Studiedag “Integriteit bevrijdt! Tien
jaar ambtelijk integriteitsbeleid in
Vlaanderen”
4 december 2013
Tien jaar bouwen aan integriteit in ‘t stad:
van buiten naar binnen
Kathleen Lambrechts
4 december 2013

2
Waarde-denken in plaats van regels…
… en hiermee samenhangend het aanscherpen
van de eigen morele oordeelsvorming
Basisdoelstelling stadsbestuur
“De stad moet als openbaar bestuur een organisatie zijn die
efficiëntie uitstraalt en steun...
Democratie en waarden
Publiek

Privaat

Focus op samenleving

Focus op één product

Inclusief beleid (alle burgers)

Exclu...
Vertrouwen
Eedaflegging

“Ik zweer de verplichtingen van mijn ambt trouw na te komen”
A-waarden
kostenbewustzijn
diversiteit

klantgerichtheid

integriteit

samenwerken
Waarden vs. reglementen
• Vertrekken vanuit waarden gaat dieper dan reglementen
• Eigen verantwoordelijkheid wordt aangesp...
Integriteit is eigen morele oordeelsvorming
• Opleidingen moeten oefenen op aanscherpen van
eigen individuele morele oorde...
Waarde-denken moet verankerd worden
• Democratische waarden
• Opleidingen morele oordeelsvorming alleen is
niet voldoende ...
Overheidsmanagement: 4 principes

ffectiveness
fficiency
conomical
thical
Hoe waarde-denken verzoenen met regelgeving?
Oud reglement op bijbetrekkingen

Nieuw reglement op nevenactiviteiten

35 blz

1 blz

Do’s en don’ts in regels

Vertrekt ...
Bureau integriteit
• Onafhankelijk orgaan, internen + externen
• Bij twijfel geeft het BI advies in eigen morele
oordeelsv...
Opdracht bureau integriteit
• Individueel persoon
ondersteunen in
nemen van moreel
juiste beslissingen
• Bedrijfscultuur
v...
Aanpak integriteit
• Preventief: om zelf te oordelen
• Adviserend
• Versterking integriteitsbeleving
– Rol leidinggevenden...
Waardengestuurde gedragscodes
• Gezamenlijke waarden
• Individuele verantwoordelijkheid
Waardengestuurde gedragscodes
•
•
•
•
•

Bedoeling waarde
Verduidelijken waarde
Voorbeelden
Geen do’s en don’ts
Waarden ve...
Gedragscode voor personeel
• Gebaseerd op A-waarden
• Waarden ingebed in heel de HR cyclus
• http://www.antwerpen.be
Gedragscode voor mandatarissen
• Algemeen belang
• Schijn van partijdigheid
• http://www.antwerpen.be
Gedragscode voor telematica
• Niet netwerk bezwaren
of schaden
• Geen mails aan
stad_iedereen
Samenvattende tips (p.87-89)
 Bepaal max. 7 gemeenschappelijke kernwaarden voor
de organisatie & hou ze constant
 Zorg d...
Conclusie
• Integriteit in openbaar
bestuur is denken vanuit
waarden, niet vanuit regels
• Integriteit = eigen morele
oord...
Werken aan een cultuur van
verantwoordelijkheid en betrokkenheid :
hefbomen en valkuilen

Leuven
4 december 2013
Situering Departement MOW
• Vlaamse overheid = 13 beleidsdomeinen
• Beleidsdomein = departement + agentschappen (IVAs en E...
Opdrachten van
Departement MOW
• Beleidsondersteuning (multidisciplinair)
• 4 afdelingen + stafdienst
• Beleidsuitvoerende...
Tijdsbalk integriteitsbeleid
2010

2011

2012

Start

Proefprojecten Integriteitsplan
(ad-hoc)
Implementatieplan

2013
Com...
2010

Start integriteitsbeleid
Doel :
• een bedrijfscultuur ondersteunen die de
personeelsleden in hun dagelijks werk doet...
2010

Verkeerde aanpak?
• Grijze zone voor de enen veel groter dan voor de anderen
• Zonder algemeen kader bieden dilemmat...
2010

Lessen uit getrokken …
• Eerste prioriteit:
• Degelijk kader
• Integriteitsbeleid/-plan voor Departement MOW
• Exter...
2010

2011

2012

Start

Proefprojecten Integriteitsplan
(ad-hoc)
Implementatieplan

2013
Communicatieplan
2011

Proefprojecten
• Focus op (inherente) integriteitsrisico’s
• Risicoanalyses: kwetsbaarheden voor integriteitsaantast...
2011

Methodiek proefprojecten
• Nederlandse BIOS-methodiek
• Acties:
• In kaart brengen van kwetsbare functies (interview...
2010

2011

2012

Start

Proefprojecten Integriteitsplan
(ad-hoc)
Implementatieplan

2013
Communicatieplan
2012

Integriteitsplan
• Kader = nieuwe deontologische code van de Vlaamse overheid
• 1ste fase:
• interviews van sleutelp...
2012

Integriteitsplan (2)
• 2de fase:
• bespreking van de principes van de deontologische
code in detail : hoe worden dez...
2012

Integriteitsplan (3)
Volgende (interne) stappen:
• evaluatie van de acties uit het integriteitsplan
• prioriteiten i...
2012 - visie

Een modern
integriteitsbeleid
beoogt
• het aanwakkeren van het integriteitsbewustzijn
• het evolueren naar e...
2012 - visie

Een stimulerende en
controlerende benadering
• Drie pijlers

Integriteit

•

Stimuleren en
sensibiliseren

•...
2012 - visie

Basisprincipes en
kernwaarden
• Kernwaarden in deontologische code
• Waardegebonden competenties
• Specifiek...
2012 - visie

Rollen en verantwoordelijkheden
rond integriteit
Intern

Extern

•
•
•
•
•

•
•
•
•
•

Medewerkers
Leidingge...
2012 - reflectie

Evaluatie van
integriteitsplan
• Acties van integriteitsplan evalueren / prioriteiten
stellen
• Hefbomen...
2012 - reflectie

Hefbomen
• Betrokkenheid van medewerkers
• Afstemming van de visies in de directieraad
• Het creëren van...
2012 - reflectie

Valkuilen
•
•
•
•
•
•
•
•
•

Geen betrokkenheid van medewerkers
Gebrek aan afstemming van de visies in d...
2010

2011

2012

Start

Proefprojecten Integriteitsplan
(ad-hoc)
Implementatieplan

2013
Communicatieplan
2012 - acties

Integriteitsacties
1. Evalueren of organisatiecultuur gealigneerd is met
integriteitsbeleid
2. Ontwikkelen ...
2012

Is de organisatiecultuur
gealigneerd met het
integriteitsbeleid?
• Juni-juli 2012: bestaande organisatiecultuur in k...
2012 - 2013

Werken aan nieuwe
organisatiecultuur
• Missie en visietekst ‘Bouwen aan beweging’
Bouwen aan beweging. Het De...
2012

Concretiseren bestaande
deontologische code
Doel:
• verduidelijken van de deontologische code van de
Vlaamse overhei...
2012

Concretiseren bestaande
deontologische code (2)
Acties:
•
•
•
•

analyse van ‘slapende’ regels (codes / reglementen)...
2010

2011

2012

Start

Proefprojecten Integriteitsplan
(ad-hoc)
Implementatieplan

2013
Communicatieplan
2013

Implementatie actie rond
deontologische code
• Participatiestrategie (creëren van betrokkenheid en een
draagvlak)
• ...
2013

Communicatie rond
deontologische code
• Mystery Game:
• pancardes (als teaser) belichten vijf ethische dilemma’s
uit...
2013

Communicatie rond
deontologische code
2013

Communicatie rond
deontologische code
2013

Communicatie rond
deontologische code
2013

Reactie op deze campagne
• Negatieve reactie van één vakbond op EOC (overlegorgaan):
• denigrerend voor de ambtenaar...
2013 - reflectie

Hefbomen en valkuilen
Voldoende aandacht voor betrokkenheid van
medewerkers
Afstemming van de visies in ...
De kracht van
een positief integriteitsbeleid
om een mentaliteitsverandering
tot stand te brengen:
het verhaal van
de Regi...
30 januari 2006
www.regiedergebouwen.be/integriteit
2006

www.regiedergebouwen.be

2
7
www.regiedergebouwen.be/integriteit
www.regiedergebouwen.be

2
9
2006:

schadebeperking,
risico-onderzoek,
interne audits,
maatregelen van interne controle

2007:

start van het integrite...
integriteitsbeleid

interne controle

interne audit

www.regiedergebouwen.be/integriteit
definitie
Integriteit
= in onze dagelijkse activiteiten
- de regels en de wetgeving respecteren,
- verantwoord omspringen ...
beleid
Integriteitsbeleid
= visie ontwikkelen
over hoe we willen omgaan
met integriteit binnen onze organisatie

www.regie...
reality check
-

tijdelijke aanstelling directeur-generaal
manke interne controle-systemen
geschokt vertrouwen in de organ...
september 2007
- Aanstelling integriteitscoördinator
- Opstart Actiegroep Integriteit
= Community of Practice (leergemeens...
actiegroep
Actiegroep Integriteit:
- Sponsor = directeur-generaal
- Coördinator = integriteitscoördinator
- Secretaris / w...
actiegroep
Actiegroep
- inventariseert risico’s
- stelt prioritisering voor
- stelt maatregelen voor
Directiecomité beslis...
Overzicht van enkele genomen initiatieven

www.regiedergebouwen.be/integriteit
sinterklaarsomzendbrief
06.12.2007: “Sinterklaasomzendbrief”

Invoering quasi-zerotolerantie voor
geschenken, giften en vo...
recto:

www.regiedergebouwen.be
verso:

www.regiedergebouwen.be
krachtlijnen
- Aankondiging opstart integriteitsbeleid
- Verwijzing naar federaal deontologisch
kader (B.S. 27.08.2007)
- ...
beslissingsboom

www.regiedergebouwen.be
zelftesten

www.regiedergebouwen.be
ook voor integriteit

www.regiedergebouwen.be/integriteit
externe communicatie
Niet alleen Sinterklaasomzendbrief

Maar ook brief om medewerking aan:
- aannemers, dienstverleners e...
2007
andere initiatieven:
- Correcte vordering reis- en verblijfskosten
- Controle op gebruik dienstvoertuigen
- Controle ...
2008
integriteitsopleiding leidinggevenden:
- theoretisch kader aanreiken
- federaal deontologisch kader vertalen naar
eig...
Communicatie
Communicatie
Communicatie
communicatie
Communicatie
Communicatie
Communicatie
communicatie
Communicatie
commu...
2008
eigen pagina i.v.m. integriteit
- op intranet
- op internet (website Regie der Gebouwen)

www.regiedergebouwen.be/int...
2009
Sinds 2009
- Luik ‘integriteit’ en dilemmatraining in
het programma van de onthaaldag voor
nieuwe personeelsleden
- b...
In- en uitstroom
Jaar
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
Eindtotaal

In
48
63
48
47
91
90
60
40
487

www.regiedergebo...
2009
2009:
- Verwijzing naar deontologisch kader en
integriteitsbeleid in onthaalbrochure op
intranet
- Herinnering person...
2009
invoering Compliance Officers
- 2 leden van directiecomité
- voor interne en vertrouwelijke melding
van (vermoedens v...
2010
personeelshandleiding integriteit
- n.a.v. omzendbrief belangenvermenging
bij overheidsopdrachten (B.S. 21.06.2010)
-...
2010
start project
Leidraad Kwalitatief Werfbeheer
- Anonieme survey perceptieonderzoek
integriteit bij 300 personeelslede...
www.regiedergebouwen.be/integriteit
waarom ?
Werf = risico,
Leidraad kwalitatief werfbeheer
-> risicobeheer
-> duidelijkheid
-> minimaal kader voor werk op te...
inzet
- Engagement en betrokkenheid
- Professioneel bewustzijn
- Onafhankelijkheid
- Verwachtingen ten aanzien van
aanneme...
samenwerking
- Positief werkklimaat
- Dynamisch partnerschap

60
kwaliteit

- Invulling van onze functie

- Deskundig projectmanagement
- Efficiënt conflictbeheer
klantgerichtheid

- Respectvolle service naar de klant
- Openheid naar de samenleving
- Klachtenbehandeling
introductie
2012: Communicatie van de Leidraad naar:
- personeel
- klanten
- opdrachtnemers
- actiepunten voor directiecom...
www.regiedergebouwen.be/integriteit
2013
Nieuwe administratieve bepalingen bestekken
met o.a. verwijzing naar:
- verbod vertekening van de mededingingsvoorwaa...
vervolg op de leidraad
Charter voor duurzame samenwerking
- met allerhande sectororganisaties die de
inhoud ervan zullen a...
partners

67
www.regiedergebouwen.be/integriteit
intentieverklaring
31.10.2013: ondertekening intentieverklaring

voor het opstellen van een charter voor
duurzame samenwer...
onderwerpen Charter
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.

dynamisch partnerschap, respect, heldere informatie en
communicati...
2013
Integriteitssurvey KULeuven:
bevraging ambtenaren van federale
parastatalen naar:
- behoeften
- beleidsinspanningen
-...
2013
Prikklok/registratie arbeidstijd
- enkel in hoofdzetel
- uitbreiding naar buitendiensten
- uniformiseren en actualise...
2013
Update ict-policy
- update van de policy uit 1996
- nieuwe risicoanalyse in licht van nieuwe
technologieën
- publicat...
2013
Yammer
- interne sociale media voor bedrijven
- opstart van een groep ‘integriteit’ om
- actiegroep te reanimeren
- d...
2013
Nieuwe naam
- breuk met verleden
- naam zoeken via wedstrijd voor de
personeelsleden
- interne jury
340 voorstellen v...
conclusie - bedenkingen
- nog lang niet alles is perfect
- strafprocedures hangen boven het hoofd
- logge tuchtprocedures
...
76

www.regiedergebouwen.be/integriteit
contact

Erik Balbaert
coördinator Integriteit
 02 541 69 73
integriteit@regiedergebouwen.be

www.regiedergebouwen.be/int...
Tien jaar ambtelijk integriteitsbeleid
in Vlaanderen:
enkele reflecties

Jeroen Maesschalck
Leuvens Instituut voor Crimino...
Overzicht
• Wat was de bedoeling en waar staan we?
– Geen wetenschappelijke analyse, slechts
observaties van een getuige

...
Wat was de bedoeling en
waar staan we?
1. Integriteitsbeleid met aparte identiteit
2. Organisationele verankering van
inte...
1. Integriteitsbeleid met aparte identiteit
• Integriteit als ‘beleidsissue’
– Lijkt verworven

• Integriteitsbeleid als ‘...
2. Organisationele verankering van
integriteitsbeleid
• Integriteitsactor
– Minstens iemand met ‘integriteit’ in de functi...
3. Engagement van
ambtelijke en politieke top
• Politiek
– ‘Ambtelijk integriteitsbeleid’ is nooit een groot politiek issu...
4. Integriteitsbeleid is meer dan codes
• Investering in het ontwikkelen van
(vernieuwde) codes bleef groot
– Vb.
• Vlaams...
5. Minder controlerend,
meer stimulerend / ondersteunend
• Breed verspreid begrip over belang van beide
• Inspanningen voo...
Dus: waar staan we?
• Domein met zekere identiteit, inhoudelijk en
structureel
– Reeds enkele stormen overleefd

• Best pr...
Hoe moeten we verder?
Twee ambitieuze opties
• Twee opties
– ‘Integriteit 3.0’ (Karssing)
• Positievere en bredere invulli...
Hoe moeten we verder?
Meer bescheiden optie
• Beleid verder versterken
1. Integriteitstrumenten versterken
2. Integriteits...
1. Integriteitstrumenten versterken
• Technische expertise rond concrete instrumenten versterken vb.
– Risicoanalyses en a...
2. Integriteitsactoren versterken
• Inhoudelijk versterken
– Gespecialiseerde training
– Expertise-uitwisseling

• Impact ...
3. Integriteitsnetwerken versterken
• Naar een echte ‘epistemic community’
• Gedeeld begrippenkader, gedeelde
assumpties
•...
1. Verbreden
• Betrekken van collega’s uit andere organisaties en sectoren
– Vb. wetenschap, banken, bedrijfsleven, NGO’s
...
2. Institutionaliseren
• Binnen organisaties
– Verder organisationeel verankeren van integriteitsbeleid
– Meer expertise r...
3. Systematiseren
• Streven naar evidence-based integriteitsbeleid
– Verder gaan dan het presenteren van ‘goede praktijken...
Besluit:
‘Slow integriteitsbeleid’
• Geen grootse nieuwe labels, concepten
• Wel:
– systematische, cumulatieve verbetering...
Studiedag 'Integriteit bevrijdt! 10 jaar ambtelijk integriteitsbeleid in Vlaanderen'
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Studiedag 'Integriteit bevrijdt! 10 jaar ambtelijk integriteitsbeleid in Vlaanderen'

875 views

Published on

Op 4 december 2013 vond de studiedag 'Integriteit bevrijdt! 10 jaar ambtelijk integriteitsbeleid in Vlaanderen' plaats. Hier vind je de presentaties terug van:

- Kathleen Lambrechts, bestuurscoördinator, Stad Antwerpen - Tien jaar bouwen aan integriteit in't stad: van buiten naar binnen

- ir. Yves Rubens, afdelingshoofd Stafdienst, Departement Mobiliteit en Openbare Werken - Werken aan een cultuur van verantwoordelijkheid en betrokkenheid bij het Departement MOW: hefbomen en valkuilen

- Erik Balbaert, integriteitscoördinator, Regie der Gebouwen - De kracht van een positief integriteitsbeleid om een mentaliteitsverandering tot stand te brengen: het verhaal van de Regie der Gebouwen

- Prof. Jeroen Maesschalck, Leuvens Instituut voor Criminologie (LINC), Faculteit Rechtsgeleerdheid KU Leuven - 10 jaar ambtelijk integriteitsbeleid in Vlaanderen: enkele reflecties

Published in: Social Media
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
875
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
8
Actions
Shares
0
Downloads
14
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Studiedag 'Integriteit bevrijdt! 10 jaar ambtelijk integriteitsbeleid in Vlaanderen'

  1. 1. Studiedag “Integriteit bevrijdt! Tien jaar ambtelijk integriteitsbeleid in Vlaanderen” 4 december 2013
  2. 2. Tien jaar bouwen aan integriteit in ‘t stad: van buiten naar binnen Kathleen Lambrechts 4 december 2013 2
  3. 3. Waarde-denken in plaats van regels… … en hiermee samenhangend het aanscherpen van de eigen morele oordeelsvorming
  4. 4. Basisdoelstelling stadsbestuur “De stad moet als openbaar bestuur een organisatie zijn die efficiëntie uitstraalt en steunt op onze democratische waarden. Alles wat de stad doet, gebeurt immers met gemeenschapsgeld. De stad moet de A-waarden die ze intern hanteert (diversiteit, samenwerking, kostenbewustzijn, klantgerichtheid en integriteit) uitdragen in alles wat ze doet. Daarom is het belangrijk steeds te blijven zoeken naar wat de werkelijke kerntaken zijn. De stad moet zich opstellen als een kostenbewuste organisatie.”
  5. 5. Democratie en waarden Publiek Privaat Focus op samenleving Focus op één product Inclusief beleid (alle burgers) Exclusief beleid Verschillende belangen Eén belang Zuinig omgaan Winst maken Gelijkheidsbeginsel Klantengroepen Regels van behoorlijk bestuur Ethisch ondernemen Democratisch aangestuurd Bedrijfsleiding boven alles
  6. 6. Vertrouwen
  7. 7. Eedaflegging “Ik zweer de verplichtingen van mijn ambt trouw na te komen”
  8. 8. A-waarden kostenbewustzijn diversiteit klantgerichtheid integriteit samenwerken
  9. 9. Waarden vs. reglementen • Vertrekken vanuit waarden gaat dieper dan reglementen • Eigen verantwoordelijkheid wordt aangesproken • Waarde-denken vertrekt vanuit eigen moreel oordeel vs.
  10. 10. Integriteit is eigen morele oordeelsvorming • Opleidingen moeten oefenen op aanscherpen van eigen individuele morele oordeelsvorming: zélf juiste morele beslissing kunnen nemen
  11. 11. Waarde-denken moet verankerd worden • Democratische waarden • Opleidingen morele oordeelsvorming alleen is niet voldoende om waarde-denken te stimuleren • Waarden in plaats van regels • Ook vertrouwen en empowerment zijn nodig
  12. 12. Overheidsmanagement: 4 principes ffectiveness fficiency conomical thical
  13. 13. Hoe waarde-denken verzoenen met regelgeving?
  14. 14. Oud reglement op bijbetrekkingen Nieuw reglement op nevenactiviteiten 35 blz 1 blz Do’s en don’ts in regels Vertrekt vanuit waarde  hoofdjob bij stad primeert Toelating Geen toelating Handhaving onmogelijk Eigen morele oordeelsvorming Geen partijdigheid Geen schijn van partijdigheid
  15. 15. Bureau integriteit • Onafhankelijk orgaan, internen + externen • Bij twijfel geeft het BI advies in eigen morele oordeelsvorming
  16. 16. Opdracht bureau integriteit • Individueel persoon ondersteunen in nemen van moreel juiste beslissingen • Bedrijfscultuur versterken
  17. 17. Aanpak integriteit • Preventief: om zelf te oordelen • Adviserend • Versterking integriteitsbeleving – Rol leidinggevenden – Opleidingen – Bureau integriteit • Meldpunt
  18. 18. Waardengestuurde gedragscodes • Gezamenlijke waarden • Individuele verantwoordelijkheid
  19. 19. Waardengestuurde gedragscodes • • • • • Bedoeling waarde Verduidelijken waarde Voorbeelden Geen do’s en don’ts Waarden vertalen naar concrete werksituatie
  20. 20. Gedragscode voor personeel • Gebaseerd op A-waarden • Waarden ingebed in heel de HR cyclus • http://www.antwerpen.be
  21. 21. Gedragscode voor mandatarissen • Algemeen belang • Schijn van partijdigheid • http://www.antwerpen.be
  22. 22. Gedragscode voor telematica • Niet netwerk bezwaren of schaden • Geen mails aan stad_iedereen
  23. 23. Samenvattende tips (p.87-89)  Bepaal max. 7 gemeenschappelijke kernwaarden voor de organisatie & hou ze constant  Zorg dat de waarden geïntegreerd zijn in de hele HRcyclus  Treed consequent op bij inbreuken op de kernwaarden  Responsabiliseer leidinggevenden & toon vertrouwen in medewerkers  Zorg voor een gedragen integriteitsbeleid met interactieve trainingen in het afwegen van belangen en het aanscherpen van eigen morele oordeelsvorming
  24. 24. Conclusie • Integriteit in openbaar bestuur is denken vanuit waarden, niet vanuit regels • Integriteit = eigen morele oordeelsvorming • Dit kan geleerd worden door opleidingen morele oordeelsvorming • Verankering waarde-denken = noodzakelijk • 4 principes zijn belangrijk • Waarde-denken verzoenen met regels Stelling: Te veel regels verstikken het waarde-denken
  25. 25. Werken aan een cultuur van verantwoordelijkheid en betrokkenheid : hefbomen en valkuilen Leuven 4 december 2013
  26. 26. Situering Departement MOW • Vlaamse overheid = 13 beleidsdomeinen • Beleidsdomein = departement + agentschappen (IVAs en EVAs) • MOW: • Departement MOW = beleidsondersteuning inzake mobiliteit, verkeersveiligheid, investering, beheer en exploitatie van transport- en haveninfrastructuur • • • • • Agentschap Wegen en Verkeer Agentschap voor Maritieme Dienstverlening en Kust Waterwegen en Zeekanaal NV nv De Scheepvaart Vervoersmaatschappij De Lijn
  27. 27. Opdrachten van Departement MOW • Beleidsondersteuning (multidisciplinair) • 4 afdelingen + stafdienst • Beleidsuitvoerende taken (operationeel) • 1 afdeling voor beheer en exploitatie van de maritieme toegangswegen • 2 Vlaamse regionale luchthavens (tot 1/04/2014) • Technisch ondersteunende diensten (toegepaste wetenschappen) • 5 afdelingen (burgerlijke bouwkunde, waterbouwkunde, verkeerstechnieken, geotechniek, …) • Managementondersteunende en juridische diensten • 3 afdelingen
  28. 28. Tijdsbalk integriteitsbeleid 2010 2011 2012 Start Proefprojecten Integriteitsplan (ad-hoc) Implementatieplan 2013 Communicatieplan
  29. 29. 2010 Start integriteitsbeleid Doel : • een bedrijfscultuur ondersteunen die de personeelsleden in hun dagelijks werk doet ervaren wat mag en niet mag, en hun de nodige houvast biedt. Dilemmatrainingen (juni 2010) • stimulerend • richtinggevend • Wie? • directieraad (voorbeeld) + andere leidinggevenden • personeelsleden betrokken bij overheidsopdrachten
  30. 30. 2010 Verkeerde aanpak? • Grijze zone voor de enen veel groter dan voor de anderen • Zonder algemeen kader bieden dilemmatrainingen geen houvast • Verwachtingen van deelnemers niet afgestemd op nagestreefd doel • Geen/onvoldoende interne communicatie • Bedrijfscultuur 2010 vroeg naar regels en procedures!
  31. 31. 2010 Lessen uit getrokken … • Eerste prioriteit: • Degelijk kader • Integriteitsbeleid/-plan voor Departement MOW • Externe ondersteuning: • Meerwaarde: kennis en ervaring • Risico: betrokkenheid van de eigen organisatie mag niet verminderen • Opvolging en aansturing : aanduiding van een representatieve projectgroep
  32. 32. 2010 2011 2012 Start Proefprojecten Integriteitsplan (ad-hoc) Implementatieplan 2013 Communicatieplan
  33. 33. 2011 Proefprojecten • Focus op (inherente) integriteitsrisico’s • Risicoanalyses: kwetsbaarheden voor integriteitsaantastingen op procesniveau in kaart brengen • 1) processen Begroting en Boekhouding (juni 2011) • 2) proces ‘Verwezenlijking van infrastructuurwerken vanaf het concept tot de oplevering en evaluatie’ (september 2011)
  34. 34. 2011 Methodiek proefprojecten • Nederlandse BIOS-methodiek • Acties: • In kaart brengen van kwetsbare functies (interviews met management en klanten) • In kaart brengen kwetsbare handelingen + bestaande beheersmaatregelen (één workshop per sleutelproces) • Bepalen nieuwe in te voeren (beheers)maatregelen (workshop met afdelingshoofd en celhoofden) = eindrapport (plan van aanpak) • Infosessie voor alle personeelsleden van de afdeling • Hefboom: focus op concrete activiteiten / aanwakkeren van het integriteitsbewustzijn bij de personeelsleden.
  35. 35. 2010 2011 2012 Start Proefprojecten Integriteitsplan (ad-hoc) Implementatieplan 2013 Communicatieplan
  36. 36. 2012 Integriteitsplan • Kader = nieuwe deontologische code van de Vlaamse overheid • 1ste fase: • interviews van sleutelpersonen om inzicht te verwerven in de stand van zaken m.b.t. integriteit binnen het Departement MOW • risico’s/kwetsbaarheden voor integriteitsinbreuken vaststellen • Problemen / valkuilen: • onvoldoende betrokkenheid management op workshops • in vraag stellen van methode en conclusies!
  37. 37. 2012 Integriteitsplan (2) • 2de fase: • bespreking van de principes van de deontologische code in detail : hoe worden deze thans beleefd? waar staan we vandaag? welke acties moeten we ondernemen? • hoe zou de (interne) communicatie rond het integriteitsbeleid kunnen verlopen. • 3de fase: • draftversie van het integriteitsplan besproken in projectgroep integriteit Goedkeuring integriteitsplan : 17 april 2012
  38. 38. 2012 Integriteitsplan (3) Volgende (interne) stappen: • evaluatie van de acties uit het integriteitsplan • prioriteiten in de acties stellen • hefbomen en valkuilen bij de implementatie vaststellen Belangrijkste vaststelling: • voor implementatie van integriteitsbeleid is een cultuuromslag nodig
  39. 39. 2012 - visie Een modern integriteitsbeleid beoogt • het aanwakkeren van het integriteitsbewustzijn • het evolueren naar een meer open organisatiecultuur • ‘MOW’ staat ook voor ‘Meer Openheid Werkt’ draagt bij tot het bereiken van de strategische en operationele doelstellingen van het Departement MOW
  40. 40. 2012 - visie Een stimulerende en controlerende benadering • Drie pijlers Integriteit • Stimuleren en sensibiliseren • Risicoanalyse en beheersmaatregelen • Gedefinieerde waarden en normen • 3. Reactie en sanctie 2. Detectie en controle 1. Preventie • Opvolgen van afspraken en regelgeving door LG, personeel zelf, interne controle, … Organisatiebeheersing en monitoring • Optreden na vaststelling van een schending • Zorgen voor een gepaste sanctie en nazorg
  41. 41. 2012 - visie Basisprincipes en kernwaarden • Kernwaarden in deontologische code • Waardegebonden competenties • Specifiek voor Departement MOW de klemtoon op: • ‘samenwerken’ • ‘betrouwbaarheid’ • ‘initiatief nemen’
  42. 42. 2012 - visie Rollen en verantwoordelijkheden rond integriteit Intern Extern • • • • • • • • • • Medewerkers Leidinggevenden Directieraad Cel organisatiebeheersing Vertrouwenspersonen Integriteitscoördinator (Dep. BZ) Spreekbuis Vlaamse Ombudsdienst IAVA Politie of gerecht
  43. 43. 2012 - reflectie Evaluatie van integriteitsplan • Acties van integriteitsplan evalueren / prioriteiten stellen • Hefbomen en valkuilen vastgesteld voor de implementatie van het integriteitsplan • Implementatie afhankelijk gesteld van het resultaat van de cultuurdiagnose en de visie op de gewenste organisatiecultuur
  44. 44. 2012 - reflectie Hefbomen • Betrokkenheid van medewerkers • Afstemming van de visies in de directieraad • Het creëren van een verwachtingspatroon om te stimuleren / het promoten van bepaald gedrag • Voorbeeldfunctie van de leidinggevenden • Dilemmatrainingen • Transparantie creëren • Het gepast aanpakken van kleine integriteitsproblemen
  45. 45. 2012 - reflectie Valkuilen • • • • • • • • • Geen betrokkenheid van medewerkers Gebrek aan afstemming van de visies in de directieraad Geen samenwerking binnen het departement / verkokering Controlerende reflex De gesloten gesprekscultuur Het kopiëren van good practices Enkel op kerntaken focussen Het aanduiden van verantwoordelijken voor het integriteitsbeleid De spreekwoordelijke bureaulade
  46. 46. 2010 2011 2012 Start Proefprojecten Integriteitsplan (ad-hoc) Implementatieplan 2013 Communicatieplan
  47. 47. 2012 - acties Integriteitsacties 1. Evalueren of organisatiecultuur gealigneerd is met integriteitsbeleid 2. Ontwikkelen van een communicatieplan 3. Concretiseren van bestaande deontologische code 4. Het opstellen/analyseren van beheersmaatregelen voor kwetsbare functies/handelingen voor sleutelprocessen 5. Evalueren huidig ontvangstproces van nieuwe medewerkers 6. Uitschrijven van procedure rond nevenwerkzaamheden 7. Bepalen hoe om te gaan met onregelmatigheden 8. Uitschrijven van beleidsplan i.v.m. zorgvuldig aankopen en beheren van bedrijfsmiddelen 9. Uitschrijven van procedure i.v.m. relatiegeschenken
  48. 48. 2012 Is de organisatiecultuur gealigneerd met het integriteitsbeleid? • Juni-juli 2012: bestaande organisatiecultuur in kaart gebracht • Conclusie: gewenste integriteitsbeleid (meer stimulerend werken) wordt niet echt ondersteund • September 2012: geen eensgezindheid op directieseminar over de gewenste organisatiecultuur: • geen duidelijke missie en visie van het Departement MOW (diverse afdelingen / verkokering) • geen eigen bedrijfscultuur • gemeenschappelijke cultuur vooral controlerend, geformaliseerd, hiërarchisch, procedureel en intern gericht
  49. 49. 2012 - 2013 Werken aan nieuwe organisatiecultuur • Missie en visietekst ‘Bouwen aan beweging’ Bouwen aan beweging. Het Departement Mobiliteit en Openbare Werken In een snel evoluerende wereld bouwt het Departement Mobiliteit en Openbare Werken zijn expertise uit om de deskundige partner te zijn van bevolking en Vlaamse Regering op het vlak van mobiliteit en infrastructuur. Het Departement Mobiliteit en Openbare Werken ontwikkelt beleid met een groot draagvlak om Vlaanderen op duurzame wijze bereikbaar te maken en uit te bouwen tot een logistieke draaischijf in Europa. • Puzzelen aan hard- en software van de organisatie Mobiliteit en infrastructuur Wij willen als Departement Mobiliteit en Openbare Werken een betrouwbare partner zijn in mobiliteitsbeleid en grote infrastructuurprojecten. Wij ontwikkelen kennis en brengen expertise samen om de beleidscyclus te voeden – van beleidsvorming tot evaluatie en follow-up – en specialismen ondersteunen de uitvoerende opdrachten. Wij coördineren het beleid in uiteenlopende samenwerkingsvormen en bevorderen de coherentie van de diverse spelers en belanghebbenden. Slimme draaischijf in Europa Als Departement Mobiliteit en Openbare Werken vergroten wij de troeven van Vlaanderen door in te zetten op slimme en hoogwaardige logistieke activiteiten met een hoge toegevoegde waarde en werkgelegenheid. Daarbij kiezen we voor de duurzaamste vervoersmodi op elk traject. Wij versterken de economische poorten, tekenen een samenhangend havenbeleid uit en verbeteren de verbindingen van de zeehavens met het Europese achterland. Wij verbeteren en bundelen logistieke stromen en maken optimaal gebruik van de ruimte. Wij ontwikkelen de luchthavens op integrale wijze, met aandacht voor hun internationale concurrentiepositie. Een bereikbaar, toegankelijk Vlaanderen Als Departement Mobiliteit en Openbare Werken willen wij de groeiende mobiliteitsbehoeften en de toenemende transportintensiteit opvangen door gestalte te geven aan een duurzaam en efficiënt mobiliteitsbeleid . Daartoe ondersteunen wij vormen van intermodaal vervoer en bevorderen wij het goederenvervoer via spoor en binnenvaart. Wij verbeteren de leefbaarheid en dringen de impact op mens, milieu en natuur terug. Wij vergroten de capaciteit van het transportnetwerk, werken aan ontbrekende schakels en investeren in maatschappelijke en technologische vernieuwing. Wij sturen het verkeer slim aan en verbeteren de verkeersveiligheid. Burgers zullen optimale verplaatsingsvormen kiezen, onder meer dankzij een verbeterd aanbod in het openbaar vervoer.
  50. 50. 2012 Concretiseren bestaande deontologische code Doel: • verduidelijken van de deontologische code van de Vlaamse overheid door een aantal organisatiespecifieke accenten • meer duidelijkheid over wat integer is en wat niet in een begrijpelijke taal • betrokkenheid en loyaliteit stimuleren • integratie in de HRM-cyclus: • integriteit ter sprake brengen in plannings- en evaluatiegesprekken en gedurende de stageperiode.
  51. 51. 2012 Concretiseren bestaande deontologische code (2) Acties: • • • • analyse van ‘slapende’ regels (codes / reglementen) wat moet geëxpliciteerd worden binnen de code communicatie naar het departement in al zijn geledingen later organiseren van dilemmatrainingen
  52. 52. 2010 2011 2012 Start Proefprojecten Integriteitsplan (ad-hoc) Implementatieplan 2013 Communicatieplan
  53. 53. 2013 Implementatie actie rond deontologische code • Participatiestrategie (creëren van betrokkenheid en een draagvlak) • Focusgesprekken (voorjaar) • Analyse van de resultaten / uitwerking in concrete ethische dilemma's • Directieraad van 17 juli 2013 : goedkeuring van de uitwerking van de deontologische code en het bijhorend communicatieplan
  54. 54. 2013 Communicatie rond deontologische code • Mystery Game: • pancardes (als teaser) belichten vijf ethische dilemma’s uit de focusgesprekken • verduidelijkende affiche (een week later) • Doel: • principes van de deontologische code in de verf zetten • de personeelsleden aanmoedigen om stil te staan bij wat integer werken betekent.
  55. 55. 2013 Communicatie rond deontologische code
  56. 56. 2013 Communicatie rond deontologische code
  57. 57. 2013 Communicatie rond deontologische code
  58. 58. 2013 Reactie op deze campagne • Negatieve reactie van één vakbond op EOC (overlegorgaan): • denigrerend voor de ambtenaar • bevestiging van het stereotype beeld van de ambtenaar als profiteur • aanzetten tot het verklikken van collega’s • Conclusie: stimuleren om integriteit bespreekbaar te maken, lijkt nog taboe voor sommige binnen het Departement MOW.
  59. 59. 2013 - reflectie Hefbomen en valkuilen Voldoende aandacht voor betrokkenheid van medewerkers Afstemming van de visies in de directieraad Visualiseren van de visie op integriteit door het communicatiemotto "Meer Openheid Werkt" Visie op integriteit onvoldoende gecommuniceerd door de afdelingshoofden Middenmanagement te weinig aangesproken Focus op kerntaken / gevoel van urgentie niet groot genoeg bij de leidinggevenden Vrees voor transparantie Projectgroep had niet altijd het juiste mandaat
  60. 60. De kracht van een positief integriteitsbeleid om een mentaliteitsverandering tot stand te brengen: het verhaal van de Regie der Gebouwen Erik Balbaert www.regiedergebouwen.be/integriteit
  61. 61. 30 januari 2006 www.regiedergebouwen.be/integriteit
  62. 62. 2006 www.regiedergebouwen.be 2 7
  63. 63. www.regiedergebouwen.be/integriteit
  64. 64. www.regiedergebouwen.be 2 9
  65. 65. 2006: schadebeperking, risico-onderzoek, interne audits, maatregelen van interne controle 2007: start van het integriteitsbeleid www.regiedergebouwen.be/integriteit
  66. 66. integriteitsbeleid interne controle interne audit www.regiedergebouwen.be/integriteit
  67. 67. definitie Integriteit = in onze dagelijkse activiteiten - de regels en de wetgeving respecteren, - verantwoord omspringen met onze werkmiddelen - en de waarden van onze organisatie uitdragen www.regiedergebouwen.be/integriteit
  68. 68. beleid Integriteitsbeleid = visie ontwikkelen over hoe we willen omgaan met integriteit binnen onze organisatie www.regiedergebouwen.be/integriteit
  69. 69. reality check - tijdelijke aanstelling directeur-generaal manke interne controle-systemen geschokt vertrouwen in de organisatie cynisme tot doemdenken bij medewerkers invoering mandaathouders en reorganisatie vanaf 2008 www.regiedergebouwen.be/integriteit
  70. 70. september 2007 - Aanstelling integriteitscoördinator - Opstart Actiegroep Integriteit = Community of Practice (leergemeenschap) -> alle diensten vertegenwoordigd -> expertise opbouwen -> kennis delen -> aanbevelingen doen www.regiedergebouwen.be/integriteit
  71. 71. actiegroep Actiegroep Integriteit: - Sponsor = directeur-generaal - Coördinator = integriteitscoördinator - Secretaris / webmaster intranet - 15 à 20 actieve leden (1à2 wd/maand) www.regiedergebouwen.be/integriteit
  72. 72. actiegroep Actiegroep - inventariseert risico’s - stelt prioritisering voor - stelt maatregelen voor Directiecomité beslist en is verantwoordelijk Werkgroepen voeren uit www.regiedergebouwen.be/integriteit
  73. 73. Overzicht van enkele genomen initiatieven www.regiedergebouwen.be/integriteit
  74. 74. sinterklaarsomzendbrief 06.12.2007: “Sinterklaasomzendbrief” Invoering quasi-zerotolerantie voor geschenken, giften en voordelen met opvallende communicatie www.regiedergebouwen.be/integriteit
  75. 75. recto: www.regiedergebouwen.be
  76. 76. verso: www.regiedergebouwen.be
  77. 77. krachtlijnen - Aankondiging opstart integriteitsbeleid - Verwijzing naar federaal deontologisch kader (B.S. 27.08.2007) - Zero-tolerantie - Beslissingsboom - Voorbeelden www.regiedergebouwen.be/integriteit
  78. 78. beslissingsboom www.regiedergebouwen.be
  79. 79. zelftesten www.regiedergebouwen.be
  80. 80. ook voor integriteit www.regiedergebouwen.be/integriteit
  81. 81. externe communicatie Niet alleen Sinterklaasomzendbrief Maar ook brief om medewerking aan: - aannemers, dienstverleners en leveranciers - klanten van Regie der Gebouwen (FOD’s, e.a.…) www.regiedergebouwen.be/integriteit
  82. 82. 2007 andere initiatieven: - Correcte vordering reis- en verblijfskosten - Controle op gebruik dienstvoertuigen - Controle op gebruik eigen wagen voor dienstopdrachten - Integriteitsclausules in alle bestekken www.regiedergebouwen.be/integriteit
  83. 83. 2008 integriteitsopleiding leidinggevenden: - theoretisch kader aanreiken - federaal deontologisch kader vertalen naar eigen werkomgeving - dilemmatraining - persoonlijk actieplan laten opstellen - intern communiceren over de opleiding www.regiedergebouwen.be/integriteit
  84. 84. Communicatie Communicatie Communicatie communicatie Communicatie Communicatie Communicatie communicatie Communicatie communicatie www.regiedergebouwen.be
  85. 85. 2008 eigen pagina i.v.m. integriteit - op intranet - op internet (website Regie der Gebouwen) www.regiedergebouwen.be/integriteit
  86. 86. 2009 Sinds 2009 - Luik ‘integriteit’ en dilemmatraining in het programma van de onthaaldag voor nieuwe personeelsleden - bij eedaflegging nieuwe medewerkers www.regiedergebouwen.be/integriteit
  87. 87. In- en uitstroom Jaar 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 Eindtotaal In 48 63 48 47 91 90 60 40 487 www.regiedergebouwen.be/integriteit Uit 131 105 108 106 106 125 122 83 886
  88. 88. 2009 2009: - Verwijzing naar deontologisch kader en integriteitsbeleid in onthaalbrochure op intranet - Herinnering personeelsleden aan de Sinterklaasomzendbrief www.regiedergebouwen.be/integriteit
  89. 89. 2009 invoering Compliance Officers - 2 leden van directiecomité - voor interne en vertrouwelijke melding van (vermoedens van) integriteitsschendingen -> forensische audit + eventuele aangifte - i.p.v. ontbrekende klokkenluidersregeling voor federale ambtenaren www.regiedergebouwen.be/integriteit
  90. 90. 2010 personeelshandleiding integriteit - n.a.v. omzendbrief belangenvermenging bij overheidsopdrachten (B.S. 21.06.2010) - Voorkomen van belangenvermenging in algemeen en bij overheidsopdrachten - Cumulatiemachtiging - Voorkomen van draaideurconstructies bij vertrek personeelslid www.regiedergebouwen.be/integriteit
  91. 91. 2010 start project Leidraad Kwalitatief Werfbeheer - Anonieme survey perceptieonderzoek integriteit bij 300 personeelsleden die bij werven betrokken zijn -> feedback - Interviews leidinggevende ambtenaren - Themagroepen om thema’s te inventariseren www.regiedergebouwen.be/integriteit
  92. 92. www.regiedergebouwen.be/integriteit
  93. 93. waarom ? Werf = risico, Leidraad kwalitatief werfbeheer -> risicobeheer -> duidelijkheid -> minimaal kader voor werk op terrein Leidraad = toepassing federaal deontologisch kader, geen nieuwe normen
  94. 94. inzet - Engagement en betrokkenheid - Professioneel bewustzijn - Onafhankelijkheid - Verwachtingen ten aanzien van aannemers
  95. 95. samenwerking - Positief werkklimaat - Dynamisch partnerschap 60
  96. 96. kwaliteit - Invulling van onze functie - Deskundig projectmanagement - Efficiënt conflictbeheer
  97. 97. klantgerichtheid - Respectvolle service naar de klant - Openheid naar de samenleving - Klachtenbehandeling
  98. 98. introductie 2012: Communicatie van de Leidraad naar: - personeel - klanten - opdrachtnemers - actiepunten voor directiecomité Communicatie in de pers door de Staatssecretaris én op de nieuwjaarsreceptie
  99. 99. www.regiedergebouwen.be/integriteit
  100. 100. 2013 Nieuwe administratieve bepalingen bestekken met o.a. verwijzing naar: - verbod vertekening van de mededingingsvoorwaarden (art. 9 wet 15.06.2006 + art. 9 KB plaatsing 15.07.2011) - art. 314 Sw (schending vrijheid van opbod en inschrijving) - verbod draaideurconstructies - federaal deontologisch kader - Integriteitsbeleid en Leidraad werfbeheer www.regiedergebouwen.be/integriteit
  101. 101. vervolg op de leidraad Charter voor duurzame samenwerking - met allerhande sectororganisaties die de inhoud ervan zullen aanbevelen aan hun leden - Inhoud wordt doorvertaald naar bestekken en contracten van de Regie der Gebouwen 66 www.regiedergebouwen.be/integriteit
  102. 102. partners 67 www.regiedergebouwen.be/integriteit
  103. 103. intentieverklaring 31.10.2013: ondertekening intentieverklaring voor het opstellen van een charter voor duurzame samenwerking 68 www.regiedergebouwen.be/integriteit
  104. 104. onderwerpen Charter 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. dynamisch partnerschap, respect, heldere informatie en communicatie en naleven regelgeving; correcte professionele houding bij deelname aan overheidsopdrachten; gepaste omgang met vertrouwelijke informatie; respecteren van de veiligheid op de werf; inzetten op duurzame ontwikkeling en ecologische oplossingen; gebruik van sociale clausules; respecteren dienstverlening van de klant van de Regie der Gebouwen voorkomen van belangenconflicten; constructieve oplossing van geschillen en klachten; oog voor nazorg en controle op de naleving van afgesproken principes. 69 www.regiedergebouwen.be/integriteit
  105. 105. 2013 Integriteitssurvey KULeuven: bevraging ambtenaren van federale parastatalen naar: - behoeften - beleidsinspanningen - aan hand van concrete werksituatie RdG 70 www.regiedergebouwen.be/integriteit
  106. 106. 2013 Prikklok/registratie arbeidstijd - enkel in hoofdzetel - uitbreiding naar buitendiensten - uniformiseren en actualiseren van gebruiksregels voor de ganse organisatie vanaf 2014 www.regiedergebouwen.be/integriteit
  107. 107. 2013 Update ict-policy - update van de policy uit 1996 - nieuwe risicoanalyse in licht van nieuwe technologieën - publicatie in 2014 www.regiedergebouwen.be/integriteit
  108. 108. 2013 Yammer - interne sociale media voor bedrijven - opstart van een groep ‘integriteit’ om - actiegroep te reanimeren - documenten en publicaties te delen - te discussiëren www.regiedergebouwen.be/integriteit
  109. 109. 2013 Nieuwe naam - breuk met verleden - naam zoeken via wedstrijd voor de personeelsleden - interne jury 340 voorstellen van 76 personen www.regiedergebouwen.be/integriteit
  110. 110. conclusie - bedenkingen - nog lang niet alles is perfect - strafprocedures hangen boven het hoofd - logge tuchtprocedures WEL: - “lessons learned” - kort op de bal spelen bij inbreuken: onderzoek, klacht, tuchtmaatregelen - alert, flexibel en pro-actief blijven voor nieuwe noden en opportuniteiten in integriteitsbeleid - aanzet tot nieuwe cultuur www.regiedergebouwen.be/integriteit
  111. 111. 76 www.regiedergebouwen.be/integriteit
  112. 112. contact Erik Balbaert coördinator Integriteit  02 541 69 73 integriteit@regiedergebouwen.be www.regiedergebouwen.be/integriteit
  113. 113. Tien jaar ambtelijk integriteitsbeleid in Vlaanderen: enkele reflecties Jeroen Maesschalck Leuvens Instituut voor Criminologie KU Leuven jeroen.maesschalck@law.kuleuven.be
  114. 114. Overzicht • Wat was de bedoeling en waar staan we? – Geen wetenschappelijke analyse, slechts observaties van een getuige • Hoe moeten we verder? – Twee ambitieuze opties – Meer bescheiden optie • Besluit
  115. 115. Wat was de bedoeling en waar staan we? 1. Integriteitsbeleid met aparte identiteit 2. Organisationele verankering van integriteitsbeleid 3. Engagement van politieke en ambtelijke top 4. Integriteitsbeleid is meer dan codes 5. Minder controlerend, meer stimulerend/ ondersteunend
  116. 116. 1. Integriteitsbeleid met aparte identiteit • Integriteit als ‘beleidsissue’ – Lijkt verworven • Integriteitsbeleid als ‘beleidsdomein’ – Een zekere consensus over kerninstrumenten – Discussie over perifere instrumenten • Integriteitsactoren als ‘professionele groep’ – Heel wat professionals met ‘integriteitsbeleid’ in hun functiebeschrijving – Informele contacten en eerste pogingen tot netwerking – Maar zeker geen echte ‘profession’  Niet onverdienstelijk, in tijden van  Snel evoluerende managementmodes  Besparingen
  117. 117. 2. Organisationele verankering van integriteitsbeleid • Integriteitsactor – Minstens iemand met ‘integriteit’ in de functiebeschrijving – Veel dergelijke functies federaal, Vlaams, lokaal – Soms beperkt tot één project • Coördinatie – Coördinatie via formele netwerken, geleid door integriteitsactor • Formeel in Vlaamse en federale overheid, maar – In hoeverre dringt het beleid door in de entiteiten? – Wat met coördinatie binnen entiteiten? – Informeel overleg, al dan niet geleid door integriteitsactor • Mate van permanentie – In sommige organisaties: permanente verankering in het organogram, met eigen beleidscyclus – In veel organisaties: tijdelijke projectgroep om integriteitsbeleid te lanceren • Wordt niet altijd duidelijk stopgezet, waardoor ook niet wordt nagedacht over borging
  118. 118. 3. Engagement van ambtelijke en politieke top • Politiek – ‘Ambtelijk integriteitsbeleid’ is nooit een groot politiek issue geweest • Vs. Nederland • Vs. Bijvoorbeeld ‘Nieuwe Politieke Cultuur’  Maar misschien meer nood aan volgehouden beleid, zonder tafelspringen? – ‘Politiek integriteitsbeleid’ is nog heel erg bescheiden • Ambtelijke top, ethisch leidershap – Geen structureel systeembreed engagement • Varieert heel sterk van manager tot manager – Maar: wordt niet meer van tafel geveegd
  119. 119. 4. Integriteitsbeleid is meer dan codes • Investering in het ontwikkelen van (vernieuwde) codes bleef groot – Vb. • Vlaams: 2006, 2011 • Federaal: 2007 • Gemeenten: art. 112 gemeentedecreet • Door bureaucratische en politieke logica?
  120. 120. 5. Minder controlerend, meer stimulerend / ondersteunend • Breed verspreid begrip over belang van beide • Inspanningen voor ondersteunende instrumenten, vb. – Pogingen om codes anders te formuleren – ‘Dilemmatrainingen’ breed verspreid • Maar – Vaak is ‘stimulerend’ integriteitsbeleid moeilijker om concreet te maken dan ‘controlerend’ integriteitsbeleid – Media en stakeholders blijven vaak focussen op controlerende instrumenten – Vaak blijven het individuele instrumenten – Heeft het echt de bedoelde ondersteunende impact gehad op de werkvloer?
  121. 121. Dus: waar staan we? • Domein met zekere identiteit, inhoudelijk en structureel – Reeds enkele stormen overleefd • Best practices met impact op de werkvloer • Maar: – – – – In sommige organisaties beperkt tot window-dressing In sommige organisaties is nog niets doorgedrongen We weten eigenlijk nog niet veel door te weinig onderzoek Wat er is, blijft relatief broos  Dus: in veel organisaties nog werk aan de winkel
  122. 122. Hoe moeten we verder? Twee ambitieuze opties • Twee opties – ‘Integriteit 3.0’ (Karssing) • Positievere en bredere invulling van integriteitsbeleid – Integriteit volledig opnemen in bestaand beleidsdomein • Traditioneel ondersteunend domein – Vb. personeel of financiën • Nieuw ondersteunend domein – Vb. kwaliteit, duurzaamheid • Echter – In veel gevallen té ambitieus – Maar ook daar waar al veel gebeurd is zijn er risico’s: • Verwatering – Als integriteit alles is, is het niets • ‘Integritisme’ – Verkrampte cultuur – Imperialisme t.a.v. andere disciplines – Ondermijnen van vertrouwen van burgers
  123. 123. Hoe moeten we verder? Meer bescheiden optie • Beleid verder versterken 1. Integriteitstrumenten versterken 2. Integriteitsactoren versterken 3. Integriteitsnetwerken versterken • Door 1. Verbreden 2. Institutionaliseren 3. Systematiseren
  124. 124. 1. Integriteitstrumenten versterken • Technische expertise rond concrete instrumenten versterken vb. – Risicoanalyses en auditing • Verder bouwen op expertise IAVA – Meten van integriteit op individueel niveau • Vb. competentiemeting Vlaamse overheid – Meten van integriteit op organisatieniveau • Vb. cultuur, schendingen – Beleid rond belangenvermenging • Verder bouwen op expertise federale overheid: implementatie – Klokkenluidersregeling • Expertise Vlaams en federaal niveau vertalen naar organisatieniveau • Afstemming op alle andere rapporteringskanalen – Trainingen • Verder gaan dan standaard dilemmatrainingen • Integriteit integreren in bestaande opleidingen • Verder nadenken over condities en best practices voor transfer
  125. 125. 2. Integriteitsactoren versterken • Inhoudelijk versterken – Gespecialiseerde training – Expertise-uitwisseling • Impact versterken – Meer zichtbaarheid, geloofwaardigheid • Expertise van een integriteitsactor gaat verder dan basics over integriteitsbeleid – Meer invloed • Vb. betrokkenheid integriteitsactor bij personeelsbeleid, financieel beleid etc.
  126. 126. 3. Integriteitsnetwerken versterken • Naar een echte ‘epistemic community’ • Gedeeld begrippenkader, gedeelde assumpties • Cumulatieve discussies • Gezamenlijke strategieën
  127. 127. 1. Verbreden • Betrekken van collega’s uit andere organisaties en sectoren – Vb. wetenschap, banken, bedrijfsleven, NGO’s • Aanpakken nieuwe domeinen waar integriteitsbeleid nodig is – Vb. het nieuwe werken, nieuwe technologieën • Inspiratie halen uit andere domeinen, vb. – Organisatiepsychologie • Vb. modellen voor conflicthantering in organisaties – Criminologie • Vb. Neutralisatietechnieken • Maar – Geen verwatering • Steeds eigen identiteit van integriteitsbeleid bewaken – Geen integritisme, imperialisme • Steeds grenzen van domein bewaken
  128. 128. 2. Institutionaliseren • Binnen organisaties – Verder organisationeel verankeren van integriteitsbeleid – Meer expertise rond succesvolle modellen van verankering • Over organisaties heen – Meer geformaliseerde netwerken – Gedeelde definitie van de functie ‘integriteitsactor’ • Vb. integriteitsverantwoordelijke, integriteitscoördinator, integriteitsadviseur,.. • Rekening houden met verschillende rollen, vb, – Integriteitsbeleid – Coaching – Rapporteringskanaal voor klokkenluidersregeling • Maar opletten voor risico’s van belangenverdediging van nieuwe beroepsgroep
  129. 129. 3. Systematiseren • Streven naar evidence-based integriteitsbeleid – Verder gaan dan het presenteren van ‘goede praktijken’ – Op een georganiseerde manier, cumulatief expertise opbouwen – Ontwikkelen van echt evaluatieprogramma • Wat werkt er, onder welke condities? – Samenwerking met wetenschappelijke wereld • Eventueel auditing, certificering van organisaties? – Kan expertise-accumulatie en uitwisseling versterken • Naar analogie met vb. kwaliteitsbeleid (CAF, EFQM) – Maar opletten voor • Rigiditeit, stremmen innovatie • Bureaucratische meerkost • Window-dressing, aanvinkcultuur
  130. 130. Besluit: ‘Slow integriteitsbeleid’ • Geen grootse nieuwe labels, concepten • Wel: – systematische, cumulatieve verbetering van technische expertise rond instrumenten, processen en structuren – in de schoot van een echte professionele groep • Blijven opletten voor risico’s

×