1. 1. Удиртгал
2. Судалгааныхэсэг
2.1
Төвбанкныүнэтцаасныхүү
2.2
Эдийнзасгийнөсөлтхадгаламжийнхэмжээболонхүүний
өсөлттэйуялдахнь
2.3
Инфляци, Хадгаламжийнхүү
3. Дүгнэлт
4. Ашигласанматериал

2. Удиртгал
ОнолынхувьдЗээлийнхүүболонХадгаламжийнхүүнийзөрүүгээрбанкорлогоолжбайдаг.
Тэгвэлэнэзөрүүгальболоххолдуулахньбанкныхувьдашигтайюм.
Зээлийнхүү, Хадгаламжийнхүү, Хүүнийзөрүү
(График1)
Хугацаагүй хадгаламжийн хүү
/төгрөг/
60
Банкуудын зээлийн хүү
/төгрөг/
50
40
Хүүний зөрүү
30
20
10
1998
1998
1998
1999
1999
2000
2000
2001
2001
2001
2002
2002
2003
2003
2003
2004
2004
2005
2005
2006
2006
2006
2007
2007
2008
2008
2008
2009
2009
0
Ýõ ñóðâàëæ: Ìîíãîë áàíê
Ãðàôèêààñ àæèãëàõàä õàäãàëàìæ áîëîí çýýëèéí õ¿¿íèé çºð¿¿ áóóð÷ áóé õýäèé ÷ õàäãàëàìæèéí
õ¿¿íèé áóóðàëò íü çýýëèéí õ¿¿íèéõýýñ õàðüöàíãóé óäààí áàéãàà íü áàíêíû àøèãò àæèëëàãààíä
ñºð㺺ð íºëººëºõ òàëòàé. Õàäãàëàìæ áîëîí çýýëèéí õ¿¿íèé çºð¿¿íèé áóóðàëò íü ãîë÷ëîí çýýëèéí
õ¿¿íèé áóóðàëòààð áèé áîëñîí áàéíà. Ýíý íü íýã òàëààñ õàäãàëàìæèéí õ¿¿ã áóóðóóëàõ çàìààð
çýýëèéí õ¿¿ã áóóðóóëàõ áîëîìæ áàéãààã õàðóóëæ áàéíà. Õýðýâ õàäãàëàìæèéí õ¿¿ áóóðàõã¿é ýíý
õýâýýð ¿ðãýëæëýõ þì áîë áàíêóóäûí àøãèéí ò¿âøèí áóóð÷ óëìààð òºëáºðèéí ÷àäâàðã¿é áîëîõ
ìàãàäëàëòàé þì.
Òèéìýýñ àðèëæààíû áàíêóóä õàäãàëàìæèéí õ¿¿ãýý îäîî áàéãàà ò¿âøèíãýýñ íü áóóðóóëàõ áîëîìæòîé
ýñýõ òàëààð ñóäëàõ çàéëøã¿é õýðýãòýé áàéíà.
Ñóäàëãààíû õýñýã
1. Òºâ áàíêíû ¿íýò öààñíû õ¿¿
Áàíê õîîðîíäûí çàõûí õ¿ðýý õàðüöàíãóé áàãà, àðèëæàà íü òîãòìîë áóñ ìàíàé óëñûí õóâüä àðèëæààíû
áàíêóóä øèíý çýýëèéí ýðýëò áèé áîëîõ õ¿ðòýë èë¿¿äýë íººöººðºº ÒÁ¯Ö-ã õóäàëäàí àâäàã. Áàíê
àëäàãäàë õ¿ëýýõã¿é áàéõ ¿¿äíýýñ õàäãàëàìæèéí õ¿¿ã õàìãèéí èõäýý ÒÁ¯Ö-íû õ¿¿òýé òýíö¿¿

3. áóþó ò¿¿íýýñ áàãà áàéëãàõ íü çîõèñòîé áºãººä ÒÁ¯Ö-íû ººð÷ëºëòººñ õàìààðàí õàäãàëàìæèéí õ¿¿ãýý
ººð÷èëæ áàéõ õýðýãòýé.
ÒÁ¯Ö-íû õ¿¿, Õàäãàëàìæèéí õ¿¿
(Ãðàôèê-2)
40
35
Хугацаагүй хадгаламжийн хүү
/төгрөг/
30
Төв банкны үнэт цаасны хүү
25
Хүүний зөрүү
20
15
10
5
-5
1998
1998
1998
1999
1999
1999
2000
2000
2000
2001
2001
2001
2002
2002
2002
2003
2003
2003
2004
2004
2004
2005
2005
2005
2006
2006
2006
2007
2007
2007
2008
2008
2008
2009
2009
2009
0
-10
Ýõ ñóðâàëæ: Ìîíãîë áàíê
(Õàäãàëàìæèéí õ¿¿ áîëîí ÒÁ¯Ö-íû õ¿¿íèé çºð¿¿íýýñ ¿¿ññýí àëäàãäàëûí õýìæýýã çýýëèéí õ¿¿íä
øèíãýýñýýð èðñýí áàéíà) ÒÁ¯Ö, õàäãàëàìæèéí õ¿¿íèé çºð¿¿ íü 2004-2005 îíû ýõíèé óëèðàë
õ¿ðòýë çýýëèéí õ¿¿ãèéí àëäàãäàëã¿é áàéñàí áºãººä 2005 îíû õî¸ðäóãààð óëèðëààñ ýõëýí çýýëèéí
õ¿¿íèé àëäàãäàë áèé áîëæ ýõëýñýí áºãººä 2008 îí õ¿ðòýë ¿ðãýëæèëñýí áàéíà. 2008 îíû òóðø ìºí
2009 îíû äóíä ¿åä õýâèéí áàéñíàà 2009 îíû ñ¿¿ëýýñ ýðãýí çýýëèéí õ¿¿íèé àëäàãäàë áèé áîëæ áàéíà.
Ìîíãîëûí èõýíõè áàíêóóä õºðâºõ ÷àäâàð áàãàòàé, áàãà õºðºíãºòýé áàéäàã. Òèéìýýñ òýä ºíäºð
äààòãàëûí õºëñ òºëäºã áºãººä áîíä áîëîí õàäãàëàìæèéí ñåðòèôèêàò ãàðãàõ ÷àäâàð áàãàòàé áàéäàã.
Ó÷èð íü òýä çàõ çýýë äýýð èë¿¿ ýðñäýëòýé áàéäàã. Òèéìýýñ ººðñäèéí õàäãàëàìæèéí õ¿¿ãýý
ºñãºäºã. ªºðººð õýëáýë áàíêóóä õàäãàëàìæèéí õ¿¿ãýý áóóðóóëàõã¿é áàéãààä íü áàíê, õàäãàëàìæ
çýýëèéí õîðøîîäûí õîîðîíäûí ýõ ¿¿ñâýðèéí òºëººõ ºðñºë人í, õàðèëöàã÷àà àëäàõ âèé ãýñýí áîëãîîìæëîë
õ¿÷òýé íºëººëæ èðñýí.
Õýðýâ áàíêóóä õàäãàëàìæèéí õ¿¿ãýý ÒÁ¯Ö-íû õ¿¿òýé óÿëäóóëàí ººð÷èëæ èðñýí áîë çýýë
áîëîí õàäãàëàìæèéí õ¿¿íèé çºð¿¿ äàðààõ áàéäàëòàé(Ãðàôèê-3) áàéõ áàéñàí. Ãýòýë áàíêóóä
õàäãàëàìæèéí õ¿¿ãýý ÒÁ¯Ö-íû õ¿¿òýé óÿëäóóëàí áóóðóóëàõã¿é òîõèîëäîëä çýýëèéí õ¿¿íèé
áóóðàëò íü õàäãàëàìæèéí õ¿¿ãýýðýý õÿçãààðëàãäàæ öààø áóóðàõã¿é áàéõ ñºðºã òàëòàé.Ýíý
òîõèîëäîëä áàíêíû çýýëäýã÷èä ºíäºð õ¿¿ òºëñººð áàéõ áºãººä óëìààð çýýëèéí äàðàìòàíä îðæ
íàéäâàðã¿é çýýëèéí õýìæýýã íýìýãä¿¿ëýí áàíêíû ñèñòåìèéã äîãîëäóóëàõ àþóëòàé.

4. ÒÁ¯Ö-íû õ¿¿òýé óÿëäñàí õàäãàëàìæèéí õ¿¿
(Ãðàôèê-3)
60.0
50.0
Хугацаагүй хадгаламжийн
хүү /төгрөг/
40.0
Банкуудын зээлийн хүү
/төгрөг/
Õ¿¿íèé çºð¿¿
30.0
20.0
10.0
2009
2009
2008
2008
2008
2007
2007
2006
2006
2006
2005
2005
2004
2004
2003
2003
2003
2002
2002
2001
2001
2001
2000
2000
1999
1999
1998
1998
1998
0.0
Ýõ ñóðâàëæ: Ìîíãîë áàíê
2. Ýäèéí çàñãèéí ºñºëò õàäãàëàìæèéí õýìæýý áîëîí õ¿¿íèé ºñºëòòýé óÿëäàõ íü
̺íãºíèé çàõûí õ¿¿ ºñºõºä ýðñäýëã¿é ¿íýò öààñàíä õºðºí㺠îðóóëàõàä èë¿¿ äóðëàõ áà ¿¿íýýñ
øàëòãààëæ àðèëæààíû áàíêóóäûí õóâüä õàäãàëàìæ òºâëºð¿¿ëýõýä íü ñààä ¿ç¿¿ëäýã. Èéìýýñ
áàíêóóä õàäãàëàìæàà òàòàõûí òóëä õàäãàëàìæèéí õ¿¿ãýý ºñãºäºã. Ó÷èð íüõàäãàëàìæèéí ýðýëò íü
õàäãàëàìæèéí õ¿¿ãèéí ò¿âøèíòýé ýåðýã õàìààðàëòàé áàéäàã.
Îíîëûí õóâüä õàäãàëàìæèéí õ¿¿ áóóðàõ íü õàäãàëàìæèéí õýìæýýã áóóðóóëàõ òàëòàé.Ãýòýë ìàíàé
îðíû õóâüä áîë õàäãàëàìæèéí õ¿¿íèé áóóðàëò íü õàäãàëàìæèéí õýìæýýã áóóðóóëæ áàéãàà áàéäàë
àæèãëàãäàõã¿é (êîððåëÿöèéí êîåôôèöèåíò = 0.0558) áóþó õàäãàëàìæèéí õýìæýý õ¿¿íýýñýý
ìýäðýìæã¿é áàéíà.
Õ¿¿íèé æèëèéí ºñºëò, Õàäãàëàìæèéí æèëèéí ºñºëò (õóâèàð)
(Ãðàôèê-4)

5. 200
150
100
Хүүний жилийн өсөлт
50
Төгрөгийн хадгаламжийн
жилийн өсөлт
1998
1998
1998
1999
1999
2000
2000
2001
2001
2001
2002
2002
2003
2003
2003
2004
2004
2005
2005
2006
2006
2006
2007
2007
2008
2008
2008
2009
2009
0
Ýõ ñóðâàëæ: Ìîíãîë áàíê
1999 îíû ñ¿¿ëýýð 2001 îíû ýõíèé óëèðàë ìºí 2005, 2008 îíû äóíä ¿å¿äýä õ¿¿íèé áóóðàëò áèé áîëîõîä
õàäãàëàìæèéí õýìæýý áóóðàëã¿é õàðèí ÷ ºññºí ä¿íòýé áàéíà. Õàðèí 2008 îíû ñ¿¿ëýýð õàäãàëàìæèéí
õ¿¿ ºñºõºä íèéò õàäãàëàìæèéí õýìæýý áóóðñàí áàéãàà íü õàäãàëàìæèéí õ¿¿íèé áóóðàëò íü
õàäãàëàìæèéí íèéë¿¿ëýëòèéã áàãàñãàõ ýðñäýëèéã äàãóóëàõààðã¿é áàéíà.
Õàðèí õàäãàëàìæèéí õýìæýýíèé ºñºëò íü ÝÇ-í ºñºëòòýé (Ãðàôèê-5)øóóä õàìààðàëòàé
(êîððåëÿöèéí êîåôôèöèåíò = 0.935) áóþó áàéãàà íü áàíêóóä õàäãàëàìæèéí õ¿¿ãýý áóóðóóëñàí ÷
õàäãàëàìæèéí õýìæýýíä ìýäýãäýõ¿éö ººð÷ëºëò ãàðàõã¿é áàéõ ìàãàäëàë ºíäºðòýé þì.
ÝÇ-í ºñºëò, Õàäãàëàìæèéí õýìæýý áîëîí õ¿¿íèé æèëèéí ºñºëò
(Ãðàôèê-5)

6. 200
Хүүний жилийн өсөлт%
150
Төгрөгийн
хадгаламжийн жилийн
өсөлт%
100
ÄÍÁ-íû ºñºëò%
50
0
2005
2006
2007
2008
2009
Ýõ ñóðâàëæ: Ìîíãîë áàíê
Ýäèéí çàñãèéí ºñºëò íü èðãýäèéí îðëîãûã ºñãºæ, óëìààð õàäãàëàìæèéí ò¿âøèíã íýìýãä¿¿ëæ áàéíà
(Ãðàôèê-5)
3. Èíôëÿöè, Õàäãàëàìæèéí õ¿¿
Èíôëÿöè, Õàäãàëàìæèéí õ¿¿
(Ãðàôèê-6)
40
Хугацаагүй хадгаламжийн хүү
/төгрөг/
35
Æилийн инфëяцийн өөр лөлт
30
25
20
15
10
5
-5
1998
1998
1998
1999
1999
1999
2000
2000
2000
2001
2001
2001
2002
2002
2002
2003
2003
2004
2004
2004
2005
2005
2005
2006
2006
2006
2007
2007
2008
2008
2008
2009
2009
0
-10
Ýõ ñóðâàëæ: Ìîíãîë áàíê
Áàíêóóä èíôëÿöèéí ä¿íä øèíæèëãýý õèéæ õ¿¿íäýý òóñãàí àæèëëàõ íü çîõèìæòîé. 2009 îíû äóíä ¿åä
èíôëÿöèéí ò¿âøèí 4 áàéõàä õàäãàëàìæèéí æèãíýñýí äóíäàæ õ¿¿ 13.2%òàé áàéãàà õýò ºíäºð þì.

7. Èíãýæ èíôëÿöèéí ò¿âøèí áóóð÷ õàäãàëàìæèéí õ¿¿ã áóóðóóëàõ áîëîìæ áàéñàí õýäèé ÷ áóóëãàëã¿é
õàðèí ºñãºñºí íü èíôëÿöè õàäãàëàìæèéí õ¿¿ãèéí ò¿âøèíä íºëººëºõã¿é áàéãààã èëòãýæ áàéíà. Áàíêóóä
èíôëÿöèòàé õ¿¿ãèéí ò¿âøèí㺺 óÿëäóóëàí ººð÷èëäºãã¿é áóþó õàäãàëàìæèéí õ¿¿ èíôëÿöèàñ
ìýäðýìæã¿é (êîððåëÿöèéí êîåôôèöèåíò = 0.045) áàéíà ãýñýí ¿ã.
Íèéò Çýýëèéí õýìæýý, Õàäãàëàìæèéí õýìæýý
(Ãðàôèê-7)
3,000,000.0
Çýýëèéí õýìæýý
2,500,000.0
Òºãðºãèéí õàäãàëàìæèéí
õýìæýý
2,000,000.0
Ǻð¿¿
1,500,000.0
1,000,000.0
500,000.0
2003
2003
2003
2003
2004
2004
2004
2004
2005
2005
2005
2005
2006
2006
2006
2006
2007
2007
2007
2007
2008
2008
2008
2008
2009
2009
2009
2009
0.0
Ýõ ñóðâàëæ: Ìîíãîë áàíê
Ä¿ãíýëò, ñàíàë
Äýýðõ ñóäàëãààíä ¿íäýñëýí äàðààõü ä¿ãíýëò, ñàíàëûã äýâø¿¿ëëýý.
1. Õàäãàëàìæ áîëîí çýýëèéí õ¿¿íèé çºð¿¿íèé áóóðàëò íü ãîë÷ëîí çýýëèéí õ¿¿íèé áóóðàëòààð
áèé áîëñîí áàéãàà (ãðàôèê 1) íü òºâ áàíê àðèëæààíû áàíêóóäûã çýýëèéí õ¿¿ãýý
áóóðóóëàõûã øààðäñààð áàéãàà ºíººãèéí íºõöºëä áàíêóóäûí õàäãàëàìæèéí õ¿¿ áóóðàõã¿é ýíý
õýâýýð ¿ðãýëæëýõ þì áîë áàíêóóä õ¿¿ãèéí ò¿âøíèé ýðñäýëä îðæ àøãèéí ò¿âøèí áóóðàõ
ýðñäýëòýé þì.
2. Áàíê àëäàãäàë õ¿ëýýõã¿é áàéõ ¿¿äíýýñ õàäãàëàìæèéí õ¿¿ã õàìãèéí èõäýý ÒÁ¯Ö-íû
õ¿¿òýé òýíö¿¿ áóþó ò¿¿íýýñ áàãà áàéëãàõ íü çîõèñòîé. Ãýòýë ìàíàé îðíû õóâüä
õàäãàëàìæèéí õ¿¿ íü ÒÁ¯Ö-íû õ¿¿íýýñ ºíäºð òîãòñîí áàéíà. Òèéìýýñ ÒÁ¯Ö-íû õ¿¿òýé
òýíö¿¿ëýõ çàìààð áóóðóóëàõ.
3. Áàíêóóä õàäãàëàìæèéí õ¿¿ãýý ÒÁ¯Ö-íû õ¿¿òýé óÿëäóóëàí áóóðóóëàõã¿é òîõèîëäîëä
çýýëèéí õ¿¿íèé áóóðàëò íü õàäãàëàìæèéí õ¿¿ãýýðýý õÿçãààðëàãäàæ öààø áóóðàõã¿é áàéõ
ñºðºã òàëòàé.Ýíý òîõèîëäîëä áàíêíû çýýëäýã÷èä ºíäºð õ¿¿ òºëñººð áàéõ áºãººä óëìààð
çýýëèéí äàðàìòàíä îðæ íàéäâàðã¿é çýýëèéí õýìæýýã íýìýãä¿¿ëýí áàíêíû ñèñòåìèéã
äîãîëäóóëàõ àþóëòàé.

8. 4. Õàäãàëàìæèéí ýðýëò íü õàäãàëàìæèéí õ¿¿ãèéí ò¿âøíèé õóâüä ýåðýã íàëàëòòàé áàéäàã
ó÷ðààñ áàíêóóä õàäãàëàìæàà òàòàõûí òóëä õàäãàëàìæèéí õ¿¿ãýý ºñãºäºã. Õàðèí ìàíàé îðíû
õóâüä õàäãàëàìæèéí õýìæýýíèé ººð÷ëºëò íü õàäãàëàìæèéí õ¿¿òýé õàìààðàëã¿é áàéíà. Ýíý íü
àðèëæààíû áàíêóóäûí õàäãàëàìæèéí õ¿¿ãýý áóóðóóëàõ íü õàäãàëàìæèéí õýìæýýã
áóóðóóëàõ ýðñäýëèéã äàãóóëàõààðã¿é áàéíà.
5. Ýäèéí çàñãèéí ºñºëò íü èðãýäèéí îðëîãûã ºñãºæ, óëìààð õàäãàëàìæèéí ò¿âøèíã íýìýãä¿¿ëæ
áàéíà.
6. Áàíêóóä èíôëÿöèéí ä¿íä øèíæèëãýý õèéæ õ¿¿íäýý òóñãàí àæèëëàõ íü çîõèìæòîé. Òèéìýýñ
ìàíàé àðèëæààíû áàíêóóä õàäãàëàìæèéí õ¿¿ãýý òîãòîîõäîî èíôëÿöèéí ò¿âøèíã õàðãàëçàæ
¿çýõ íü ç¿éòýé.
7. Áàíêóóäûí ãàðãàñàí çýýëèéí õýìæýý íü õàäãàëàìæèéí õýìæýýíýýñ ºíäºð áàéãàà íü
õàäãàëàìæèéí õ¿¿ áóóðàõã¿é áàéãàà øàëòãààí áîëæ áàéíà. Òèéìýýñ õàäãàëàìæèéí õ¿¿ã
çýýëèéí õ¿¿íèéõýýñ èë¿¿ õóâèàð áóóðóóëàõ
Íîì ç¿é, àøèãëàñàí ìàòåðèàë

9. 1. Òºâ áàíêíû ñàéò /www.mongolban.mn/
2. Àðèëæààíû áóñàä áàíêóóäûí ñàéò
3. Áàíê ñàíõ¿¿ /Äîêòîð ßäàìñ¿ðýí/
4. www.nso.mn