SlideShare a Scribd company logo

лекция 2.pptx

S
Shynar8

электр

1 of 16
Download to read offline
«Радиациялық қауіпсіздік негіздері» пәні
Дәріс № 2
Тақырыбы: Қоршаған ортаның радиоактивті ластану түрлері және
радиоактивті заттардан қорғану.
«Экология және геология» кафедрасы
аға оқытушы: Баймукашева Ш.Х.
лекция 2.pptx
лекция 2.pptx
Элементарлы бөлшектер немесе
ядроларды бөле отырып бір
химиялық элементтің тұрақсыз
изотопының басқа элемент
изотопына өздігінен
айналу процесі радиоактивтілік
деп аталады.
Жердің радиоактивті ластануы -
ядролық жарылыс бүлттарынан
радиоактивті заттардың түсуі
нәтижесінде болады. Жердің
радиоактивті ластануының деңгейі
жарылыстың түрі мен қуатына
және ол жарылған сәттен бастап
өткен уақытқа, жарылыс
орталығының қашықтығына, ауа
райына және жер бедеріне
байланысты.
лекция 2.pptx
Радиациялық қауіптердің әсерлері шыққан тегі бойынша табиғи және
антропогенді болып бөлінеді.
Табиғи факторларға қазба
рудалары, жер
қабаттарындағы радиоактивті
элементтердің бөлінуі
кезіндегі сәулелену және т.б.
жатады.
Радиациялық өндіруге және
қолдануға, атом энергиясын
өндіруге және ядер қаруын сынауға
байланысты жұмыстар жатады.
Сонымен адам өміріне өте қауіпті
радиациялық антропогендік әсерлер
адамзаттың мына іс-әрекетімен
тығыз байланысты:
 Атом өнеркәсібі;
 Ядролық жарылыстар;
 Ядролық энергетика;
 Медицина мен ғылым.

Recommended

лекция 7.pptx
лекция 7.pptxлекция 7.pptx
лекция 7.pptxShynar8
 
лекция 15.pptx
лекция 15.pptxлекция 15.pptx
лекция 15.pptxShynar8
 
Лекция 1.pptx
Лекция 1.pptxЛекция 1.pptx
Лекция 1.pptxShynar8
 
лекция 10.pptx
лекция 10.pptxлекция 10.pptx
лекция 10.pptxShynar8
 
лекция 7.pptx
лекция 7.pptxлекция 7.pptx
лекция 7.pptxShynar8
 
лекция № 3.pptx
лекция № 3.pptxлекция № 3.pptx
лекция № 3.pptxShynar8
 
Атом физикасы слайд
Атом физикасы слайдАтом физикасы слайд
Атом физикасы слайдDan41k
 
лекция 4.pptx
лекция 4.pptxлекция 4.pptx
лекция 4.pptxShynar8
 

More Related Content

Similar to лекция 2.pptx

лекция 5.pptx
лекция 5.pptxлекция 5.pptx
лекция 5.pptxShynar8
 
лекция 10.pptx
лекция 10.pptxлекция 10.pptx
лекция 10.pptxShynar8
 
лекция 12.pptx
лекция 12.pptxлекция 12.pptx
лекция 12.pptxShynar8
 
азаматтық қорғаныс
азаматтық қорғанысазаматтық қорғаныс
азаматтық қорғанысganamanapana
 
азаматтық қорғаныс
азаматтық қорғанысазаматтық қорғаныс
азаматтық қорғанысganamanapana
 
Химиялық ластағыштардың адам ағзасына әсері
Химиялық ластағыштардың адам ағзасына әсеріХимиялық ластағыштардың адам ағзасына әсері
Химиялық ластағыштардың адам ағзасына әсеріBilim All
 
Д_ріс микробиология _ылымыны_ тарихы ж_не даму кезе_дері.pdf
Д_ріс микробиология _ылымыны_ тарихы ж_не даму кезе_дері.pdfД_ріс микробиология _ылымыны_ тарихы ж_не даму кезе_дері.pdf
Д_ріс микробиология _ылымыны_ тарихы ж_не даму кезе_дері.pdfAruEsetova
 
Слайды к лекции 1.pptx
Слайды к лекции 1.pptxСлайды к лекции 1.pptx
Слайды к лекции 1.pptxssuserde63af
 
14.1. лекция.pptx
14.1. лекция.pptx14.1. лекция.pptx
14.1. лекция.pptxShynar8
 
презентация для младших классов - Технологии и науки (космобиотехно) - казакша)
презентация для младших классов - Технологии и науки (космобиотехно) - казакша)презентация для младших классов - Технологии и науки (космобиотехно) - казакша)
презентация для младших классов - Технологии и науки (космобиотехно) - казакша)Diaz Bai
 
БИОСФЕРА Н. Еркин.pptx
БИОСФЕРА Н. Еркин.pptxБИОСФЕРА Н. Еркин.pptx
БИОСФЕРА Н. Еркин.pptxEralashRlh
 
лекция 1.pptx
лекция 1.pptxлекция 1.pptx
лекция 1.pptxShynar8
 
Слайды к лекции 1.pptx
Слайды к лекции 1.pptxСлайды к лекции 1.pptx
Слайды к лекции 1.pptxssuserde63af
 
Жоғары_қарқындылықты_лазер_сәуле_шығаруының_биологиялық_ұлпаларға.pdf
Жоғары_қарқындылықты_лазер_сәуле_шығаруының_биологиялық_ұлпаларға.pdfЖоғары_қарқындылықты_лазер_сәуле_шығаруының_биологиялық_ұлпаларға.pdf
Жоғары_қарқындылықты_лазер_сәуле_шығаруының_биологиялық_ұлпаларға.pdfAskhat6
 
лекция 11.pptx
лекция 11.pptxлекция 11.pptx
лекция 11.pptxShynar8
 

Similar to лекция 2.pptx (16)

лекция 5.pptx
лекция 5.pptxлекция 5.pptx
лекция 5.pptx
 
небесаева 2
небесаева 2небесаева 2
небесаева 2
 
лекция 10.pptx
лекция 10.pptxлекция 10.pptx
лекция 10.pptx
 
лекция 12.pptx
лекция 12.pptxлекция 12.pptx
лекция 12.pptx
 
азаматтық қорғаныс
азаматтық қорғанысазаматтық қорғаныс
азаматтық қорғаныс
 
азаматтық қорғаныс
азаматтық қорғанысазаматтық қорғаныс
азаматтық қорғаныс
 
Химиялық ластағыштардың адам ағзасына әсері
Химиялық ластағыштардың адам ағзасына әсеріХимиялық ластағыштардың адам ағзасына әсері
Химиялық ластағыштардың адам ағзасына әсері
 
Д_ріс микробиология _ылымыны_ тарихы ж_не даму кезе_дері.pdf
Д_ріс микробиология _ылымыны_ тарихы ж_не даму кезе_дері.pdfД_ріс микробиология _ылымыны_ тарихы ж_не даму кезе_дері.pdf
Д_ріс микробиология _ылымыны_ тарихы ж_не даму кезе_дері.pdf
 
Слайды к лекции 1.pptx
Слайды к лекции 1.pptxСлайды к лекции 1.pptx
Слайды к лекции 1.pptx
 
14.1. лекция.pptx
14.1. лекция.pptx14.1. лекция.pptx
14.1. лекция.pptx
 
презентация для младших классов - Технологии и науки (космобиотехно) - казакша)
презентация для младших классов - Технологии и науки (космобиотехно) - казакша)презентация для младших классов - Технологии и науки (космобиотехно) - казакша)
презентация для младших классов - Технологии и науки (космобиотехно) - казакша)
 
БИОСФЕРА Н. Еркин.pptx
БИОСФЕРА Н. Еркин.pptxБИОСФЕРА Н. Еркин.pptx
БИОСФЕРА Н. Еркин.pptx
 
лекция 1.pptx
лекция 1.pptxлекция 1.pptx
лекция 1.pptx
 
Слайды к лекции 1.pptx
Слайды к лекции 1.pptxСлайды к лекции 1.pptx
Слайды к лекции 1.pptx
 
Жоғары_қарқындылықты_лазер_сәуле_шығаруының_биологиялық_ұлпаларға.pdf
Жоғары_қарқындылықты_лазер_сәуле_шығаруының_биологиялық_ұлпаларға.pdfЖоғары_қарқындылықты_лазер_сәуле_шығаруының_биологиялық_ұлпаларға.pdf
Жоғары_қарқындылықты_лазер_сәуле_шығаруының_биологиялық_ұлпаларға.pdf
 
лекция 11.pptx
лекция 11.pptxлекция 11.pptx
лекция 11.pptx
 

More from Shynar8

15.1. лекция.pptx
15.1. лекция.pptx15.1. лекция.pptx
15.1. лекция.pptxShynar8
 
13.1 лекция.pptx
13.1 лекция.pptx13.1 лекция.pptx
13.1 лекция.pptxShynar8
 
12. лекция.pptx
12. лекция.pptx12. лекция.pptx
12. лекция.pptxShynar8
 
лекция 9.pptx
лекция 9.pptxлекция 9.pptx
лекция 9.pptxShynar8
 
лекция 8.pptx
лекция 8.pptxлекция 8.pptx
лекция 8.pptxShynar8
 
лекция 6.pptx
лекция 6.pptxлекция 6.pptx
лекция 6.pptxShynar8
 
лекция 5.pptx
лекция 5.pptxлекция 5.pptx
лекция 5.pptxShynar8
 
лекция 4.pptx
лекция 4.pptxлекция 4.pptx
лекция 4.pptxShynar8
 
лекция 3.pptx
лекция 3.pptxлекция 3.pptx
лекция 3.pptxShynar8
 
лекция 2.pptx
лекция 2.pptxлекция 2.pptx
лекция 2.pptxShynar8
 
лекция 14.pptx
лекция 14.pptxлекция 14.pptx
лекция 14.pptxShynar8
 
лекция 13.pptx
лекция 13.pptxлекция 13.pptx
лекция 13.pptxShynar8
 
лекция 11.pptx
лекция 11.pptxлекция 11.pptx
лекция 11.pptxShynar8
 
лекция 9.pptx
лекция 9.pptxлекция 9.pptx
лекция 9.pptxShynar8
 
лекция 8.pptx
лекция 8.pptxлекция 8.pptx
лекция 8.pptxShynar8
 
лекция 6.pptx
лекция 6.pptxлекция 6.pptx
лекция 6.pptxShynar8
 

More from Shynar8 (16)

15.1. лекция.pptx
15.1. лекция.pptx15.1. лекция.pptx
15.1. лекция.pptx
 
13.1 лекция.pptx
13.1 лекция.pptx13.1 лекция.pptx
13.1 лекция.pptx
 
12. лекция.pptx
12. лекция.pptx12. лекция.pptx
12. лекция.pptx
 
лекция 9.pptx
лекция 9.pptxлекция 9.pptx
лекция 9.pptx
 
лекция 8.pptx
лекция 8.pptxлекция 8.pptx
лекция 8.pptx
 
лекция 6.pptx
лекция 6.pptxлекция 6.pptx
лекция 6.pptx
 
лекция 5.pptx
лекция 5.pptxлекция 5.pptx
лекция 5.pptx
 
лекция 4.pptx
лекция 4.pptxлекция 4.pptx
лекция 4.pptx
 
лекция 3.pptx
лекция 3.pptxлекция 3.pptx
лекция 3.pptx
 
лекция 2.pptx
лекция 2.pptxлекция 2.pptx
лекция 2.pptx
 
лекция 14.pptx
лекция 14.pptxлекция 14.pptx
лекция 14.pptx
 
лекция 13.pptx
лекция 13.pptxлекция 13.pptx
лекция 13.pptx
 
лекция 11.pptx
лекция 11.pptxлекция 11.pptx
лекция 11.pptx
 
лекция 9.pptx
лекция 9.pptxлекция 9.pptx
лекция 9.pptx
 
лекция 8.pptx
лекция 8.pptxлекция 8.pptx
лекция 8.pptx
 
лекция 6.pptx
лекция 6.pptxлекция 6.pptx
лекция 6.pptx
 

лекция 2.pptx

  • 1. «Радиациялық қауіпсіздік негіздері» пәні Дәріс № 2 Тақырыбы: Қоршаған ортаның радиоактивті ластану түрлері және радиоактивті заттардан қорғану. «Экология және геология» кафедрасы аға оқытушы: Баймукашева Ш.Х.
  • 4. Элементарлы бөлшектер немесе ядроларды бөле отырып бір химиялық элементтің тұрақсыз изотопының басқа элемент изотопына өздігінен айналу процесі радиоактивтілік деп аталады. Жердің радиоактивті ластануы - ядролық жарылыс бүлттарынан радиоактивті заттардың түсуі нәтижесінде болады. Жердің радиоактивті ластануының деңгейі жарылыстың түрі мен қуатына және ол жарылған сәттен бастап өткен уақытқа, жарылыс орталығының қашықтығына, ауа райына және жер бедеріне байланысты.
  • 6. Радиациялық қауіптердің әсерлері шыққан тегі бойынша табиғи және антропогенді болып бөлінеді. Табиғи факторларға қазба рудалары, жер қабаттарындағы радиоактивті элементтердің бөлінуі кезіндегі сәулелену және т.б. жатады. Радиациялық өндіруге және қолдануға, атом энергиясын өндіруге және ядер қаруын сынауға байланысты жұмыстар жатады. Сонымен адам өміріне өте қауіпті радиациялық антропогендік әсерлер адамзаттың мына іс-әрекетімен тығыз байланысты:  Атом өнеркәсібі;  Ядролық жарылыстар;  Ядролық энергетика;  Медицина мен ғылым.
  • 7. Бұл өндіріс орындары қоршаған ортаны радиоактивті элементтермен және радияциялық сәулелермен ластайды. Бұдан басқа атом өнеркәсібі радиоактивті қалдықтардың көзі болып, адамзатқа жаңа үлкен қауіп және әлі шешімін таппаған мәселені – оларды көму мен жою мәселелерін алып келді.
  • 8. қауіпті радинуклид – стронций-90, ол ядролық сынақтардың нәтижесінде түзіледі (жартылай бөліну периоды 27,7 жыл). Ол ағзаға асқазан-ішек трактісі , өкпе, тері жабыны арқылы түсіп, қаңқа мен жұмсақ ұлпаларға жиналады. Стронций қанда патологиялық құбылыстар тудырады, ішке қанның құйылуына, сүйек кемігінің құрылысының бұзылуына әкеледі. Зақымданған соң ұзақ мерзімнен кейін (келесі ұрпақтарда) ісіктер, ақ қан ауруы болуы мүмкін.
  • 9. Қазіргі гигиена ғылымының өзекті мəселесі адам өмір сүретін ортаның зиянды жəне қауіпті факторларын анықтау ғана емес, сонымен қатар олардың халық денсаулығына тигізетін қауіп- қатерін бағалай білу болып табылады. Қауіп-қатер туғызатын əртүрлі факторлар нақты елдің, аймақтың жағдайларына да тəуелді екенін ескеру қажет.
  • 10. Қоршаған ортаның радиоактивті ластану түрлері және радиоактивті заттардан қорғану. Радиоактивті заттардан қорғаудың бірнеше жолдары бар. Олар:  физикалық,  химиялық  биологиялық тәсілдері.
  • 11. Радиациядан қорғанудың физикалық тәсілі Бұл тәсілдің ұйғаруы бойынша, дер кезінде қол-аяқты денені жылы су мен жуып отыру керек. Қолға арнаулы түрде дайындалған перчаткаларды кию керек. Қатты радиоактивті элементтердің бөлшектерінің кішкентай түйіршіктері ішкі органдарға өтіп кетпеуін қадағалап отыруы керек. Егер кішкентай бөлшектер ішкі органдарға өтсе, олар тез арада ағзадан шыға қоймайды. Әсіресе радий, уран, плутоний, стронций, иттрий және цирконий бөлшектері ағзаларға өтсе қауіпті ісіктер туғызуы мүмкін. Олар радиоактивті сәулелер таратады. Цезий тез еритін тұздарды түзеді. Сөйтіп адам ағзаларының жұмсақ тканьдерінде жиналады да үнемі иондалған сәулеленуді таратады. Радиоактивті стронцийдің бөлшектерін адам ағзаларынан шығару оңай емес. Стронцийді кальциймен ығыстырып шығаруға болады. Тез еритің цезий – 137 бөлшектерін ағзалардан ығыстырып шығару үшін көп мөлшерде су ішу керек.
  • 12. Радиациядан қорғанудың химиялық тәсілі радиацияға қарсы қолданатын препараттарды радиопротекторлар деп атайды. Олар радиоактивті элементтердің бөлшектері ағзалардан шығару үшін неше түрлі химиялық препараттарды пайдаланады. Олар ағзаларды радияциядан сақтап қалады. Иондалған сәулеленуді ем- дом ретінде пайдалануға болады. Дерттерге диагностика қою үшін де таңбаланған атомды пайдаланады. Сәуле тератиясы мен қан, ауруларын емдеуге болады. Қауіпті ісіктерді де емдеу үшін бета- сәулесін пайдаланады. Адамзат баласы осы кезде бұрын – сонды болып көрмеген орасан көп ғылыми табыстарға жетіп, техника мен технологияны дамыта түсуде.
  • 13. Радиациядан қорғанудың биологиялық тәсілі Биология жердің тіршілік иелері адамдар мен жануарлар өсімдіктер мен неше түрлі көзге көрінбетін микроорганизмдер әлемін зерттейді. Алынған мәліметтердің негізінде сигнал хабарды дәл тіркейтін сезімтал машиналар мен механизмдер шығару жұмыстарын жүргізеді. Кейінгі кезде биологиялық ғылымдар орасан зор ілгерлеп, алға басты. Осы уақыттың ішінде тіршілік дүниесі адамдар, жан-жануарлар, өсімдіктер әлемі туралы көптеген түсінігіміз бар. Тірі организмдердің пайда болу жолдарын, биохимиялық процестерін білеміз. Бірақ көптеген биологиялық көріністердің құпия сырлары әлі күнге дейін өз шешімін тапқан жоқ.
  • 15. Мемлекеттердің кейбір құжаттарында радиацияның нағыз мөлшері белгіленген. Радиактивтік ластану өткен ғасырдың 40-шы жылдары уранның ыдырау реакциясы ашылғаннан бастап пайда болған. Атом энергиясын американдықтар соғыс максатында, ал 1945 жылдан бұрын Кеңес дәуірінде оны бейбіт максатка пайдалана бастады. Атом энергиясын пайдалану кезінде сактандыру шаралары коса жүргізіледі. Өйткені, атом қондырғылары жұмыс істеу кезінде, адам өміріне қауіпті радиактивті шлак түзіледі. Ал оны залалсыздандыру оңай шаруа емес. Радиактивті калдықтарды теңізге, мұхитқа, өзенге тастауға рұксат етілмейді. Көптеген дамыған елдерде атом өнеркәсібі кәсіпорындарында белгіленген санитарлык нормаға дейін радиактивті заттардьң концентрациясын азайтатын тазарту қондырғылары салынған. Қалдықтар баллондарга салынып цементтеледі де, арнаулы жерлерге тасталады.
  • 16. Бақылау сұрақтары: 1. Радиоактивті ластану дегеніміз не? 2. Радиоактивті ластаушы заттарға не жатады? 3. Радиоактивті заттардан қорғанудың неше тәсілі бар және әрқайсысына сипаттама беріңіздер?