2. Ýìíýëãèéí ÿàðàëòàé òóñëàìæ” ýð¿¿ë ìýíäèéí
õóóëèéí 3-ð ç¿éëèéí 3.1-10-ò çààñàí
 ßàðàëòàé òóñëàìæèéí ýðýìáëýí ÿëãàëò ãýæ
¿éëчë¿¿ëýãчäèéí àìü íàñàíä óчèðч áóé ýðñäýëýýñ
õàìààðч ¿ç¿¿ëýõ ýìíýëãèéí òóñëàìæèéí öàã
õóãàöààíû áîëîí öàð õ¿ðýýíèé чóõëûí çýðýãëýëèéã
õýëíý
 ÕÀßÒ-ûí ¿éë àæèëëàãààíû íýãæèéí á¿òýö çîõèîí
áàéãóóëàëò, ¿éë àæèëëàãààíû ¿íäñýí çàðчèì,
àæèëòíóóäûí ýðõ ¿¿ðãèéí òóõàé ÌÓ-ûí ýð¿¿ë
ìýíäèéí ñàéäûí òóøààë, 2008-06-20-íû 145 òîîò

3. Triage- òðèàæ
 ßàðàëòàé àìü òýíññýí ¿åèéí, àìü íàñàíä àþóëòàé
ãýìòýëòýé ÿàðàëòàé ýðчèìò ýìчèëãýý
øààðäëàãàòàé ºâ òºí
 ßàðàëòàé ýìчèëãýýã 1-2 öàã õ¿ëýýæ áîëîõ
ãýìòýëòýé ºâчòºí
 Õàìãèéí õºíãºí, ýñâýë àìáóëàòîðèéí ýìчèëãýýíä
ýìчèëãýýã ¿ðãýëæë¿¿ëæ áîëîõ ãýìòýëòýé ºâчòºí
 Íàñ áàðñàí, ýñâýë àìü íàñ àâðàõ áîëîìæ áàéõã¿é
ãýìòýëòýé ºâчòºí

4. ßàðàëòàé òóñëàìæèéí ýðýìáëýí
ÿëãàëòûí åðºíõèé çàðчèì
 Íýã. Åðºíõèé ç¿éë: Ýíýõ¿¿ çàðчèì ÕÀßÒ-èéí íýãæ
ÿëàíãóÿà ¿éëчë¿¿ëýãч îëíîîð çýðýã èðñýí òîõèîëäîëä
õýðýãëýõýä ¿ð ä¿íòýé. ßàðàëòàé òóñëàìæèéí
ýðýìáýëýë íü ¿éëчë¿¿ëýãчèéí ºâчíèéã îíîøëîõ áóñ áèåèéí
áàéäàë ¿íýëýõ çàðчèìò òóëãóóðëàíà.
 Õî¸ð. Çîðèëãî: ¯éëчë¿¿ëýãчèéí áèåèéí áàéäàë, àìèí
¿ç¿¿ëýëò¿¿ä, ýìíýëç¿éí øèíæ òýìäã¿¿äèéã ¿íäýñëýæ
ýìíýëãèéí ÿàðàëòàé òóñëàìæèéã öàã àëäàëã¿é
¿ç¿¿ëýõ. Ýìíýëãèéí ÿàðàëòàé òóñëàìæ øààðäëàãàòàé
¿éëчë¿¿ëýãч îëíîîð èðýõ òîõèîëäîëä õ¿í õ¿чíèé áîëîí
ýìíýëãèéí áàãàæ, òîíîã òºõººðºìæèéí íººöèéã çºâ çîõèñòîé
àøèãëàõ

5. ßàðàëòàé òóñëàìæèéí ýðýìáëýí ÿëãàëòûí
¿íäñýí ¿éë àæèëëàãàà
 Èðñýí ¿éëчë¿¿ëýãчèéã ýìч áà ñóâèëàãч õ¿ëýýí
àâч ò¿¿íèé áèåèéí áàéäàë, àìèí ¿ç¿¿ëýëò,
ýìíýëç¿éí øèíæ òýìäã¿¿äèéã ¿íäýñëýæ äàðààõ 4
ýðýìáý áóþó çýðýãëýëýýð ýðýìáýëýí ÿëãàíà.
 Ýðýìáý 1: Àìü íàñ ýðñäýõ, àìèí ýðõòýíèé ¿éë
àæèëëàãàà çîãñîõ àþóë øóóä çàíàëõèéëñýí, ñýõýýí
àìüäðóóëàõ õîéøëóóëàõøã¿é òóñëàìæèéã 2-5
ìèíóòûí äîòîð ¿ç¿¿ëæ ýõëýõ øààðäëàãàòàé
òîõèîëäëóóä õàìààðàõ áºãººä óëààí ºíãèéí ïàéç
ç¿¿æ ÿëãàíà.

6. Óã ýðýìáýä õàìðàõ ýìíýë ç¿éí õàì øèíæ¿¿ä
¯¿íä:
 Óõààíã¿é ºâòãºõºä ñýðãýíý
 Ç¿ðõíèé öîõèëò ìèíóòàíä <40 ýñâýë >180
 Àìüñãàë áîîãäñîí, õààãäñàí
 Àìüñãàëûí òîî ìèíóòàíä <8 ýñâýë >50
 Àðòåðèéí ñèñòîëèéí äàðàëò <60 ýñâýë >200 ìì ðò
ñò òàòàëòòàé
 Îðчèíäîî àþóë óчðóóëæ áîëçîøã¿é ñýòãýöèéí
ã¿íçãèé õÿìðàëòàé

7. Ýðýìáý-2 áóþó õî¸ðäóãààð çýðýãëýëä àìèí ýðõòýíèé
¿éë àæèëëàãàà íîöòîé àëäàãäñàí, àìü íàñ ýðñäýõ
ºíäºð ìàãàäëàëòàé ýìíýëãèéí ÿàðàëòàé áîëîí ýðчèìò
ýìчèëãýýã 10 ìèíóòûí äîòîð ¿ç¿¿ëæ ýõëýõ
øààðäëàãàòàé òîõèîëäëóóä õàìðàíà. Øàð ºíãèéí
ïàéç ç¿¿æ ÿëãàíà. Óã ýðýìáýä õàìðàõ ýìíýë ç¿éí õàì
øèíæ¿¿ä

8. ¯¿íä:
• Óõààíã¿é äóóäàõàä ñýðãýíý ýñâýë äîãøðîëòîé
• Àìüñãàë áàчóóðч õÿõтíàñàí
• Àìüñãàëûí òîî ìèíóòàíä <9-10 ýñâýë 35-45
• Àðüñ çýâõèéðч ýðýýíòñýí, õºë ãàðûí ¿ç¿¿ð õ¿éòýí
• Ç¿ðõíèé öîõèëò ìèíóòàíä <41-50 ýñâýë >141-175
• Öóñíû ýðãýëòèéí äóòàãäëûí ãàðàëòàé àðòåðèéí
ñèñòîëèéí äàðàëò óíàñàí <61-75 ìì.ðò.ñò
• Öóñ èõ àëäñàí
• Ç¿ðõíèé îðчèìä öýýæýýð ºâäºõ
• Ãåìèïàðåç
• Õàëóóðч óõààí àëäñàí, òàòñàí
• Í¿äýíä õ¿чèë ø¿ëò îðñîí
• Õ¿íä áýðòýë ãýìòýë
• ªºðòºº áîëîí áóñäàä àþóëòàé ñýòãýöèéí äîãøèí áàéäàë,
õóðö ñîëèîðîë ýìãýã ñýòãýõ¿é

9. Ýðýìáý -3 ãóðàâäóãààð çýðýãëýëä àëü íýã ýðõòýí
ñèñòåìèéí ýýíýãøèë àëäàãäààã¿é, ýìíýëãèéí
òóñëàìæ ¿éëчèëãýýã 30 ìèíóòààñ 1 öàã õ¿ðòýë
õóãàöààãààð õ¿ëýýõ áîëîëöîîòîé òîõèîëäëóóäûã
õàìðóóëàõ áà ýíý á¿ëãèéí ¿éëчë¿¿ëýãчèä íîãîîí
ºíãèéí ïàéç ç¿¿æ ÿëãàíà.

10. Óã ýðýìáýä õàìààðàõ ýìíýë ç¿éí õàì øèíæ¿¿ä
• Îðчèíäîî õàðüöàà ñóëàðч ñàìóóðñàí
• Àìüñãàë äàâõàöñàí, óóõèëñàí, øóóãèñàí
• Àìüñãàëûí òîî ìèíóòàíä
• Зүрхний цохилтын тоо <51-60 ýñâýë 150-179 ìì.ðò.ñò
• Àðòåðèéí ñèñòîëèéí äàðàëò îãöîì èõýññýí 150-179 ìì.ðò.ñò
• Äóíä áà õºíãºí çýðãèéí öóñ àëäàëò
• Óõààí àëäààã¿é, áóëчèíãèéí çàðèì õýñãèéí òàòàëò
• ̺чäèéí ãýìòýë, áèò¿¿ ãýìòýë
• Àìüñãàëûí äóòàãäàëã¿é öýýæíèé ãýìòýë
• Òîëãîéí õºíãºí ãýìòýë
• ¯å õàâäàæ á¿ëýýí áîëîõ
• Áàðèó , ãºëòãºíºí èã òàâèãäñàí áàéäàë
• Ñýòãýë õÿìàðñàí, àìèà õîðëîõûã çàâäñàí, ñàíäàð òýâäñýí
çýðýã ñýòãýö çàí òºðõèéí ººðчëºëò¿¿ä

11. Ýðýìáý -4 áóþó äºðºâä¿ãýýð çýðýãëýëä
¿éëчл¿¿ëýãчèéí ýðõòýí ñèñòåìèéí ¿éë
àæèëëàãààíû ¿ç¿¿ëýëòýíä àðõàã áîëîí ÿëèìã¿é
ººðчëºëò èëýðñýí, ÿàðàëòàé òóñëàìæ
øààðäëàãàã¿é, ýìíýëãèéí òóñëàìæ ¿éëчèëãýýã 1-2
öàãèéí õóãàöààãààð õ¿ëýýõ áîëîìæòîé, çºâõºí
ýìíýëãèéí ¿çëýã çºâëºãºº øààðäëàãàòàé
òîõèîëäëóóäûã õàìðóóëàí, ¿éëчл¿¿ëýãчèä öàãààí
ºíãèéí ïàéç ç¿¿æ ÿëãàíà.

12. Óã ýðýìáýä õàìðàãäàõ ýìíýëç¿éí õàì øèíæ¿¿ä
• Óõààíòàé õýâèéí õàðüöààòàé
• Àìüñãàëûí çàì ºëººòýé
• Áàãà çýðãèéí ºâäºëò
• Õºíãºí øàðõ - ºíãºö ç¿ñýëò øàëáàðõàé çóëãàðàëò
• ªºðòºº áîëîí áóñäàä õºíººë ó ðóóëàõã¿é ñýòãýöèéí
ººð ëºëò áàéõã¿é

13. ªºðèéí íººö áîëîëöîîã àøèãëàí ºíäºð óð àäâàðòàé
ãýìòëèéí áàãèéã á¿ðä¿¿ëæ àæèëëàõ
- Òîãòîëöîî
- Òóõàéí îðîí íóòãèéí ãýìòëèéí ¿íýëãýý
- Îðîí íóòãèéí õ¿í àì ç¿é
- Çàì òýýâýð äýä á¿òýö õºãæèë, õàðèëöàà õîëáîî,
òýýâýðëýõ
- Îðîí íóòãèéí á¿ñèéí óëñûí ãýìòëèéí ÿàðàëòàé
òóñëàìæèéí òîãòîëöîî
- Ãýìòëèéí ñóðãàëò

14. Ýìíýëýã õ¿ðòëýõ ãýìòëèéí ÿàðàëòàé òóñëàìæ
(PÒBLS) (ATLS)
- Òîíîã òºõººðºìæèéí áýëòãýë
- ¯ð ä¿í:
1. Àìü íàñàíä àþóëòàé ãýìòëèéí ÿàðàëòàé îíîøëîõ
2. Àìü íàñàíä àþóëòàé ãýìòëèéí ýð÷èìò ýì÷èëãýýã
õèéõ
3. Ãýìòëèéí çýðãèéã òîãòîîõ
4. ªíäºð ò¿âøèíãèéí ãýìòëèéí ýìíýëýã ð¿¿ òýýâýðëýõ
ýñâýë ãàçàð äýýð íü íàðèéí ìýðãýæëèéí ýì÷,
áàãèéã äóóäàæ õàìòàð÷ àæèëëàõ

15.  Îñîë ãýìòëèéí ÿàðàëòàé òóñëàìæèéí áàã
Ðåíòãåí òåõíèê÷
Ñóâèëàã÷-1
Ä¿ðñ îíîøëîãîîíû ýì÷
Òóñëàõ ìýñ çàñàë÷
Ëàáîðàíò
Ýð÷èìò
ýì÷èëãýýíèé ýì÷
ßàðàëòàé ìýñ
çàñëûí ñóâèëàã÷
Öóñíû ñóâèëàã÷
Àñðàã÷ íàð
Çàõèðãààíû
àæèëòàí
Ãýìòëèéí ìýñ
çàñàë÷
Ñóâèëàã÷-2
ªâ÷òºí

16.  Îñîë ãýìòëèéí ÿàðàëòàé òóñëàìæèéí áàãèéí ¿éë
àæèëëàãàà
Ôèçèîëîãèéí øàëãóóð
- Ñèñòîëèéí öóñíû äàðàëò >90 ìì.ìóá
- Àìüñãàëûí òîî >120 ìèí
- Èíòóáàöèÿ òàâüñàí ºâ÷òºí
Àíàòîìèéí øàëãóóð
- Èõ áèå, õ¿ç¿¿, öàâèíä íýâòýðñýí øàðõ
- Çàõûí ìº÷¿¿ä, áóãóé ýñâýë øàãàéí ¿åýð òàéðàãäñàí
öóñ àëäàëò
- Õî¸ð áà ò¿¿íýýñ òîì òóëãóóð ÿñíû õóãàðàë ààðöàã ÿñíû
õóãàðàë
- Ïàðàïëåãèÿ, êâàäðèïëåãèÿ
- Á¿õ áèåèéí 20% äýýø ò¿ëýãäýë, õàâñàðñàí õ¿íä ãýìòýë

17. 







-
Òîëãîé
GCS ãëàçãî ¿íýëãýý
Ìýäðýëèéí ¿çëýã – óõààí ñàíàà
Í¿äíèé áîëîí ÷èõíèé ñóâàãò ¿çëýã õèéõ
Õ¿¿õýí õàðààíû óðâàë, í¿äíèé õºäºë㺺í
Õºäºë㺺íèé ¿íýëãýý
Øóëóóí ãýäýñíèé ñôèíòåð òîíóñ
Ìýäðýõ¿éí ¿çëýã
Õ¿÷èë òºðºã÷ - ãèïîêñèãîîñ ñýðãèéëýõ
Íýìýëò õ¿÷èëòºðºã÷
Öóñíû ýðãýëòèéí õýâèéí áàéäàë õàäãàëàõ ãèïîòåíçýýñ
ñýðãèéëýõ
- Òàðõèíû ãýìòýëä ñòåðîèä
- Áàðáèòóðàò õýðýãëýæ áîëîõã¿é
- Ìàííèòîë, òàðõèíû õàâàí áóóðóóëàõ òàòàëòûí ýñðýã

18. Ýð¿¿ í¿¿ðíèé ãýìòýë
- ßñíû õàâèðàëäàõ ÷èìýý
- Õýëáýð àëäàãäñàí
- Õóãàðëûã àëü áîëîõ ò¿ðãýí õóãàöààòàé áýõëýõ
- Àìüñãàëûí çàìûí ñààäûã àðèëãàæ òîõèðîõ ýì÷èëãýý
õèéõ
Õ¿ç¿¿íèé õóãàðàë ãýìòýë
- Õÿõòíàà
- ªâäºëò, íÿöðàëò, ÿñíû õàâèðàëäàõ ÷èìýý
- Õàâàí õàâäàð, øàðõ, öóñàí õóðàà
- Õ¿ðýëöýõ¿é, õºäºë㺺í, ðåôëåêñ
- Ä¿ðñ îíîøëîãîî

19. Öýýæíèé ãýìòýë
- Òýìòðýõ
- Òîãøèõ
- ×àãíàõ
- Çóðàã àâàõ
Õýâëèéí ãýìòýë
- Òýìòðýõ
- Òîãøèõ
- ×àãíàõ
- Äàâòàí ¿çýõ
- Øààðäëàãàòàé íýìýëò
øèíæèëãýý õèéõ
- Õºíäèéä ýðõòýíèé ãýìòýë
- Öóëëàã ýðõòýíèé ãýìòýë

26. Ààðöàã ÿñíû õóãàðàë
- ªâäºëò
- Óìäàã ñàëàõ
- Òîãòâîðã¿é
- Ðåíòãåí çóðàã àâàõ
Äýýä äîîä ìº÷äèéí ãýìòýë
- Íÿöðàë, õýëáýð àëäàãäñàí
- ªâäºëò
- Çàõûí ìýäðýë, ñóäàñíû ¿çëýã
- Áèò¿¿ èë õóãàðëûí ¿åä öóñ àëäàëòûã òîîöîõ
- Õóãàðëûã îíîøëîõ
- Ǻºëºí ýä õîëáîîñíû ãýìòýë
- Êîìïàðòìåíò ñèíäðîì
- Õºäºë㺺í, ìýäðýõ¿éí ¿çëýã

27. Áóñàä ãýìòýë
• Ñàëòàà: íÿöðàë, øàðõ, öóñàí õóðàà
• Øóëóóí ãýäýñ: Ñôèíêòåð-òîíóñ, ò¿ð¿¿ áóë÷èðõàéí
÷èíýðýëò, øàðõ öóñ àëäàëò
• ¯òðýý: öóñ àëäàëò, øàðõ, øýýñíèé ñ¿âíèé ãýìòýë,
æèðýìñëýëò

28. Öàãààí ìºãººðñºí õîîëîéä ãóóðñ òàâèõ òóéëûí çààëò
- Àìüñãàëûí äóòàãäàë
- GCS 9-ñ áàãà ýñâýë ìóóäàæ áóé îíîî
- Ýð¿¿ í¿¿ðíèé õ¿íä ãýìòýë
- Õàâàí õàâäàð èõòýé õ¿ç¿¿íèé õ¿íä ãýìòýë
- Ñîãòóó óõààí ñàíàà äîðîéòñîí
- Àìèí ¿ç¿¿ëýëò¿¿ä áîëîí öóñíû ýðãýëòèéí òîãòâîðã¿é áàéäàë
Õàðüöàíãóé çààëò
- Ñýòãýë õººðëèéí áàéäàë ººðò áîëîí áóñäàä ãýìòýë
ó÷ðóóëàõààð áàéâàë
- Àìüñãàë ç¿ðõ ñóäàñíû ¿éë àæèëëàãàà
- Òýíöâýðã¿éæèõ
- Àìüñãàëûí áîëîìæèò ñààä
- Òýýâýðëýõ ÿâöàä àìüñãàëûí áîëîí ìýäðýëèéí øèíæ òýìäýã
ìóóäàõ òîõèîëäîë

44. Àìüñãàëûí çàì – ñýõýýí àìüäðóóëàõ ¿éëäýë
- Õ¿ç¿¿íèé áýõýëãýý õèéõ
- 02 ºíäºð òóíãààð ìàñêààð ºãºõ /15ë/ìèí/
- Øàíààã ºðãºõ ýð¿¿ã ò¿ëõýõ
- Àì çàëãèóðààð àìüñãàë ºãºõ, ñîðóóëàõ
- Óóò õàâõëàãàí ìàñê
- Òðàõåéí èíòóáàöèÿ DAI (ýìèéí òóñëàìæèò
èíòóáàöèÿ)
- Àìüñãàëûí çàìûí ìýñ çàñàë

49. Àìüñãàëûí çàì: èíòóáàöèÿ òàâèõ ¿åèéí õ¿íäðýë
áýðõøýýë
Äîòîîä õ¿÷èí ç¿éë:
- Çàëãèóðûí êîëëàïñ
- Ǻºëºí ýäèéí õàâàí
- Øóóä ãýìòýë
Ãàäààä õ¿÷èí ç¿éë:
- Íýìýãäýæ áóé öóñàí õóðàà
- Ãàäíû áèåò
- Õèéìýë ø¿ä
- Ø¿ä
- Áººëæèñ

50. Àìüñãàëûí çàì – ¿íýëãýý
• Àæèãëàõ – í¿¿ð àì, õýëáýð õýìæýý àëäàõ, öóñ
ãàäíû áèåò õ¿ç¿¿ òðàõåé öýýæíèé õàíûí õºäºë㺺í,
õºõðºëò
• ×àãíàõ – àãààðûí ñîëèëöîî øóóãèàí, õÿõòíàà,
õýðæèãí¿¿ð, ñººíãº
• Òýìòðýõ, òîãøèõ – àìüñãàëûí õºäºë㺺í òðàõåéí
õýëáýð àëäàãäñàíûã òýìòðýõ, àðüñàí äîîðõè õèé,
êðåïèòàöèÿ /õàâèðãà ÿñ õóãàðñàí/

51. Õî¸ð äàõü øàòíû ¿íýëãýý õèéõ
 Òîëãîéíîîñ õºëèéí õóðóó õ¿ðòýë ¿íýëãýý õèéõ
 Àæèãëààã¿é àìü íàñàíä áîëîí ìº÷äºä àþóëòàé ãýìòëèéã








èëð¿¿ëýõ
Ãýìòýë õóãàðàëä áîîëò õèéæ ÷èã òàâèõ
Ëàáîðàòîðèéí øèíæèëãýý
Ðåíòãåí
Õýðýâ àìüäðàëûí ÷óõàë àðãà õýìæýý àâààä äàâòàí
ìóóäâàë õî¸ð äàõü øàòíû ¿íýëãýýã çîãñîîæ àíõäàã÷ àðãà
õýìæýýã äàõèí ýõë¿¿ëíý
Àíõààðàõ, ýðãýö¿¿ëýõ áîäîõ ãýìòýë ìåõàíèçì
Æèðýìñýí ¿åèéí ãýìòýë
Ò¿ëýãäýë: öàõèëãààíä öîõèóëàõ, õºäºëò, äýëáýðýëò
Õ¿¿õäèéí ãýìòýë: àíàòîìè, ôèçèîëîãèéí ÿëãàà íàñàíä òîõèðîõ
õýðýãñýë, âåíèéí õàòãàëò, øèíãýíèéã àíõààðàõ