What pedagogical-method-must-you-use-to-develop-every-student

1. 1
ХҮҮХЭД НЭГ БҮРИЙГ ХӨГЖҮҮЛЭХИЙН ТУЛД БАГШЛАХ АРГА ЗҮЙ ЯМАР БАЙХ ЁСТОЙ ВЭ?
()
Даваа БАТБОЛД1
, Бариул АЛИМАА2
, Гатав УУГАНТУЯА3
1
batbold.dava@yahoo.com, 2
Aminaa_30@yahoo.com, 3
uugana55@yahoo.com
Өгүүллийн хураангуй
Энэхүү өгүүлэлд бид багшлах арга зүйг хүүхэд нэг бүрийг хөгжүүлэхүйц оновчтой байлгахын тулд
ямар ямар хүчин зүйлүүдийг зайлшгүй тооцох шаардлагатай байдаг талаар хийгдсэн онолын
судалгаануудыг харьцуулан судалсан зарим үр дүнгээс танилцуулж байна.
Түлхүүр үг
Learning strategy, teaching method, learning styles, left-brain and right-brain teaching strategy, VAK
learning style, Kolb’s circle and learning style, activist, reflector, theorist, pragmatist
Өгүүллийн өмнөтгөл
нар Ээлжит хичээлийгийг үр ашигтай болгохын тулд багш чухам ямар багшлах арга зүйг
(суралцагчдын суралцах ямар арга барилд тохирохуйц) сонгох уу, улмаар үйл ажиллагаануудыг
хичээлдээ зориулж төлөвлөх үү, тэдгээрийг хэрхэн хэрэгжүүлэх үү гэсэн асуудлуудтай тулгардаг.
Яагаад гэвэл суралцахуй бол эрэлт ба нийлүүлэлт бүхий үйл явц учраас тэд суралцагчдын
суралцах арга барилын эрэлтэд тохирсон багшлах арга зүйг боловсруулах шаардлагатай байдаг.
Үүний тулюуны өмнө дараах асуултуудад хариулт олох хэрэгтэй болдогболно. Үүнд:
• Тухайн ангийн суралцагчдад багшлахуйн ямар арга зүй тохирох вэ?
• Сонгосон арга зүй тус бүрийг давуу ба сул талууд нь юу вэ?
• Тухайн арга зүйг ямар зорилгоор ашиглах вэ?
• Эдгээр арга зүйнүүүдийг хичээл дээрээ хэрхэн хэрэглэх вэ?
Бнь юм. хамгийн шилдэг арга зүй нь юу байж болох вэ? Энэ нь магадгүй мужаан хүнээс “Таны
хамгийн шилдэг багаж чинь юу вэ?” гэж асуухтай агаар нэггаар нэг юм. Мужааны хувьд модыг
нүхлэх үү, өнгөлөх үү эсвэл түүнийг хоёр хэсэгт хуваах уу гэх мэт тэрээр ямар зорилготой
байгаагаас хамаараад түүний багажны сонголт өөр өөр байж таарна. Тэгвэл багш ч гэсэн
байдагИймд ээлжит хичээлийг заахын өмнө багш зорилгоо нэгэн утгатай тодорхой томъёолох,
улмаар зорилгодоо хүрэхүйц үйл ажиллагаануудыг төлөвлөнө, хэрэгжүүлнэдог. Гэхдээ Гэхдээямар
арга зүйг сонгох уу, ямар үйл ажиллагаануудыг төлөвлөх үү, тэдгээрийг хэрхэн зохион байгуулах уу
гэдэг нь зөвхөн багшийн томъёолсон зорилгоос хамаарахюмгүй бөгөөд үүнд бусад хүчин зүйлүүд
бас хүчтэй нөлөөлдөг. Тухайлбал суралцагчдын мэдлэг, чадварын төвшин, зан байдал, суралцах
арга барилын онцлог, анги хамт олны уур амьсгал, мөн анги танхим, багаж, хэрэглэгдэхүүний
нөхцөл байдал гэх мэт. Багш Мдээр дурьдагдсан бүхажигч байж ажигласан бүх асуудалдаа шийдэл
гаргах буюу энэ бүх хүчин зүйлүүдийг багш тооцож чадвал ээлжит хичээл үргэлж үр ашигтай байх
болно. чухам гэсэй гэжсуралцагчидбагшаасаа лээ Харин багштүүнд нь гэсэн асуулт зүй ёсоор
урган гарч ирнэ. Мтэр Энэ асуудлыг тодруулах зорилгоораас авсан юм жээ. вэлуйцхийж бүтээх, н
хийх мэт идэвхитэй сургалтын багшаасаа хүлээжТовчхондоо бол судалгаанаас суралцагчдын сна
гэсэн дүгнэлт гарчээ.хэлбэрийн нийтхэлбэрийн хэлбэрийн хэлбэрийн хэлбэрийн
харамсалтайманай цогц чадамжинд суурилсан стандартыг хэрэгжүүлэх замаар ажиллаж байгаа
болохоорооердөө нь 1 нь 22% нь , 33% нь хийж бүтээхбайхҮнэндээ бол с Өөрөөр хэлбэл
суралцагчдад үүсч буй сурах арга барилын эрэлтэд тохирсон нийлүүлэлтийг багш хийж
байж гэмээн хүүхэд нэг бүр хөгжиж, суралцахуй үр ашигтай болох учиртайох учиртай.
ч гэсэн тэд Ихэнх багш нар нэг юм уу хоёр арга зүйгээр л дагнах хандлагатай байдаг. Энэ бол
алдаа юм. Иймд ббагшлах гээүргэлж шинэчлэн баяжуулж байх хэрэгтэй болдог. Тэгвэл
багшлах арга зүйгээ хөгжүүлье, хүчирхэг болгоё гэвэл багш яах ёстой вэ?
Суралцагчдын ой санамж
АНУ-ын Үндэсний Боловсролын лабораторит (National Training Laboratories in Bethel, Maine, USA)
явуулсан нэгэн судалгаагаар суралцахуйн пирамидыг дараах байдлаар гаргасан байна.
Тархинд мэдээлэл хүрэх сувгууд
Чих Нүд Сонсож
бичих
Хүрэх,
хийх

2. 2
Судалгаанд дэвшигдсэн асуудал
Боловсролын салбарт өнөөдөр хүүхэд нэг бүрийг
хөгжүүлэхэд чиглэгдсэн багшлах арга зүйг
хөгжүүлэх асуудалд онцгой ач холбогдол өгч байна.
Гэтэл манай багш нарын нийтлэгээр хэрэглэж буй
багшлах арга зүй нь суралцагчдын суралцах арга
барилын эрэлтэд тохирохгүй байгаа явдал нь хүүхэд
нэг бүрийг хөгжүүлэхэд бэрхшээл үүсгээд байгаа
гол асуудал болоод байна. Тэгвэл багш нарыг энэхүү
бэрхшээлээс гаргахад нь тодорхой хувь нэмрийг
оруулах зорилгоор бид энэхүү өгүүллийг бичлээ.
Судалгааны агуулга, арга зүй
лийгхүлээн авах, түүнд алт хийхболон
Энэдээс харахад мэдлэгийг бүтээж буй арга зүйгээс шалтгаалаад түүний сэргээн дуудагдах
магадлал нь янз бүрийн хувьтай байдаг ажээ. Хамгийн сайн сэргээн дуудагддаг арга зүй нь дараах
шаардлагуудыг хангасан байх хэрэгтэй юм байна. Үүнд:
• Мэдлэгийг идэвхигүйгээр хүлээж авах бус, харин идэвхитэй хэрэглэхийг шаардсан байх
• Мэдлэгийн бүтцийг шууд хүлээн зөвшөөрөх бус, харин түүнийг өөрөө бүтээхийг шаардсан байх
• Когнитив эрэлтийн өсөлтийг тооцон Блумын таксономын дээд төвшний чадваруудыг
хөгжүүлэхэд чиглэгдсэн даалгаврууд дээр ажиллуулахаар байх
• Мэдээллийг боловсруулах үйл явц нь тархины бүх хэсгүүдийг ажилд оруулахаар, тархинд
мэдээллийг хүргэх бүх сувгуудыг ашиглахаар байх
1. Энд пирамидын дээд хэсэгт байгаа идэвхигүй арга зүйгээс зайлсхийх хэрэгтэй гэж дүгнэж
болохгүй. Зүгээр л сонсох, унших, дуу дүрс харах зэрэг энгийн төвшний арга зүйг зайлшгүй
хэрэглэх хэрэгтэй боловч энэ нь хангалттай биш шүү гэдгийг л анхааруулж байгаа юм.
Жишээлбэл суралцагч тодорхой үйлийг эзэмшихээр бие даан дасгал, давтлага хийхийн
тулд өмнө нь багш тодорхой жишээгээр биечлэн хийж үзүүлэх замаар тухайн үйлийн
баримжааг ялган таниулах шаардлагатай байдаг. Яагаад ч юм сургалтын идэвхитэй
5%
10%
20%
30%
50%
75%
90%
Когнитивэрэлтийнөсөлт
Сонсох
Унших
Дуу-Дүрс
Багш өөрөө хийж
үзүүлэх
Багаар хэлэлцэх
Дасгал ажиллах
Суралцагч бусдад заах, хэрэглэх

3. 3
аргууд бол зугаатай, хамгийн үр ашигтай байдгийг энд онцлох хэолон улсын хэмжээнд
маш өргөн цар хүрээтэйсудалгаа хийгдсэн байдаг юм байна. Гэхдээ тэдгээрийг харьцуулан
судалж үзээд энд асуудлуудадөөр шийдсэн юмright-brain and left-brain processors, араа, сонсгол,
хсуралцахуйNeil Fleming’s - VAKТуршлагаасаа суралцахуйKolb’s circle,e.g. ’s model, 2006
Олон талын арга зүйг хослуулан хэрэглэхийн ач холбогдолӨгүүллийн үндсэн хэсэг
ганц “ий”гэдэгчлэн багштүүнийчадварлагаар ахь байдагКупер, Ридинг, Рейнер гэх мэт судлаачдын
бүтээлүүдээс харахад баруун ба зүүн тархины үйлийн аль нь давамгайлж байгаас шалтгаалаад
суралцагчдын суралцах арга барилууд ялгаатай байдаг гэнэ. Тэгэхээр багш нарын хэрэглэж буй
дан арга зүй тархины үйлийн аль нэгэн дээр нь суурилсан байдаг учраас баруун ба зүүн тархины
аль нэг үйлийг нь илүү дэмжиж хөгжүүлж байдаг гэсэн үг. Жишээ нь сэсвэл хэл яриагаар
дамжууланл байнаТэгвэл ил юм байнаөөрийнхтэйгээ баруун тархины үйл давамгайлсанэдгээр
баруун ба зүүн тархины үйлийг дэмжсэнаийг Купер судалгаагаар тогтоосон байдагвэлны
үйлнаӨөрөөр хэлбэл багшийнбаруун ба зүүн тархины үйлийг хөгжүүлэх арга дүүрэнно гэсэн
үгдамжихэнэтөрлийн “Хуй”VAK: ж нэрлэдэг (Neil Fleming’s)гнүдлэхсайтай ч гэж ярьдагүйлд
оролцох, мөн юм байнаруу дөхөнөИймд бхичээл хүүхэд нэг бүрт хүрч, х болноЭээр масудалгаа
хийж багшлах арга зүйн тодорхой хувилбаруудыг санал болгосонТуршлагаасаа суралцахбол
хдаабаримталдаг өнөө үеийн муудын нэгюм байна зэрэг ньалдаг“”Тэрээр хүний хөгжлийн дараах 3
үе шатыг ялгасан байдаг. Үүнд:
1) Суурь чадвар, когнитив бүтэцээ олж авах (Acquisition)
a) Юу болж байгааг эргэцүүлэн бодож ажиглах (reflective observation - watching)
b) Ажил хэрэгчээр туршин хийх (active experimentation - doing)
2) Суралцаж боловсрол эзэмших (Specialization)
a) Хийсвэр төсөөллийг бий болгох (abstract conceptualization - thinking)
b) Бодит туршилтаар мэдрэх (concrete experience - feeling)
3) Ажил, ахуй амьдралаасаа суралцах (Integration)
Колб хүн хөгжлийнхөө нэг үе шатаас нөгөө рүү шилжих явцдаа тасралтгүй суралцаж байдаг бөгөөд
ингэхдээ түүний мэдээлэл хүлээн авах ба боловсруулах чадвар хөгжиж байдаг гэж үзжээ.
Мэдээллийг хүлээж авах чадвар хөгжих үйл явц нь бодит юмсыг мэдрэхээс хийсвэр төсөөллийг бий
болгох руу, харин хүлээн авсан мэдээлэлдээ боловсруулалт хийх чадвар хөгжих үйл явц нь туршин
хийхээс эргэцүүлэн бодож ажиглах руу тус тус чиглэж явагддаг () гэнэ. Өөрөөр хэлбэл суралцагчид
туршин хийх, бодит юмсыг мэдрэх, эргэцүүлэн бодож ажиглах, хийсвэр төсөөллийг бий болгох
гэсэн 4 төрлийн үйл ажиллагаагаар дамжин суралцаж боловсорч байдаг гэсэн үг. Тэрээр эдгээр 4
төрлийн үйл ажиллаганы боломжит хослолоор
суралцах арга барилын дараах 4 хэв шинжийг
ялгажээ. Үүнд:
1) Туршин хийх замаар мэдрэх (Accommodating -
CE/AE)
2) Мэдэрсэн зүйлээ эргэцүүлэн бодож ажиглах
(diverging - CE/RO)
3) Эргэцүүлэн бодож ажигласан зүйлээсээ
хийсвэр төсөөллийг бүтээх (assimilating -
AC/RO)
4) Бүтээсэн хийсвэр төсөөллөөрөө туршин хийх
(converging - AC/AE)
Колбын цикл ёсоор ямар 4 хэв шинжээр
суралцдаг суралцагчид байж болохыг дараах
хүснэгтээр харуулав.
Туршин хийх
(Active Experimentation - AE)
Эргэцүүлэн бодож ажиглах
watching (Reflective Observation - RO)
Бодит юмсыг мэдрэх
(Concrete Experience - CE)
Туршин хийх замаар мэдрэх
Accommodating (CE/AE)
Мэдэрсэнээ эргэцүүлэн бодож ажиглах
Diverging (CE/RO)
Хийсвэр төсөөллийг бүтээх
(Abstract Conceptualization - AC)
Бүтээсэн хийсвэр төсөөллөөрөө туршин
хийх
Converging (AC/AE)
Эргэцүүлэн бодож ажигласнаасаа
хийсвэр төсөөллийг бүтээх
Assimilating (AC/RO)

4. 4
й,Колбын циклд байгаа суралцах арга барилын хэв шинжүүдийг Идэвхитэн ()Тунгаан бодогч
()Онолч (), Прагматикч ()гэсэн нуудаар илэрхийлсэн өөр нэг загварыг санал болгосон
байдаг“ээ”Энэхүү хоёр загварт байгаа суралцах арга барилын хэв шинжүүдийг (and)ох
юм.Идэвхитэн ()Тунгаан бодогч ()Онолч ()Прагматикч ()Суралцагчдын суралцах хэв шинж тус бүр
нь дараах онцлогтой байдаг. Үүнд:
Туршин хийх замаар мэдрэх буюу Accommodating (CE/AE)
Ийм хэв шинжийн арга барилаар суралцдаг хүмүүс мэдээллийг хүлээж авахдаа хийсвэр
төсөөллийг бүтээх гэхээсээ илүүтэй бодит юмсыг мэдрэхийг хүсдэг, мөн мэдээллийг эргэцүүлэн
бодож ажиглах гэхээсээ илүүтэй туршин хийх замаар боловсруулахыг эрхэмлэдэг онцлогтой. Иймд
тэд орчинтой идэвхитэй холбогддог, ямар нэг зүйлийн тухай унших, судлах, бодох гэхээсээ илүүтэй
гардан хийхийг эрхэмлэдэг. Энэ нь тэд бодож эргэцүүлэхээс илүүтэй, алдаанаасаа суралцдаг гэсэн
үг. Тэд өөрчлөгдөж буй нөхцөл байдалд дасан зохицох чадвар сайтай бөгөөд хүмүүстэй нөхөрсөг
байхын зэрэгцээ асуудлыг санаачилгаараа шийдэхийг эрмэлздэг.
Идэвхитэн (Ассommodator/Activist) суралцах арга барил нь өөрөө гардан гүйцэтгэх хэв шинжтэй
бөгөөд логикт бус зөн билэгтээ тулгуурладаг. Өөрөөр хэлбэл логик сэтгэлгээнээс илүүтэй үзээд
алдахыг хүсдэг гэж хэлж болно. Тэд сонирхолгүй эсвэл хэт нарийн бүтэцтэй зүйлд дургүй, энэ
утгаараа эрсдэл үүрэх чадвартай байдаг. Тэдний сэтгэлгээ практик, эмпирик хандлагатай тул шинэ
туршилт, төлөвлөгөөнд амархан татагддаг. Өөрийн анализаас илүү бусдын мэдээллийг
чухалчилдаг. Тэд бусдын анхаарлын төвд байх, бусдыг манлайлах, хянах хандлагатай. Ийм хэв
шинжийн суралцах арга барилтай суралцагчид үйлд оролцох, санаачилга гаргахдаа сайн тул
даалгавар гардан гүйцэтгэх чиг үүрэгтэй ажиллахад илүү зохимжтой. Тэд зорилгоо биелүүлэхийн
тулд янз бүрийн арга замыг туршиж үзэх тал дээр идэвхитэй оролцоотой байдаг.
Мэдэрсэнээ эргэцүүлэн бодож ажиглах буюу Diverging (CE/RO)
Ийм хэв шинжийн арга барилаар суралцдаг хүмүүс мэдээллийг хүлээж авахдаа Идэвхитний нэгэн
адилаар хийсвэр төсөөллийг бүтээх гэхээсээ илүүтэй бодит юмсыг мэдрэхийг хүсдэг, харин
мэдээлэлд боловсруулалт хийхдээ туршин хийх гэхээсээ илүүтэй мэдээллийг эргэцүүлэн бодож
ажиглахыг эрхэмлэдэг онцлогтой. Тэд асуудлыг олон талаас нь харах, шинэ санаа гаргах, уран
сэтгэх чадвартай байдаг тул аливааг хийхдээ бүтээлч байж, шинийг санаачлахдаа онцгой байдаг.
Хийхээс илүүтэй ажиглалтдаа тулгуурлан асуудлыг олон талаас нь харах, тодорхой нөхцлийг олж
харахдаа сайн. Хамтран ажиллах, ухаан уралдуулахдаа дуртай. Асуудал шийдэхэд юу хийхээ
харах, мэдээлэл цуглуулах, төсөөллөө хэрхэн ашиглах талаар урьдчилан харах, тухайн нөхцөл
байдалд тохирсон шинэ санаа гаргахдаа сайн.
Тунгаан бодогч (Diverger/Reflevtor) суралцах арга барил нь эргэцүүлэн бодох хэв шинжтэй бөгөөд
жижиг зүйлд ч анхаарлаа хандуулах чадвартай, асуудлыг олон талаас нь хэлэлцэх, өгөгдөл,
баримт цуглуулах, хийсэн зүйлээ эргэн харж эргэцүүлэн бодох, туршлагаасаа суралцах, туршилт
хийх, баримтуудыг шалгах, анализ, үнэлгээ шинжилгээ хийх зэрэгт тулгуурлаж ажилладаг
онцлогтой. Тэд нөхөрсөг харилцаа тогтоож багаар ажиллаж чаддагаас гадна сэтгэлийн хөдөлгөөн
ихтэй, дүрслэх чадвар сайтай, урлагийн авьяастай учраас хүмүүст мэдрэмжтэй гэж үнэлэгддэг.
Эргэцүүлэн бодож ажигласнаасаа хийсвэр төсөөллийг бүтээх буюу Assimilating (AC/RO)
Ийм хэв шинжийн арга барилаар суралцдаг хүмүүс мэдээллийг хүлээж авахдаа бодит юмсыг
мэдрэх гэхээсээ илүүтэй хийсвэр төсөөллийг бүтээхийг хүсдэг, харин мэдээлэлд боловсруулалт
хийхдээ туршин хийх гэхээсээ илүүтэй мэдээллийг эргэцүүлэн бодож ажиглахыг эрхэмлэдэг
онцлогтой. Тэд учир шалтгааны индуктив талыг ашиглаж онолын загварыг бүтээх чадвартай
байдаг бөгөөд олон талын ажиглалт хийж бүхэлд нь нэгтгэж базах, хураангуйлах зэргээр сэтгэлгээ
нь ерөнхийдөө логик хандлагатай байдаг. Ийм хүмүүс илүү товч тайлбар шаарддаг, практик
боломжийг чухалчилдаггүй. Тэд маш өргөн хүрээний мэдээллийг ойлгож логик хэлбэрт оруулахдаа
гарамгай. Жишээлбэл тэд шалтгааныг ургуулан бодох, туршилтыг дизайнчлах дуртай, хүнээс
илүүтэй санаа, концепцыг чухалчилдаг.
Онолч (Assimilator/Theorist) суралцах арга барил нь мэдээллийг логик бүтцэд оруулах хэв шинжтэй
бөгөөд утга санаа, хийсвэр агуулга, мэдээллийн үр нөлөө, шинжлэх ухааны байр суурьт илүү
анхаардаг. Ийм хүмүүс унших, лекцлэх, аналитик загварыг судлах, юм бодоход цагаа зарцуулахыг
илүүд үзнэ. Тэд сэтгэл хөдлөл, мэдрэмжтэй холбоотой зүйл болон тодорхой зорилго агуулаагүй
тохиолдолд бүтэц, зохион байгуулалтгүй зүйлд анхаарлаа хандуулах дургүй. Санаагаа баримтанд
тулгуурлаж тайлбарлах, шүүмж хэлэх, судалгаа хийх, мэтгэлцэх үйлд илүү сонирхолтой ханддаг
онцлогтой.
Бүтээсэн хийсвэр төсөөллөөрөө туршин хийх буюу Converging (AC/AE)

5. 5
Ийм хэв шинжийн арга барилаар суралцдаг хүмүүс мэдээллийг хүлээж авахдаа Онолчийн нэгэн
адилаар бодит юмсыг мэдрэх гэхээсээ илүүтэй хийсвэр төсөөллийг бүтээхийг хүсдэг, харин
мэдээлэлд боловсруулалт хийхдээ Идэвхитний нэгэн адилаар мэдээллийг эргэцүүлэн бодож
ажиглах гэхээсээ илүүтэй туршин хийхийг эрхэмлэдэг. Тэд санааны практик хэрэглээг чухалчилдаг
бөгөөд асуудал шийдэхдээ учир шалтгааны дедуктив талыг ашигладаг онцлогтой. Өөрөөр хэлбэл
шийдвэр гаргах, асуудал шийдэх, санааг практикт хэрэглэх дуртай.
Прагматикч (Converger/Pragmatist) суралцах арга барил нь прагматик хандлагатай бөгөөд үйлийн
мэдлэгтэй холбоотой зүйлд дуртай учраас практик хэрэглээтэй холбоотой маш тодорхой үйлд
оролцдог. Тэд онолын лекц сонсох, хийсвэр ойлголтууд дээр ажиллах, ер нь л амьдралаас хол
санагдсан ямар ч зүйлд татагддаггүй. Шинэ санаа хайх, оролдох, турших, хөрсөнд буулгах, асуудал
шийдэх, удаан хэлэлцсэний дүнд гүйцэтгэх зэрэг нь тэдний онцлог юм. хүмүүс хоорондын болон
нийгмийн асуудлаас илүүтэй практик хандлагатай шийд гаргахад илүү сайн оролцоотой байж
чаддаг. Тэд шинэ санааг турших дуртай тул технологийн авьяастай мэргэжилтэн болох магадлал
өндөр юм.
Багш хичээл заахад харилцан адилгүй суралцах арга барил бүхий суралцагчид чухам ямар хариу
үйлдлүүд үзүүлдгийг тодорхой жишээн дээр харуулъя. багш пийг хэрэглэх талаар хичээл орж
байна гэж саная.Оболохоор рбагшаас Тунгаан бодогчидбагшийн танилцуулсан Харин
Прагматикчидтай танилцалгүйшууд л ж эхэлнэхаринхурдан Энэ бүх хариу үйлдлүүдийг
зохицуулж, нэг зорилгоор зангидахад багшаас мэдээжийн хэрэг нарийн ур чадвар шаардана. Хэрэв
амжилттай зохицуулж, удирдаж чадвал суралцахуй амжилттай болно гэсэн үг.
1. Олон талын арга зүйг хослуулан хэрэглэхийн ач холбогдол
суралцагчдад оршихуйн цогц чадамжийг сайжруулдаг Гэхдээ сг олон талаас
ньлуулан хэрэглэхДун, Клейн нарын ийг юмаар таглаад боочихдоггүйойлгоход нь ж
байдагулмаар ид догЖишээ нь мМатематикийн багш хичээл дээр дээрхянзынавч
үзсэнээрсуралцагчид цогцоор нь Мөн асуудлыг олон талаас нь авч үзсэн учраас
суралцагчдын төсөөлөл бүрэн дүүрэн болдог.Abstract
Mongolian
Талархал
Туршлагаасаа суралцахуйн онолын талаар санаа бодлоо солилцсон МУИС-ийн профессор
М.Ганбатад талархал илэрхийлье.
Зохиогчийн тухай
Даваагийн Батболд: 1989 онд УБДС-ийг физик-математикийн багш мэргэжлээр төгссөн. Өмнөговь аймгийн
Цогтцэций сумын 6-р сургуулийн захирал. Боловсролын салбарт 24 жил ажиллаж байгаа. Боловсрол судлалын
магистр. МУИС-ийн МДССТ-ийн докторант. Монголын бага, дунд боловсролын физикийн хөтөлбөр,
стандартын онол арга зүйн асуудлаар эрдэм шинжилгээний өгүүлэл 6, сурах бичиг, сургалтын гарын авлага 9-
ийг бичсэн.
Бариулын Алимаа: 1997 онд Багшийн коллежийг бага ангийн багш мэргэжлээр төгссөн. Өмнөговь аймгийн
Цогтцэций сумын 6-р сургуулийн сургалтын менежер. Боловсролын салбарт 17 жил ажиллаж байгаа.
Боловсрол судлалын магистр зэрэгтэй.
Гатавын Уугантуяа: 2001 онд ХУИС-ийг орос-англи хэлний багш мэргэжлээр төгссөн. Өмнөговь аймгийн
Цогтцэций сумын 6-р сургуулийн сургалтын менежер. Боловсролын салбарт 13 жил ажиллаж байгаа.
Боловсрол судлалын магистр зэрэгтэй.
Судалгааны үр дүн
1. Багш нарын нийтлэгээр хэрэглэж буй багшлах арга зүй өнөөдөр суралцагчдын суралцах арга
барилын эрэлтэд тохирсон нийлүүлэлт болж чадахгүй байна.
2. Тухайн хичээлд зориулан боловсруулж бэлдсэн багшлах арга зүй үр ашигтай байх эсэх нь
суралцагчдын зан байдал, мэдээллийг хүлээж авах, түүнд боловсруулалт хийх арга барил
зэргээс шууд хамаардаг.
3. Олон улсын практикаас харахад багшлах арга зүйг олон талаас нь хандаж боловсруулахад
дараах онолын үзэл санаанууд голлох үүрэгтэй байдаг юм байна. Үүнд:
4. right-brain and left-brain processors, араа, сонсгол, хсуралцахуйNeil Fleming’s - VAKТуршлагаасаа
суралцахуйKolb’s circle,e.g. ’s model, 2006Манай улсад суралцахуй ба багшлахуйн талаарх багш
нарын онолын мэдлэгийг цэгцтэй болгон хөгжүүлэх эрэлт хэрэгцээ хэдийнээ үүсчээ.
5. Олон талын багшлах арга зүйг хослуулан хэрэглэх тусам суралцагчдад олон талын чадвар
хөгжиж байдаг.

6. 6
Дүгнэлт
1. Суралцагчдыг зан байдлаар нь, аль тархины үйл давамгай байгаагаар нь, тархинд мэдээлэл
хүрч буй арга замаар нь эсвэл мэдэээлэлд боловсруулалт хийж буй арга барилаар нь ялгаад
байгаан учир нь ж үзэхийн зэрэгцээ тэдэнд байгаа юм байнаСуралцах арга барил болон
багшлах арга зүйн талаар хийгдсэн судалгаануудаас харахад нэг ерөнхий санаа гарч ирж
байна. Энэ нь багшлах үйл явцад зааж буй зүйлээ аль болох олон талаас нь авч үзэх явдал
хамгийн чухал гэсэн санаа юм. Өөрөөр хэлбэл үзэж харуулах, тайлбар сонсгох, практикт дээр
хэрэглүүлэх зэрэг хэлбэрийн арга зүйг хослуулж хэрэглэвэл суралцахуй илүү үр ашигтай байх
боломжтой гэсэн үг. Тухайлбал үгэн мэдээллийг зурган мэдээлэлтэй хослуулах, хараа, сонсгол,
хүртэхүй, мэдрэхүйн эрхтэнүүдийг жигд ашиглаж мэдээллээ хүргэх, суралцах арга барилын 4
хэв шинжийг хослуулан хэрэглэх замаар мэдээлэлд боловсруулалт хийх учиртай юм байна.
Ингэж чадвал багшийн зааж буй хичээл нэг талаар хүүхэд нэг бүрт хүрэх, нөгөө талаар
суралцагчид суралцах арга барилын бүх хэв шинжүүдэд тэнцвэртэй суралцах боломжтой
болдог ажээ.
2. Жишээ нь йа суралцагчдын дунд явуулсан-д онцын-дзөвхөн гэсэн бХарамсалтай ньтухайн
үргэлж дгааөөрөө гэнэ“” гэж тэд дүгнэжээИймд багш нар багшлах арга зүйн талаар шинжлэх
ухааны үндэстэй мэдлэгтэй болох хэрэгтэй юм байна.
Ном зүй
1. Geoff Petty. (2004) Teaching Today
2. Biggs J. (1987) Student Approaches to Learning and Studying
3. Bransford, J. D. et al. (2000) How People Learn: Brain, Mind, Experience and School
4. Cooper, R. (1996). Identifying real differences in thinking and learning styles, National Journal of
Vocational Assessment: Assessment Matters, Issue 2, Spring: 3-5.
5. Cooper, R. (1997) Learning styles and staff development, Journal of the National Association for Staff
Development, 37: 38-46.
6. Honey, P. and Mumford, A. (1992) The Manual of Learning Styles
7. Riding, R. and Rayner, S. (1998) Cognitive Styles and Learning Strategies: Understanding Style
Differences in Learning and Behaviour
8. www.eduref.org