эдийн засгийн мөчлөгийн онол

Макроэкономиксийн шинжилгээ ЭЗО-4 анги Ч. Ганбат
Эдийн засгийн мөчлөгийн онол
Эдийн засгийн мөчлөг нь бизнесийн хэлбэрээр голлон зохион байгуулагдсан үндэстний эдийн
засгийн үйл ажиллагаанд гарах хэлбэлзлийн нэг төрөл юм. Эдийн засгийн олон үйл ажиллагаанд
нэг зэрэг явагдах өргөжилтүүд, түүний дараа төстэй тохиолдох зогсонги байдал, агшилт,
сэргэлтээс аливаа мөчлөг бүрдэх ба сэргэлтийн араас дараагийн мөчлөгийн өргөжилт залгана.
Өөрчлөлтийн энэ дараалал давтагдах шинжтэй боловч тодорхой үегүй байдаг. Бизнесийн мөчлөг
нэг жилээс арав, арван жил хүртэл янз бүр байдаг. Өөрөөр хэлбэл эдийн засгийн мөчлөг гэдэг нь
хэлбэлзлийн үечлэл бөгөөд түүний хэлбэлзэлд ямар нэг хууль, дүрэм, зүй тогтол байдаггүй.
Үүнийг зургаар харуулбал: Жишээ: Эдийн засгийн өсөлт ба мөчлөг
Мөчлөгийн шинжтэй тогтворгүй байдал үүсэх шокууд:
Нийт эрэлтийн шок, нийт нийлүүлэлтийн шокийн аль нэгний эсвэл хоѐулангийнх нь хослолын
улмаас болно. Эрэлтийн талын шок нь Кейнс болон эхэн үеийн кейнсчүүдийн загварт үздэгээр IS
муруйн зарим хэсгийн тогтворгүй байдлаас шалтгаалж болно, эсвэл LM муруйгаар
тодорхойлогдох, монетаристуудын онцолдог мөнгөний талын тогтворгүй байдлаас шалтгаалж
үүсч болно. Харин нийлүүлэлтийн тухайд гэвэл, бүтээмжийн өөрчлөлтөд мэдэгдэхүйц нөлөө
үзүүлж чадах янз бүрийн шокууд байдаг. Эдгээр шокуудыг санал болгодог онолуудыг тус бүрт нь
авч үзье.
Бодит бизнесийн мөчлөгийн онол
“Бодит бизнесийн мөчлөгийн онол” өнөөгий түвшинд хүртэл хөгжихдөө технологийн хурдад
томоохон санамсаргүй хэлбэлзэл тохиолддог гэсэн суурь нөхцөлд тулгуурладаг. Үйлдвэрлэлийн
функцын нийлүүлэлтын талын эдгээр шок нь нийт үйлдвэрлэл болон ажил эрхлэлтийн хэлбэлзлыг

бий болгодог. Учир нь харьцангуй үнийн бүтэц өөрчлөгдсөний хариуд рационоль оролцогчид
хөдөлмөрийн нийлүүлэлт болон хэрэглээний шийдвэрээ өөрчилнө. Шинэ технологи нэвтэрвэл
бүтээмжийн урт хугацааны өсөлтөд төдийгүй богино хугацааны тэнцвэрт бус байдалд нөлөөлөх
тул өсөлт болон мөчлөг хоорондоо салшгүй хамааралтай. Харин одоо загвараа авч үзье:
 Төлөөлөх агентын загвар ашигладаг ( Аж ахуй эрхлэгчид ашгаа максимумчилдаг,
харин өрх гэрүүд хананжаа максимумчилдаг )
 Эдийн засаг дахь агентууд рациональ хүлээлттэй
 Үнэ уян хатан буюу зах зээл үргэлж тэнцвэртэй байдаг
 Эдийн засгийн хэлбэлзэл нь санамсаргүй шокоос бий болдог. Ялангуяа эгзоген,
технологийн шокоос
 Мөчлөгийн шалтгаан нь бодит шок (энэ шокын хадгалагдах шалтгаан нь хөрөнгө
оруулалтын процесс)
 Мөнгө нейтрал
 Хөдөлмөр эрхлэгчид ажлын цаг болон чөлөөт цагийг маш мэдрэмжтэйгээр
орлуулдаг
Эдийн засгийн хэлбэлзлын шинжилгээ нь богино болон урт хугацааны ялгаа трендийг авч үздэг.
Урт хугацаанд л тренд байдаг.
-Нийлүүлэлтийн талын шок буюу бүтээмжийн шок гарсан. Өөрөөр хэлбэл капитал болон
хөдөлмөрийн чанарын өөрчлөлт, менежментийн шинэ арга, шинэ бүтээгдэхүүн, үйлдвэрлэлийн
шинэ технологи зэрэгт гарах өөрчлөлтөөс бий болох бүтээмжийн шок нь эдийн засагт хэрхэн
нөлөөлөхийг харъя.
Загварын тавил
1. Хоѐр үетэй OLG загвар
2. Хүн амыг нормчилан Nt =1. Өөрөөр хэлбэл хүн ам өсдөггүй.
3. ,
4.
5. Капитал бүрэн элэгддэг
Зорилгын функц: ( ) ( ) ( )
( ) ( )
Шийд нь:
( ) ( ) ( )

( )
эндээс харвал шок хадгалагдаж байна. Өөрөөр хэлбэл
Мөн нь цалинг, цалин хадгаламжийг, хадгаламж -ийг тус тус
тодорхойлно. Дээрхээс логарифм аваад гэе. Тэгвэл болох ба нь AR(1)
процесс буюу шок хадгалагдана.. (Энд: ( ), 0< ). Гэхдээ шок аажим буурна.
Цаашилбал процесс болно. Үүнийг харуулбал
( ) буюу нь мөн AR(1) процесс болно.
Энд:
шокийг илэрхийлнэ. Технологийн шок цалинг өсгөнө, цалин орлогийг өсгөнө, орлого
хадгаламжийг өсгөнө, хадгаламж хөрөнгө оруулалтыг өсгөнө, хөрөнгө оруулалт Yt-ийг өсгөнө.
бол 2. бол
1-р тохиолдолд шокийн нөлөө эцэстээ саармагжих бөгөөд үйлдвэрлэл нь өсөлтийн суурь хандлага
дээрээ буцаж очно. Учир нь 0<
2-р тохиолдолд t1 агшинд санамсаргүй шок үйлдвэрлэлийг нэмэгдүүлсэн гэе. Дараа үеийн
үйлдвэрлэл өмнөх үеийн үйлдвэрлэлээр тодорхойлогдох учир үйлдвэрлэлд гарсан уг өсөлт
ирээдүйн бүх үед хадгалагдана. Учир нь .
Шинэ Кейнсийн мөчлөгийн онол
Шинэ кейнсийн эдийн засагчид нийлмэл (аггрегат) хэмжигдэхүүнүүдийг савлуулах цочмог
өөрчлөлт нийлүүлэлтийн талаас ч, эрэлтийн талаас ч үүсч болно гэдгийг хүлээн зөвшөөрдөг.
Гэхдээ эдийн засаг дахь эрэлт болон төгс бус байдал зэрэг нь эдгээр цочмог өөрчлөлтийг бодит,

гарц, ажил эрхлэлтэд нөлөөлөхүйц том хэлбэлзэл болгож өсгөдөг гэж үздэг. Мөн тэдний хувьд
цочмог өөрчлөлтийн эх үүсвэр тийм ч чухал биш, харин эдийн засаг цочмог өөрчлөлтөд ямар
хариу үйлдэл үзүүлж байгаа нь л чухал. Энэхүү загварын таамагал:
 Зах зээл дээрх гол агент нь монополь өрсөлдөөнт пүүс байна
 Адаптив хүлээлттэй
 Үнэ уян хатан бус (зах зээл заавал тэнцвэржих албагүй)
 Эдийн засаг дахь хэлбэлзэл эрэлтийн шокоос болно.
 Мөнгө нейтрал бус
 Эдийн засаг богино хугацаан ажилладаг
Тэгвэл нийт “эрэлт буурах” шокын нөлөөг харъя:
Тайлбар: (a) хэсэгт мөнгөний нийлүүлэлт буурч, нийт эрэлт болж шилжсэний
нөлөөг харуулав. Хэрэв цэсийн зардал ба бодит хөшүүн байдал хамтдаа үнийн түвшинг
хөдөлгөөнгүй байлгаж байвал нийт эрэлтийн бууралтын эдийн засаг (a) хэсгийн цэгээс цэгт
шилжинэ. Гарцын бууралт хөдөлмөрийн үр ашигтай эрэлтийг ч бууруулна. Зургийн (c) хэсэг дэх
хөдөлмөрийн үр ашигтай эрэлтийн муруй ( ) нь гарцын өөр хэмжээгээр үйлдвэрлэхэд хэдий

хэмжээний хөдөлмөр шаардлагатайг харуулна. Энэ диаграмд үзүүлснээр, хэмжээний гарцыг
үйлдвэрлэхэд хэмжээний хөдөлмөр шаардана. Үнэ ба бодит цалин харгалзан дээр
бэхлэгдсэн үед тэнцвэрт зургийн (d) хөдөлмөрийн эрэлтийн муруй ийн оронд хөдөлмөрий үр
ашигтай эрэлтийн муруй тахир шугамын дагуу шилжинэ. Хөшүүн бодит цалин байх
үед пүүсүүд тооны ажилчин хөлслөхийг хүсч байвч, тэдний нэмж үйлдвэрлэх бүтээгдэхүүнийг
борлуулах зах зээл олдохгүй. Нийт эрэлтийн энэхүү цочмог өөрчлөлт сайн дурын бус
ажилгүйдлийг хэмжээгээр нэмэгдүүлнэ. Шинэ кейнсийн богино хугацааны нийлүүлэлтийн
муруй ( ) тухайн тогтмол үнийн түвшинд төгс мэдрэмжтэй байна. Яваандаа үнэ ба цалинг
доош дарах хүч эдийн засгийг зургийн (a) хэсэг дэх цэгээс цэгт шилжүүлэх боловч энэ үйл
явц хүлээхийн аргагүй удаан хугацаа шаардаж болох юм. Иймд шинэ кейнсийн эдийн засагчид
нийт эрэлтийн муруйг дээр буцааж аваачих арга хэмжээ авч хэрэгжүүлэхийг зөвлөдөг. Мөнгө
урт хугацаанд саармаг буюу идэвхгүй, урт хугацааны нийлүүлэлтийн муруй (LRAS) босоо байдаг
ч гэсэн шинэ кейнсийн загварт мөнгөний цочмог өөрчлөлт богино хугацаанд ямар ч байсан
тодорхой нөлөөтэй байна. Үнийг бууруулах нь эцсийн дүнд бүх пүүст ашигтай байх байсан ч
үнийг бууруулж чадахгүй байгаа нь “уялдуулах дутагдал"-ийн нэг жишээ юм. Эдийн засгийн
оролцогчдод бүгдэд нь нэгэн зэрэг илүү сайн үр дүнд хүрэх стратегийг сонгох хувийн сонирхол
байхгүйгээс болж хэн хэндээ тааламжгүй стратеги сонгох үзэгдлийг “уялдуулах дутагдал” гэнэ.
Төвлөрсөн удирдлагагүй тогтолцоонд эдийн засгийн оролцогчид үйл ажиллагаагаа амжилттай
уялдуулж чадахгүй байгаа ийм үзэгдэл бусад пүүс ямар нэг үйлдэл хийгээгүй нөхцөлд тухайн пүүс
бүхэн үнээ бууруулж үйлдвэрлэлээ нэмэх сонирхолгүй байгаагаас үүдэлтэй. Нэг пүүсийн оновчтой
стратеги бусад пүүсийн стратегиэс хамаарна. Үнэ буурч, үйлдвэрлэл нэмэгдвэл бүх пүүс хожно.
Кейнсчүүдийн үзэж буйгаар, макро эдийн засгийн тогтворгүй байдлын үндсэн шалтгаан уялдуулах
бэрхшээлээс үүсдэг ажээ.
Эцэст нь хэлэхэд Бодит мөчлөгийн онол эдийн засгийн тогтворгүй байдал үүсэх цочмог
өөрчлөлтийн гол шалтгаан нь нийлүүлэлтийн талын шокууд (ялангуяа технологийн шок) гэж үздэг
бол Кейнсийн мөчлөгийн онол тэрхүү шалтгаан нь мөнгөний болон сангийн бодлогоор нийт
эрэлтийг өөрчилснөөр үүсдэг гэж үздэг.

Ашигласан материал
 “Modern Macroeconomics” its Origin, Development and Current State
 “Эдийн засгийн тогтворгүй байдал” А. Гэлэгжамц
 http://welkerswikinomics.com/blog/wp-content/uploads/2008/01/businesscycle_1.jpeg
 Дунд түвшний макроэкономикс хичээлийн “Business Cycle” лекц

эдийн засгийн мөчлөгийн онол

More Related Content

What's hot

Similar to эдийн засгийн мөчлөгийн онол

эдийн засгийн мөчлөгийн онол