Download to read offline
Uploaded byGalbaatar Lkhagvasuren
ИРГЭНИЙ БОЛОН ЗАХИРГААНЫ ХЭРЭГ ШҮҮХЭД ХЯНАН ШИЙДВЭРЛЭХ АЖИЛЛАГААНД ШИНЖЭЭЧИЙН ДҮГНЭЛТ ГАРГУУЛАХ НЬ: АСУУДАЛ, АРГА ЗАМ
2017.12.15
Law◦
More Related Content
Similar to ИРГЭНИЙ БОЛОН ЗАХИРГААНЫ ХЭРЭГ ШҮҮХЭД ХЯНАН ШИЙДВЭРЛЭХ АЖИЛЛАГААНД ШИНЖЭЭЧИЙН ДҮГНЭЛТ ГАРГУУЛАХ НЬ: АСУУДАЛ, АРГА ЗАМ
ИРГЭНИЙ БОЛОН ЗАХИРГААНЫ ХЭРЭГ ШҮҮХЭД ХЯНАН ШИЙДВЭРЛЭХ АЖИЛЛАГААНД ШИНЖЭЭЧИЙН ДҮГНЭЛТ ГАРГУУЛАХ НЬ: АСУУДАЛ, АРГА ЗАМ
- 1. ИРГЭНИЙ БОЛОН ЗАХИРГААНЫХЭРЭГ ШҮҮХЭД ХЯНАН ШИЙДВЭРЛЭХ АЖИЛЛАГААНД ШИНЖЭЭЧИЙН ДҮГНЭЛТ ГАРГУУЛАХ НЬ: АСУУДАЛ, АРГА ЗАМ Л.Галбаатар Шүүхийн судалгаа, мэдээлэл, сургалтын хүрээлэн
- 2. Иргэний хэргийн шүүхээсхянан хэлэлцэж буй хэргийн дунджаар 3.1%-д нь шинжээчийн дүгнэлт гаргуулж байна. (33 хэрэг тутмын 1) Шүүхийн төрөл Шүүх хуралдаан хойшилж буй байдал /2015-2017/ Шүүх хуралдаанд хэлэлцүүлэхээр товлосон хэргийн тоо Хойшилсон тоо Шинжээч томилуулах үндэслэлээр хойшилсон Иргэний хэргийн шүүх 135726 53340 1569 Дүүргийн иргэний хэргийн шүүх 87101 42457 1203 Захиргааны хэргийн шүүх 18860 13827 103
- 3. Агуулга 1. Эрх зүйнзохицуулалт 2. Шүүхээс шинжээч томилж шинжилгээ хийлгэхэд тулгамдаж буй асуудал 3. Дүгнэлт 4. Санал
- 4.
- 5. Шинжилгээ хийх үндэслэл Шинжилгээ хийлгэхтухай хэргийн оролцогчийн хүсэлт /ИХШХШТХ 38.6, ЗХШХШТХ 20.1.3/ Хэргийн оролцогч хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны явцад шинжээч томилуулах эрхтэй /ИХШХШТХ 25.1.3, ЗХШХШТ 30.3.2/ Шинжилгээ хийх нөхцөл Хэрэг хянан шийдвэрлэхэд тусгай мэдлэг шаардагдах асуудлыг тодруулах /ИХШХШТХ 47.1, ЗХШХШТХ 40.1/ Бичмэл баримт хуурамч болох тухай мэдээллийг шалгах /ИХШХШТХ 110.3, ЗХШХШТХ 101.3/ Тухайн иргэний сэтгэцийн байдал, өөрийн үйл ажиллагааны учир холбогдлыг ойлгох, өөрийгөө зөв удирдаж чадах эсэх талаар дүгнэлт гаргуулах /ИХШХШТХ 142.1/
- 6. Шинжилгээний үр дүнг хэрэглэх Нотолгооныхэрэгсэл болгох /ИХШХШТХ 37.2, ЗХШХШТХ 31.2/ Шинжээчийн дүгнэлтийг шүүх хуралдаанд уншиж сонсгоно. /ИХШХШТХ 111.1, ЗХШХТХ 102.1/ Тухайн иргэний эрх зүйн чадамжийг тодорхойлох /ИХШХШТХ 143.1, 143.2/
- 7. • Хэргийн оролцогчшинжээчийг татгалзан гаргах эрхтэй /ИХШХШТХ 25.1.4; 92.2, ЗХШХТХ 20.1.4, 30.3.3/ • Иргэдийн төлөөлөгч шинжээчийг татгалзан гаргах хүсэлт гаргах эрхтэй /ИХШХШТХ 86.2.2/ • Шүүгч урьд нь уг хэргийг ХША-нд шинжээчээр оролцсон бол бол ХХША-нд оролцож болохгүй /ИХШХШТХ 91.1.1, ЗХШХШТ 84.1.1/ • Шүүх хуралдааны тэмдэглэлд шинжээчийн тайлбарыг бичнэ /ИХШХШТХ 96.1, ЗХШХТХ 88.1/ • Шүүх хуралдаанд оролцогч шинжээчийн дүгнэлтээс асуулт тавина /ИХШХШТХ 108.2, ЗХШХТХ 20.1.5, 30.3.5, 75.2.3, 102.2/ • Шинжээчийн хүсэлтээр шүүх бичмэл нотлох баримтыг шүүх хуралдаанд уншиж сонсгон, эд мөрийн баримтыг танилцуулна /ИХШХШТХ 110.1, ЗХШХТХ 101.1/ Шүүх хуралдааны оролцогч ба шинжээч
- 8. Шинжээчийн ажлын хөлс Шүүхээсгаргах зардал /ИХШХШТХ 52.1, ЗХШХТХ 44.1/ Зохигчоор нөхөн төлүүлэх /ИХШХШТХ 53.1.1, ЗХШХШТХ 44.3.1/ Тээвэр, байр, хоолны зардлыг албан томилолтын зардлын хэмжээгээр тодорхойлох /ИХШХШТХ 54.1.1, ЗХШХТХ 45.1.1/ Шинжээчийн ажлын хөлсийг шүүхээс төлсөн хэмжээгээр тодорхойлох /ИХШХШТХ 54.1.2, ЗХШХТХ 45.1.2/ Шинжээчийн ажлын хөлс, зардлыг нэхэмжлэгч, хариуцагчид хуваарила /ИХШХШТХ 56.1, ЗХШХТХ 47.1/ 2018 оны шүүхийн төсөвт “Шинжээч, орчуулагч, хэлмэрчийн зардал”-д нийт 90 сая төгрөг төсөвлөжээ
- 9.
- 10. График 1. Иргэнийхэргийн шүүх болон захиргааны хэргийн шүүхээс төлөөлөл болгож сонгосон шүүх, түүний захирамжийн тоо: 7 шүүх, 1094 захирамж, 2015.12.21-2017.09.30 187 55 224 296 108 143 81 0 50 100 150 200 250 300 350 СБД-ийн шүүх ЧД-ийн шүүх БГД-ийн шүүх БЗД-ийн шүүх СХД-ийн шүүх ХУД-ийн шүүх Нийслэлийн захиргааны хэргийн шүүх
- 11. График 2. Нэхэмжлэгч,хариуцагчийн зүгээс шинжээч томилуулах хүсэлт гаргасан байдал 78 27 108 28 0 20 40 60 80 100 120 СБД-ийн иргэний хэргийн шүүх ЧД-ийн иргэний хэргийн шүүх нэхэмжлэгч хариуцагч
- 12. График 3. Нийслэлдэх Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхээс хийлгэж буй шинжилгээний төрөл 4 8 8 13 20 21 Баримт бичигт хийх шинжилгээ бусад Тооцоолол, санхүү Гарын үсгийн хэв Барилга хоорондын зай, хэмжилт, ашиглалт, норм дүрэм Газрын давхцал, хэмжилт 0 5 10 15 20 25
- 13. График 4. Дүүргийниргэний хэргийн анхан шатны шүүхээс хийлгэж буй шинжилгээний төрөл 22 23 33 40 54 62 77 125 91 113 169 172 0 20 40 60 80 100 120 140 160 180 200 газрын хэмжилт нас тогтоох гэм хорын хохирлын тооцоо, гэмтлийн зэрэг техник, тоног төхөөрөмжийн шинжилгээ, үнэлгээ санхүү, аудитын тооцоолол ажлын гүйцэтгэлтэй холбоотой шинжилгээ асрамж тогтоох барилгын хийц, чанар бусад гарын үсэг эцэг тогтоох эд хөрөнгийн үнэлгээ
- 14. Хүснэгт 1. Шинжээчийндүгнэлт гаргах хугацаа /шүүгчийн захирамжид дурдсанаар/ Шүүхийн нэр Дундаж хугацаа Доод хугацаа Дээд хугацаа Сүхбаатар дүүргийн Иргэний хэргийн анхан шатны шүүх 28 хоног 5 хоног 92 хоног Нийслэл дэх Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүх 105 хоног 11 хоног 416 хоног
- 15. График 5. Шинжээчийндүгнэлт гаргах хугацаа /шүүгчийн захирамжид дурдсанаар/ 5 1128 10592 416 0 50 100 150 200 250 300 350 400 450 СБД-ийн Иргэний хэргийн анхан шатны шүүх Нийслэл дэх Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүх доод хугацаа дундаж хугацаа дээд хугацаа
- 16. Хүснэгт 2. Шинжээчийндүгнэлт гаргах хугацаа, хувиар /шүүгчийн захирамжид дурдсанаар/ Шүүхийн нэр 1 сар хүртэлх хугацаа өгсөн захирамжийн тоо, хувь 1-2 сарын хугацаа өгсөн захирамжийн тоо 2-3 сарын хугацаа өгсөн захирамжийн тоо 3-6 сарын хугацаа өгсөн захирамж ийн тоо 6 сараас дээш хугацаа өгсөн захирамж ийн тоо Сүхбаатар дүүргийн Иргэний хэргийн анхан шатны шүүх 113, 63% 51, 29% 11, 6% 2, 1% 3, 1% Нийслэл дэх Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүх 5, 6% 17, 21% 8, 10% 45, 56% 6, 7%
- 17. График 6. Шүүхээстогтоосон хугацаанд ирүүлээгүй, хугацаа хоцорч ирүүлсэн шинжээчийн дүгнэлт, хувиар 73% 9% 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% Иргэний хэргийн анхан шатны шүүх /СБД, ЧД, БГД, БЗД, СХД, ХУД/ Нийслэл дэх захиргааны хэргийн анхан шатны шүүх
- 18. График 7. Шинжээчээртомилдог байгууллагын төрөл 33% 36% 29% 54% 38% 10% 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% Дүүргийн Иргэний хэргийн анхан шатны шүүх Нийслэл дэх Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүх Шүүхийн шинжилгээний үндэсний хүрээлэн Бусад төрийн байгууллага Компани, төрийн бус байгууллага, иргэн
- 19. • ИХШХША-нд хувийнхэвшлийн буюу эд хөрөнгийн үнэлгээний чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулдаг олон байгууллага /77/ шинжээчийн дүгнэлт гаргахад оролцож байна. • Хөрөнгө үнэлгээний төв ХХК, Итгэлт эстимит ХХК, Лэндс ХХК, Эм эм инженеринг ХХК-ийн хувьд 1 жилийн хугацаанд 10-аас дээш удаа шинжээчийн дүгнэлт гаргах чиг үүрэгтэйгээр оролцсон байна. • Шинжээчийн дүгнэлт гаргахад оролцсон байгууллагын 40 гаруй хувь нь дурдсан хугацаанд 1-ээс дээш удаа шинжээчийн дүгнэлт гаргасан
- 20. График 8. Шинжилгээхийхээс татгалзсан байдал 714 81 29 7 0 100 200 300 400 500 600 700 800 Дүүргийн иргэний хэргийн анхан шатны шүүх Нийслэл дахь Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүх Шинжилгээ хийхээс татгалзсан буюу дүгнэлт хийх боломжгүй тухай хариу Шинжээч томилсон захирамжийн тоо
- 21. Хүснэгт 4. Гэрбүлийн холбогдолтой хэрэгт шүүхээс томилогдсон шинжээчийн үйл ажиллагаанд учирч буй бэрхшээл № Тулгамдаж байгаа асуудлууд Эзлэх хувь 1 Санхүүгийн бэрхшээлтэй байнга тулгарах 37.6% 2 Шинжээчийн дүгнэлтийг хүлээн зөвшөөрөхгүй үгүйсгэх хандлагатай, дайрч доромжлох зэргээр дүгнэлт гаргаж байгаа мэргэжилтний аюулгүй байдалд нөлөөлөх 21% 3 Батлагдсан нэгдсэн стандарт, арга зүй байхгүй 12.6% 4 Зохигчийн аль нэг талтай уулзахад харилцаа холбооны хувьд бэрхшээл тулгарах, үл ойлголцол үүсэх 12.5% 5 Чадваржсан, туршлагатай баг дутмаг байх 8.4% 6 Тухайн нөхцөл байдлыг бодитой, үнэн зөв дүгнэхэд алдаа гарах 8.4% 7 Шинжээчдийн мэдлэг дутмаг байх 8.4% 8 Цаг их зарцуулдаг тул өөрийн үндсэн ажил алдагдах 8.4% 9 Эрх зүйн орчин тодорхой биш, хуулийн зүйл заалтууд дүгнэлт гаргахад зөрчилдөх 8.4% 10 Шүүхийн захирамж хугацаа алдаж ирэх, дүгнэлт гаргах хугацаа нь богино байх 8.4% 11 Нэхэмжлэл гаргасан тал хайхрамжгүй хандах, өөрсдийгөө өмгөөлсөн байдлаар бусдыг буруутгах 4.2% 12 Тусгай уулзалтын өрөө байдаггүй 4.2% 13 Шүүхийн захирамжид дүгнэлтийг аль нэг талд гаргуулах асуултууд орсон байдаг 4.2% 14 Хүний нөөцөөс хамаараад нэг удаагийн нөхцөл байдлын үнэлгээгээр дүгнэлт гаргах 4.2% 15 Эрх мэдэлтэй албан тушаалтны дарамт шахалт их байх 4.2%
- 22.
- 23. 1. Иргэний болонзахиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх ажиллагаан дахь шинжээчийн дүгнэлт гаргуулах зохицуулалт ижил хэдий ч энэ талын практик харилцан адилгүй байна. 2. Шинжээч томилуулах хүсэлтийг зөвхөн нэхэмжлэгч гэлгүйгээр хэргийн оролцогчид адилхан гаргаж байна. 3. Шинжээчийн дүгнэлт гаргуулах талаар жишиг хугацаа байхгүй буюу хугацааны талаар тодорхойгүй байдал тогтсон байна. 4. Шинжээчийн дүгнэлт гаргуулах хугацааны талаар иргэний болон захиргааны хэргийн шүүхэд эрс ялгаатай практик тогтсон байна. 5. Шинжээчийн дүгнэлт гаргах үйл ажиллагаа нь урт хугацаанд үргэлжилж, шүүн таслах үйл ажиллагаанд хүндрэл учруулах, улмаар шүүхэд итгэх олон нийтийн итгэлийг алдах эрсдэлтэй болжээ. Энэ нь шинжээчээр томилсон этгээдийн зүгээс шинжээчийн дүгнэлт гаргахаас татгалзах, шүүхээс тогтоосон хугацаанд шинжээчийн дүгнэлтийг ирүүлэхгүй байх зэргээр илэрч байна. 6. Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх ажиллагааны явцад нийтлэг байдлаар хийж буй 10 төрлийн шинжилгээ, захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх ажиллагааны явцад нийтлэг байдлаар хийж буй 5 төрлийн шинжилгээ байна.
- 24. 7. Шүүхийн шинжилгээнийүндэсний хүрээлэнгийн хувьд иргэний болон захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх ажиллагаан дахь шинжээчийн дүгнэлт гаргуулах үйл ажиллагаанд оролцоо багатай буюу ихгүй хэсгийг эзэлж байна. 8. Шүүхийн шинжилгээний үндэсний хүрээлэнгээс бусад төрийн байгууллагыг цөөнгүй удаа шинжээчийн дүгнэлт гаргуулахаар томилж буй нь шинжээчийн дүгнэлтийн чанар, үр дүнд сөргөөр нөлөөлж болзошгүй байна. 9. Хэргийн оролцогчдын хувьд шинжээчийн дүгнэлт гаргах үйл ажиллагааг дэмжихгүй байх буюу эс үйлдэхүйгээр саад учруулах байдал ажиглагдаж байна. 10. Шинжээчийн дүгнэлт гаргах этгээдийн хувьд шинжилгээний асуудлаас гадна шүүн таслах үйл ажиллагааны онцлог, нөхцөлийн талаарх мэдлэг, арга барил хангалтгүй байна. 11. Шинжээч томилох, түүний зардлыг төлөхтэй холбоотой хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны хууль болон тухайн оны улсын төсвийн тухай хуулийн уялдаагүй байдал, шүүхийн төсөвт шинжээчийн зардлыг тусгайлан төлөвлөдөггүй, шинжээчийн ажлын хөлсийг шүүхийн болон талуудын аль нь урьдчилан төлөх эсэхээс хамаарч шүүн таслах үйл ажиллагаанд шинжээчийн дүгнэлт гаргуулах үйл ажиллагаанд хүндрэл учирч байна.
- 25.
- 26. Шүүх, шүүхийн захиргааныүйл ажиллагаатай холбоотой бэрхшээл Шийдвэрлэх арга зам Хэргийн оролцогчтой холбоотой бэрхшээл Шинжээчтэй холбоотой бэрхшээл Хууль тогтоомжтой холбоотой бэрхшээл
- 27. 1. Иргэний болонзахиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх ажиллагаан дахь шинжээчийн дүгнэлт гаргуулах үйл ажиллагаанд нэгдмэл практик тогтооход анхаарах. 2. Шинжээчийн дүгнэлт гаргуулах үйл ажиллагаанд нэхэмжлэгч, хариуцагчдын оролцоог нэмэгдүүлэх буюу тэдгээрийг шинжээчтэй хамтран ажиллахад зохих үүрэгтэй оролцуулах. 3. Эрх зүйн зохицуулалт буюу түүний хэрэгжилтийн практик тогтоох замаар шинжээчийн дүгнэлт гаргуулах жишиг хугацаа /дээд, доод, дундаж хугацаа/ бий болгох. Үүний тулд шинжээчийн дүгнэлт гаргадаг байгууллагуудын саналыг авах буюу шинжээчийн дүгнэлт гаргах хугацаа, нөхцөлийн талаарх мэдээллийг гаргуулж, мэдээллийн сан үүсгэх. Ийм мэдээллийн санг шүүгчдэд зөвлөмж хэлбэрээр хүргүүлэх. 4. Шинжээчийн дүгнэлт гаргуулах хугацааны талаар иргэний болон захиргааны хэргийн шүүх адил практик тогтоох. Үүний тулд иргэний болон захиргааны хэргийн шүүхийн аль алинд шинжээчийн дүгнэлт гаргах боломжтой хуулийн этгээд, иргэдийн мэдээллийн нэгдсэн сан үүсгэж ашиглах. 5. Шинжээчийн дүгнэлт гаргах үйл ажиллагааг өрсөлдүүлэх буюу шинжээчийн дүгнэлт гаргах сонирхол бүхий хуулийн этгээд, иргэдийн шинжээчийн дүгнэлт гаргах хугацаа, чанар, бусад нөхцөлийн талаарх дэлгэрэнгүй болон хураангуй жагсаалтыг бэлтгэх буюу тийм жагсаалтыг тухай бүр шинэчилж, хэргийн оролцогч, шүүгчдэд гарын авлага, зөвлөмж байдлаар цахим болон цаасан хэлбэрээр танилцуулж байх. 6. Иргэний болон захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх ажиллагааны явцад хийгдэж буй нийтлэг шинжилгээ буюу шинжээчийн дүгнэлтийн талаар нэгдмэл зохицуулалт, практик тогтоох. Үүний тулд энэ чиглэлээр шинжээчийн дүгнэлт гаргах байгууллага, иргэний дэлгэрэнгүй жагсаалт бий болгох.
- 28. 7. Шинжээчийн дүгнэлтгаргах боломж, сонирхол бүхий хуулийн этгээд, иргэдийг шүүхийн тамгын газраас судлан бүртгэж иргэний болон захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх үйл ажиллагаанд албан ёсоор буюу гэрээ, хамтран ажиллах санамж бичгийн үндсэн дээр татан оролцуулах. Ийм шинжээчийн дүгнэлт гаргах боломжтой этгээдийн мэдээллийн сангийн бүтэц, агуулгыг шүүхийн захиргааны байгууллага тогтмол шинэчилж, шүүгч, иргэдэд нээлттэй байлгах. 8. Шүүхийн шинжилгээний үндэсний хүрээлэнгээс бусад төрийн байгууллагыг шинжээчийн дүгнэлт гаргуулах үйл ажиллагаанд оролцуулах явдлыг багасгах буюу хувийн хэвшлийн мэргэшсэн байгууллага, иргэнийг шинжээчийн дүгнэлт гаргах үйл ажиллагаанд зохион байгуулалттайгаар татан оролцуулах. 9. Шинжээч томилоход хэргийн оролцогчдын саналыг авах, шинжээчийн жагсаалтаас сонгуулах зэргээр шинжээчийн дүгнэлт гаргах үйл ажиллагаанд хэргийн оролцогчдын дэмжлэгийг авах нөхцөл бүрдүүлэх. 10. Цаашид шинжээчийн дүгнэлт гаргах үйл ажиллагаа эрхлэх иргэн, хуулийн этгээдийг шинжилгээ хийх арга барил болон шүүн таслах үйл ажиллагаан дахь эрх үүрэг, оролцооны талаар мэргэшүүлэх буюу тогтмол сургалтад хамруулж байх. 11. Шинжээчийн зардал, ажлын хөлстэй холбоотой хүндрэлийг шийдэхийн тулд 1/ талууд өөрсдөө шинжээчээ сонгож, гэрээ байгуулан ажиллуулах, 2/ шинжээчийн ажлын хөлс шүүхээс урьд нь төлж байсан хэмжээтэй дүйцэхүйц байх, 3/ шинжээчийн хөлс хэт өндөр байхаас сэргийлэх буюу талуудын шударга шүүхээр хэргээ шийдүүлэх эрхийг зөрчихгүй байх талаас нь хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулах. Үүний тулд шүүхийн захиргаанаас шинжээчээр ажиллах боломжтой хувь хүн, хуулийн этгээдийн мэдээллийг тэдгээрийн ур чадвар, ажлын хөлсийг нь жишиг болгон бүрдүүлж, хэргийн оролцогчдод нээлттэй танилцуулж байх шаардлагатай байна.
- 29.