1. 1
ИНЖЕНЕРИЙН СУРГУУЛЬ
Хөдөлгөөнт машины тэнхим
ЗОХИЦУУЛДАГГҮЙ УУЛЗВАР НЭВТРЭХ
Инженерийн ба бусад мэргэжлийн
ангийн оюутнуудад зориулав.
Гарын авлага бэлтгэсэн: Ч.Алтанцэцэг
Д.Батчимэг
2014 он

2. 2
ЗОХИЦУУЛДАГГҮЙ УУЛЗВАР НЭВТРЭХ
1. Уулзвар нэвтрэх
2. Зохицуулдаггүй уулзвар нэвтрэх
5.6. в/ Анивчсан шар гэрэл дохио нь хөдөлгөөнийг зөвшөөрөх бөгөөд тухайн
уулзвар буюу явган хүний гарц зохицуулгагүй болсныг мэдээлж болгоомжтой явахыг
анхааруулна.
Анивчсан шар гэрэл нь зохицуулдаггүй явган хүний гарц, уулзвар байгааг
хөдөлгөөнд оролцогчдод анхааруулна. Энэ үед тухайн гэрэл дохиог байрлуулсан
уулзварыг зохицуулдаггүй уулзвар гэж тооцох бөгөөд уулзварт ойртон ирсэн жолооч
зохицуулдаггүй уулзвар нэвтрэх журам баримтална.
Хэрэв уулзварын өмнө хөдөлгөөний дараалал тогтоосон тэмдэг байрлуулсан бол
тэмдгийн заалтыг удирдлага болгоно.
1. Уулзвар нэвтрэх
Уулзвар нь хэлбэр, хэмжээ, огтлолцож байгаа замын тоо, гадаргуугийн тогтоц
зэргээр ялгаатай байж болно. Иймд жолооч тухайн уулзвар дээр явагдах хөдөлгөөний
онцлогоос гадна тухайн уулзвар зохицуулагддаг эсэхийг сайтар мэдэх нь чухал.
ЗХД-ийн энэ хэсгийн заалтууд нь тухайн уулзвар нь зохицуулагддаг эсэхийг үл
харгалзан хөдөлгөөний журмыг тодорхойлж өгдөг.
12.1. Жолооч уулзвараар баруун, зүүн гар тийш эргэх үед явган хүний гарцаар
зам хөндлөн гарч яваа явган зорчигч, унадаг дугуйн замаар яваа дугуйчинд зам тавьж
өгнө.
Энэ зүйлийн заалтаар уулзвар дээр эргэх үйлдэл хийх үед явган хүний гарцаар зам
хөндлөн гарч байгаа явган зорчигч, унадаг дугуйн замаар явж байгаа унадаг дугуйгаар
зорчигчдын давуу эрхийг тодорхойлж байгаа юм.
Явган зорчигчийн хөдөлгөөнийг тусгайлан зохицуулах гэрэл дохио байхгүй бол
явган зорчигч тээврийн хэрэгсэлд зориулсан гэрлэн дохиог удирдлага болгох бөгөөд явган
зорчигч зохицуулагчийн болон гэрлэн дохионы зөвшөөрсөн дохиогоор зам хөндлөн гарах
ёстой. Энэ үед баруун буюу зүүн гар тийш эргэх тээврийн хэрэгслийн хөдөлгөөн
зөвшөөрсөн дохиогоор зам хөндлөн гарах явган зорчигчийн болон унадаг дугуйн замаар
яваа унадаг дугуйгаар зорчигчийн хөдөлгөөнтэй огтлолцох тул явган зорчигч, унадаг
дугуйнд давуу эрх олгоно. Мөн үүнээс гадна зөвшөөрөгдсөн дохиогоор уулзварт орсон
жолооч уулзвараас гарах үед гэрэл болон зохицуулагчийн дохиог үл харгалзан явж байгаа
чигтээ хөдөлгөөнөө үргэлжлүүлж болох бөгөөд зөвшөөрөгдсөн дохиогоор зам хөндлөн
гарч байгаа явган зорчигчид зам тавьж өгнө.
Уулзварт баруун буюу зүүн гар тийш эргэхдээ тухайн зорчих хэсэгтэй зэрэгцээ
байрлах унадаг дугуйн замаар явж байгаа унадаг дугуйгаар зорчигчдод зам тавьж өгнө.
Харин хөдөлгөөн нь зохицуулагдаагүй замын хэсэгт чигээрээ явах үед хөндлөн огтолсон
унадаг дугуйн замаар яваа унадаг дугуйгаар зорчигч нь зам тавьж өгнө.
12.2. Хөндлөн замаас яваа тээврийн хэрэгслийн хөдөлгөөнд саад учруулан
тээврийн хэрэгслээ зогсоож болзошгүй түгжрэл, саатал бий болсон үед уулзвар руу
орохыг хориглоно.

3. 3
Зам тээврийн осол гарсан, замын ажил хийгдэж байгаа, замын нэвтрүүлэх чадвар
муудсан зэргээс шалтгаалан саад үүсч болдог. Жолооч энэ үед хөдөл-гөөний зөвшөөрсөн
дохио ассан байсан ч саад бий болсон чигт явахыг хориглох бөгөөд чөлөөтэй байгаа өөр
чигт хөдөлгөөнийг сонгож болно. Ингэхдээ эгнээ байр эзлэх журам, тэмдэг, тэмдэглэл,
гэрлэн болон зохицуулагчийн дохио заалтыг дагаж мөрдөх шаардлагатай.
12.3. Гэрэл буюу зохицуулагчийн дохиогоор хөдөлгөөний дараалал тогтоож
байгаа уулзварыг зохицуулдаг уулзвар гэнэ.
Уулзвар нь зохицуулдаг эсэхийг гэрлэн дохио, зохицуулагч байна уу гэдгээр биш
харин гэрлэн буюу зохицуулагчийн дохиогоор хөдөлгөөний дарааллыг тогтоож байна уу,
үгүй юу гэдгээр тодорхойлдог.
2. Зохицуулдаггүй уулзвар нэвтрэх
12.8. Адил замын уулзварт жолооч баруун гар талаас ойртон ирсэн тээврийн
хэрэгсэлд зам тавьж өгнө.
Огтлолцож байгаа замууд хучилтын хувьд ялгаагүй, уулзварын өмнө хөдөлгөөний
дараалал тогтоосон тэмдэг байрлуулаагүй болон 1.5 “Адил замын уулзвар” тэмдэг
байрлуулсан уулзварыг адил замын уулзвар гэж үздэг. Жолооч адил замын уулзвар
нэвтрэх үед түүний баруун гар талаас ойртон ирсэн тээврийн хэрэгсэл давуу эрхтэй байна.
Жолооч нар харилцан ойлголцохын тулд машины цонхоор гараа гаргаж, мөн бусад
байдлаар тээврийн хэрэгслүүдийн хөдөлгөөнийг үргэлжлүүлэх дохио өгч болно. Энэ
дохио нь гагцхүү тухайн уулзвар нэвтрэх бүх жолооч нарт ойлгогдсон байх ёстой.
Уулзвар нэвтрэх энэ зарчмыг тээврийн хэрэгсэл хөдөлгөөний чигийг өөрчлөхөд ч
баримтална.
Хэрэв нэг талаас / зам, зорчих хэсэг / хэд хэдэн тээврийн хэрэгсэл явах, бүх талаас
нэгэн зэрэг уулзвар нэвтрэх тохиолдол гарвал энэ нь хөдөлгөөний эрчим
ихтэй замд тооцогдох бөгөөд ийм уулзварын дарааллыг тэмдгээр болон гэрлэн дохиогоор
зохицуулах шаардлагатай байдаг.
12.9. Гол ба туслах замын уулзварт туслах замаар яваа жолооч гол замаар
яваа тээврийн хэрэгсэлд зам тавьж өгнө.

4. 4
Энэ заалтаар туслах замын тээврийн хэрэгсэл, гол замаар яваа тээврийн хэрэгсэлд
“Зам тавьж өгөх” тухай ойлголтыг тодорхойлж байгаа юм.
Энэ нь гол замаар яваа тээврийн хэрэгслийг бүх тохиолдолд уулзвар нэвтэрч
дуустал туслах замын тээврийн хэрэгсэл хүлээх тухай ойлголт биш юм. Өөрөөр хэлбэл
туслах замын тээврийн хэрэгслийн хөдөлгөөн гол замын тээврийн хэрэгслийн
хөдөлгөөнтэй огтлолцохооргүй, гол замын тээврийн хэрэгсэлд саад болохооргүй бол
хөдөлгөөн зэрэг явагдаж болно.
Гол ба туслах замыг 7.1, 7.7 тэмдэглэл, тусгаарлах зурвасаар тусгаарласан бол
туслах замын тээврийн хэрэгсэл гол замын тээврийн хэрэгсэлд зам тавьж өгөх тухай
ойлголт гарахгүй.
12.10. Жолооч зүүн гар тийш буюу буцаж эргэхдээ тулд уулзварт ороод, адил
замаар өөдөөс чигээрээ яваа болон баруун гар тийш эргэх тээврийн хэрэгсэлд зам
тавьж өгнө.
ЗХД-ийн энэ зүйлийн заалтаар зүүн гар тийш болон буцаж эргэх үед түүний
өөдөөс чигээрээ яваа болон баруун гар тийшээ эргэж байгаа тээврийн хэрэгсэл нь давуу
эрхтэй байх зарчмыг тогтоож байна. Харин зохицуулдаг уулзвар нэвтрэх үед гэрлэн дохио
нь нэмэгдэл дохиогоор тоноглогдсон бол ЗХД-ийн 5.7-р зүйлийн (Нэмэгдэл гэрэл дохио нь
зөвхөн сум заасан чигийн хөдөлгөөнийг зохицуулна. Зүүн гар тийш чиг заасан сум бүхий
гэрэл дохио нь зүүн гар тийш болон буцаж эргэх хөдөлгөөнийг зохицуулна. Улаан гэрэлтэй
хамт асаж байгаа нэмэгдэл дохиогоор явж буй жолооч бусад чиглэлээс ногоон гэрлээр
яваа тээврийн хэрэгсэлд зам тавьж өгнө. Нэмэгдэл гэрэл дохио асаж байвал сум заасан
чигт хөдөлгөөнийг зөвшөөрөх бөгөөд асаагүй / гэрлэн дохионы зохицуулгатай үед / бол уг
чигт хөдөлгөөнийг хориглоно. Энэ тохиолдолд үндсэн гэрэл дохио нь нэмэгдэл дохионы
сум зааснаас бусад чигийн хөдөлгөөнийг зохицуулна ) заалтыг, мөн гол зам чигээ өөрчилж
байвал ЗХД-ийн 12.9-р зүйлийн ( Гол, туслах замын уулзварт туслах замаар яваа
жолооч гол замаар яваа тээврийн хэрэгсэлд зам тавьж өгнө ) заалтыг тус тус
баримтална.
12.11. Уулзвар дээр гол зам чигээ өөрчилсөн байвал тэр замаар яваа жолооч нар
өөр хоорондоо адил замын уулзвар нэвтрэх дүрэм баримтална. Туслах замаар яваа
жолооч нар өөр хоорондоо мөн энэ заалтыг баримтална.

5. 5
Уулзвар дээр гол зам чигээ өөрчилж байгааг 6.12 “Гол замын чиг” тэмдгээр эсвэл
зорчих хэсгийн гадаргуугаар тодорхойлно. Тээврийн хэрэгслийн хөдөлгөө-ний эрчим
болон урсгалаас хамааруулан гол замын чигийг тогтоох шаардлагатай байдаг.
Хэрэв гол замын чиг өөрчлөгдөж байвал уулзварын өмнө 3.1 тэмдгийг 6.12
тэмдгийн хамт байрлуулах бөгөөд туслах замын өмнө 3.4, 3.5 тэмдгийг 6.12 тэмдгийн
хамт байрлуулдаг.
12.12. Хөдөлгөөний дараалал тогтоосон тэмдэг байхгүй үед жолооч зорчих
хэсгийн гадаргуугийн байдлыг тодорхойлж чадахгүй / харанхуй, манантай, цас орсон,
бохирдсон зэргээс шалтгаалан / бол өөрийгөө туслах замаар яваад тооцно.
Хөдөлгөөний аюулгүй байдлыг хангах үүднээс жолооч гол замыг тодор-хойлж
чадахгүй бол өөрийгөө туслах замаар яваад тооцож бусад чигээс ойртон ирж байгаа
тээврийн хэрэгсэлд зам тавьж өгнө.
СЭДВИЙН ТЕСТ
1. Та чигээрээ явахдаа суудлын автомашинд зам тавьж өгөх үүрэгтэй юу.
a. Тийм
b. Үгүй
2. Та баруун гар тийш эргэхдээ ачааны автомашинд зам тавьж өгөх үүрэгтэй юу.
a. Тийм
b. Үгүй
3. Та суудлын автомашинд зам тавьж өгөх шаардлагатай юу.
a. Тийм
b. Үгүй
4. Та чигээрээ явахдаа
a. Уулзварыг түрүүлж нэвтэрнэ
b. Ачааны автомашинд зам тавьж өгнө.
5. Та суудлын автомашинд зам тавьж өгөх үүрэгтэй юу.
a. Тийм
b. Үгүй

6. 6
6. Зурагт үзүүлсэн адил замын уулзвараар та зүүн гар тийш эргэхдээ аль тээврийн
хэрэгсэлд зам тавьж өгөх вэ.
a. Зөвхөн ачааны автомашинд
b. Зөвхөн суудлын автомашинд
c. Хоёуланд нь
7. Та зүүн гар тийш эргэхдээ аль тээврийн
хэрэгсэлд зам тавьж өгөх вэ.
a. Зөвхөн автобусанд
b. Зөвхөн суудлын автомашинд
c. Хоёуланд нь
8. Та зүүн гар тийш эргэхдээ аль тээврийн хэрэгсэлд зам тавьж өгөх вэ.
a. Зөвхөн суудлын автомашинд
b. Зөвхөн ачааны автомашинд
c. Хоёуланд нь
d. Зам тавьж өгөх шаардлагагүй
9. Та зүүн гар тийш эргэхдээ уулзварыг хэдийд нэвтрэх вэ.
a. Түрүүлж нэвтрэнэ
b. Тракторын дараа нэвтрэнэ
c. Мотоциклын дараа нэвтрэнэ
d. Хамгийн сүүлд нэвтрэнэ
10. Та зүүн гар тийш эргэхдээ уулзварыг хэдийд нэвтрэх вэ.
a. Түрүүлж нэвтрэнэ
b. Мотоциклийн дараа нэвтрэнэ
c. Уулзварт түрүүлж ороод ердийн хөсгийг
өнгөрсний дараа нэвтэрнэ.
11. Та чигээрээ явахдаа уулзварыг хэддүгээрт нэвтрэх вэ.
a. Нэгдүгээрт
b. Хоёрдугаарт
c. Гуравдугаарт
12. Та зүүн гар тийш эргэхдээ аль автомашины дараа уулзварыг нэвтрэх вэ.
a. Ачааны автомашины дараа
b. Ачааны болон суудлын автомашины дараа
c. Автобусны дараа

7. 7
13. Та зүүн гар тйиш эргэхдээ аль тээврийн хэрэгсэлд зам тавьж өгөх вэ.
a. Зөвхөн суудлын автомашинд
b. Зөвхөн ердийн хөсөгт
c. Хоёуланд нь
14. Та зүүн гар тийш эргэхдээ аль тээврийн хэрэгсэлд зам тавьж өгөх вэ.
a. Зөвхөн суудлын автомашинд
b. Зөвхөн мотоциклд
c. Хоёуланд нь
15. Та зүүн гар тийшээ эргэхдээ аль автомашинд зам тавьж өгөх вэ.
a. Зөвхөн суудлын автомашинд
b. Зөвхөн ачааны автомашинд
c. Хоёуланд нь
16. Та чигээрээ явахдаа аль тээврийн хэрэгслээс түрүүлж нэвтрэх эрхтэй вэ.
a. Ачааны автомашинаас
b. Автобуснаас
c. Мотоциклоос
17. Энэ тохиолдолд суудлын автомашинтай зэрэг нэвтрэхийг зөвшөөрөх үү.
a. Суудлын автомашинд саад болохгүй тул
зөвшөөрнө
b. Хориглоно.
18. Зурагт үзүүлснээр уулзварыг нэвтрэхдээ та суудлын автомашинд зам тавьж өгөх
үүрэгтэй юу.
a. Тийм
b. Үгүй
19. Та зүүн гар тийш эргэхдээ аль тээврийн хэрэгслийг өнгөрүүлэх үүрэгтэй вэ.
a. Зөвхөн суудлын автомашиныг
b. Зөвхөн мотоциклыг
c. Хоёуланг нь
20. Та аль чигт явахдаа суудлын автомашинд зам тавьж өгөх үүрэгтэй вэ.
a. Зөвхөн А
b. Зөвхөн Б
c. А Б
d. Зам тавьж өгөх үүрэг хүлээхгүй

8. 8
21. Та зүүн гар тийш эргэхдээ аль тээврийн хэрэгслийг өнгөрүүлэх үүрэгтэй вэ.
a. Зөвхөн суудлын автомашиныг
b. Автобус болон ачааны автомашиныг
c. Суудлын болон ачааны автомашиныг
d. Бүгдийг
22. Шар гэрэл дохио анивчиж байгаа энэ тохиолдолд та зүүн гар тийш эргэхдээ аль
автомашинд зам тавьж өгөх шаардлагатай вэ.
a. Зөвхөн ачааны автомашинд
b. Зөвхөн суудлын автомашинд
c. Хоёуланд нь
23. Суудлын автомашинуудын аль нь уулзварыг түрүүлж нэвтрэх вэ.
a. Зөвхөн А
b. Зөвхөн Б
c. Хоёулаа
24. Автобусны жолооч уулзварыг хэрхэн нэвтрэх вэ.
a. Түргэн тусламжийн автомашинтай хамт
эхний ээлжинд нэвтрэнэ
b. Түргэн тусламжийн машины дараа
хоёрдугаарт нэвтрэнэ
c. Ачааны автомашиныг өнгөрсний дараа
хамгийн сүүлд нэвтрэнэ.
25. Тээврийн хэрэгслүүдийн уулзвар нэвтрэх дарааллыг заана уу.
a. А Б В
b. А В Б
c. В А Б
d. В Б А
26. Та зүүн гар тийш эргэхдээ аль тээврийн
хэрэгсэлд зам тавьж өгөх вэ.
a. Зөвхөн баруун гар талаас яваа суудлын
автомашинд
b. Зөвхөн зүүн гар талаас яваа унадаг дугуйнд
c. Хоёуланд нь
27. Та зүүн гар тийш эргэхдээ уулзварыг хэрхэн нэвтрэх вэ.
a. Түрүүлж нэвтрэнэ
b. Суудлын автомашины дараа нэвтрэнэ
c. Ачааны автомашины дараа нэвтрэнэ
d. Ердийн хөсгийн дараа нэвтрэнэ
28. Та чигээрээ явахдаа
a. Ачааны автомашинд зам тавьж өгнө
b. Суудлын автомашинд зам тавьж өгнө
c. Түрүүлж нэвтрэх эрхтэй

9. 9
29. Та зүүн гар тийш эргэхдээ
a. Өөдөөс яваа автомашины дараа нэвтрэнэ
b. Баруун гар талаас яваа автомашины дараа
c. Зүүн гар талаас яваа автомашины дараа
нэвтрэнэ
d. Түрүүлж нэвтрэнэ.
30. Та чигээрээ явахдаа аль тээврийн хэрэгсэлд зам тавьж өгөх үүрэгтэй вэ.
a. Зөвхөн ачааны автомашинд
b. Зөвхөн мотоциклд
c. Хоёуланд нь
31. Та чигээрээ явахдаа
a. Зөвхөн тракторт зам тавьж өгөх үүрэгтэй
b. Зөвхөн суудлын автомашинд зам тавьж
өгөх үүрэгтэй
c. Хоёуланд нь зам тавьж өгөх үүрэгтэй
d. Түрүүлж нэвтрэх эрхтэй
32. Та зүүн гар тийш эргэхдээ аль тээврийн хэрэгсэлд зам тавьж өгөх үүрэгтэй вэ.
a. Зөвхөн ачааны автомашинд
b. Зөвхөн суудлын автомашинд
c. Зөвхөн ачааны болон суудлын автомашинд
d. Бүгдэд нь
33. Тээврийн хэрэгслүүдийн уулзвар нэвтрэх
дарааллыг заана уу.
a. В Б А
b. А В Б
c. Б А В
d. А Б В
34. Та уулзвар дээр буцаж эргэхдээ аль тээврийн хэрэгсэлд зам тавьж өгөх үүрэгтэй
вэ.
a. Зөвхөн автобусанд
b. Зөвхөн ачааны автомашинд
c. Хоёуланд нь
35. Шар гэрэл дохио анивчиж байгаа энэ
тохиолдолд та зүүн гар тийш эргэхдээ
a. Зөвхөн автобусанд зам тавьж өгөх
үүрэгтэй
b. Зөвхөн явган зорчигчид зам тавьж өгөх
үүрэгтэй
c. Автобус болон явган зорчигчид зам тавьж
өгөх үүрэгтэй.
ТЕСТИЙН ХАРИУ
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
b b a b b a c a a c

10. 10
11 12 13 14 15 16 17 18 19 20
c a a c c c a b a c
21 22 23 24 25 26 27 28 29 30
d a b c c c d a d c
a
31 32 33 34 35
a b b a b