กระบวนการคิดและการแก้ปัญหาทางการเรียนรู้
วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี
การคิดแก้ปัญหา
การคิด แบ่งเป็น ๕ ประเภท ดังนี้
๑
๒
๓
๔
๕
ประเภทของการคิด
การคิดเชิงคานวณ
การคิดสร้างสรรค์
การคิดอย่างมีวิจารณญาณ
การคิดวิเคราะห์
การคิดวิเคราะห์
เป็นความสามารถในการแยกแยะเพื่อหาส่วนย่อยของเนื้อหาต่างๆ ว่าประกอบด้วย
อะไร มีความสาคัญอย่างไร หลักการที่ใช้ในการอธิบายและต้องมีเหตุผลที่สมควร ซึ่งมี
ความสาคัญเป็นอย่างมากในการจัดการเรียนการสอนในสาขาวิชาการศึกษาวิทยาศาสตร์
เพราะวิทยาศาสตร์เป็นเรื่องที่ต้องมีหลักการ ทฤษฎี และมีความสมเหตุสมผล ต้องมีการชี้
ให้ผู้เรียนเข้าใจถึงความสาคัญของวิทยาศาสตร์ การจัดการเรียนการสอนต้องจัดเนื้อหาที่มี
ความสมเหตุสมผลและเป็นความจริงที่สามารถหาหลักฐานมาพิสูจน์ได้
ความสาคัญของการคิดแบบต่างๆกับการจัดการเรียนการสอน
ของสาขาการศึกษาวิทยาศาสตร์
การคิดอย่างมีวิจารณญาณ
เป็นกระบวนการคิดที่ใช้เหตุใช้ผลพิจารณาไตร่ตรองอย่างรอบคอบ โดยการศึกษา
ข้อมูล หลักฐาน แยกแยะข้อมูลว่าข้อมูลใดคือ ข้อเท็จจริง ข้อมูลใดคือความคิดเห็น
ตลอดจนพิจารณาความน่าเชื่อถือของข้อมูล แล้วตั้งสมมติฐานเพื่อหาสาเหตุของปัญหา
และสามารถหาแนวทางแก้ไขปัญหานั้น ๆ ได้ และวิชาวิทยาศาสตร์ เป็นการสังเกต
ตั้งสมมติฐานและทาการทดลองมาพิสูจน์ เพื่อให้ข้อมูลมีความน่าเชื่อถือ จึงเป็นการคิดที่
เหมาะสมในการจัดทาการเรียนการสอนสาหรับสาขาการศึกษาวิทยาศาสตร์ หากในการ
จัดการเรียนการสอนที่มีการทดลองเพื่อหาข้อเท็จจริง ผู้เรียนจะได้มีส่วนร่วมในการ
ทดลองและได้มีการใช้กระบวนการคิดนี้เพื่อประกอบการหาคาตอบของปัญหาอีกด้วย
ความสาคัญของการคิดแบบต่างๆกับการจัดการเรียนการสอน
ของสาขาการศึกษาวิทยาศาสตร์
การคิดสร้างสรรค์
เป็นกระบวนการคิดของสมองซึ่งมีความสามารถในการคิดได้หลากหลายและแปลก
ใหม่จากเดิม ความคิดสร้างสรรค์คือลักษณะของความคิดที่มีหลายมิติ หลาย
มุมมอง หลายทิศทาง สามารถคิดได้กว้างไกล ไร้กรอบ และไร้ขอบเขต ซึ่งสามารถ
นามาใช้ในการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ได้ เพราะวิทยาศาสตร์ต้องเป็นผู้ช่างสังเกตุและมีการคิด
ริเริ่มสิ่งใหม่ๆอยู่ตลอด การนาการคิดสร้างสรรค์มาใช้ในการจัดการเรียนการสอนจึง
เหมาะสมมาก เนื่องจากการที่ผู้จัดทามีการคิดริเริ่มสิ่งใหม่ๆเพื่อนามาทาการพิสูจน์จะทา
ให้ผู้เรียนเกิดความสนใจและผู้เรียนได้มีส่วนร่วมในการค้นหาความรู้ใหม่ที่ไร้ขอบเขต
ความสาคัญของการคิดแบบต่างๆกับการจัดการเรียนการสอน
ของสาขาการศึกษาวิทยาศาสตร์
การคิดแก้ปัญหา
เป็นความสามารถทางสมองในการขจัดสภาวะความไม่สมดุลที่เกิดขึ้น โดยพยายาม
ปรับตัวเองและสิ่งแวดล้อมให้ผสมกลมกลืนกลับเข้าสู่สภาวะสมดุลหรือสภาวะที่เรา
คาดหวัง ในการจัดการเรียนการสอนวิทยาศาสตร์ ก็อาจจะมีปัญหาเกิดขึ้นได้ เช่นผู้เรียน
ไม่มีความสนใจในเนื้อ การคิดแก้ปัญหาจึงมีความสาคัญในการพยายามปรับเนื้อหาและ
การเข้าใจผู้เรียน เมื่อมีการปรับเพื่อให้เหมาะสมและทาให้ผู้เรียนมีความเข้าใจใน
จุดประสงค์ ก็จะนาพาไปสู่ความคาดหวังที่ตั้งไว้ได้
ความสาคัญของการคิดแบบต่างๆกับการจัดการเรียนการสอน
ของสาขาการศึกษาวิทยาศาสตร์
การคิดเชิงคานวณ
เป็นกระบวนการแก้ปัญหาในหลากหลายลักษณะ เช่น การจัดลาดับเชิง
ตรรกศาสตร์ การวิเคราะห์ข้อมูล และการสร้างสรรค์วิธีแก้ปัญหาไปทีละขั้นทีละตอน
รวมทั้งการย่อยปัญหาที่ช่วยให้รับมือกับปัญหาที่ซับซ้อนหรือมีลักษณะเป็นคาถาม
ปลายเปิดได้ เพื่อการจัดการเรียนการสอนวิทยาศาสตร์ ในบางรายวิชาที่ต้องมีการคานวณ
ผู้จัดทาต้องสามารถอธิบายวิธีทาให้ผู้เรียนได้ ซึ่งหากเป็นวิธีที่ซับซ้อนผู้จัดทาต้องมีการ
จัดลาดับให้เหมาะสม และแสดงวิธีโดยละเอียด การคิดเชิงคานวณจึงมีความสาคัญสาหรับ
สาขาวิชานี้มาก
ความสาคัญของการคิดแบบต่างๆกับการจัดการเรียนการสอน
ของสาขาการศึกษาวิทยาศาสตร์
ความสาคัญ
ต้องมีการชี้ให้ผู้เรียนเข้าใจถึงความสาคัญ
ของวิทยาศาสตร์ สามารถวิเคราะห์
ปัญหาเพื่ออธิบายให้ผู้เรียนได้
นาไปใช้ในการจัดการเรียนการสอน
นาไปการจัดการเรียนการสอนให้มีเนื้อหาที่มี
ความสมเหตุสมผลและเป็นความจริงที่
สามารถหาหลักฐานมาพิสูจน์ได้
ความหมาย
เป็นความสามารถในการ
แยกแยะเพื่อหาส่วนย่อยของ
เนื้อหาต่างๆ ว่าประกอบด้วย
อะไร มีความสาคัญอย่างไร
แผนผังความคิดของการคิดประเภทต่างๆ
การคิดวิเคราะห์
ความสาคัญ
วิชาวิทยาศาสตร์ เป็นการสังเกต
ตั้งสมมติฐานและทาการทดลองมาพิสูจน์
เพื่อให้ข้อมูลมีความน่าเชื่อถือ
นาไปใช้ในการจัดการเรียนการสอน
จัดการเรียนการสอนที่มีการทดลองเพื่อหาข้อเท็จจริง
ผู้เรียนจะได้มีส่วนร่วมในการทดลองและได้มีการใช้
กระบวนการคิดนี้เพื่อประกอบการหาคาตอบของ
ปัญหาอีกด้วย
ความหมาย
เป็นกระบวนการคิดที่ใช้เหตุใช้
ผลพิจารณาไตร่ตรองอย่าง
รอบคอบ แยกแยะข้อมูลว่า
ข้อมูลใดคือข้อเท็จจริง ข้อมูลใด
คือความคิดเห็น
แผนผังความคิดของการคิดประเภทต่างๆ
การคิดอย่างมี
วิจารณญาณ
ความสาคัญ
ผู้เรียนวิทยาศาสตร์ต้องเป็นผู้ช่างสังเกตุ
และมีการคิดริเริ่มสิ่งใหม่ๆอยู่ตลอด
นาไปใช้ในการจัดการเรียนการสอน
มีการคิดริเริ่มสิ่งใหม่ๆเพื่อนามาทาการพิสูจน์
จะทาให้ผู้เรียนเกิดความสนใจและผู้เรียนได้มี
ส่วนร่วมในการค้นหาความรู้ใหม่ที่ไร้ขอบเขต
ความหมาย
เป็นกระบวนการคิดของสมอง
ซึ่งมีความสามารถในการคิดได้
หลากหลายและแปลกใหม่จาก
เดิม
แผนผังความคิดของการคิดประเภทต่างๆ
การคิดสร้างสรรค์
ความสาคัญ
ให้สามารภแก้ไขปัญหาที่เกิดจากการ
จัดการเรียนการสอนได้
นาไปใช้ในการจัดการเรียนการสอน
นาการปรับตัวไปใช้ในการแก้ปัญหาได้ เพื่อ
ปรับเนื้อหาให้เหมาะสมกับผู้เรียน เพราะ
ผู้เรียนแต่ละพื้นที่มีความแตกต่างกัน
ความหมาย
เป็นความสามารถทางสมองใน
การขจัดสภาวะความไม่สมดุลที่
เกิดขึ้น โดยพยายาม ปรับตัวเอง
และสิ่งแวดล้อมให้ผสมกลมกลืน
กลับเข้าสู่สภาวะสมดุล
แผนผังความคิดของการคิดประเภทต่างๆ
การคิดแก้ปัญหา
ความสาคัญ
แก้ปัญหาไปทีละขั้นทีละตอนรวมทั้งการ
ย่อยปัญหาที่ช่วยให้รับมือกับปัญหาที่
ซับซ้อนหรือมีลักษณะเป็นคาถาม
ปลายเปิดได้
นาไปใช้ในการจัดการเรียนการสอน
วิทยาศาสตร์ ในบางรายวิชาที่ต้องมีการคานวณ ผู้จัดทา
ต้องสามารถอธิบายวิธีทาให้ผู้เรียนได้ ซึ่งหากเป็นวิธีที่
ซับซ้อนผู้จัดทาต้องมีการจัดลาดับให้เหมาะสม และแสดง
วิธีโดยละเอียด
ความหมาย
เป็นกระบวนการแก้ปัญหาใน
หลากหลายลักษณะ เช่น การ
จัดลาดับเชิงตรรกศาสตร์ การ
วิเคราะห์ข้อมูล
แผนผังความคิดของการคิดประเภทต่างๆ
การคิดเชิงคานวณ
วิดีโออธิบายการใช้นโยบายเกี่ยวกับการคิดเพื่อบูรณาการในการ
จัดการเรียนรู้คอมพิวเตอร์ในชั้นเรียน
ลิงค์วิดีโอ : https://youtu.be/X2AtpeTzS3I
ผู้จัดทา
นางสาวกุสุมาพร สุราษฎร์ รหัส 635050118-0 สาขาการศึกษา
วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี เอกฟิสิกส์ คณะศึกษาศาสตร์
มหาวิทยาลัยขอนแก่น
ขอบคุณค่ะ

การคิด