Download to read offline
การปฐมพยาบาล
- 1. การปฐมพยาบาลและการเคลื่อนย้ายผู้ป่วย โดย นาย รังสรรค์ คงเพ็ชรศักดิ์ โรงเรียนเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระศรีนครินทร์กาญจนบุรี ในพระราชูปถัมภ์สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาสยามบรมราชกุมารี
- 2. หลักการปฐมพยาบาล การปฐมพยาบาล หมายถึง การให้ความช่วยเหลือต่อผู้บาดเจ็บ หรือผู้เจ็บป่วยณ สถานที่เกิดเหตุ โดยใช้อุปกรณ์เท่าที่หาได้ ขณะนั้น หลังจากนั้นส่งผู้บาดเจ็บให้อยู่ภายใต้ความดูแลของแพทย์
- 3. วัตถุประสงค์ของการปฐมพยาบาล 1. เพื่อช่วยชีวิต 2. ลดความรุนแรงภาวะไม่พึงประสงค์ 3. เพื่อป้องกันความพิการ 4. บรรเทาความเจ็บปวดทรมาน 5. ช่วยให้กลับคืนสู่สภาพเดิม
- 4. การปฐมพยาบาลเบื้องต้น การปฐมพยาบาลผู้ป่วยกะทันหัน 1.การเป็นลมธรรมดา 1. เมื่อมีอาการเวียนศีรษะ หน้ามืดตาพร่าลาย ให้รีบนั่ง อาจนั่งในท่า โน้มศีรษะลงมาอยู่ระหว่างเข่า และพยายามสูดหายใจเข้าลึก ๆ 2. กรณีพบผู้ที่เป็นลมหมดสติประเภทนี้ ให้ช่วยเหลือ โดยจัดท่าให้ผู้เป็น ลมนอนหงายราบ ให้ศีรษะต่าอาจหาวัสดุรอง ยกปลายเท้าให้สูงประมาณ 1 ฟุต ให้หันหน้าตะแคงไปข้างใดข้างหนึ่ง คลายเสื้อผ้าให้หลวม อย่าให้ คนมุงดู เพราะต้องการให้อากาศถ่ายเทได้ดี ให้ดมแอมโมเนีย หรือยาดม ใช้ผ้าชุบน้า เช็ดหน้าให้ ถ้าอาการไม่ดีขึ้นควรนาส่งโรงพยาบาล
- 5. 2.การเป็นลมแดด 1. เมื่อมีอาการเวียนศีรษะ หน้ามืดตาพร่าลายให้รีบนั่งลงและพยายาม สูดหายใจเข้าลึก ๆ 2. กรณีพบผู้เป็นลมหมดสติประเภทนี้ ให้ช่วยเหลือโดยนาผู้เป็นลมเข้า ในที่ร่มหรือในที่มีอากาศเย็น จัดท่าให้ ผู้เป็นลมนอนหงายราบ คลายเสื้อผ้าให้หลวมอย่าให้คนมุงดู เพราะต้องการให้อากาศถ่ายเทได้ ดี ใช้ผ้าชุบน้าธรรมดาหรือ น้าเย็น หรือน้าแข็งเช็ดหน้า ตัว แขนและ ชา ให้เพื่อคลายความร้อนในร่างกายลง ถ้าผู้เป็นลมฟื้ นคืนสติให้ดื่มน้า ผสมเกลือเล็กน้อย (ผสมน้า 1 แก้ว กับเกลือครึ่งช้อนกาแฟ) จิบที่ละ น้อย บ่อย ๆ ครั้ง ถ้าอาการไม่ดีขึ้นควรนาส่งโรงพยาบาล
- 6. 3.การเป็นลมชัก 1. มีสติก่อนพยาบาล คนปฐมพยาบาลต้องตั้งสติให้ดี อย่ากลัวจนเกินเหตุอย่าลืมว่าคนป่วยเขากาลังรอ ความช่วยเหลือจากคุณอยู่ ถ้าคุณเองยังเอาตัวไม่รอดแล้วจะไปช่วยเขาได้หรือ 2. ที่โล่งไม่มีสิ่งกีดขวาง เพราะเวลาที่คนป่วยชัก แขนขาอาจจะไปกวาดโดนสิ่งของให้ล้มลงมาทับ หรืออาจ ดิ้นไปชนของแข็งๆ อย่างพวกโต๊ะ ตู้ เตียง คนพยาบาลจึงต้องรีบหามคนป่วยออกมา นอนในที่โล่งที่ไม่มีอะไรเกะกะ เพื่อป้องกันอันตรายล่วงหน้า 3. จับนอนตะแคง ท่านี้ เป็นท่าที่จะป้องกันไม่ให้ของที่อยู่ในช่องปาก ไม่ว่าจะเป็นเสมหะ อาหาร ลิ้น หรือน้าลายเข้าไปอุดตันหลอดลม จึงควรจะจับคนป่วยนอนตะแคงให้ศีรษะต่า เล็กน้อย หรือถ้าไม่สะดวกเพราะคนป่วยกาลังดิ้นก็อาจจะให้นอนหงาย แต่ให้หัน ศีรษะไปข้างใดข้างหนึ่งแทนก็ได้
- 7. 4. ปลดเสื้อผ้าให้สบาย เวลานี้ คนป่วยต้องการอากาศหายใจเป็นจานวนมากซึ่งเสื้อผ้ารัดๆ อาจจะไปบีบให้ หายใจไม่สะดวก จึงต้องปลดกระดุมเสื้อและตะขอกางเกงออกเพื่อให้อากาศเข้าปอด ได้
- 8. วิธีการเคลื่อนย้ายผู้ป่วย 1. การเคลื่อนย้ายโดยผู้ช่วยเหลือคนเดียว วิธีที่ 1 พยุงเดิน เหมาะสาหรับผู้ป่วยที่รู้สึกตัวดี แต่แขนหรือขาข้างใดข้าง หนึ่งเจ็บ (เฉพาะส่วนล่าง) วิธีเคลื่อนย้าย ผู้ช่วยเหลือยืนเคียงข้างผู้ป่วย หันหน้าไปทางเดียวกัน แขน ข้างหนึ่งของผู้ป่วยพาดคอ ผู้ช่วยเหลือจับมือผู้ป่วยไว้ ส่วนแขนอีกข้างหนึ่งของผู้ ช่วยเหลือโอบเอวและพยุงเดิน
- 9. วิธีที่ 2 การอุ้มวิธีนี้ ใช้กับผู้บาดเจ็บที่มีน้าหนักตัวน้อย หรือในเด็กซึ่งไม่มีบาดแผลรุนแรง หรือ กระดูกหักโดยการช้อนใต้เข่าและประคองด้านหลัง หรืออุ้มทาบหลังก็ได้
- 10. วิธีที่ 3วิธีลาก เหมาะที่จะใช้ในกรณีฉุกเฉิน เช่น เกิดไฟไหม้ ถังแก็สระเบิด หรือตึกถล่ม จาเป็นต้องเคลื่อนย้ายออกจากที่เกิดเหตุให้เร็วที่สุด อาจปฏิบัติได้หลายวิธี ผู้ช่วยเหลืออาจะจะลากโดยใช้มือสอดใต้รักแร้ลากถอยหลัง หรือจับข้อเท้าลากถอยหลังก็ ได้ ไม่ควรลากไปด้านข้างของผู้บาดเจ็บ ต้องระวังไม่ให้ส่วนของร่างกายโค้งงอ โดยเฉพาะ ส่วนของคอและลาตัว การลากจะลดอันตรายลงถ้าใช้ผ้าห่มหรือเสื่อ หรือ แผ่นกระดานรอง ลาตัวผู้บาดเจ็บ
- 11. 2. การเคลื่อนย้ายผู้ป่วยโดยผู้ช่วยเหลือสองคน วิธีที่ 1 อุ้มและยก เหมาะสาหรับผู้ป่วยรายในรายที่ไม่รู้สึกตัว แต่ไม่ควรใช้ในรายที่มีการ บาดเจ็บของลาตัว หรือกระดูกหัก
- 12. วิธีที่ 2 นั่งบนมือทั้งสี่ที่จับประสานกันเป็นแคร่เหมาะสาหรับผู้ป่วยในรายที่ขา เจ็บแต่รู้สึกดีและสามารถใช้แขนทั้งสองข้างได้ วิธีเคลื่อนย้าย ผู้ช่วยเหลือทั้งสองคนใช้มือขวากาข้อมือซ้ายของตนเอง ขณะเดียวกันก็ใช้มือซ้ายกามือขวาซึ่งกันและกัน ให้ผู้ป่วยใช้แขนทั้งสองยันตัวขึ้น นั่งบนมือทั้งสี่ที่จับประสานกันเป็นแคร่ แขนทั้งสองของผู้ป่วยโอบคอผู้ช่วยเหลือ จากนั้นวางผู้ป่วยบนเข่าเป็นจังหวะที่หนึ่ง และอุ้มยืนเป็นจังหวะที่สอง แล้วจึงเดิน ไปพร้อมๆ กัน
- 13. วิธีที่ 3การพยุงเดิน วิธีนี้ ใช้ในรายที่ไม่มีบาดแผลรุนแรง หรือกระดูกหักและผู้บาดเจ็บยัง รู้สึกตัวดี
- 14. 3. การเคลื่อนย้ายผู้ป่วยโดยผู้ช่วยเหลือสามคน วิธีที่ 1 อุ้มสามคนเรียง เหมาะสาหรับผู้ป่วยในรายที่ไม่รู้สึกตัว ต้องการอุ้มขึ้นวางบน เตียงหรืออุ้มผ่านทางแคบๆ วิธีเคลื่อนย้าย ผู้ช่วยเหลือทั้งสามคนคุกเข่าเรียงกันในท่าคุกเข่าข้างเดียว ทุกคนสอดมือ เข้าใต้ตัวผู้ป่วย และอุ้มพยุงไว้ตามส่วนต่าง ๆ ของร่างกายดังนี้ คนที่ 1 สอดมือทั้งสองเข้าใต้ตัวผู้ป่วยตรงบริเวณคอและหลังส่วนบน คนที่ 2 สอดมือทั้งสองเข้าใต้ตัวผู้ป่วยตรงบริเวณหลังส่วนล่างและก้น คนที่ 3 สอดมือทั้งสองเข้าใต้ขา ผู้ช่วยเหลือคนที่อ่อนแอที่สุดควรเป็นคนที่ 3 เพราะรับน้าหนักน้อยที่สุด เมื่อจะยก ผู้ป่วยผู้ช่วยเหลือทั้งสามคน จะต้องทางานพร้อมๆ กัน โดยให้คนใดคนหนึ่งเป็นออกคาสั่ง ขั้นแรก ยกผู้ป่วยพร้อมกันและวางบนเข่า จากท่านี้ เหมาะสาหรับจะยกผู้ป่วยขึ้นวางบนเปล ฉุกเฉินหรือบนเตียง แต่ถ้าจะอุ้มเคลื่อนที่ผู้ช่วยเหลือทั้งสามคน จะต้องประคองตัวผู้ป่วยใน ท่านอนตะแคง และอุ้มยืน เมื่อจะเดินจะก้าวเดินไปทางด้านข้างพร้อมๆ กัน และถ้าจะวาง ผู้ป่วยให้ทาเหมือนเดิมทุกประการ คือ คุกเข่าลงก่อนและค่อย ๆ วางผู้ป่วยลง
- 15. วิธีที่ 2การใช้คน 3 คน วิธีนี้ ใช้ในรายที่ผู้บาดเจ็บนอนหงาย หรือ นอนคว่าก็ได้ ให้คางของ ผู้บาดเจ็บยกสูงเพื่อเปิดทางเดินหายใจ 1. ผู้ปฐมพยาบาล 2 คนคุกเข่าข้างลาตัวผู้บาดเจ็บข้างหนึ่ง อีกข้างหนึ่งผู้ปฐมพยาบาล อีก 1 คน คุกเข่าข้างลาตัวผู้บาดเจ็บ 2. ผู้ปฐมพยาบาลคนที่ 1 ประคองที่ศีรษะและไหล่ผู้บาดเจ็บ มืออีกข้างหนึ่งรองส่วนหลัง ผู้บาดเจ็บ 3. ผู้ปฐมพยาบาลคนที่ 2 อยู่ตรงข้ามคนที่ 1 ใช้แขนข้างหนึ่งรองหลังผู้บาดเจ็บ เอามือ ไปจับมือคนที่ 1 อีกมือหนึ่งรองใต้สะโพกผู้บาดเจ็บ 4. ผู้ปฐมพยาบาลคนที่ 3 มือหนึ่งอยู่ใต้ต้นขาเหนือมือคนที่ 2 ที่รองใต้สะโพก แล้วเอา มือไปจับกับมือคนที่ 2 ที่รองใต้สะโพกนั้น ส่วนมืออีกข้างหนึ่งรองที่ขาใต้เข่า 5. มือคนที่ 1 และคนที่ 2 ควรจับกันอยู่ระหว่างกึ่งกลางลาตัวส่วนบนของผู้บาดเจ็บ ผู้ ปฐมพยาบาลจะต้องให้สัญญาณลุกขึ้นยืนพร้อม ๆ กัน
- 16. การเคลื่อนย้ายผู้ป่วยโดยใช้ผ้าห่ม ใช้กรณีที่ไม่มีเปลหามแต่ไม่เหมาะกับผู้ป่วยที่ได้รับบาดเจ็บบริเวณหลัง วิธีเคลื่อนย้าย พับผ้าห่มตามยาวทบกันเป็นชั้น ๆ 2-3 ทบ โดยวิธีการพับผ้าห่มพับ เช่นเดียวกับการพับกระดาษทาพัด วางผ้าห่มขนาบชิดตัวผู้ป่วยทางด้านข้าง ผู้ช่วยเหลือ คุกเข่าลงข้างตัวผู้ป่วยอีกข้างหนึ่ง จับผู้ป่วยตะแคงตัวเพื่อให้นอนบนผ้าห่ม แล้วดึงชายผ้าห่ม ทั้งสองข้างออก เสร็จแล้วจึงม้วนเข้าหากัน จากนั้นช่วยกันยกตัวผู้ป่วยขึ้น ผู้ช่วยเหลือคนหนึ่ง ต้องประคองศีรษะผู้ป่วย โดยเฉพาะผู้ป่วยที่สงสัยว่า ได้รับบาดเจ็บที่คอหรือหลัง