.

1. Лекц 24 цаг
Семинар 16 цаг
Ирц , идэвх 15 оноо
Сорил 30 оноо / 2 удаа/
Бие даалт 25 оноо /70- Багшийн оноо/

3. Шинэ ойлголт:
 Эдийн засаг, эдийн засгийн үндсэн 3
асуудал
 Эдийн засгийн тогтолцоо
 Эдийн засгийн зарчим
 Судалгааны аргууд
 Позитив эдийн засаг
 Норматив эдийн засаг
 Эдийн засгийн хэл

4. Дэлхий дээр ухаант хүн анх үүсч, амьдралын
төлөө тэмцэж эхэлсэн тэр л үед эдийн засгийн
онолын шинжлэх ухааны суурь тавигджээ.
Хүн үүсэн цагаасаа эхлэн идэх хоол, өмсөх
хувцас, амьдрах орон сууц зэргийг бий болгохын
төлөө тэмцэж, амьдрахын эрхээр эдгээр зүйлсийг
бүтээж, солилцож байсан нь эдийн засгийн онолын
шинжлэх ухааны хөгжих анхны үе шат байжээ.

5. Эдийн засгийн онолын хичээлийн
зорилго нь эдийн засгийн онолын суурь болох
эрэлт, нийлүүлэлт, зах зээл, өрсөлдөөн,
ажилгүйдэл, инфляци, улсын төсөв, татвар,
гадаад худалдаа зэрэг нийтлэг, түгээмэл
ойлголтуудыг микро, макро эдийн засгийн
түвшинд ойлголт өгөхөд оршино.

6. Эдийн засаг гэдэг бол нөөцийн хязгаарлагдмал
орчинд материаллаг баялаг, бүтээгдэхүүн,
үйлчилгээг үйлдвэрлэх, хэрэглэх, солилцох,
хуваарилах явцад нийгмийн гишүүдийн хооронд
үүсч буй харилцаа юм.
Хүмүүс , нийгмийн зүгээс хязгаарлагдмал
ресурсыг (нөөц) хэрхэн удирдан залж ашиглаж
байгаа үйл ажиллагааг судлах шинжлэх
ухааныг экономикс гэнэ.

7. Эдийн засгийн шинжлэх ухаан дараах
төрөлд хуваагдана.
• Ерөнхий суурь ухаан
Суурь ухаан нь эдийн засгийн үзэгдлүүдийн
хөгжил хөдөлгөөний ерөнхий зүй тогтлыг
судална.
• Салбарын эдийн засгийн ухаан
Салбарын эдийн засгийн ухаан нь хүмүүсийн
үйл ажиллагааны тодорхой хүрээнд эдийн
засгийн хууль, зүй тогтол хэрхэн өвөрмөц
хэрэгжиж байгааг судална.

8. Хувь хүн ба нийгмийн зүгээс өөрийнхөө
хэрэгцээ , амьдрах нөхцөлийг хангах зорилгоор
байгаль ба хүрээлэн байгаа орчинтойгоо харьцаж
буй хандлага үйл ажиллагааг ерөнхийдөө эдийн
засаг, эдийн засгийн систем гэнэ.
Economy гэдэг ойлголт нь эртний Грекийн
гүн ухаантан Ксенофонт ойкос (гэр, орон) ба
номос (дүрэм зарчим )гэсэн 2 үгнээс гаралтай гэж
үзжээ.

9. XVIII зууны дунд үед Английн их сэтгэгч
Адам Смитийн “үл үзэгдэгч гараар” эдийн засаг,
хүмүүсийн хоорондын харилцааг зохицуулах
тухай онол нь сонгодог сургаалийн эхлэл болсон
байна.
Английн эдийн засагч Ж.М.Кейнс “Чөлөөт
өрсөлдөөн , хувь хүний идэвх сонирхол,
сонголтын зарчимд тулгуурласан бөгөөд эдийн
засгийн үйл явдлыг хоорондоо функцийн нягт
холбоотой үзүүлэлтүүдээр судалдаг эдийн
засгийн шинжлэх ухааныг economics гэнэ” гэж
тодорхойлжээ.

10. Хэрэгцээг ерөнхийд нь хүний хангагдаагүй
бөгөөд дутагдаж, гачигдаж буй зүйлсийн хүсэл
шаардлага гэж тодорхойлсон байдаг.
Хүний хэрэгцээ нь нийгмийн хөгжил дэвшил,
иргэдийн аж амьдралын түвшинтэй холбогдон
чанарын дэвшил гарган хязгааргүй өсөн нэмэгдэж
байдаг.
Хүний хэрэгцээг хангах чадвартай бөгөөд
хүмүүсийн хүсэж ,эрж байгаа зүйлийг эдийн
засгийн нөөц буюу баялаг гэнэ.

11. Эдийн засгийн нөөц:
1.Байгалийн баялаг ( материаллаг нөөц)
2.Хүний нөөц
3.Санхүүгийн нөөц
4.Мэдээллийн нөөц

12. Экономиксийг 2 бүлгээр судална.
1.Микро эдийн засаг ( Microeconomics)
2.Макро эдийн засаг ( Macroeconomics)
Микро эдийн засаг нь эдийн засгийн
механизмыг анхдагч нэгжийнх нь түвшинд
шинжилдэг ба гол субъектууд нь өрх гэр, пүүс,
бүтээдэхүүний ба хүчин зүйлийн зах зээл байдаг.

13. Микро эдийн засгийн судлах зүйлийг доорхи
дарааллаар авч үзнэ.
• Зах зээлийн онол – Эрэлт, нийлүүлэлт, үнэ гурвыг
нягт уялдаатай авч үзнэ
• Хэрэглэгчийн онол – Зах зээлийн эрэлтийн талыг
судлахтай холбоотой асуудал юм. /Мэдрэмж/
• Үйлдвэрлэлийн онол – Пүүс зах зээлд
бүтээгдэхүүнийг хэрхэн нийлүүлэх зүй тогтлыг авч
үзнэ. /Хүчин зүйлийн зах зээл, зах зээлийн бүтэц/
• Аж байдлын онол – Ашиг, орлогын хуваарилалт, хүн
амын аж байдал, амьжиргааны түвшинг судална.

14. Макро эдийн засаг нь улс орны эдийн засаг
бүхэлдээ буюу түүнийг бүрдүүлэх тодорхой
салбаруудын хэмжээнд тодорхойлогдоно.
(ҮНБ, ажилгүйдэл, инфляци, эдийн засгийн
өсөлт )
Макро эдийн засгийн гол зорилго нь эдийн
засгийн өсөлтийг хангах, ажилгүйдэл,
инфляцийг бууруулах юм.

15. Эдийн засгийн нөөц хязгаарлагдмал учир хүн
сонголт хийдэг.
Эдийн засгийн 3 үндсэн асуудал:
 Юуг үйлдвэрлэх вэ?
 Яаж үйлдвэрлэх вэ?
 Хэнд зориулж үйлдвэрлэх вэ?

16. Эдийн засгийн янз бүрийн тогтолцоо нь
эдгээр асуудлыг яаж шийдэх вэ? гэдгээс үүсдэг
бөгөөд түүнийг дараах арга замаар шийдвэрлэнэ.
 Уламжлалт эдийн засгийн арга
 Захиргаадалтын буюу ТТЭЗ
 Зах зээлийн эдийн засгийн арга
 Холимог эдийн засгийн арга

17. Зах зээлийн
эдийн засаг
Төвлөрсөн
төлөвлөгөөт эдийн
засаг
Юу? Үнэ Төлөвлөгөө
Яаж? Ашиг Төлөвлөгөө
Хэнд? Өрх гэр Өрх гөр
Өмч? Хувийн өмч Төрийнх (100%)
Энэ 2 эдийн засгийн гол ялгаа нь өмчийн
асуудал юм.

18. Экономиксийн 10 зарчим:
Хүмүүсийн шийдвэр гаргадаг 4 зарчим:
•Хүмүүс сонголт хийдэг
•Аливаа зүйлийн зардал нь хүссэн үр дүнд
хүрэхийн тулд татгалзвал зохих үнэ мөн
•Ухаалаг хүн үл ялим өөрчлөлтийн хүрээнд
сэтгэдэг
•Хүн урамшууллыг мэдэрдэг

19. Хүмүүс өөр хоорондоо харилцан нөлөөлдөг 3
зарчим:
•Худалдаа хүн бүрийн тусын тулд
•Зах зээл нь эдийн засгийн үйл ажиллагааг зохион
байгуулах сайн арга мөн
•Засгийн газар зарим тохиолдолд зах зээлийн үр
дүнг сайжруулах боломжтой байдаг

20. Эдийн засгийн үйл ажиллагааг бүхэлд нь
хамардаг 3 зарчим:
•Хүн амын амьжиргааны түвшин нь улс орны бараа
, үйлчилгээ үйлдвэрлэх чадвараас хамаарна
•Засгийн газар мөнгийг ихээр хэвлэвэл үнэ өснө
•Богино хугацааны төлөвлөлтөд нийгэм нь
инфляци , ажилгүйдлийн хооронд сонголтыг хийх
ёстой.

21. Судалгааны аргууд:
 Диалектик арга
Энэ арга зүйн дагуу эдийн засгийн бүх
юмс үзэгдэл, хоорондоо холбоо хамааралтай
байнга өөрчлөгдөн хөгжиж байх ёстой.

22. Хийсвэрлэлт
Хийсвэрлэх замаар эдийн засгийн тодорхой
тогтолцоог санаагаараа загварчлан таамаглаж,
түүний мөн чанар, дотоод уялдаа холбоог нээн
илрүүлэх боломжтой.
Эдийн засгийн тухайн асуудалд нөхцөлдөх
олон хүчин зүйлүүдээс хамгийн гол хүчин
зүйлийг ялган авч бусдыг нь тогтмол гэж үзнэ.


23. Дедукц
Дэвшүүлсэн ерөнхий таамаглалыг эдийн
засгийн бодит баримт сэлтээр шалгаж, ерөнхий
дүгнэлтэд тулгуурлан хэсэгчлэн тусгай дүгнэлт
хийх танин мэдэхүйн аргыг дедукц гэнэ.
 Индукц
Ажиглалт, туршилтын тус тусдаа байгаа мэдээ
сэлтийг нэгтгэн дүгнэж, ерөнхий дүгнэлт хийх
танин мэдэхүйн аргыг индукц гэнэ.
 Эдийн засгийн математик
 Статистик

24. Эдийн засгийн онолын үндэслэлийг
тодорхойлохдоо позитив болон норматив эдийн
засгийн арга зүйд тулгуурлана.
Позитив эдийн засаг нь эдийн засгийн тухайн
асуудлын оршин тогтох, хөгжих бодит шинжлэх
ухааны тайлбарыг эрж хайдаг.
Иймд позитив эдийн засгийн ихэнх
үндэслэлүүд маргаангүй батлагдаж, нотлогдсон
зүйл байдаг.

25. Эдийн засгийн тодорхой үзэгдэл, үйл
явдлын өнгөрсөн үеийн өөрчлөлт,
хөгжлийн талаарх статистик тоо баримтад
тулгуурлан түүний одоогийн байдалд
үнэлэлт өгч, цаашдын хандлагын талаар
хялбарчилсан загвар, үзэл баримтлал
боловсруулахыг позитив эдийн засаг гэнэ.

26. Боловсруулсан үзэл баримтлалыг практикт
хэрхэн ямар аргаар хэрэгжүүлэх талаар тодорхой
зөвлөмж, шийдвэр гаргахыг норматив эдийн засаг
гэнэ.
Өөрөөр хэлбэл норматив эдийн засгийн агуулга
нь “тэгэх хэрэгтэй”, “тэгвэл зохино” гэх мэт тодорхой
зөвлөмж шийдвэр юм.
Норматив эдийн засаг нь гол төлөв субьектив
хувийн үнэлгээнд тулгуурласан үйл ажиллагааны
жорыг дэвшүүлдэг.
Энд уг асуудал ямар байх ёстойг заана.

27. Эдийн засгийн аливаа үзэгдлийг 4 үндсэн арга
хэрэглэгдэхүүнээр илэрхийлж болно.
Заримдаа үүнийг эдийн засгийн ухааны хэл ч
гэж нэрлэдэг.
• Үгээр илэрхийлэх арга: Энэ нь гол төлөв
тодорхойлолт, томъёолол, тайлбар хэлбэртэй байна.
• Тоон хүснэгтээр илэрхийлэх арга: Энэ нь эдийн
засгийн юмс үзэгдлийн хоорондын холбоо,
хамаарлыг тусгасан тоон үзүүлэлтийн хэлбэрүүд
юм.

28. • График аргаар илэрхийлэх: Энэ нь эдийн
засгийн хоорондоо хамаарал бүхий үзэгдлийн
график дүрслэл юм.
• Аналитик илэрхийлэл: Энэ нь эдийн
засгийн тодорхой үзэгдлийн өөрчлөлтийн зүй
тогтлыг тусгасан функц, математик
загварчлалын хэлбэрүүд орно.

29. Эдийн засгийн онол, арга зүйн үндэс нь зах
зээлийн эдийн засгийн онолыг үндэслэгчдийн сургааль
бүтээл юм. Үүнд: Адам Смит, Давид Рикардо, Карл
Маркс, Ж.М.Кейнс, Ф.А.Хайек, М.Фридман, Ж.Тобин,
А.Маршалл, П.Самуэльсон, В.Нордхаус нарыг нэрлэж
болно.
Микро эдийн засаг нь макро эдийн засаг,
маркетинг, менежмент, статистик, шинжилгээ,
математик загварчлал, эдийн засгийн кибернетик,
нягтлан бодох бүртгэл зэрэг эдийн засгийн бусад
төрлийн хичээлүүдийн онолын үндэс болно.