шинэчлэлийг системийн цахим хуудсаар танилцуулна

1. Илтгэл
“Багшийн хөгжил ба хамтын оролцоо”
С. Хатанбаатар
Б. Хишигсүрэн
Т. Оюунжаргал
Д. Цэрэнтөмөр

2. Үндэслэл
Хүн бүр бүгдийг мэддэг, чаддаг байх
боломж бага учраас бие биенээсээ
суралцах, хамтарч хөгжих, туршлагаа
бусдад түгээн дэлгэрүүлэх, олж мэдэх ,
эрэл хайгуул хийх, бүтээлч хандлагатай
байх нь амжилтын үндэс юм. Нөгөө
талдаа сурахуйн аль нэг тохиромжтой
онол баримтлалыг баримжаалан гадаад
орчны таатай дэмжлэгт тулгуурлан,
өөрийгөө үнэлэх, өөрийгөө хөгжүүлэх
замаар багшлах үйл ажиллагаандаа
эргэцүүлэл хийж, хөгжих боломж багш
бүхэнд байна.

3. • Багш нарт тулгарч буй асуудлыг үе үеийн багш нар хамтарч
асуудлыг шийдвэрлэх арга замыг эрэл хийх, бүтээлч ажлыг
төлөвлөж хэрэгжүүлэх, туршлагыг түгээн дэлгэрүүлэх
Зорилго

4. • Багшийн мэргэжлийн өсөлт болон багш ажлын байран дээрээ
тасралтгүй хэрхэн хөгжиж болох үйл явцыг судлах
• Багш нарт тулгарч буй асуудлуудыг тодорхойлох
• Тухайн тулгарсан асуудлыг хэрхэн хамтаар шийдвэрлэх арга
замыг эрэл хийх.
• Багш нарын хамтын ажиллагааг сайжруулах, үр өгөөжийг
дээшлүүлэх, ямар ажил зохион байгуулж болох талаар судалгаа
хийж, асуудал дэвшүүлэх.
Зорилт

5. Судалгааны арга зүй
Санал асуулгын арга
Харьцуулалтын арга
Хүмүүсийн санал бодлыг тандах
Нэгтгэн дүгнэх арга

6. Хэрэгцээ шаардлага
Сургалтын арга
зүйгээ сайжруулах
Сурагчид бүтээлчээр
ажиллах хэрэглэгдэхүүн
бэлтгэж сурах
Багш бүр сургалтынхаа үйл
ажиллагааг төлөвлөхдөө
сурагчдыг бие дааж суралцах
арга барилыг хэрхэн эзэмшүүлэх
арга зүйд суралцах
Бусдаас туршлага
судлах, хамтарч
хөгжих, багаар ажиллах
арга барилыг эрэл
хийх.
Сурагчдын бие дааж сурах
арга барил болон хүмүүжил,
төлөвшил олгох, оролцоо,
хандлагыг өөрчлөх арга
зүйд суралцах.

7. Онол, арга зүйн судалгаа
Багшийн хөгжил нь нийгмийн хөгжил, боловсролын шинэчлэл, сургалтын хөтөлбөрийн
өөрчлөлт, хөгжилтэй шууд хамааралтайгаар тасралтгүй үргэлжлэх үйл явц. Хонконг, Австрали,
Япон, Англи, Индонез, Финланд, Шотланд, Итали, Малайз, Сингапур зэрэг улсын багшийн
мэргэжлийн хөгжлийн үйл ажиллагааг харьцуулан судалсан судалгаанд багшийн мэргэжлийн
тасралтгүй хөгжил (Con­
tinuing professional development)-ийг тогтолцоонд нь авч үзэж, багш
өөрийн хөгжих хэрэгцээнд үндэслэн мэргэжил дээшлүүлэх олон талт үйл ажиллагаанд
идэвхтэй оролцох замаар насан туршдаа суралцах, хөгжих үйл явц хэмээн томьёолсон байна.
Багш өөрийгөө хөгжүүлэхийн тулд мэргэжлийн хөгжлийн явцад “юуг, хэрхэн, хэзээ, хаана”
өөрчлөн шинэчлэх вэ? гэдгийг судалж, оновчтой шийдлийг сонгон бүтээлчээр хэрэгжүүлэх
хэрэгтэй.
Багшийн хөгжил

8. Бүх шатны сургалтыг яаж суралцагч төвтэй болох вэ?
Суралцагчийг идэхжүүлжүүлэх ямар арга технологи байна вэ гэсэн асуултууд бидний
өмнө нээлттэй хэвээр байна. Энэ байдлыг өөрчлөхийн тулд эхлээд зарим тулгуур
ухагдахууны утга санааг тодорхой болгох хэрэгтэй. Тухайлбал сүүлийн үед дараах
нэр томъёог хэрэглэж байна. Уламжлал сургалт, сурган хүмүүжүүлэх үйл явц,
уламжлалт арга, шинэ арга, бүтээлч сэтгэлгээний арга, идэрхитэй арга, арга зүй,
идэхжүүлэх арга гэх мэт. Арга гэж юу вэ? гэдгийг дэлгэрүүлж авч үзье. Филисофийн
толь бичигт арга бол зорилгод хүрэх арга зам, тодорхой байдлаар зохион
байгуулдагдсан үйл ажиллагаа гэж нэлээд ерөнхий байдлаар тодорхойлогдсон
байдаг. М.Н.Скаткин “ сургалтын арга нь сурагчийн танин мэдэхүйн болон практик
үйл ажилагааг зохион байгуулах чиглэл зорилготой багшийн сургах үйлдлүүдийн
систем” гэж тодорхойлсон байна.
Сургалтын арга зүй

9. Судалгааны үр дүн
Сургалтын арга зүйгээ сайжруулах, идэвхтэй сургалтын
аргуудаас суралцах хүсэлтэй байгаагаа илэрхийлсэн байна.
58.6%

10. Гол бэрхшээл нь санхүү, цаг хугацаа, техник хэрэгсэлийн хүчин
чадал, хүртээмж, хүүхдийн авьяас сонирхол чадавх, хэрэгцээнд
тохирсон хэрэглэгдэхүүн хэрхэн бэлтгэх заавар зөвөлгөө, арга
технологиос суралцах, туршлага судлах хүсэлтэй байна.
65.4%

11. 50.7%
Туршлага судлах, сургалтыг дэмжсэн үйл ажиллагааг зохион
байгуулах, цаг зав хомс, багаар ажиллаж чададгүй, зарим багш
нар туршлагаа хуваалцахаас татгалздаг, тэр болгон хүн бүр
нээлттэй байдаггүй, хамтарч хөгжье, хийж бүтээе гэсэн сэтгэлтэй
хүн ховор, зарим нь харилцаа хандлага муутай гэсэн байна.

12. 51.9%
Мэргэжил нэгтэй багшийн туслалцаа, хамтын ажиллагаа хомс,
үнэлгээний болон түвшингийн даалгавар хийж чадахгүй байна,
илтгэл бичих аргаас суралцах хүсэлтэй байгаагаа илэрхийлсэн
байна.

13. 59.3%
Хүүхдүүдийн хандлагийг өөрчлөх нь чухал байна. Сурагчид багш
нарын үгийг үл тоодог, ямар нэг асуудалд хайхрамжгүй ханддаг,
эцэг эхчүүдийн оролцоог нэмэгдүүлэх, ангийн багш болон хичээл
заадаг багш нар хамтарч ажиллах, сурагчдыг бие дааж сургах арга
барил болон хүмүүжил төлөвшил олгох аргуудыг судлах,
амжилттай ажиллаж байгаа багш нарын туршлагийг түгээн
дэлгэрүүлэх, хамтарч ажиллах зэрэг олон ажлуудыг зохион
байгуулах хэрэгтэй гэж үзсэн байна.

14. Дэвшүүлж буй асуудал
Багш нарын хамтын ажиллагааг сайжруулж эрчимжүүлэх, туршлагатай багш нар
залуу багш нартайгаа илүү ойр хамтарч ажилладаг байх.
Багаар ажиллаж хамтаар хөгжихийн үнэ цэн болон ач холбогдолыг таниулах,
хандлагыг өөрчлөх, туршлагаа бусадтайгаа хуваалцдаг, хамтарч ажиллах арга
барилд суралцах.
Сургалтын арга зүйгээ сайжруулж хичээл сургалтынхаа үйл ажиллагааг чанартай,
хүртээмжтэй зохион байгуулах, сурагчдыг бие дааж суралцах арга барилд сургах.
Цаашдаа танхимын сургалт болон цахим сургалтыг хослуулан авч явах хэрэгцээ
шаардлагат тулгуурлан ажиллах.
Сурагчид бие дааж хөгжих, онлайн орчноос мэдээллийг боловсруулах, хүлээж авч
боловсруулалт хийх арга барилыг эртнээс бэлтгэх, хөгжүүлэх.
Сурагчдын хүмүүжил төлөвшилийг сургуулийн орчин болон анги хамт олны дунд
хөгжүүлэх арга туршлагыг түгээн дэлгэрүүлж, дэмжиж ажиллах.

15. Дүгнэлт
Багшийн үндсэн үйл ажиллагаа бол сурагчдад чанартай, хүртээмжтэй,
оролцоог жигд хангасан үйлчилгээг үзүүлэхээс гадна сурагчдын авьяас
сонирхол, түвшин, хэрэгцээ, сурах үйлийг идэвхжүүлсэн олон аргуудыг судалж
хэрэгжүүлэх нь чухал юм аа. Тиймээс багш өөрийгөө олон талаар хөгжүүлэх,
эрэл хайлт хийх, бусад багш нартайгаа хамтарч ажиллах, туршлага судлах
зэрэг бүтээлч хандлагыг бий болгож ажиллах ёстой байна.
Багш болгон өөрийн гэсэн авьяас, мэргэжлийн ур чадвартай бөгөөд түүнийгээ
байнга хөгжүүлж байх хэрэгтэй. Багш нар голдуу хичээлээ бэлтгэх, сургалт
семинар, уралдаан тэмцээнд оролцох үедээ өөрийгөө хөгжүүлдэг гэж боддог ч
өөрийгөө хөгжүүлэх сонирхолтой өөр өөр аргуудыг байнга эрэл хийдэг байх.
Багшийн ажлын арга туршлага, судлагдахуун бүрийн онцлогийг тодруулж,
багш бүр өөрийн мэргэжлийн ур чадвараа дээшлүүлэх, харилцаа хандлагатаа
анхаарах, багш бүр өөр өөрийн туршлагаа бие биедээ зааж өгч хамтран
ажиллах, хамтын хөгжлийн үнэ цэнийг ойлгох.

16. Ном зүй
Б. Жадамба “ Танхим дахь мэдлэг бүтээх үйл явц” УБ 2003
М. Дэлгэржав. “ Сургалтын арга эрэл олз” УБ 2008
Ч. Лхагважав “ Сургалтын аргазүйн чиг хандлага “ УБ 1999 “ Сургалтын аргазүй”
Гэгээрлийн яамны хэвлэл
Ж. Даваа “Сурган хүмүүжүүлэх зүй” УБ2013
Ч. Байгалмаа “Багш мэргэжлийн хөгжил туршилт судалгаа” УБ 2013
Б. Жадамба, Ц. Батсуурь, Ц. Пүрэв-Очир, Д. Пүрэвдорж “Багш боловсролын
ирээдүй” УБ 2005