ชนิดและการกระจายพันธุ์ของพืชต่างถิ่นรุกรานในอุทยานแห่งชาติ

1. ชนิดและการกระจายพันธุ์ของพืชต่างถิ่นรุกราน
ในอุทยานแห่งชาติ
Species and Distribution of Invasive
Alien Plants in the National Park
โดย
คมเชษฐา จรุงพันธ์ และคณะ
ศูนย์ศึกษาและวิจัยอุทยานแห่งชาติทางบก จังหวัดพิษณุโลก

2. บทนา
1. เป็นภัยคุกคามต่อความหลากหลายทางชีวภาพ และระบบนิเวศ
2. มีการแพร่ระบาดเข้าสู่พื้นที่ป่าอนุรักษ์ มาเป็นเวลานานแล้ว
3. ส่งผลกระทบต่อระบบนิเวศของท้องถิ่นเดิม
4. มาตรา 8 (h) ของอนุสัญญาว่าด้วยความหลากหลายทางชีวภาพ
5. มติคณะรัฐมนตรี 28 เม.ย. 52 : กาหนดมาตรการ 4 ด้าน /
แนวทางปฏิบัติ 15 เรื่อง กอส. : หน่วยงานหลัก 10 เรื่อง/สนับสนุน 2เรื่อง

3. วัตถุประสงค์
1. เพื่อศึกษาชนิด และการกระจายของจานวนชนิดพันธุ์พืชต่างถิ่น
ตามทะเบียนชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่ควร ป้องกัน ควบคุม และกาจัด
ของประเทศไทย รายการ 1 ชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่รุกรานแล้ว
บริเวณเส้นทางเข้าถึงแหล่งนันทนาการ/ เขตบริการของ
อุทยานแห่งชาติ 3 แห่ง คือ ภูหินร่องกล้า น้าหนาว และ
ทุ่งแสลงหลวง ระหว่างปี พ.ศ. 2553 - 2556
2. เพื่อประเมินสถานการณ์ระดับความรุนแรงของพืชต่างถิ่น

4. วัตถุประสงค์
3. เพื่อศึกษาความสัมพันธ์ของการกระจายจานวนชนิดพันธุ์
พืชต่างถิ่น กับปัจจัยแวดล้อมในพื้นที่ ได้แก่
1) ความยาวของเส้นทางการเข้าถึง
2) จานวนยานพาหนะ
3) จานวนนักท่องเที่ยว
4) ระดับความสูงจากระดับน้าทะเลปานกลาง
5) อุณหภูมิเฉลี่ยต่อปี

5. อุปกรณ์และวิธีการ
1. สถานที่ศึกษา บริเวณเส้นทางเข้าถึงแหล่งนันทนาการ/เขตบริการ
อุทยานแห่งชาติ : ภูหินร่องกล้า น้าหนาว ทุ่งแสลงหลวง
ระหว่างปี พ.ศ. 2553 - 2556

6. อุปกรณ์และวิธีการ
2. การเก็บข้อมูล
2.1 วางแปลงสารวจ (systematic plot sampling) ขนาด 2 x 2 ม.

7. อุปกรณ์และวิธีการ
อช. ภูหินร่องกล้า
ระยะทาง = 1,600 เมตร
แปลงตัวอย่างฯ = 34 แปลง

8. อุปกรณ์และวิธีการ

9. อุปกรณ์และวิธีการ
อช. น้าหนาว
ระยะทาง = 1,700 เมตร : แปลงตัวอย่างฯ = 36 แปลง

10. อุปกรณ์และวิธีการ

11. อุปกรณ์และวิธีการ
อช. ทุ่งแสลงหลวง
ระยะทาง = 2,200 เมตร : แปลงตัวอย่างฯ = 46 แปลง

12. อุปกรณ์และวิธีการ

13. อุปกรณ์และวิธีการ
2.2 ศึกษาการกระจาย
จานวนชนิดพันธุ์พืชต่างถิ่นรุกราน
ตามทะเบียน ชนิดพันธุ์ต่างถิ่น ที่ควร
ป้องกัน ควบคุม กาจัดของประเทศไทย
(สานักงานนโยบายและแผนทรัพยากร
ธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ,2552)
รายการ 1
ชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่รุกรานแล้ว

14. อุปกรณ์และวิธีการ
3. วิเคราะห์ข้อมูล
3.1 ประเมินสถานการณ์ความรุนแรงของพืชต่างถิ่น ตามวิธีการ
ของนิรัตน์ และคณะ (2551) ความถี่ (%F) พื้นที่ปกคลุม (%C)
ตัวชี้วัดระดับความรุนแรง
ระดับ
ความรุนแรง
1
(น้อยมาก )
2
(น้อย)
3
(ปานกลาง)
4
(มาก)
5
(มากที่สุด)
% F < 1 1-10 11-25 26-50 > 50
% C < 1 1-10 11-25 26-50 > 50

15. ปัจจัยแวดล้อม อุทยานแห่งชาติ
ภูหินร่องกล้า น้าหนาว ทุ่งแสลงหลวง
1.ความยาวของเส้นทางการเข้าถึง (เมตร) 1,600 1,700 2,200
2.จานวนยานพาหนะ1 (คัน) 7,9783 4,9233 1,3132,4
3.จานวนนักท่องเที่ยว1 (คน) 36,9923 19,7223 7,4802,4
4.ระดับความสูงจากระดับน้าทะเลปานกลาง (เมตร) 1,129 830 464
5.อุณหภูมิเฉลี่ยต่อปี (องศาเซลเซียส) 21.9 23.8 26.3
1 เฉลี่ยสถิตในเดือน ธันวาคม พ.ศ. 2551 - 2555 (เดือนที่มีจานวนยานพาหนะ และจานวนนักท่องเที่ยวมากที่สุดในรอบ 1 ปี )
2 หน่วยพิทักษ์อุทยานแห่งชาติ ที่ สล.2 (น้าตกแก่งโสภา) ที่มา: 3 สานักอุทยานแห่งชาติ (2557) 4 อุทยานแห่งชาติทุ่งแสลงหลวง (2557)
อุปกรณ์และวิธีการ
3.2 ศึกษาความสัมพันธ์ การกระจายจานวนชนิดพันธุ์พืชต่างถิ่น :
ปัจจัยแวดล้อมในพื้นที่ศึกษา

16. ผลการศึกษา
1. พบการกระจายของจานวนชนิดพันธุ์พืชต่างถิ่น ตามทะเบียนฯ
รายการ 1 จานวน 13 ชนิด (จาก 24 ชนิด)

17. ผลการศึกษา
อช.ภูหินร่องกล้า
1.สาบเสือ
2.กระถินยักษ์
3.แว่นแก้ว
4.สาบหมา
5.ปืนนกไส้
6.ผักเผ็ดแม้ว
7.หญ้ายาง
8.ทหารกล้า
9.ผกากรอง
อช.น้าหนาว
1.สาบเสือ
2.กระถินยักษ์
3.แว่นแก้ว
4.หญ้าคา
5.ไมยราบเลื้อย
6.แมงลักคา
7.ขจรจบดอกเล็ก
อช.ทุ่งแสลงหลวง
1.สาบเสือ
2.กระถินยักษ์
3.หญ้าคา
4.ไมยราบเลื้อย
การกระจาย
ของพืชต่างถิ่นฯ
ใน พื้นที่ศึกษา

18. ผลการศึกษา 2. สถานการณ์ระดับความรุนแรงของพืชต่างถิ่น
ชนิดพันธุ์ อุทยานแห่งชาติภูหินร่องกล้า อุทยานแห่งชาติน้าหนาว อุทยานแห่งชาติทุ่งแสลงหลวง
ชนิด %F ระดับ %C ระดับ ชนิด %F ระดับ %C ระดับ ชนิด %F ระดับ %C ระดับ
1.สาบเสือ  2.94 2 0.74 1  72.22 5 69.44 5  41.3 4 25 3
2.กระถินยักษ์  2.94 2 0.74 1  5.56 2 2.08 2  8.7 2 5.98 2
3.แว่นแก้ว  5.88 2 3.68 2  8.33 2 3.47 2
4.หญ้าคา  72.22 5 44.44 4  10.87 3 5.43 2
5.ไมยราบเลื้อย  83.33 5 56.25 5  23.91 3 14.13 3
6.สาบหมา  5.88 2 3.68 2
7.ปืนนกไส้  17.65 3 10.29 2
8.ผักเผ็ดแม้ว  11.76 3 8.82 2
9.หญ้ายาง  2.94 2 0.74 1
10.ทหารกล้า  5.88 2 5.88 2
11.แมงลักคา  13.89 3 4.86 2
12.ผกากรอง  5.88 2 3.68 1
13.ขจรจบดอกเล็ก  38.89 4 16.67 3
ชนิด, %, เฉลี่ย 9 ชนิด 6.86 2 4.25 2 7 ชนิด 42.06 4 28.17 4 4 ชนิด 21.20 3 12.64 3

19. ผลการศึกษา

20. ผลการศึกษา
3. ความสัมพันธ์ ของกระจายจานวนชนิดพันธุ์พืชต่างถิ่นฯ กับ
ปัจจัยแวดล้อม ในพื้นที่ศึกษา
ปัจจัยแวดล้อม
การกระจาย (ชนิด)
r Sig
1.ความยาวของเส้นทางการเข้าถึง (เมตร) -0.968 0.161
2.จานวนยานพาหนะ (คัน) 0.998* 0.043
3.จานวนนักท่องเที่ยว (คน) 0.977 0.136
4.ระดับความสูงจากระดับน้าทะเลปานกลาง (เมตร) 0.998* 0.036
5.อุณหภูมิเฉลี่ยต่อปี (องศาเซลเซียส) -0.999* 0.023

21. สรุป
ชนิดพันธุ์พืชต่างถิ่น
รายการ 1
พบ 13 ชนิด
(จาก 24 ชนิด)
สาบเสือ + กระถินยักษ์ /
3 อช.
สาบเสือ รุกรานมาก/
อช.น้าหนาว
ปัจจัยแวดล้อมที่มีความสัมพันธ์
กับการกระจายจานวนชนิดพันธุ์พืชต่างถิ่น
1) จานวนยานพาหนะ r = 0.998
2) ความสูงจากระดับน้าทะเลปานกลาง r = 0.998
3) อุณหภูมิเฉลี่ยต่อปี r = - 0.999

22. 1. การพัฒนาใดๆ ต้องไม่ประมาท
2. ใช้พันธุ์ไม้ท้องถิ่น
3. กาจัดด้วยวิธีการและช่วงเวลาที่เหมาะสม
4. ประชาสัมพันธ์ให้ความรู้และปลูกจิตสานึก
ข้อเสนอแนะ (ด้านการจัดการ)

23. รายงานสรุปผลการประชุมหารือและระดมความคิดเห็น
การปรับปรุงทะเบียนชนิดพันธุ์ต่างถิ่น มาตรการป้องกัน ควบคุม และกาจัดชนิดพันธุ์ต่างถิ่น
เมื่อวันศุกร์ ที่ 2 ตุลาคม 2558 ณ โรงแรมมารวย การ์เด้น กรุงเทพฯ
มาตรการฯ มติคณะรัฐมนตรี
เมื่อวันที่ 28 เมษายน 2552
4 มาตรการ
12 แนวทางปฏิบัติ
กอส. งานหลัก 10
กอส. งานสนับสนุน 2
(ร่าง) มาตรการฯ มติคณะรัฐมนตรี
เมื่อวันที่ 28 เมษายน 2552 (ฉบับปรับปรุง)
5 มาตรการ
21 แนวทางปฏิบัติ
กอส. งานหลัก 15
กอส. งานสนับสนุน 3

24. (ร่าง) ชนิดพันธุ์พืชต่างถิ่น รายการ 1
ที่ ชนิดพันธุ์ หมายเหตุ ที่ ชนิดพันธุ์ หมายเหตุ ที่ ชนิดพันธุ์ หมายเหตุ
1 สาบหมา - 13 ผกากรอง - 25 หางนกยูงใหญ่ ตีนกาใหญ่ เพิ่มเข้ามาใหม่
2 ปืนนกไส้ - 14 กระถินยักษ์ - 26 ผักเป็ดขน เพิ่มเข้ามาใหม่
3 หงอนไก่ฝรั่ง ไปรายการ 2 15 ขี้ไก่ย่าน - 27 บาหย๋า เพิ่มเข้ามาใหม่
4 สาบเสือ - 16 ไมยราบเลื้อย - 28 ดาวกระจายไต้หวัน จากรายการ 2
5 ผักเผ็ดแม้ว - 17 ไมยราบยักษ์ - 29 หญ้าคออ่อนดอกม่วง เพิ่มเข้ามาใหม่
6 ผักตบชวา - 18 หญ้าขจรจบดอกใหญ่ - 30 ทหารกล้าขน เพิ่มเข้ามาใหม่
7 หญ้ายาง - 19 หญ้าขจรจบดอกเล็ก - 31 ผักกระฉูด ผักกระเฉดต้น เพิ่มเข้ามาใหม่
8 ทหารกล้า - 20 หญ้าขจรจบดอกเหลือง - 32 ลูกใต้ใบใหญ่ เพิ่มเข้ามาใหม่
9 สาหร่ายหางกระรอก ตัดทิ้ง 21 จอก - 33 กระถินหางกระรอก เพิ่มเข้ามาใหม่
10 แว่นแก้ว - 22 หญ้าโขย่ง ไปรายการ 2 34 ธูปฤาษี เพิ่มเข้ามาใหม่
11 แมงลักคา - 23 จอกหูหนู -
12 หญ้าคา - 24 บัวตอง -
รายการ1 เดิม 24 ชนิด – (ตัดทิ้ง 1 ชนิด + ย้ายไปรายการ2 2 ชนิด = 3 ชนิด) = เหลือ 21 ชนิด
(ร่างใหม่)รายการ1 21 ชนิด(เดิม) + (เพิ่มเข้ามาใหม่ 9 ชนิด + จากรายการ2 1 ชนิด = 10 ชนิด) = 31 ชนิด

25. 1. ดาเนินการศึกษาซ้าในพื้นที่เดิม
2. ดาเนินการศึกษาเพิ่มเติมในพื้นที่อนุรักษ์อื่น
3. ศึกษาหาความสัมพันธ์กับปัจจัยแวดล้อมอื่น
4. ศึกษาขั้นตอนและวิธีการกาจัด
ข้อเสนอแนะ (ด้านการศึกษาวิจัย)

26. การศึกษาการกาจัดพืชต่างถิ่นรุกราน : กรณีศึกษาอุทยานแห่งชาติทุ่งแสลงหลวง

28. ขอขอบคุณ :หัวหน้าอุทยานแห่งชาติภูหินร่องกล้า
หัวหน้าอุทยานแห่งชาติน้าหนาว
หัวหน้าอุทยานแห่งชาติทุ่งแสลงหลวง
คุณหทัยรัตน์ นุกูล (หัวหน้าฝ่ายวิจัยฯ)
กิตติกรรมประกาศ

29. คมเชษฐา จรุงพันธ์และคณะ. 2556. ชนิดและการกระจายพันธุ์ของพืชต่างถิ่นรุกรานในแหล่งนันทนาการ
กลางแจ้งของอุทยานแห่งชาติ. ศูนย์นวัตกรรมอุทยานแห่งชาติและพื้นที่คุ้มครองทางบก จังหวัดพิษณุโลก.
นิรัตน์ จินตนา ดาราพร ไชยรัตน์ ธนู หอระตะ และนิลุบล กัณหา. 2551. สถานการณ์พืชต่างถิ่นรุกรานใน
อุทยานแห่งชาติเขาสามร้อยยอด จังหวัดประจวบคีรีขันธ์. กลุ่มงานการอนุรักษ์พันธุ์สัตว์ป่าและพันธุ์พืช
กรมอุทยานแห่งชาติสัตว์ป่า และพันธุ์พืช. กรุงเทพฯ.
ศูนย์ศึกษาและวิจัยอุทยานแห่งชาติ จังหวัดพิษณุโลก. 2552. การสารวจพันธุ์พืชต่างถิ่นในอุทยานแห่งชาติ
ภาคเหนือตอนล่าง. สานักอุทยานแห่งชาติ กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช.
สานักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม. 2552. มติคณะรัฐมนตรี เมื่อวันที่ 28 เมษายน 2552
เรื่อง มาตรการ ป้องกัน ควบคุม และกาจัดชนิดพันธุ์ต่างถิ่น. กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม. กรุงเทพฯ.
เอกสารอ้างอิง

30. ขอบคุณ