να διακρίνουμε τέσσερις (04) κατηγορίες ουσιαστικών, όπως ακριβώς και στην αρχαία
ελληνική γλώσσα.
ουσιαστικά
αφηρημένα
Είναι εκείνα τα
ουσιαστικά που
φανερώνουν
πράξη,
κατάσταση ή
ιδιότητα.
συγκεκριμένα
Είναι εκείνα τα
ουσιαστικά που
φανερώνουν ένα
μόνο πρόσωπο, ζώο
ή πράγμα.
προσηγορικά
Είναι εκείνα τα
ουσιαστικά που
φανερώνουν μια ομάδα
ομοειδών πραγμάτων,
προσώπων ή ζώων.
κύρια
Είναι εκείνα τα
ουσιαστικά που
φανερώνουν ένα
πολύ
συγκεκριμένο
πρόσωπο, ζώο ή
πράγμα.

2. ΛΑΤΙΝΙΚΑ ΛΥΚΕΙΟΥ | μάθημα 1ο
2
☞ Γένη
Τα ουσιαστικά της Λατινικής γλώσσας χωρίζονται σε τρία γένη, όπως εξάλλου και στην αρχαία
ελληνική γλώσσα : αρσενικό, θηλυκό, ουδέτερο.
Αρσενικά : όσα είναι από φυσικού τους αρσενικού γένους (vir = άντρας, pater = πατέρας) και τα
ονόματα ποταμών, ανέμων και μηνών (Tiberis = ο ποταμός Τίβερης).
Θηλυκά : όσα είναι από φυσικού τους θηλυκού γένους (filia = η κόρη) και τα ονόματα δέντρων (ficus
= η συκιά).
Ουδέτερα : όλα τα άκλιτα ουσιαστικά και κάθε λέξη που έχει θέση ουσιαστικού (απαρέμφατο,
δευτερεύουσα πρόταση κ.α.).
☞ Αριθμοί
Τα ουσιαστικά της Λατινικής γλώσσας έχουν δύο αριθμούς (η αρχαία ελληνική έχει τρεις αριθμούς):
τον Ενικό αριθμό (Singularis) και τον Πληθυντικό αριθμό (Pluralis). Υπάρχουν κάποιες κατηγορίες
ουσιαστικών που δεν έχουν πληθυντικό αριθμό :
I. Τα κύρια ονόματα, εκτός αν το όνομα δείχνει μέλη μιας οικογένειας ή γενιάς.
II. Τα ονόματα της ύλης (aes = χαλκός). Στην περίπτωση που τα συναντούμε στον πληθυντικό
αριθμό, τότε δηλώνουν τα αντικείμενα που είναι φτιαγμένα από αυτό το υλικό.
III. Τα αφηρημένα ουσιαστικά (iustitia = δικαιοσύνη), αν και ορισμένα από αυτά παρουσιάζουν και
πληθυντικό αριθμό (αυτά θα τα εντοπίζουμε σε κάθε κείμενο όπου υφίστανται).
IV. Τα ονόματα φυσικών φαινομένων και σωμάτων (luna = φεγγάρι).
V. Τα περιληπτικά ουσιαστικά (pecunia = χρήματα).
☞ Πτώσεις
Η Λατινική γλώσσα παρουσιάζει έξι πτώσεις από τις οποίες οι πέντε προέρχονται από την ελληνική
γλώσσα και μια είναι καθαρά λατινική :
Ονομαστική - Nominativus
Γενική - Genetivus
Δοτική - Dativus
Αιτιατική - Accusativus
Κλητική - Vocativus
Αφαιρετική - Ablativus
Από αυτές τις πτώσεις, πλάγιες είναι η γενική, δοτική, αιτιατική και αφαιρετική. Σημείωση: Θα ήταν
συνετό όταν κλίνουμε ένα ουσιαστικό να χρησιμοποιούμε τα τρία πρώτα γράμματα των πτώσεων
της λατινικής (δηλαδή όχι Αιτ. αλλά Acc.).
☞ Κλίσεις
Τα ουσιαστικά της Λατινικής γλώσσας παρουσιάζουν ως προς τα γένη και τις καταλήξεις τους πέντε
(05) κλίσεις (σε αντίθεση με τις τρεις κλίσεις της αρχαίας ελληνικής). Σ’ αυτό το μάθημα θα
ασχοληθούμε με την Πρώτη ( Α’ ) κλίση.
Α’ κλίση : Σ’ αυτήν την κλίση ανήκουν ουσιαστικά γένους θηλυκού αλλά και ουσιαστικά που είναι
από την φύση τους αρσενικά. Η πρώτη κλίση σχηματίζεται από το θέμα του ουσιαστικού (το οποίο
βρίσκουμε από την γενική ενικού αφαιρώντας την κατάληξή του) και από τις συγκεκριμένες
καταλήξεις της κλίσης αυτής. Έστω λοιπόν ότι έχουμε το ουσιαστικό poeta-poetae, αρσενικό
ουσιαστικό της πρώτης κλίσης.
SINGULARIS PLURALIS
NOM. poet - a poet - ae
GEN. poet - ae poet - arum
DAT. poet - ae poet - is
ACC. poet - am poet - as
VOC. poet - a poet - ae
ABL. poet - a poet - is

3. ΛΑΤΙΝΙΚΑ ΛΥΚΕΙΟΥ | μάθημα 1ο
3
Παρατηρήσεις στην πρώτη κλίση ουσιαστικών
I. Ορισμένα ουσιαστικά της πρώτης κλίσης παρουσιάζουν τύπους μόνο στον πληθυντικό
αριθμό (tenebrae – tenebrarum = το σκότος).
II. Επειδή τα ουσιαστικά θηλυκού γένους filia - ae (= η κόρη) και dea - deae (= η θεά)
σχηματίζουν την δοτική και αφαιρετική πτώση ίδια με τις αντίστοιχες πτώσεις των
αρσενικών δευτερόκλιτων ουσιαστικών filius - ii (= ο γιος) και deus - dei (=ο θεός), όπου
υπάρχει ανάγκη διάκρισης χρησιμοποιούμε (για τα πρωτόκλιτα θηλυκά) την κατάληξη -
abus.
III. Σύμφωνα με την πρώτη κλίση ουσιαστικών κλίνεται και το θηλυκό γένος των δευτερόκλιτων
επιθέτων της λατινικής (όπως συμβαίνει και στην αρχαία ελληνική).
2) ΡΗΜΑΤΑ
Τα ρήματα της λατινικής γλώσσας σε γενικές γραμμές – ως προς την τυπολογική τους πλευρά –
παρουσιάζουν αρκετές διαφορές με τα αντίστοιχα ρήματα της αρχαίας ελληνικής γλώσσας. Έτσι
στην λατινική υπάρχουν δυο φωνές : η ενεργητική φωνή (forma activa) και η παθητική φωνή
(forma passiva). Στην ενεργητική φωνή ανήκουν τα ρήματα των οποίων η κατάληξη στο πρώτο ενικό
πρόσωπο είναι - ο. Αντίθετα στην παθητική φωνή ανήκουν εκείνα τα ρήματα των οποίων η κατάληξη
στο πρώτο ενικό πρόσωπο της οριστικής είναι - or. Επιπλέον, ανάλογα με τον χαρακτήρα του
θέματος (χαρακτήρας  το τελευταίο γράμμα του θέματος ή το γράμμα πριν τα την κατάληξη)
έχουμε χωρισμό των ρημάτων της λατινικής γλώσσας σε τέσσερις συζυγίες. Ιδιαίτερη σημασία έχει
και το βοηθητικό ρήμα sum (= είμαι) το οποίο έχει και την χρήση του αντίστοιχου συνδετικού
ρήματος εἰμί της αρχαίας ελληνικής.
ΕΝΕΣΤΩΤΑΣ-PRAESENS
Πρόσωπο/
έγκλιση
Οριστική-Indicativus
α’ ενικό sum
β’ ενικό es
γ’ ενικό est
α’ πληθ. sumus
β’ πληθ. estis
γ’ πληθ. sunt
Η πρώτη συζυγία περιλαμβάνει ρήματα των οποίων ο χαρακτήρας είναι - a -. Η οριστική ενεστώτα
σχηματίζεται από το ενεστωτικό θέμα + τις βασικές καταλήξεις. Εδώ πρέπει να κάνουμε μια
παρατήρηση: για να κλίνουμε ένα ρήμα της λατινικής γλώσσας, θα πρέπει να γνωρίζουμε τους
αρχικούς του χρόνους. Χωρίς την γνώση των αρχικών χρόνων είναι αδύνατον να προχωρήσουμε
στην διαδικασία κλίσης του ρήματος. Οφείλουμε λοιπόν να γνωρίζουμε τους αρχικούς χρόνους του
ρήματος amo (= αγαπώ) που είναι amo – amavi – amatum – amare. Έτσι το ενεστωτικό θέμα
μπορούμε να το βρούμε από το απαρέμφατο του ενεστώτα αφαιρώντας την κατάληξη - re. Το θέμα
του amo είναι ama -. Το ίδιο ακριβώς ισχύει και για όλα τα ρήματα της Α’ συζυγίας.
ΕΝΕΣΤΩΤΑΣ - PRAESENS
Πρόσωπο/
έγκλιση
Οριστική - Indicativus
α’ ενικό ama - o (am - ο)
β’ ενικό ama - s
γ’ ενικό ama - t
α’ πληθ. ama - mus
β’ πληθ. ama - tis
γ’ πληθ. ama - nt

4. ΛΑΤΙΝΙΚΑ ΛΥΚΕΙΟΥ | μάθημα 1ο
4
③ Συντακτικό κειμένου
ΠΡΟΘΕΣΕΙΣ
Όσον αφορά τις προθέσεις του κειμένου, παρατηρούμε την ύπαρξη ενός φαινομένου στο οποίο ένα
ουσιαστικό τοποθετείται απρόθετα σε πτώση αιτιατική (Romam). Αυτό συμβαίνει όταν επιθυμούμε
να δηλωθεί η κατεύθυνση προς ένα τόπο. Αντίθετα, όταν επιθυμούμε να δηλώσουμε την στάση σ’ ένα
τόπο, τότε χρησιμοποιούμε την πρόθεση in + αφαιρετική.
© Θάνος Σταυρόπουλος – φιλόλογος, MSc.
thanosstavropoulos@yahoo.gr