SlideShare a Scribd company logo

лекция 7.pptx

S
Shynar8

123

1 of 13
Download to read offline
«Радиациялық қауіпсіздік негіздері» пәні
Дәріс № 7
Тақырыбы: Ауаның жер қабатындағы радиобелсенділігі
«Экология және геология» кафедрасы
аға оқытушы: Баймукашева Ш.Х.
Атмосфераның табиғи радиоактивтілігі – ондағы табиғи радионуклидтердің меншікті
құрамы, келесі радионуклид топтарымен негізделеді.
1) жер бетінен атмосфераға
түсетін радиоактивті заттар;
2) атмосфераға топырақтан
түсетін табиғи радиоактивті
аэрозольдер;
3) атмосферада космостық
сәулелену әсерінен пайда
болатын космогенді
радионуклидтер;
4) атмосфераға космостық
шаңмен түсетін табиғи
радионуклидтер.
Атмосфера ластануының үш негізгі қасиеттері
бар:
 өнеркәсіп,
 тұрмыстық қондырғы,
 көліктер.
 Бұлардың әрбірінің ауаны ластау үлесі өзінше
байланысты.
 Қазіргі кезде көбіне ауаны ластайтын өнеркәсіп
орындары.
Ластану көздеріне –жылу электр станциялары,
күкіртті және көмірқышқыл газ түтіні,
металлургия кәсіпорындары, әсіресе түсті
металлургия, азот тотықтары, күкірті сутек,
хлор, фтор, аммиак, фосфор қосындылары, оның
кішкентай бөлшектері және сынап, мышьяк
қосындылары, химиялық және цемент зауыттары
жатады.
Атмосфераның радиоактивтi ластануы
нəтижесiнде радиациялық əсер ету
байқалатын болғандықтан өте қауiптi болып
саналады.
 Радиациялық əсер — радиоактивтi
ыдырау кезінде бөлiнетiн радиоактивтi
сəулелердiң əсерi. Бұл сəулелер кейбiр
химиялық элементтердiң атом
ядроларының ыдырауы кезiнде сыртқы
ортаға бөлiнедi.
 Бөлiнген радиоактивтi сəулелер адам
организмiнiң тiрi тканьдерi арқылы өтiп,
биологиялық процесстердi бұзып,
организмде түрлiше физикалық,
химиялық жəне физиологиялық, ең
соңында патологиялық өзгерiстер
туғызады.
 Радиациялық əсерлердiң шығу көздерi
баршаға мəлiм, қарапайым космостық
сəулелерден бастап, экологиялық
катастрофалар болып табылатын ядролық
қаруларды сынау, атом ядролық
станциялардағы авариялар, т.с.с.
 Радиоактивтi элементтердi өндiру мен
атом қондырғыларын, двигательдерiн iске
қосу жұмыстары кезiнде атмосфераға өте
қауiптi радиоактивтi заттар бөлiнуi мүмкiн.
 Радиоактивтi заттар атмосферада тозаң, не
аэрозоль түрiнде болады, олардың азғантай
дозасының өзi адамның нерв системасы,
жыныс бездерi, асқорыту, тыныс алу
органдары, қалқанша без бен гипофиз
қызметiне зиянды əсер етедi.
 Атмосфера радиоактивтi заттармен əсiресе, атом
жəне сутектi бомбалардың жарылуы кезiнде
ластанады.
 Радиоактивтi изотоптар өсiмдiктердiң
қалдықтары, жануарлардың қалдық өнiмдерi
арқылы да таралады.
 Судағы изотоптар өсiмдiктерге сiңiрiлiп, олармен
балықтар қоректенiп, балықтарды жыртқыш
балықтар не құстар қорекке пайдаланады, т.с.с.
 1945 жылы августа Жапонияның Хиросима мен
Нагосаки қалаларында жарылған атом
бомбаларының зардаптары əлi күнге дейiн
сақталуда.
 1949жылы Семей жеріндегі ядролық сынақтың
зардаптары да әлі сезілуде.
 1963 жылы Москва қаласында бейбiтшiлiк
сүйгiш мемлекеттердiң бiразы бiрiгiп, ядролық
қаруды атмосферада, космос кеңiстiгiнде жəне
су астында сынауға тыйым салу туралы келiсiмге
(менорандум) қол қойды. Қазірде Қазақстан
ядролық қарудан бас тартқан алғаш ел ретінде
танылып отыр.

Recommended

лекция 10.pptx
лекция 10.pptxлекция 10.pptx
лекция 10.pptxShynar8
 
лекция 4.pptx
лекция 4.pptxлекция 4.pptx
лекция 4.pptxShynar8
 
Лекция 1.pptx
Лекция 1.pptxЛекция 1.pptx
Лекция 1.pptxShynar8
 
лекция 2.pptx
лекция 2.pptxлекция 2.pptx
лекция 2.pptxShynar8
 
лекция № 3.pptx
лекция № 3.pptxлекция № 3.pptx
лекция № 3.pptxShynar8
 
лекция 7.pptx
лекция 7.pptxлекция 7.pptx
лекция 7.pptxShynar8
 
лекция 11.pptx
лекция 11.pptxлекция 11.pptx
лекция 11.pptxShynar8
 

More Related Content

Similar to лекция 7.pptx

Similar to лекция 7.pptx (7)

лекция 12.pptx
лекция 12.pptxлекция 12.pptx
лекция 12.pptx
 
небесаева 2
небесаева 2небесаева 2
небесаева 2
 
Такырып 8.1.ppt
Такырып 8.1.pptТакырып 8.1.ppt
Такырып 8.1.ppt
 
лекция 13.pptx
лекция 13.pptxлекция 13.pptx
лекция 13.pptx
 
лекция 8.pptx
лекция 8.pptxлекция 8.pptx
лекция 8.pptx
 
Дәріс 8.1. (каз.яз.ppt
Дәріс 8.1. (каз.яз.pptДәріс 8.1. (каз.яз.ppt
Дәріс 8.1. (каз.яз.ppt
 
Дәріс 8.1. (каз.яз.ppt
Дәріс 8.1. (каз.яз.pptДәріс 8.1. (каз.яз.ppt
Дәріс 8.1. (каз.яз.ppt
 

More from Shynar8

15.1. лекция.pptx
15.1. лекция.pptx15.1. лекция.pptx
15.1. лекция.pptxShynar8
 
14.1. лекция.pptx
14.1. лекция.pptx14.1. лекция.pptx
14.1. лекция.pptxShynar8
 
13.1 лекция.pptx
13.1 лекция.pptx13.1 лекция.pptx
13.1 лекция.pptxShynar8
 
12. лекция.pptx
12. лекция.pptx12. лекция.pptx
12. лекция.pptxShynar8
 
лекция 11.pptx
лекция 11.pptxлекция 11.pptx
лекция 11.pptxShynar8
 
лекция 10.pptx
лекция 10.pptxлекция 10.pptx
лекция 10.pptxShynar8
 
лекция 9.pptx
лекция 9.pptxлекция 9.pptx
лекция 9.pptxShynar8
 
лекция 6.pptx
лекция 6.pptxлекция 6.pptx
лекция 6.pptxShynar8
 
лекция 5.pptx
лекция 5.pptxлекция 5.pptx
лекция 5.pptxShynar8
 
лекция 4.pptx
лекция 4.pptxлекция 4.pptx
лекция 4.pptxShynar8
 
лекция 3.pptx
лекция 3.pptxлекция 3.pptx
лекция 3.pptxShynar8
 
лекция 2.pptx
лекция 2.pptxлекция 2.pptx
лекция 2.pptxShynar8
 
лекция 1.pptx
лекция 1.pptxлекция 1.pptx
лекция 1.pptxShynar8
 
лекция 15.pptx
лекция 15.pptxлекция 15.pptx
лекция 15.pptxShynar8
 
лекция 14.pptx
лекция 14.pptxлекция 14.pptx
лекция 14.pptxShynar8
 
лекция 9.pptx
лекция 9.pptxлекция 9.pptx
лекция 9.pptxShynar8
 
лекция 8.pptx
лекция 8.pptxлекция 8.pptx
лекция 8.pptxShynar8
 
лекция 6.pptx
лекция 6.pptxлекция 6.pptx
лекция 6.pptxShynar8
 
лекция 5.pptx
лекция 5.pptxлекция 5.pptx
лекция 5.pptxShynar8
 

More from Shynar8 (19)

15.1. лекция.pptx
15.1. лекция.pptx15.1. лекция.pptx
15.1. лекция.pptx
 
14.1. лекция.pptx
14.1. лекция.pptx14.1. лекция.pptx
14.1. лекция.pptx
 
13.1 лекция.pptx
13.1 лекция.pptx13.1 лекция.pptx
13.1 лекция.pptx
 
12. лекция.pptx
12. лекция.pptx12. лекция.pptx
12. лекция.pptx
 
лекция 11.pptx
лекция 11.pptxлекция 11.pptx
лекция 11.pptx
 
лекция 10.pptx
лекция 10.pptxлекция 10.pptx
лекция 10.pptx
 
лекция 9.pptx
лекция 9.pptxлекция 9.pptx
лекция 9.pptx
 
лекция 6.pptx
лекция 6.pptxлекция 6.pptx
лекция 6.pptx
 
лекция 5.pptx
лекция 5.pptxлекция 5.pptx
лекция 5.pptx
 
лекция 4.pptx
лекция 4.pptxлекция 4.pptx
лекция 4.pptx
 
лекция 3.pptx
лекция 3.pptxлекция 3.pptx
лекция 3.pptx
 
лекция 2.pptx
лекция 2.pptxлекция 2.pptx
лекция 2.pptx
 
лекция 1.pptx
лекция 1.pptxлекция 1.pptx
лекция 1.pptx
 
лекция 15.pptx
лекция 15.pptxлекция 15.pptx
лекция 15.pptx
 
лекция 14.pptx
лекция 14.pptxлекция 14.pptx
лекция 14.pptx
 
лекция 9.pptx
лекция 9.pptxлекция 9.pptx
лекция 9.pptx
 
лекция 8.pptx
лекция 8.pptxлекция 8.pptx
лекция 8.pptx
 
лекция 6.pptx
лекция 6.pptxлекция 6.pptx
лекция 6.pptx
 
лекция 5.pptx
лекция 5.pptxлекция 5.pptx
лекция 5.pptx
 

лекция 7.pptx

  • 1. «Радиациялық қауіпсіздік негіздері» пәні Дәріс № 7 Тақырыбы: Ауаның жер қабатындағы радиобелсенділігі «Экология және геология» кафедрасы аға оқытушы: Баймукашева Ш.Х.
  • 2. Атмосфераның табиғи радиоактивтілігі – ондағы табиғи радионуклидтердің меншікті құрамы, келесі радионуклид топтарымен негізделеді. 1) жер бетінен атмосфераға түсетін радиоактивті заттар; 2) атмосфераға топырақтан түсетін табиғи радиоактивті аэрозольдер; 3) атмосферада космостық сәулелену әсерінен пайда болатын космогенді радионуклидтер; 4) атмосфераға космостық шаңмен түсетін табиғи радионуклидтер.
  • 3. Атмосфера ластануының үш негізгі қасиеттері бар:  өнеркәсіп,  тұрмыстық қондырғы,  көліктер.  Бұлардың әрбірінің ауаны ластау үлесі өзінше байланысты.  Қазіргі кезде көбіне ауаны ластайтын өнеркәсіп орындары. Ластану көздеріне –жылу электр станциялары, күкіртті және көмірқышқыл газ түтіні, металлургия кәсіпорындары, әсіресе түсті металлургия, азот тотықтары, күкірті сутек, хлор, фтор, аммиак, фосфор қосындылары, оның кішкентай бөлшектері және сынап, мышьяк қосындылары, химиялық және цемент зауыттары жатады.
  • 4. Атмосфераның радиоактивтi ластануы нəтижесiнде радиациялық əсер ету байқалатын болғандықтан өте қауiптi болып саналады.  Радиациялық əсер — радиоактивтi ыдырау кезінде бөлiнетiн радиоактивтi сəулелердiң əсерi. Бұл сəулелер кейбiр химиялық элементтердiң атом ядроларының ыдырауы кезiнде сыртқы ортаға бөлiнедi.  Бөлiнген радиоактивтi сəулелер адам организмiнiң тiрi тканьдерi арқылы өтiп, биологиялық процесстердi бұзып, организмде түрлiше физикалық, химиялық жəне физиологиялық, ең соңында патологиялық өзгерiстер туғызады.
  • 5.  Радиациялық əсерлердiң шығу көздерi баршаға мəлiм, қарапайым космостық сəулелерден бастап, экологиялық катастрофалар болып табылатын ядролық қаруларды сынау, атом ядролық станциялардағы авариялар, т.с.с.  Радиоактивтi элементтердi өндiру мен атом қондырғыларын, двигательдерiн iске қосу жұмыстары кезiнде атмосфераға өте қауiптi радиоактивтi заттар бөлiнуi мүмкiн.  Радиоактивтi заттар атмосферада тозаң, не аэрозоль түрiнде болады, олардың азғантай дозасының өзi адамның нерв системасы, жыныс бездерi, асқорыту, тыныс алу органдары, қалқанша без бен гипофиз қызметiне зиянды əсер етедi.
  • 6.  Атмосфера радиоактивтi заттармен əсiресе, атом жəне сутектi бомбалардың жарылуы кезiнде ластанады.  Радиоактивтi изотоптар өсiмдiктердiң қалдықтары, жануарлардың қалдық өнiмдерi арқылы да таралады.  Судағы изотоптар өсiмдiктерге сiңiрiлiп, олармен балықтар қоректенiп, балықтарды жыртқыш балықтар не құстар қорекке пайдаланады, т.с.с.  1945 жылы августа Жапонияның Хиросима мен Нагосаки қалаларында жарылған атом бомбаларының зардаптары əлi күнге дейiн сақталуда.  1949жылы Семей жеріндегі ядролық сынақтың зардаптары да әлі сезілуде.  1963 жылы Москва қаласында бейбiтшiлiк сүйгiш мемлекеттердiң бiразы бiрiгiп, ядролық қаруды атмосферада, космос кеңiстiгiнде жəне су астында сынауға тыйым салу туралы келiсiмге (менорандум) қол қойды. Қазірде Қазақстан ядролық қарудан бас тартқан алғаш ел ретінде танылып отыр.
  • 7. Қазіргі уақытта мамандардың ұйғарымы бойынша Қазақстан аумағындағы радиоактивті ластанудың жалпы деңгейі Чернобыль АЭС апаты нәтижесінде зардап шеккен аумақтарға қарағанда 1,5 есе жоғары. Жер үсті ядролық жарылыстары ауада жарылған жарылыстарға қарағанда үлкен әсерін тигізді.  Атмосфералық сынақтар нәтижесінде радиоактивті материалдың бір бөлігі сынақ алаңынан алыс емес жерге түседі, қандай да бір бөлігі атмосфераның, төменгі қабатында кідіріп қалады да желмен бірге ұшады, үлкен ара қашықтыққа орналасады. Ауада орташа алғанда бір ай шамасында бола отырып, радиоактивті заттар осы орын ауыстырулар кезінде жерге біртіндеп түседі. Алайда радиоактивті заттардың бір бөлігі атмосфераға шығарылады (10-15 км биіктікте жатқан атмосфераның қабаты), сол жерде көптеген айларға дейін қалып қояды, жер шарының барлық бетіне баяу түсіп, шашырап тарайды. Радиоактивті шөгінділер бірнеше жүздеген әр түрлі радионуклидті қамтиды, алайда олардың көпшілігі жылдам ериді.
  • 8. Қазіргі кезде Ұлттық ядролық орталық деректері бойынша Семей полигонында жер асты ядролық жарылыстар кезінде бөлу өнімдерін шоғырлаумен және оларды топырақ бетіне еріген қар суларымен және көшкін суларымен шығарумен байланысты аумақтың ластануының екінші реттік әсерлері байқалуда. Шынайы бүкілхалықтық күш-жігердің нәтижесінде 1989 жылы Семей полигонында жоспарланған 18 ядролық сынақтың 11-ін тоқтатты. Біздің жерімізде барлығы 456 ядролық сынақ өткізілсе, олардың жиынтық қуаты Хиросимаға тасталған атом бомбасының қуатынан 2,5 мың есе артық еді. Біздің халқымызға келтірілген орны толмас залалды әлі күнге дейін сезінудеміз. Барлық қиындықтарға қарамастан, мемлекет ешқашан өз азаматтарын олардың проблемаларымен бетпе-бет қалдырған емес. Осы мақсаттарға 34 миллиард теңгеге жуық қаржы көзделген. Бұл қаржы Шығыс Қазақстан облысында онкологиялық аурулар бойынша медициналық кластерді құруға жұмсалады.
  • 9.  Семей полигонының төңірегіндегі экологиялық апатқа ұшыраған аймақ қана 300 мыңнан астам шаршы шақырымды алып жатыр.  Қазақстанның Германия аумағына барабар аумағының оннан бірі бөлігі уланған, құла дүзге айналып, жүздеген ядролық жарылыстар оған жазылмастай жарақат салды. Біз сондай-ақ халықты және Семей өңірінің экологиясын нәрлендіруге қосқан үлестері үшін шетелдік әріптестерімізге ризашылық білдіреміз.
  • 10. Атмосфераның физикалық әсерлермен ластануы Дiрiлдеу және шу. Ғылым мен техниканың қарқынды дамуы кезеңiнде атмосфераның шумен ластануы да бiрқатар зардаптарын тигiзуде.  Айнымалы физикалық өрiстiң әсері болатын серпiмдi денелерде пайда болатын аз механикалық тербелiстер дiрiлдеу деп аталады.  Дiрiлдеулерге, ең алдымен, дыбысты жатқызуға болады.  Серпiмдi орталардың естiлмейтiн тербелiстерi де, естiлетiндері де акустикалық тербелiстердi қамтиды.  Дыбыс тербелiстерi - бұл 16Гц – пен 20кГц аралығындағы тербелiстер. 16Гц-тен төмен жиiлiктегі тербелістер – инфра дыбыс, 20кГц- тен жоғары тербелістер – ультрадыбыс деп аталады.
  • 11. Шу – әр түрлi қарқын және жиiлiктегі периодтық емес дыбыстардың жиынтығымен анықталады. Адамдарды қоршаған шулар әртүрлi қарқында болатындығын білеміз, мысалы:  сөйлеу тiлi – (децибел) 50-60Дб;  серена – 100Дб;  жеңiл автомобильдiң қозғаушысының шуы – 80Дб;  қатты музыка – 70Дб;  кәдiмгi пәтердегi шу – 30-40Дб. Шу адамның организміне, оның физиологиялық белсендiлiгiне әсер етедi және белгілі мөлшердегі әсерлердің жинақ күші адам организмінде түрлі ауытқушылықтарды шақыра алады, алдымен адамның дыбысты қабылдау қабілетінің төмендетуiне, кереңдiкке алып келуі мүмкін.
  • 12. Деңгейi шамамен 90-120 децибел болатын шулар адамның жүйке жүйесiне əсер етiп, есту органдарының қызметiн нашарлатып, тiптi кейбiр жағдайларда жүйке — психикалық аурулардың пайда болуына себеп болады.  Бұнымен қатар гипертония, асқазанның жарасы, организмнiң эндокриндiк системасының бұзылуы сияқты аурулардың пайда болуына, нерв клеткаларының дегенерациялануына əкеп соғады.  Үздiксiз қатты шу əсерiнен перифериялық қан тамырлары тарылып, бұлшық еттер мен миға қанның келiп жетуi қиындайды.  Деңгейi 130 децибелден асатын шу акустикалық травмалар туғызады.  Батыстың бiрқатар елдерiнде əскери аэродромдар маңындағы елдi мекендер тұрғындарының үнемi ұшып тұратын реактивтi самолеттердiң шуынан жүректiң миокардi инфаркт, жыныс органдары қызметiнiң əлсiреуi сияқты аурулар жиiлеген. Ал кенеттен болған қатты шу əсерiнен жүректiң тоқтап қалуы да байқалады. Жануарларда да, əсiресе үй құстарында жұмыртқалар салу, сиырлардың сүт беру қабiлетi төмендейтiнi байқалған.
  • 13. Электромагниттi өрiстер  Қазірде электромагниттi өрiстердегі ионданбайтын сәуле шығарулар адамзаттың қоршаған экологиясында өте көкейкестi сұрақтардың біріне айналды, әсіресе бұл жерде қазiргi тұрмыстық техника, ұялы телефондар, плеер, компьютер сияқты құралдардың әлсiз және аса әлсiз электромагниттік өрістерді шығаратындығын ескеру қажет.  Қазіргі қолданыста жүрген тұрмыстық техниканың шығаратын әлсіз ЭМ тербелістерінің қоршаған ортаға, сау адамға, оның организміне ұзақ әсерiн анықтаудың сенiмдi құралдары жоққа тән.