Dokumen ini membincangkan penggunaan multimedia dalam pendidikan, termasuk definisi, aplikasi, dan kepentingannya dalam proses pengajaran dan pembelajaran. Ia menerangkan bagaimana multimedia dapat meningkatkan minat pelajar dan menjadikan pembelajaran lebih berkesan dengan interaktiviti, serta menyoroti masalah yang dihadapi dalam pengajaran tradisional. Terdapat juga penekanan pada implementasi teknologi maklumat dan komunikasi dalam sistem pendidikan Malaysia.

1. Bab 9 MULTIMEDIA
DALAM
PENDIDIKAN
HASIL PEMBELAJARAN
Di akhir pembelajaran ini, pelajar akan dapat:
1. Menyatakan definisi multimedia.
2. Menjelaskan sebab-sebab penggunaan multimedia dalam pendidikan.
3. Menjelaskan aplikasi-aplikasi multimedia dalam pendidikan.
4. Menjelaskan kepentingan-kepentingan multimedia dalam
pendidikan.
5. Menghuraikan kelemahan dan masalah yang dihadapi dalam
penggunaan multimedia dalam pendidikan.
6. Mengaplikasikan elemen-elemen multimedia ke dalam persembahan
multimedia interaktif berdasarkan panduan-panduan yamg diberikan.
9.1 PENGENALAN
Pendidikan yang berunsurkan teknologi moden berkomputer telah dilaksanakan
di kebanyakan sekolah di Malaysia bagi memastikan generasi muda tidak
tertinggal di belakang dalam perkembangan teknologi ini. Sekolah bestari yang
menjadikan komputer sebagai bahan bantu pengajaran yang utama mula
diperkatakan secara meluas. Salah satu elemen penting yang sangat berkait
rapat dengan pengajaran komputer ialah penggunaan bahan berbentuk
multimedia.

2. 2 BBP 10303: TEKNOLOGI PENDIDIKAN
Apakah sebenarnya yang dikatakan multimedia? Sebahagian besar
mengatakan bahawa multimedia merupakan evolusi terbesar dalam bidang
pendidikan dan komunikasi selepas penemuan mesin percetakan. Walau apa
jua yang dikatakan atau difahami mengenai multimedia, semua telah maklum
bahawa komputer telah merubah cara manusia bekerja dan juga menguruskan
maklumat sepenuhnya. komputer juga memainkan peranan utama di dalam
merapatkan jurang geografi dan informasi di dalam perhubungan dan
pengetahuan manusia.
Perkembangan teknologi dalam bidang multimedia pula menambahkan
lagi keistimewaan sistem ini dengan membolehkan komputer bukan sahaja
menggunakan teks sebagai sumber utama penyaluran informasi tetapi
menyelitkan juga unsur-unsur grafik, audio, video, animasi dan interaktiviti
kedalamnya. Ini meningkatkan lagi penggunaan keupayaan sesebuah komputer
ketahap yang maksima.
9.2 DEFINISI MULTIMEDIA
Terlalu banyak definisi yang diberikan terhadap multimedia ini. Mengikut
Waterworth (1992), multimedia ialah persepaduan bunyi, muzik, animasi, teks,
suara, video dan grafik yang dihasilkan oleh teknologi berasaskan komputer. Ia
lebih menarik berbanding dengan televisyen atau kaset video. Rosenberg (1993)
pula mendefinisikannya sebagai gabungan bunyi, imej statik, hiperteks dan video
yang digunakan selaras dengan teknologi komputer. Beliau juga menambah
bahawa multimedia sebagai ”suatu kumpulan ahli teknologi merekacipta sesuatu
untuk menarik perhatian dan memuaskan hati mereka sesama sendiri”.
Pendapat Jacquetta Megarry (1990) pula, multimedia adalah hipermedia
yang berkeupayaan hiperteks. Penekanan diberikan kepada cara-cara
pengguna menggabung, menyunting, melaras bunyi, grafik, gambar bergerak,
teks dan perisian komputer dengan penggunaan tetikus.
Daripada definisi-definisi yang dinyatakan, jelas menunjukkan bahawa
multimedia dinyatakan sebagai komputer yang dihubungkan dengan pelbagai
peralatan lain seperti pemain cakera video, pemain cakera padat, pengimbas
grafik (scanner), syntheziser muzik, monitor dan sebagainya. Secara amnya,
boleh dikatakan bahawa multimedia sebagai proses komunikasi interaktif
berasaskan komputer yang merangkumi penggunaan teks, audio, grafik dan

3. BBP 10303: TEKNOLOGI PENDIDIKAN 3
animasi. Namun pada sudut pendidikan pula, satu definisi yang paling biasa
digunakan bagi mentakrifkan multimedia ialah;
“multimedia adalah satu kumpulan sistem kominikasi interaktif yang
dipandu oleh komputer untuk mereka, menyimpan, menghantar dan
menapis naskah teks, animasi, video dan rangkaian maklumat
editan”.
Kunci utama yang perlu dibincangkan apabila seseorang perlu membina
definisi bagi multimedia:
(i) Persembahan informasi dengan menggunakan gabungan teks, grafik,
audio, animasi dan video serta mempunyai interaktiviti antara pengguna
dan juga komputer.
(ii) Sistem yang membolehkan capaian informasi bagi sesebuah perisian
aplikasi dilakukan secara tidak linear (non-linear navigation)
Definisi yang paling mudah untuk multimedia ialah :
“Proses komunikasi interaktif berasaskan komputer yang
merangkumi penggunaan teks, grafik, audio, video dan animasi”.
9.2.1 Pendidikan menerusi multimedia
Sistem pendidikan masa kini sedang mengalami perubahan yang amat pesat
sekali. Pelbagai kaedah baru telah diperkenalkan serta digunakan supaya
pengajaran seseorang guru menjadi lebih berkesan dan pembelajaran murid
menjadi lebih bermakna. Sejak beberapa tahun yang lalu kaedah pengajaran
dan pembelajaran berbantukan komputer telah mula diperkenalkan dan kini
dengan era teknologi maklumat dan komunikasi yang semakin pesat, ianya
semakin mendapat perhatian ramai.
Perkembangan dalam teknologi multimedia pula menjanjikan potensi
besar dalam merubah cara seseorang belajar, cara memperolehi maklumat, cara
menyesuaikan setiap maklumat dan sebagainya. Multimedia juga menyediakan
pelbagai peluang kepada pendidik mengaplikasi pelbagai teknik pengajaran dan
pelajar diberi peluang untuk memegang kuasa kawalan bagi sesuatu sesi
pembelajaran.

4. 4 BBP 10303: TEKNOLOGI PENDIDIKAN
Pelajar juga berpeluang untuk menentukan teknik belajar yang
bersesuian dengan mereka, membentuk pengetahuan berdasarkan keperluan
masing-masing serta mengalami susana pembelajaran yang lebih menarik dan
berkesan. Sumber maklumat serta rujukan juga bukan lagi terikat dengan teks
daripada buku semata-mata tapi lebih luas daripada itu. Kehadiran teknologi
multimedia menerusi internet menambahkan lagi kemampuan proses capaian
maklumat di mana setiap maklumat dalam pelbagai bentuk dan pendekatan
boleh dicapai dengan lebih mudah dan pantas.
9.2.2 Penggunaan komputer dalam pendidikan
Dalam sesuatu pengajaran secara tradisi, walaupun ianya menjanjikan kejayaan
yang tidak boleh dipertikaikan namun demikian ianya juga membawa
bersamanya pelbagai masalah dan ketegangan. Dalam pengajaran tradisi,
komunkasi sehala banyak berlaku dimana seseorang guru memainkan tugas
utama sebagai
penyalur maklumat
manakala pelajar
hanya perlu duduk,
mendengar dan
mencatatkan isi
penting yang
diperlukan.
Persembahan sebegini
sememangnya boleh
mengurangkan minat
pelajar terhadap
terhadap mata
pelajaran yang sukar
untuk difahami. Rajah 9.1: Penggunaan Komputer dan multimedia
Kehadiran komputer serta teknologi moden yang berkaitan dengannya di
dalam bidang pendidikan mampu membantu meringankan beban serta kekangan
yang sedia wujud di dalam pembelajaran tradisi. Dalam proses pengajaran dan
pembelajaran berbantukan komputer, penggunaan komputer adalah menumpu
kepada cara dan strategi persembahan maklumat yang digunakan bagi
memindahkan ianya kepada ilmu pengetahuan yang bermakna serta bermanfaat.

5. BBP 10303: TEKNOLOGI PENDIDIKAN 5
Teks isi pelajaran boleh diringkaskan atau dipersembahkan semula
menggunakan media-media yang lebih menarik dan bersifat lebih dinamik.
Penggunaan pelbagai media dalam proses penyampaian maklumat juga
melahirkan persembahan yang lebih menarik serta mampu merangsangkan
minda pelajar selain dari faktor ianya tidak membosankan. Soalan-soalan latihan
turut dimuatkan selepas setiap bahagian agar pelajar dapat menilai tahap
kefahamannya, di samping memperkukuhkan pembelajaran.
Disebabkan pelbagai kemudahan serta keistimewaan yang ditawarkan
oleh komputer, penggunaan komputer dalam proses pengajaran dan
pembelajaran telah berjaya menarik minat ramai pihak, ianya juga telah memberi
kesan terhdap corak pendidikan pada masa ini dan juga mana-mana yang akan
datang.
Terdapat kemungkinan di mana satu masa nanti pengajaran tradisi yang
selama ini hanya menggunakan buku, kapur dan papan hitam akan diambil alih
fungsinya oleh komputer dan teknologi lain yang setara dengannya. Namun
demikian, peranan guru masih kekal kerana tidak mungkin teknologi boleh
menggantikan peranan yang dimainkan oleh guru sepenuhnya. Ia hanya
bertindak sebagai alat yang digunakan bagi membantu para guru
memperluaskan lagi kaedah pengajaran dan pembelajaran bagi menghasilkan
satu pembelajaran yang lebih berkesan dan bermakna.
9.2.3 Teknologi Maklumat dan Komunikasi (TMK) dalam pendidikan di
Malaysia
Peranan teknologi maklumat dan komunikasi dalam kehidupan masa kini tidak
dapat dinafikan lagi kepentingannya. Sistem Pendidikan Negara juga tidak
terkecuali dalam arus perubahan ini dan bagi memastikan negara mampu untuk
bersaing dalam era teknologi maklumat dan komunikasi ini pelbagai
perancangan, usaha dan strategi perlu dilaksanakan.
Perlaksanaan konsep Sekolah Bestari iaitu salah satu aplikasi perdana
dalam Koridor Raya Multimedia memperlihatkan usaha kerajaan yang berterusan
bagi membentuk satu generasi baru yang mempunyai daya saing di dalam era
teknologi maklumat dan komunikasi. Selain dari itu, pada penghujung 1998,
Mata Pelajaran Teknologi Maklumat (MPTM) telah diumumkan untuk ditawarkan
dalam peperiksaan Sijil Pelajaran Malaysia tahun 2000 sebagai satu mata
pelajaran pilihan dalam Kurikulum Bersepadu Sekolah Menengah (KBSM).

6. 6 BBP 10303: TEKNOLOGI PENDIDIKAN
Penggunaan perisian multimedia pendidikan dalam proses pengajaran
dan pembelajaran juga mendapat perhatian dari pihak kerajaan dan ianya
semakin ketara pada tahun 2001. Apabila penggunaan Bahasa Inggeris bagi
mata pelajaran sains dan matematik di sekolah dilaksanakan, perisian
multimedia pendidikan semakin diyakini keberkesanannya dalam membantu para
guru dan para pelajar. Berbekalkan komputer riba atau notebook dan projektor
LCD yang dibekalkan, para guru boleh memanfaatkan ianya secara optima di
dalam proses pengajaran dan pembelajaran.
Dengan pelbagai rangsangan serta sokongan daripada pelbagai pihak
yang berkaitan, menimbulkan satu persoalan yang perlu dijawab iaitu adakah
pihak guru benar-benar bersedia, berkeyakinan seta berkemampuan untuk
menangani arus permodenan ini? Adakah program pendidikan perguruan sama
ada maktab perguruan mahupun di pusat-pusat pengajian tinggi mampu
membekalkan guru-guru yang mampu memikul aspirasi negara seperti mana
yang diperlukan?
9.2.4 Teknologi multimedia dan internet dalam pendidikan
Kebanyakan perisian atau aplikasi bagi tujuan pembelajaran berbantukan
komputer sebelum ini dikatakan masih lagi menggunakan teknik-teknik
pengajaran tahun 50’an yang mana masih terikat dengan psikologi pembelajaran
jenis tingkah laku (behaviorisma). Dalam erti kata lain, apa yang diperolehi buat
masa ini ialah buku teks tradisi yang telah dipindahkan kepada bentuk atau
konsep baru iaitu sebagai buku teks elektronik. Komputer di sini hanya
berperanan sebagai pembuka helaian atau maklumat. Perisian sebegini
sememangnya telah terbukti menerusi kajian kurang berkesan memandangkan
cirinya yang linear, berjujukan serta kurang menarik. Ianya juga didapati sukar
atau gagal menarik perhatian serta minat pelajar unutk terus mendalami isi
pelajaran yang ingin disampaikan.
Perkembangan pesat dalam teknologi multimedia dan juga teknologi
internet sedikit sebanyak telah berjaya membawa nafas baru dalam dunia
pendidikan berdasarkan teknolgi maklumat dan komunikasi. Ianya menawarkan
pelabagai keistimewaan yang tidak pernah diperolehi menerusi teknologi
sebelumnya. Gabungan kedua-dua teknologi ini pula semakin merancakkan lagi
penggunaan teknologi tersebut dalam bidang pendidikan.

7. BBP 10303: TEKNOLOGI PENDIDIKAN 7
9.2.4 Asas penggunaan multimedia dalam pendidikan
Interaksi di antara manusia dan komputer sebelum ini tidak sepenuhnya asli atau
natural memandangkan kebanyakan interaksi hanyalah berdasarkan teks.
Pendidikan masa sekarang juga mempunyai persamaan di mana ianya lebih
tertumpu kepada penggunaan teks sama ada dalam bentuk perkataan atau
nombor.
Walaupun secara dasarnya, kita telah biasa dan serasi menggunakan
cara ini namun kadangkala timbulnya masalah apabila terdapatnya bahagian-
bahagian yang sukar untuk diterangkan atau difahami apabila hanya teks sahaja
yang digunakan. Ini semua mewujudkan sempadan dalam sistem komunikasi
manusia. Dalam kehidupan sebenar, kita juga menjalani kehidupan yang penuh
dengan elemen atau media-media komunikasi yang lain seperti bunyi dan juga
paparan imej atau grafik sama ada dalam bentuk statik mahupun dinamik. Ini
juga menyebabkan wujudnya sempadan di antar apa yang dialami di dalam
kehidupan sebenar seseorang dengan proses pendidakan yang dialaminya.
Multimedia berupaya menangani permasalahan ini dengan menyelitkan
unsur-unsur yang melibatkan penggunaan deria seperti audio, video, animasi,
teks, dan grafik ke dalam satu medium komunikasi. Sebagai contoh, cuba
perhatikan mana-mana buku teks sekolah atau buku rujukan lain yang anda
miliki. Tidak kira walau berapa ribu atau juta warna yang digunakan buku
tersebut masih gagal mengatasi kelebihan yang ditawarkan di dalam sesebuah
sistem multimedia.
Kajian saintifik juga membuktikan proses ingatan yang berlaku dalam
otak manusia semakin mudah dilaksanakan apabila manusia menerima
pengukuhan dalam pelbagai bentuk dalam masa yang singkat, Maka gambar
atau imej adalah lebih baik daripada teks kerana ia mempunyai nilai seni dan
berdasarkan pengalaman semula jadi manusia. Menambahkan bunyi-bunyian
dan animasi juga membantu deria penglihatan dan deria pendengaran untuk
lebih aktif dalam proses pembelajaran. Konsep interaktiviti dalam multimedia
pula melibatkan pusat otak manusia yang seterusnya meningkatkan lagi proses
pengajaran dan pembelajaran.
Aspek hipermedia dalam multimedia juga memainkan peranan yang
penting dalam pendidikan kerana ia membolehkan pelajar untuk mengembara di
dalam sesuatu topik pelajaran mengikut kehendak atau keperluan sebagai
seorang individu. Ianya memberi peluang pelajar untuk belajar mengikut
keselesaan masing-masing dan juga membolehkan mereka belajar

8. 8 BBP 10303: TEKNOLOGI PENDIDIKAN
menggunakan cara yang mereka gemari dan bukannya hanya mengikut cara
yang guru mereka gemari.
Manusia cuba mengingati sesuatu perkara berdasarkan konsep padanan
(matching) antara input yang ada dengan data atau corak yang telah sedia ada di
dalam ingatan. Semakin komplek sesuatu corak yang sedia ada, semakin
banyak kunci yang boleh membantu proses pengingatan yang ingin dicapai,
Inikah sebabnya manusia mengingati sesuatu maklumat yang mempunyai
perkaiatan atau pertalian dengan maklumat yang lain.
9.2.5 Penggunaan multimedia dalam pendidikan
Kita telah pun melihat apa yang dimaksudkan dengan multimedia dan
internet dan apa yan mampu ditawarkan olehnya. Pelbagai kelebihan serta
keistimewaan ini menyebabkan ianya digemari ramai dan mula diterima sebagai
salah satu aspek utama dala mkehidupan seharian. Bidang pendidikan juga
seperti tidak mahu ketinggalan dan mula memanfaatkan teknlogi tersebut ke
dalam proses pengajaran dan pembelajaran.
Persoalannya sekarang ialah bagaimana setiap keistimewaan serta
kemudahan yang ditawarkan oleh teknolgi multimedia dan internet ini mampu
memberi impak terhadap bidang pendidikan dan mengapa perlunya teknologi ini
digunakan di dalam persekitaran pendidikan? Berikut dibincangkan beberapa
faktor mengapa perlunya penggunaan multimedia dan internet dalam bidang
pendidikan.
(a) Ruang penyimpanan dan kemudahan penyebaran
Teknologi multimedia membolehkan maklumat dalam kuantiti yang besar
disimpan dengan lebih mudah berbanding kaedah penyimpanan secara tradisi.
Menerusi teknologi storan yang moden seperti penggunaan cakera padat,
maklumat dalam pelbagai media dan format boleh di simpan dengan lebih
mudah tanpa memerluka ruang penyimpananyang luas.
(b) Kemudahan carian dan capaian maklumat
Kebanyakan aplikasi maklumat dan juga internet menyediakan kemudahan
carian maklumat yang berkesan dan ini membolehkan mana-mana maklumat
yang diperlukan boleh dicapai dalam kadar yang pantas.

9. BBP 10303: TEKNOLOGI PENDIDIKAN 9
(c) Rujukan dan pengukuhan maklumat menerusi sumber yang tiada
batasan
Menerusi teknologi multimedia dan internet, pelajar boleh memperoleh sumber
maklumat bagi tujuan rujukan dan juga pengukuhan dengan lebih mudah dan
pantas.
(d) Menyediakan kuasa kawalan pembelajaran yang lebih fleksibel
Menerusi penggunaan teknologi moden ini, para pelajar dapat menguasai
sesuatu pembelajaran mengikut kaedah pembelajaran yang mereka minati dan
gemari. Teknologi multimedia dan internet juga menyediakan kelebihan interaktif
bersama pelajar yang dan ianya boleh menilai dan merekod pencapaian pelajar
dalam pembelajarannya.
(e) Pembelajaran berkesan menerusi penggunaan pelbagai media
Kajian saintifik membuktikan bahawa proses ingatan yang berlaku dalam otak
manusia semakin mudah dilaksanakan apabila manusia menerima pelbagai
pengukuhan dalam pelbagai bentuk dala$m masa yang singkat. Oleh yang
demikian, penggunaan gambar atau imej adalah lebih daripada teks kerana ia
mempunyai nilai seni dan berdasarkan pengalaman semula jadi manusia.
(f) Penggunaan multimedia dalam pendidikan
Terdapat pelbagai jenis, bentuk, format, pendekatan serta fokus bagi aplikasi
multimedia pendidikan yang terdapat multimedia pendidikan yang terdapat di
pasaran dan bergantung kepada pengguna untuk membuat pilihan serta
penilaian sebelum ianya mula digunakan.
4.3 APLIKASI MULTIMEDIA DALAM PENDIDIKAN
Beberapa contoh penggunan multimedia dalam pendidikan adalah seperti:
 Simulasi Penerbangan
 Bahan Sejarah Silam

10. 10 BBP 10303: TEKNOLOGI PENDIDIKAN
 Kamus Elektronik
 Tindakbalas Bahan Kimia
(a) Simulasi Penerbangan
Simulasi Penerbangan yang sering digunakan dalam latihan sistem penerbangan
merupakan contoh penggunaan multimedia yang terbaik . Simulasi Penerbangan
membolehkan bakal juruterbang mengalami latihan seperti dalam keadaan yang
sebenar meliputi audio,visual, interaktiviti dan sebagainya. Simulasi seperti ini
menjimatkan perbelanjaan dan juga adalah lebih selamat. Ianya juga memberi
peluang juruterbang untuk berlatih bertindak di dalam keadaan kecemasan
udara (sekiranya di laksanakan dalam latihan sebenar mungkin akan
mewujudkan masalah yang serius)
(b) Bahan Sejarah Silam
Belajar sejarah juga menjadi lebih mudah dan menyeronokan dengan bantuan
multimedia. Bahan-bahan sejarah boleh direka bentuk bagi menghasilkan
persembahan secara lebih hidup dengan menggabungkan konsep gambar
sebenar, animasi 3D dan sebangainya. Pelajar juga boleh melihat video
keadaan sebenar tanpa perlu bergerak atau melawat ke lokasi sebenar yang
mungkin memerlukan perbelanjaan yang lebih tinggi.
(c) Kamus Elektronik
Microsoft Bookshelf merupakan siri buku elektronik yang sedia sebagai panduan
bagi anda yang menggunakan program Microsoft Office. Salah satu aspek
Microsoft Bookshelf ialah ianya menyediakan kamus elektronik. Dengan
menekan atau mengaktifkan perkataan di dalam kamus tersebut menghasilkan
audio yang mengeluarkan bunyi perkataan tersebut. Ini membantu para pelajar
untuk belajar menyebut perkataan tesebut dengan tepat di samping memahami
makna disebaliknya.
(d) Tindakbalas Bahan Kimia
Penggunaan video dan animasi dalam mempersembahkan tindakbalas kimia
membolehkan para pelajar memahami pelbagai tindakbalas kimia yang mungkin

11. BBP 10303: TEKNOLOGI PENDIDIKAN 11
terlalu bahaya atau memerlukan kos yang tinggi untuk dilaksanakan dalam
keadaan yang sebenar. Program multimedia seperti ini juga membolehkan
pelajar memilih bahan kimia, reagen, kepekatan, isipadu bahan kimia dan
sebagainya mengikut keperluan inidividu. Ini bermakna walaupun setiap pelajar
mungkin menggunakan program yang sama tetapi mereka boleh menghasilkan
keputusan yang berasakan keperluan dan kreativiti mereka sendiri.
9.4 KEPENTINGAN MULTIMEDIA DALAM
PENDIDIKAN
(a) Format yang interaktif dan merangsang
Satu lagi faktor yang boleh menentukan keberkesanan proses pembelajaran
ialah interaksi di antara pelajar dan guru. Kebanyakan ahli psikologi bersetuju
bahawa pembelajaran secara aktif dipercayai boleh menimbulkan suasana yang
bersaing sesama pelajar. Sifat ingin tahu lebih lanjut mengenai sesuatu topic
akan terbina dengan sendirinya dihati pelajar-pelajar.
Pelajar yang pasif akan berasa mereka akan ketinggalan banyak perkara
jika tidak turut serta dalam perbincangan. Dengan itu, pembelajaran yang
berkesan hanya akan berlaku melalui pembelajaran secara aktif. Interaktif di
dalam sistem multimedia membolehkan sesuatu proses latihan atau pengajaran
dijalankan mengikut kesesuaian dan citarasa pelajar. Keistimewaan sistem
multimedia ialah ia mampu menerima tindak balas berbentuk teks yang ditaip
atau suara yang diinput melalui mikrofon, semuanya mampu menyediakan
suasana saling tindakan antara pelajar dan komputer. Malah, komputer yang
telah disiapkan dengan program pangkalan data yang mempunyai ciri kepintaran
yang boleh dijadikan sebagai sahabat dan diajarkan untuk berkomunikasi
mengenai sesuatu topik pembelajaran.
(b) Komunikasi maklumat yang efektif
Pendedahan dan penyampaian pengetahuan melalui buku teks sahaja boleh
membosankan. Dengan multimedia, pelbagai bentuk maklumat boleh
disampaikan secara lebih berkesan dan menarik. Penggunaan grafik contohnya,
boleh memenuhi objektif ini. Ilustrasi berbentuk grafik dan apa jua bentuk
gambar rajah merupakan antara kaedah yang boleh digunakan untuk
meningkatkan keberkesanan dalam proses pembelajaran. Kajian juga

12. 12 BBP 10303: TEKNOLOGI PENDIDIKAN
menunjukkan maklumat yang diterima dalam bentuk grafik dan gambar rajah
boleh diterima dengan lebih mudah serta dikodkan di dalam minda pelajar dan ia
juga mudah diingati serta senang diterima oleh neutron minda.
Penggunaan audio, video dan animasi yang dinamik merupakan
tambahan di dalam kaedah penyampaian maklumat yang membina dan efektif
apabila disertakan bersama-sama dengan penggunaan teks dan grafik.
(c) Pengekalan informasi yang berkesan
Teks merupakan asas utama bagi penyaluran informasi dimana ia boleh
digunakan untuk memberi penekanan atau pengukuhan kepada sesuatu isu.
Tetapi grafik boleh digunakan bagi memberi penekanan secara visual terhadap
sesuatu persembahan dan seterusnya membantu dalam menerangkan sesuatu
maklumat dengan lebih berkesan. Maka, grafik atau imej adalah lebih baik
daripada teks kerana ia mempunyai nilai seni dan berdasarkan pengalaman
semulajadi manusia.
Kajian saintifik juga telah membuktikan bahawa proses ingatan yang
berlaku dalam otak manusia semakin mudah dilaksanakan apabila manusia
menerima pelbagai pengukuhan dalam bentuk yang pelbagai dalam masa yang
singkat. Pembelajaran dengan menggunakan multimedia adalah merangkumi
pelbagai bentuk pengukuhan seperti teks, audio, grafik dan animasi.
Manusia lebih mudah mengingati sesuatu maklumat yang mempunyai
perkaitan atau pertalian dengan maklumat yang lain. Oleh sebab itu, multimedia
yang menyediakan maklumat yang lebih kepada pelajar boleh membantu dalam
pembentukan corak ingatan yang lebih kompleks dan seterusnya memudahkan
proses capaian maklumat itu pada masa hadapan. Multimedia interaktif juga
membolehkan pengguna terlibat secara terus dan berkesan dan ini
membolehkan sesuatu informasi disampaikan secara lebih berkesan dan kekal
diingatan dalam jangka masa yang lebih panjang.
(d) Memudahkan dan mempercepatkan lagi proses pengajaran dan
pembelajaran
Pendidikan pada masa sekarang biasanya lebih tertumpu kepada penggunaan
teks sama ada perkataan atau nombor. Walaupun kaedah ini sudah lama
digunakan dan kita sudah biasa menggunakannya, namun kadang kala timbul
masalah bagaimana hendak menerangkan bahagian-bahagian pelajaran yang
sukar untuk diterangkan atau difahami hanya dengan menggunakan teks sahaja.

13. BBP 10303: TEKNOLOGI PENDIDIKAN 13
Jadi, disinilah multimedia akan memudahkan lagi proses pengajaran dan
pembelajaran kerana ianya menyelitkan unsur-unsur pelbagai deria seperti
audio, video, animasi, teks dan grafik dalam menerangkan sesuatu.
Contohnya, kalau dengan menggunakan teks sahaja tentu sukar bagi
seseorang guru untuk menerangkan dengan berkesan mengenai pergerakan
darah di dalam badan manusia tetapi dengan menggunakan animasi, guru tidak
perlu bersusah payah untuk menerangkannya kerana pelajar dapat melihat
sendiri bagaimana pengaliran darah berlaku di dalam badan manusia.
(e) Membolehkan pelajar belajar mengikut kehendak mereka sendiri
Pelajar-pelajar tidak boleh dipaksa mempelajari sesuatu yang baru dalam
kehidupan mereka. Pelajar akan lebih tekun dan berusaha dalam mempelajari
sesuatu sekiranya mereka meminati mata pelajaran tersebut serta menyedari
kepentingannya dalam kehidupan seharian mereka.
Aspek hipermedia dalam multimedia memainkan peranan yang penting
dalam pendidikan kerana ia membolehkan pelajar meneroka di dalam sesuatu
topik mata pelajaran mengikut kehendak dan keperluan seseorang individu.
Dengan penggunaan hipermedia, ia membolehkan pelajar mencapai maklumat
tanpa perlu mengikut laluan yang telah ditetapkan seperti lembaran buku dan
teks. Ia sebaliknya membolehkan pelajar mencapai maklumat mengikut minat,
keupayaan dan kehendak hati mereka sendiri. Ianya memberi peluang kepada
pelajar untuk belajar mengikut keselesaan masing-masing dan juga
membolehkan pelajar menggunakan cara yang mereka gemari dan bukannya
hanya mengikut cara yang guru mereka gunakan.
Berbanding dengan cara pengajaran biasa, dimana pelajar perlu
menerima apa jua kaedah atau cara yang digunakan oleh guru walaupun mereka
mungkin tidak menyukainya. Mereka tidak berpeluang untuk belajar mengikut
kehendak mereka sendiri dan ini akan menyebabkan timbulnya perasaan malas
untuk belajar dalam diri pelajar itu.
(f) Pembelajaran kendiri
Pembelajaran juga adalah suatu proses yang bersifat individu. Setiap pelajar
mempunyai latar belakang dan keupayaan yang berbeza. Oleh itu tanggapan
mereka tentang pembelajaran juga berbeza dan masa yang diperlukan untuk
menguasai satu topik pembelajaran juga berbeza daripada seorang pelajar ke
pelajar yang lain. Kebanyakan media dan alat bantu mengajar pada hari ini

14. 14 BBP 10303: TEKNOLOGI PENDIDIKAN
kurang mementingkan sangat mengenai pembelajaran secara individu.
Kemunculan mikrokomputer yang mampu dimiliki oleh segenap lapisan
masyarakat boleh mengubah corak pendidikan masa hadapan.
Pembelajaran secara berkumpulan dalam sesuatu kelas kini boleh
dilakukan secara individu. Dengan perisian kursus yang baik serta berkualiti,
komputer telah terbukti berupaya menyediakan pembelajaran secara individu
yang peka dan sensitif kepada keperluan pelajar. Input daripada pelajar
dianalisa terlebih dahulu sebelum apa-apa tindakan diambil. Pelajar akan berasa
seolah-olah ia sedang berhadapan dengan guru seorang diri dan ini dapat
meningkatkan keyakinan diri serta menghapuskan rasa malu dalam diri pelajar
tersebut.
(g) Keseronokan menggunakan komputer multimedia
Kemunculan mikrokomputer dalam bilik darjah boleh menaikkan semangat
pelajar untuk terus belajar dan mencuba sesuatu yang baru dalam hidup mereka.
Keupayaan komputer sebagai mesin yang boleh berkata-kata amat menarik
perhatian mereka. Jika komputer boleh diprogramkan dengan bahan-bahan
pengajaran melalui penyampaian yang menarik, kemungkinan untuk menarik
minat pelajar supaya terus belajar adalah tinggi. Para guru harus mengambil
peluang ini untuk meningkatkan keberkesanan dan mutu pengajaran mereka
melalui teknologi canggih ini.
9.6 KELEMAHAN DAN MASALAH PENGGUNAAN
MULTIMEDIA DALAM PENDIDIKAN
Walaupun Pembelanjaran Berbantukan Komputer (PBK) dengan bantuan
teknologi multimedia mempunyai banyak kelebihan berbanding kaedah
pengajaran dan pembelajaran biasa, ia juga mempunyai kelemahan serta
masalahnya tersendiri.
Antara kelemahan yang dihadapi ialah:
 Kepintaran perisian
 Minat, pengetahuan, kemahiran dan kepakaran
 Kualiti Perisian

15. BBP 10303: TEKNOLOGI PENDIDIKAN 15
 Tempoh penghasilan perisian multimedia
 Kos perbelanjaan dan pembinaan perisian
(a) Kepintaran perisian
Kebanyakan perisian kursus yang ada pada hari ini tidak mempunyai ciri
kepintaran sepertimana yang diperlukan. Biasanya perisian tidak mampu
membezakan input pelajar yang hampir sama ataupun yang mempunyai maksud
yang sama. Pembelajaran melalui komputer pada hari ini adalah lebih tertumpu
pada kaedah tutorial dan latih tubi yang bersifat objektif. Sistem pembelajaran
berbantukan komputer yang lebih cerdik diperlukan bagi mengatasi masalah
input atau maklum balas di luar dugaan dan juga perhubungan dialog dengan
menggunakan bahasa tabii.
(b) Minat, pengetahuan, kemahiran dan kepakaran
Para pendidik kurang diberi pendedahan dalam perkembangan dan kemajuan
multimedia. Kebelakangan ini masalah ini di pandang serius dan telah diadakan
pelbagai inisiatif bagi meningkatkan para pendidik dengan ilmu teknologi
komputer. Minat, pengetahuan, kemahiran, dan kepakaran para pendidik untuk
menghasilkan perisian amatlah perlu untuk membangunkan martabat
pencapaian cemerlang dalam pembelajaran.
(c) Kualiti perisian
Perisian kursus yang bermutu tinggi agak sukar dihasilkan. faktor masa dan
kekurangan tenaga mahir adalah penghalang utama mengapa perisian kursus
yang bermutu tinggi sukar dihasilkan. Sering juga berlaku dimana pembangunan
sesebuah perisian hanya bertumpu kepada nilai komersial yang mana kualiti
dinilai berdasarkan kualiti media yang digunakan dan bukannya kepada kualiti
nilai pengajaran/pembelajaran serta perubahan tingkah laku pelajar yang ingin
dicapai.
(d) Tempoh penghasilan perisian multimedia
Pembinaan perisian memerlukan latihan yang sistematik untuk menguasai
kemahiran dalam perisian-perisian multimedia. Maka ia memerlukan masa yang
lama untuk menyiapkannya. Ia juga harus mengambil kira ketepatan isi

16. 16 BBP 10303: TEKNOLOGI PENDIDIKAN
kandungan pelajaran. Faktor pengukuhan kurikulum dan unsur–unsur positif
yang boleh meningkatkan mutu pembelajaran.
(e) Kos perbelanjaan dan pembinaan perisian
Pembinaan perisian multimedia memerlukan kos perbelanjaan yang tinggi. Ia
disebabkan oleh harga perkakasan dan perisian atau tenaga mahir tempatan
yang terlalu sedikit jika di bandingkan dengan negara barat. Kos pembiayaan
projek yang tinggi juga mempengaruhi pembinaan perisian kursus yang
berkualiti. Kos untuk mengupah tenaga mahir dalah tinggi. Adalah menjimatkan
jika perisian kursus dibangunkan sendiri oleh tenaga pengajar. Walaupun harga
perkakasan telah menurun dengan banyak sejak kebelakangan ini pada masa
yang sama harga perisian pula meningkat naik. Ini disebabkan oleh kos buruh
yang tinggi untuk menyiapkan sistem.
9.7 ELEMEN-ELEMEN MULTIMEDIA DALAM
PENDIDIKAN
Terdapat lima elemen atau teknologi utama dalam multimedia iaitu teks, grafik,
audio, video dan animasi. Selain daripada itu, interaktiviti juga merupakan
sebahagian daripada elemen yang diperlukan bagi melengkapkan proses
komunikasi interaktif menerusi penggunaan multimedia. Setiap elemen ini
mempunyai peranannya yang tersendiri dalam mewujudkan satu persembahan
informasi yang lebih menarik dan berkesan.
9.7.1 Elemen Teks
Walaupun terdapat pelbagai elemen media yang bersifat lebih menarik dan
dinamik, teks masih lagi diperlukan sebagai salah satu elemen utama dalam
proses penyampaian maklumat. Dalam satu sistem multimedia interaktif, teks
turut memainkan peranan yang penting dalam menyalurkan sesuatu informasi
kepada pengguna. Ianya amat penting sekiranya penerangan yang jelas dan
menyeluruh perlu diberikan kepada pengguna dan penggunaan elemen-elemen
atau media lain mungkin gagal menyampaikan makna seperti mana yang
dikehendaki.
Panduan ringkas menggunakan teks dalam sesuatu persembahan :

17. BBP 10303: TEKNOLOGI PENDIDIKAN 17
(i) pastikan teks yang digunakan ringkas tetapi padat
(ii) gunakan typeface dan fon yang bersesuaian;.
(iii) pastikan teks tersebut boleh dibaca;
(iv) pemilihan stail tulisan dan juga warna teks yang bersesuaian;
(v) kawal pemilihan fon serta konsisten; dan
(vi) pastikan fon yang digunakan sedia ada pada sistem komputer lain
Rajah 9.2: Penggunaan elemen teks dalam persembahan multimedia interaktif
9.7.2 Elemen Grafik
Grafik boleh merujuk kepada pelbagai persembahan imej atau paparan visual
yang tidak bergerak seperti gambar, lukisan, lakaran, gambarfoto, ilustrasi dan
sebagainya. Ianya merupakan antara elemen multimedia yang amat penting
bagi memberi penekanan dalam suatu proses penyampaian maklumat.
Penggunaan grafik dikatakan mampu menyampaikan sesuatu maklumat dengan
lebih pantas dan tepat memandangkan ianya disampaikan dalam bentuk visual.
Grafik mampu membantu dalam menerangkan sesuatu maklumat dengan
lebih tepat dan berkesan. Penggunaan graf atau carta misalnya mampu
memaparkan peningkatan atau penurunan jumlah jualan bagi sesebuah syarikat

18. 18 BBP 10303: TEKNOLOGI PENDIDIKAN
dengan lebih berkesan berbanding penggunaan teks atau jadual semata-mata.
Grafik juga mampu menjadikan sesuatu persembahan atau penyampaian
maklumat lebih menarik dan mampu memfokuskan perhatian pengguna terhadap
maklumat yang ingin disampaikan.
Garis panduan ringkas menggunakan grafik :
(i) pilih grafik yang bersesuaian dengan kumpulan sasaran;
(ii) pilih grafik yang tidak menyentuh sensitiviti kaum atau agama;
(iii) pilih kategori grafik yang sesuai dengan keperluan tugas;
(iv) pilih kedalaman warna yang bersesuaian dengan keperluan aplikasi; dan
(v) gunakan spesifikasi grafik yang boleh digunakan tanpa masalah pada
sistem berkeupayaan rendah.
Rajah 9.3: Contoh Grafik antara muka yang digunakan dalam persembahan
multimedia.
9.7.3 Elemen Audio
Dalam sesuatu sistem multimedia interaktif, elemen audio boleh digunakan bagi
membantu proses penyampaian persembahan agar ianya lebih mantap dan

19. BBP 10303: TEKNOLOGI PENDIDIKAN 19
berkesan. Selain daripada itu, audio juga mampu meningkatkan motivasi dalam
kalangan para pengguna agar lebih berminat mengikuti suatu proses
penyampaian maklumat. Di samping itu juga, elemen audio dikatakan mampu
menimbulkan suasana yang lebih menarik dan akan menghasilkan tumpuan
yang lebih terhadap apa yang ingin dipersembahkan.
Garis panduan ringkas menggunakan audio :
(i) Audio hanya digunakan jika ianya didapati bersesuaian dengan isi
kandungan aplikasi atau program;
(ii) Audio hanya digunakan sekira ianya diperlukan atau pun terdapat
rasional mengapa ianya digunakan;
(iii) Sekiranya audio digunakan, pastikan pengguna mempunyai kuasa
kawalan terhadapnya. Kuasa kawalan di sini merujuk kepada kuasa
mengawal ketinggian audio, memberhentikan audio dan sebagainya;
(iv) Elakkan menggunakan terlalu banyak kesan audio yang sama di dalam
sesebuah aplikasi bagi mengelakkan kebosanan;
(v) Gunakan saiz sampel atau kadar sampel yang tidak terlalu tinggi bagi
tujuan rakaman atau semasa menyimpan fail audio. Selain daripada
mengurangkan saiz fail audio, kualiti audio yang terhasil juga sudah
memadai bagi digunakan di dalam sesebuah aplikasi multimedia; dan
(vi) Elakkan daripada menggunakan audio sekiranya ia didapati boleh
mengganggu persembahan.
9.7.4 Elemen Video
Video merupakan antara elemen multimedia yang dikatakan paling dinamik dan
juga realistik berbanding elemen-elemen yang lain. Penggunaan video dalam
proses penyampaian maklumat berupaya untuk mempengaruhi motivasi
seseorang terhadap proses penerimaan maklumat. Selain daripada itu, video
juga mampu membawa unsur realistik atau keadaan sebenar kepada para
pengguna. Ini secara tidak langsung akan mempengaruhi perasaan dan emosi
para penggunanya dengan lebih nyata.
Berikutnya merupakan sebahagian daripada kelebihan penggunaan video
di dalam aplikasi multimedia pendidikan dan juga seterusnya dalam proses
pengajaran dan pembelajaran :
(i) Maklumat lebih realistik;

20. 20 BBP 10303: TEKNOLOGI PENDIDIKAN
(ii) Mampu merangsang pelbagai deria;
(iii) Memudahkan proses pengulangan;
(iv) Meningkatkan keberkesanan proses pengajaran dan pembelajaran;
(v) Mampu meraih emosi dan mengubah sikap;
(vi) Menyediakan kuasa kawalan kepada pelajar;
(vii) Membentuk kemahiran dengan lebih pantas dan berkesan; dan
(viii) Menjimatkan masa, tenaga dan perbelanjaan.
Rajah 9.4: Penggunaan video yang boleh dikawal oleh pengguna dalam
persembahan multimedia
9.7.5 Elemen Animasi
Animasi merujuk kepada suatu paparan visual yang bersifat dinamik. Ianya juga
merujuk kepada suatu proses menjadikan sesuatu objek agar kelihatan hidup
atau memberi gambaran bergerak kepada sesuatu yang pada dasarnya adalah
statik. Ianya membolehkan sesuatu yang agak sukar untuk diterangkan dengan
menggunakan perkataan atau imej-imej statik disampaikan dengan lebih mudah
dan berkesan.

21. BBP 10303: TEKNOLOGI PENDIDIKAN 21
Penggunaan animasi dalam sesuatu persembahan maklumat juga dapat
menceriakan proses penyampaiannya.
(i) Ia juga membolehkan sesuatu persembahan yang disampaikan itu
kelihatan lebih hidup atau realistik berbanding penggunaan teks semata-
mata.
(ii) Di samping itu, animasi juga mampu memberi penegasan kepada
sesuatu penyampaian bagi membolehkan perhatian para penonton
difokuskan kepada isi kandungan yang ingin disampaikan.
(iii) Animasi mampu menyampaikan sesuatu konsep yang kompleks secara
visual dan juga dinamik.
(iv) Ini membolehkan proses membuat hubungan atau perkaitan mengenai
suatu konsep atau proses yang kompleks lebih mudah untuk dipetakan
ke dalam minda pelajar dan seterusnya membantu dalam proses
pemahaman.
(v) Animasi digital juga boleh digunakan bagi membantu menyediakan
persekitaran pembelajaran secara maya. Ini terutamanya bagi
menangani keadaan di mana persekitaran yang sebenarnya sukar atau
tidak boleh disediakan, membahayakan ataupun mungkin melibatkan kos
yang tinggi.
(vi) Persembahan secara visual dan dinamik yang disediakan oleh teknologi
animasi mampu memudahkan proses penerangan konsep atau pun
demonstrasi sesuatu kemahiran. Ianya membolehkan seseorang pelajar
memanfaatkan lebih banyak deria dalam proses pengumpulan maklumat.
Ini secara tidak langsung mempercepatkan proses pemahaman serta
mengekalkan maklumat tersebut dalam tempoh masa yang lebih lama di
dalam ingatan.
9.8 TUGASAN
Hasilkan satu bahan pengajaran dan pembelajaran berbentuk multimedia
interaktif yang mengandungi elemen multimedia seperti teks, grafik, audio, video
dan interaktiviti dengan menggunakan perisian persembahan yang bersesuaian.
Bahan Multimedia interaktif ini mestilah dipilih mengikut bidang kepakaran
pengajaran pelajar (Kejuruteraan Elektrik & Eektronik, Kejuruteraan Awam
(Binaan Bangunan), Kejuruteraan Mekanikal (Amalan Bengkel Mesin, Kimpalan
dan Fabrikasi Logam, Penyejukan dan Penyaman Udara).

22. 22 BBP 10303: TEKNOLOGI PENDIDIKAN
9.9 RINGKASAN
ACTIVITY
Perkembangan dalam teknologi multimedia dan internet merupakan satu
fenomena yang tidak dapat disangkal lagi akan kepentingannya. Teknologi ini
semakin popular dan digunakan dalam kebanyakan aspek kehidupan manusia
sama ada secara langsung atau tidak langsung. Dunia pendidikan juga tidak
terkecuali daripada merasai bahang daripada teknologi ini dan ianya semakin
ketara sejak akhir-akhir ini. Oleh yang demikian, setiap pihak yang terlibat dalam
bidang pendidikan sama ada sebagai pendidik, pelajar, pentadbir dan
sebagainya haruslah bersedia untuk bergerak seiring dengan arus
perkembangan teknologi tersebut. Ini bagi memastikan sistem pendidikan yang
dilaksanakan tidak ketinggalan dan seterusnya mungkin tidak lagi relevan
dengan keperluan semasa.
Tambahan lagi, pelajar-pelajar dewasa ini mempunyai capaian terhadap
maklumat yang tidak terbatas dan mereka tidak lagi hanya tertumpu pada buku
teks dan penerangan guru semata-mata. Maka, sewajarnya seseorang guru itu
seiring dengan dunia pelajar masa kini dengan berani melibatkan diri serta
mendalami dunia multimedia ini sepenuhnya.