1. АРДЧИЛ
РДЧИЛАЛ
Хичээл №15

2. АРДЧИЛ
РДЧИЛАЛ
Ардчилал гэдэг нь “ардын түмний
засаглал” гэсэн утгатай
утгатай ухагдахуун.
Ингэхлээр ардчилал нь
нь ард түмний тэгш эрхт
оролцоонд тулгуурлан удирдлага ба
шийдвэрээ олонхийн санаа бодлын үндсэн
дээр гаргадаг зөвшилцлийн тогтоц юм.

3. АРДЧИЛ
РДЧИЛАЛ
Ардчилалд хандах 2 янзын хандлага бий.
Нэг дэх нь, хэм хэмжээт хандлага. Энэ нь хүний эрх, эрх
чөлөө, тэгш эрх, шудрага ёс, хүний мөс чанар, эв нэгдэл
зэрэг хүн төрлөхтний тулгуур үнэт зүйлст үндэслэн
ардчилалд хандах хандлага юм.
Нөгөөдөх нь буюу ардчилал дахь эмпирик хандлага бол
ардчиллын бүх бодит механизмыг хөдөлгөж байдаг
хүмүүсийн зорилго үнэт зүйлийн ардчилсан
баримжаануудыг тооцсон, тухайлбал, сонгогчдынхоо
итгэлийг хүлээсэн удирдлагын тодорхой хэлбэр гэж үздэг.
итгэлийг хүлээсэн удирдлагын тодорхой хэлбэр гэж үздэг.

4. АРДЧИЛ
РДЧИЛАЛ
АНУ­ын нэрт улс төрч А.Линкольн
“Ардчилал нь угтаа ард түмнээс сонгогдсон ард
түмний төлөө, ард түмний өөрсдийннх нь
засаглал” юм.
У.Черчиллийн хэлсэнээр “Ард түмнээр
байгуулагдаж, ард түмний төлөө ажилладаг, ард
түмний өөрсдийнх нь засаглал гэдэг нь эдүгээг
хүртэл оршиж буй ардчиллын хамгийн дээд
тодорхойлолт юм.”
Ардчилал гэдэг бол угтаа хамтран ажиллах,
хамтран аж төрөхийн хэлбэр, үйл явц юм.
хэлбэр,

5. АРДЧИЛЛЫН
ЛЫН ХЭЛБЭР
Шууд ардчилал Шууд бус буюу төлөөллийн
ардчилал
Иргэд улс
Иргэд сонгогдсон
буюу томилогдсон албан төрийн шийдвэр гаргах,
тушаалтнаар хууль боловсруулахад
дамжуулалгүй нийгмийн үүрэг бүхий албан
аливаа асуудлыг тушаалтныг сонгож,
шийдвэрлэхэд биеэр түүгээр дамжуулан
оролцдог. засаглалыг хэрэгжүүлэх
Ж/нь: Афин хэлбэр юм.
Ж/нь: Монгол

6. Ардчиллын
онолууд
Сонгодог
Олон ургальч
ардчиллын
ардчиллын
онол
онол
Элит
ардчиллын
онол
онол

7. АРДЧИЛЛЫН ОНОЛУУД
1. Сонгодог ардчиллын онол :
Ард түмэн өөрсдөө төр засгаа сонгож, бүх нийтээрээ
төрийн хэрэгт оролцох эрхтэй
эрхтэй гэж үздэг.
2. Элит ардчиллын онол: Нийгмийг ард түмэн бус
харин тэднийдундаас тодорсон цөөнх удирдана гэж
үздэг.
3. Олон ургальч ардчиллын онол: Энэ нь дээрх 2
онолын завсрын үе юм. Элитүүд өөр хоорондоо
өрсөлдөн олон түмний дэмжлэг авах замаар төрд
оролцдог.

8. АРДЧИЛЛЫН ХӨГЖЛИЙН
ХӨГЖЛИЙН
ТҮҮХЭН ҮЕ
ҮЕ ШАТ
1. Анхдугаар өсөлтийн үе (1820­1926, 1926­1942 он)
Анхдугаар өсөлтийн үе (1820
Энэ үед 30 шахам ардчилсан улс бий болсон. Анхдугаар өсөлтийн үед
парламентат ёс, намын систем, сонгох эрх зэрэг төлөвшжээ. Харин 1922 онд
Муссолин Италийн засгийн эрхэнд гарснаар ардчиллын давалгаа татарсан аж.
2. Өрнөлтийн үе (1943­1962 он)
1962 он)
Энэ хугацаанд 36 улс ардчиллын замаар хөгжжээ. Гэвч ардчиллын татралт
1962­1970­аад онд болжээ. Тухайлбал Грек, Чили зэрэг зарим улсад цэргийнхний
аад онд болжээ. Тухайлбал Грек, Чили зэрэг зарим улсад цэргийнхний
дэглэм тогтон ардчиллаас ухарсан.
3. Шинэ үе (1990 оноос)
1990­ээл оноос ардчилал улам эрч хүчээ авч хүрээгээ тэлэв. Энэ үед Европ,
ээл оноос ардчилал улам эрч хүчээ авч хүрээгээ тэлэв. Энэ үед Европ,
Америк, Азийн 40 орчим улсад ардчиллын үйл явц өрнөжээ. Энэ үеийн онцлог нь
“социалист” гэгдэж байсан оронуудад тоталитар дэглэм задарч, ардчиллын үйл
явц нь эдийн засаг, соёлын өсөлт, чөлөөт сонгуулийн хөгжилд улам бүр эерэг
нөлөө үзүүлсээр байна.
Өөрөөр хэлбэл ардчилал Монголоос Тайван хүртэл, Африкт Сенегалаас эхлээд
Өмнөд Африк хүртэл тархсаар байна. 1990 оны ардчилсан хувьсгалын дүнд
Монголд олон арван жил оршин тогтносон тоталитар дэглэм нуран унаж улс төр
эдийн засаг, нийгэм соёлын ардчилсан тогтолцоонд шилжсэн юм.
эдийн засаг, нийгэм соёлын ардчилсан тогтолцоонд шилжсэн юм.

9. АРДЧИЛ
РДЧИЛАЛ
Бие дааж хийх ажил:
Дээрх ойлголт дээрээ тулгуурлан ардчиллын
мод зураарай. Ингэхдээ модны
модны үндэс, гол мөчир дээр
юу юу байрлахыг тооцож бодоорой.