Tongsamut vorasan, profile picture
Uploaded byTongsamut vorasan
583 views

เบญจศีล

Embed presentation

Download to read offline
1 บทที่ 1 บทนํา สังคมของเราในโลกยุคปจจุบันกําลังประสบกับภาวะปญหาที่เปนวิกฤติกาณอยางหนัก เกิดความเดือดรอนระส่ําระสายอยูตลอดเวลา ยิ่งมีความเจริญกาวหนาทางดานวัตถุมากเพียงใด ยิ่ง เกิดปญหาความยุงเหยิงมากขึ้นเพียงนัน ความเจริญทางวัตถุ อันเปนผลแหงความกาวหนาทาง ้ วิทยาศาสตรและเทคโนโลยีในสมัยปจจุบัน สงผลใหสังคมนานาประเทศทั่วโลกรวมถึงสังคมไทย ดวย ไดรับความสะดวกสบายมากขึน โดยเฉพาะเมื่อกลาวถึงสังคมไทยแลว ถือไดวาไดรับอิทธิพล ้ จากวัตถุนิยมเปนอยางมาก เพราะวิถีชีวิตของคนในสังคมปจจุบัน ไดรับความสะดวกสบายมากกวา วิถีชีวิตของคนในสมัยอดีตที่ผานมา แตนนก็ไมไดหมายความวาสังคมไทยจะมีความสงบสุข ั่ เพราะความสะดวกวกสบายเปนเรื่องของวัตถุที่เกิดมีขึ้นและนํามาบําบัดความตองการทางรางกาย เทานั้น สวนความสุขสงบเปนเรื่องของจิตใจซึ่งอยูภายใน ยิ่งมีความสะดวกสบายมากเทาไร ยิ่งทํา ใหรูสึกวา ตนเองมีความสุขมากเทานั้น แตในแงความเปนจริงหาไดเปนเชนนั้นไม เพราะความสุข และความสะดวกสบายเปนคนละอยางกัน แตผูคนในสังคมกลับมองเห็นวา เปนอยางเดียวกัน นั่น เปนเพราะวาสังคมไทยในปจจุบัน ผูคนกําลังหลงระเริงอยูกับวัตถุนยม มีความปรารถนาเพียงเพื่อ ิ จะเสพบริโภคเทานัน โดยไมไดพิจารณา หรือไมมีเวลาแมแตจะคิดกอนตัดสินใจวา สิ่งที่เสพ ้ บริโภคเขาไปนั้นดีหรือไมดี ใหคุณประโยชนหรือใหโทษแกตนเองและสังคมมากนอยเพียงไร เมื่อมองถึงสภาพปญหาที่กําลังเกิดขึ้นกับสังคมไทยตามหลักธรรมทางพระพุทธศาสนาแลว จะเห็นไดวา สังคมไทยกําลังประสบกับความเสื่อมโทรมทางศีลธรรมเปนอยางมาก ศีลธรรมอันดี งามกําลังหางหายและเลือนหายไปจากจิตใจของคนไทย ผูคนในสังคมเกิดความเห็นแกตวกันมาก ั ขึ้น เพราะอํานาจของความโลภ เมื่อไมไดอยางที่ตนตองการก็เกิดโทสะคือความโกรธขึนในจิตใจ้ เมื่อเปนเชนนี้ จึงทําใหจิตใจของคนไทยยึดติดอยูกับโมหะคือความลุมหลง ยึดถือในสิ่งที่ผิดวา  ถูกตองเรื่อยมา จะทําอะไรก็ทําไปตามอํานาจของกิเลส การแสดงออกถึงความเคารพบูชาตอผูที่ ควรแสดงความเคารพบูชา หรือการแสดงความนอบนอมกตัญูตอบูคคลผูมีพระคุณ กําลังหาง หายไปจากสังคมไทย เชน บุตรธิดา ขาดการเคารพบิดามารดา ลูกศิษยขาดการเคารพครูบา อาจารย เด็กเยาวชนขาดการเคารพผูหลักผูใหญ ลูกหลานเยาวชนไทยในสมัยอดีตใหความ  ความรูสึกและความสําคัญตอคําวา บุญและบาป เปนอยางมาก เพราะเกิดการละอายชั่วกลัวบาป แต ในสมัยปจจุบนคําวาบุญและบาป ไมมีความสําคัญในความรูสึก และไดหางหายไปจากจิตใจของ ั ลูกหลานเยาวชนไทยเสียแลว เพราะไมมีความหวาดสะดุงกลัวตอการทําบาปกรรมใด ๆ เลย ระบบ การศึกษาที่ถูกปฏิรูปขึ้นมาใชก็ยังไมสามารถแกไขปญหาตาง ๆ ที่เกิดขึ้นแกสังคมได เหตุดังกลาว นี้ จึงทําใหสภาพความเสื่อมโทรมและความสลับซับซอนของปญหาหลัก ๆ เกิดขึ้นมากใน สังคมไทย ซึ่งจะไดกลาวใหเห็นสภาพโดยทั่ว ๆ ไปของสังคมไทยปจจุบนเปนลําดับ ๆ ไป ั สภาพสังคม เมื่อกลาวถึงสถานการณของสังคมไทยในปจจุบันคงไมมใครปฏิเสธไดวา ี กําลังตกอยูในภาวะของการเปลี่ยนแปลงในหลายดาน  ซึ่งถาไดศึกษาตามหนาประวัติศาสตร
2 จะทราบไดวาภาวะของการเปลี่ยนแปลงดังกลาวไดเริมกอตัวมาแลวจากอดีต และที่มองเห็นภาพได ่ อยางชัดเจนกคือชวงสมัยรัชกาลที่ 5 เรื่อยมาจนถึงปจจุบน และภาวะความเปลี่ยนแปลงนี้ไดมี ั ผลกระทบเปนอยางมากตอวิถีชีวิตของคนไทยทั้งทางบวกและทางลบ ทางบวกคือ ทําใหวิถี ชีวิตคนไทยมีสภาพความเปนอยูที่ดขึ้น เพราะสาเหตุมาจากความเจริญกาวหนาทางวัตถุไดสงผลให ี สภาพสังคมไทยไดรับความสะดวกสบายมากกวาสภาพสังคมไทยในอดีต และเมื่อมองในทาง ในทางตรงกันขาม จากการที่สังคมไทยไดรับเอาวัฒนธรรมซึ่งเปนคานิยมดานความเจริญทาง วัตถุของสังคมตะวันตกมาเสพบริโภค ทําใหเกิดผลกระทบในทางลบตอสังคมไทยจากอดีตเรื่อยมา จนถึงปจจุบันเชนกัน ทางลบคือ ทําใหสภาพสังคมไทยกําลังประสบกับวิกฤติการณตาง ๆ ทุก รูปแบบ เปนสังคมที่กําลังตกอยูในสถาพความเสื่อมโทรมและความสับสนวุนวายโกลาหลในดาน ศีลธรรมอยงที่ไมเคยปรากฏมากอนในอดีต จนเรียกไดวา ศีลธรรมไดหางหายไปจากสังคม และ ในขณะเดียวกันสังคมก็ตกอยูในภาวะทีขาดแคลนศีลธรรมเชนกัน ซึ่งสามารถรับรูและเขาใจ  ่ ปญหาตาง ๆ เหลานี้ไดจากสื่อแตละแขนงทีนํามาเสนอไมเวนแตละวัน ่ ฉะนั้น จึงกลาวไดวา ภาวะสังคมไทยปจจุบันมีทั้งการเปลี่ยนแปลงไปขางหนาและการถอยหลังในบางเรื่อง ทํา ใหสังคมไทยยังขาดความเปนระเบียบ แมจะมีการจัดระเบียบของสังคมในหลาย ๆ ดานก็ตาม การ ไมรักษากฎหมายของบานเมือง การขาดวินัยในการทําหนาที่ตาง ๆ เปนสิ่งที่คนไทยถือเปนเรื่อง ธรรมดา ผูคนในสังคมกําลังสับสนวุนวายเกี่ยวกับการดําเนินชีวิต เกิดปญหาตาง ๆ ขึ้นมากมายใน  สังคมชนบทและสังคมเมือง เชน ปญหาความยากจนและไรที่อยูอาศัย, ปญหาการวางงาน, ปญหา ครอบครัว, ปญหาสุขภาพ, ปญหามลพิษและสิ่งแวดลอม,ปญหาอาชญากรรม, ปญหาการลักขโมย และฉกชิงวิ่งราว, ปญหาการประพฤติผิดทางเพศ, ปญหาเด็กและวัยรุน, ปญหาอบายมุขและสิ่ง เสพติด เปนตน ปญหาหลัก ๆ เหลานี้ ลวนเปนปญหาที่ยังคงเกิดขึ้นและมีปรากฏใหเห็นอยูเสมอ ในสังคมไทยปจจุบัน สภาพปญหาที่เกิดขึ้นในสังคมไทย ไดพอกพูน ทับถม และสลับซับซอนมา ยาวนาน จนยากที่จะแกไข จึงเปนภาระหนาที่อันหนักและใหญหลวงยิ่งนักของคนไทยทุกคนและ ทุกฝายที่จะตองชวยกันรับผิดชอบและหาทางแกไขตอไป สภาพเศรษฐกิจ ความเปลียนแปลงที่ไมคงที่ ภาวะแหงความไมแนนอน เปนสัจธรรมที่ ่ เปนจริงที่มีใหรับรูและมีเปนตัวอยางปรากฏมากมายในโลกในสังคมนี้ สภาพของเศรษฐกิจไทยใน ปจจุบันก็เชนกัน ไดเปลี่ยนจากเศรษฐกิจเกษตรกรรมโบราณมาเปนเศรษฐกิจการคา อุตสาหกรรม และเกษตรกรรมที่ทนสมัยมากขึน ั ้ รายไดของประเทศสวนใหญในปจจุบันก็มาจาก ภาคอุตสาหกรรม ธุรกิจการคาและบริการมากกวาภาคเกษตรกรรม การผลิตเพื่อบริโภคใน ครัวเรือนแตเพียงอยางเดียวนัน เกือบจะหมดสิ้นไปจากสังคมไทยแลว เพราะปจจุบันระบบ ้ เศรษฐกิจไทย ไดเปลี่ยนแปลงเขาสูการคาขายตามแนวทางของระบบเศรษฐกิจตะวันตก การผลิต สินคาจากวัตถุดิบทางธรรมชาติเพื่อคาขายกับตางประเทศมีการขยายตัวมากขึน เศรษฐกิจของไทย ้ กําลังอยูในยุคที่เรียกวา “โลกาภิวัตน” เปนยุคการแพรกระจายไปทั่วโลก, การที่ประชาคมโลกไม วาจะอยู ณ จุดใด สามารถรับรู สัมพันธ หรือ รับผลกระทบจากสิ่งที่เกิดขึนไดอยางรวดเร็ว ้
3 กวางขวาง ซึ่งเนื่องมาจากการพัฒนาระบบสารสนเทศ เปนตน 1 ทําใหระบบเศรษฐกิจไทยได เปลี่ยนเขาสูธุรกิจภาคอุตสาหกรรมและดานบริการอยางรวดเร็ว และมีสภาพคลองตัวเปนอยางมาก ทั้งดานการเงินและการธนาคาร แมในชวงระยะที่ผานมา (พ.ศ. 2540) ภาวะเศรษฐกิจไทยจะตกต่ํา ที่สุด หรือที่เรียกวาเศรษฐกิจฟอกสบูแตก ทําใหประเทศไทยตองเปนหนี้ตางประเทศมากมาย แต หลังจากนั้น ระบบเศรษฐกิจของไทยก็กลับฟนตัวไดอีกครั้ง โดยการบริหารจัดการของรัฐบาลชุด ใหม ทําใหเศรษฐกิจไทยปจจุบันโดยภาพรวมมีสภาพคลองตัวดีขึ้นตามลําดับ แตการดํารง ชีวิตประจําวันของคนไทยยังคงประสบกับคาครองชีพที่นบวันจะสูงขึนทุกขณะ แมจะมีการขึ้น ั ้ คาแรงงานใหแกผูใชแรงงานในทุกรัฐบาลก็ตาม ในขณะเดียวกันราคาของสินคาเครื่องอุปโภค บริโภคก็สูงขึ้นเปนเงาตามตัวเชนกัน ตามราคาน้ํามันที่พงสูงขึ้นไปเรื่อย ๆ เพราะผลพวงจาก ุ สงครามที่เกิดขึ้นในตางประเทศ และอีกหลาย ๆ ปจจัยที่เกี่ยวของ ทําใหเศรษฐกิจทั่วโลกพลอย ไดรับผลกระทบไปดวย แตเมื่อมองเศรษฐกิจไทยโดยสวนลึกแลวจะเห็นไดวา สาเหตุที่ภาวะเศรษฐกิจไมมีสภาพคลองหรือ เปนเศรษฐกิจที่ไมเจริญอยางเสมอตนเสมอปลายนั้น เปนเพราะเกิดปญหาขึ้นภายในการบริหาร ระบบเศรษฐกิจ กลาวคือ ปลอยใหมีการทุจริตโดยชอบธรรมของผูมีอํานาจโดยตรง หรือมีบุคคล และคณะซึ่งเปนผูไมหวังดีตอประเทศชาติ มีจตใจละโมบคิดเพียงอยากไดถายเดียว เชน มีการปน ิ หุน หรือทําธุรกิจฟอกเงิน เพราะเปนเงินที่ไดมาโดยทุจริตจากมิจฉาชีพ มีการคายาเสพติด เปนตน และเกิดจากการทีคนไทยไมนิยมความเปนไทย แตกลับไปนิยมของที่ผลิตจากตางประเทศ เมื่อ ่ ประชาชนมีคานิยมเชนนี้ จึงทําใหตองมีการสั่งสินคานําเขาจากตางประเทศเพิ่มมากขึ้น ทําให ประเทศตองขาดงบดุลการคาเปนอยางมาก อีกทั้งคนไทยมีนิสัยชอบฟุงเฟอสุรุยสุราย ทําใหชีวต ิ ตองสิ้นเปลืองไปกับการใชจายเพื่อดํารงชีพมากขึน เพราะคนไทยยังขาดความเปนชาตินิยมดวยและ ้ มีปจจัยอีกหลายประการที่มีผลกระทบในทางลบตอระบบเศรษฐกิจไทยที่เกิดจากการกระทําขอคน ไทยเอง เมื่อพฤติกรรมดังกลาวเกิดขึน ยอมกอใหเกิดผลเสียหายอยางใหญหลวงตอประเทศชาติ ้ เพราะระบบเศรษฐกิจนันถือวาเปนหัวใจหลักของประเทศ ้ การพัฒนาประเทศจะชาหรือเร็ว ยอมขึ้นอยูกับเสถียรภาพของรัฐบาลและเศรษฐกิจของประเทศเปนสําคัญ การทีจะใหนกธุรกิจเกิด ่ ั ความเชื่อมั่นในการลงทุนมากนอยเพียงใดยอมขึ้นอยูกับรัฐบาลวาจะใหหลักประกันและความ  เชื่อมั่นแกนักลงทุนในดานธุรกิจเพียงใด สภาพการเมือง ลักษณะทางดานการเมืองการปกครองของไทยในปจจุบน เปนระบบการ ั ปกครองแบบประชาธิปไตยที่มพระมหากษัตริยเปนประมุข มีกฎหมายรัฐธรรมนูญเปนกฎหมาย ี สูงสุดของประเทศ พระมหากษัตริยในปจจุบนอยูภายใตกฎหมายรัฐธรรมนูญ ไมไดมีอํานาจ ั เบ็ดเสร็จเหมือนในสมัยกอน ตามกฎหมายรัฐธรรมนูญ รัฐบาลมาจากพรรคการเมืองที่ชนะการ เลือกตั้ง ____________________
4 1 ราชบัณฑิตยสถาน. พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2542 . (กรุงเทพฯ : โรงพิมพนานมีบุ คพับบลิค-เคชั่นส. จํากัด, 2546), น. 1044. โดยพรรคการเมืองที่มีสมาชิกสภาผูแทนราษฏรซึ่งไดรับเลือกตั้งเขามามากที่สุดเปนผูไดรับสิทธิใน การจัดตั้งรัฐบาล และทําหนาที่ในการบริหารประเทศ โดยมีฝายคานเปนผูคอยตรวจสอบการ  ทํางานของรัฐบาล สภาพการเมืองการปกครองของไทยนาจะดีขึ้นมากกวานี้ หลังจากทีกฎหมาย ่ รัฐธรรมนูญฉบับใหมที่รางขึนในป พ.ศ. 2540 ไดถูกนํามาใชในการปริหารและปกครองประเทศ ้ เพราะมีความชัดเจนในหลายดาน ดังทีสวนดุสิตโพลไดสารวจความคิดเห็นของประชาชนระหวาง ่ ํ พ.ศ. 2541 – 2543 เกี่ยวกับจุดเดนของรัฐธรรมนูญฉบับปจจุบันวา อันดับที่ 1 ใหสิทธิเสรี / ประชาธิปไตยกับประชาชนเพิ่มขึ้น 43.70% อันดับที่ 2 ประชาชนมีสวนรวมมากขึน 36.97% ้ อันดับที่ 3 มีการกระจายอํานาจสูทองถิ่นมากขึ้น 10.08% อันดับที่ 4 สามารถตรวจสอบความโปรงใสได 7.56% อันดับที่ 5 มีจุดมุงหมายชัดเจนดี 1.69% 2 แตปญหาตาง ๆ ที่เกิดขึ้นเกี่ยวกับการเมืองการปกครองยังมีปรากฏประจักษแกสายตา ประชาชนอยูเสมอ การชิงดีชิงเดนของพรรคการเมืองชวงหาเสียงเลือกตั้ง จนเปนเหตุใหเกิด ทําลายลางซึ่งกันและกันทั้งสองฝาย กอใหเกิดความเสียวหายทั้งแกชีวิตและทรัพยสิน เกิดการใส รายปายสีแกกนและกัน และการซื้อสิทธิ์ขายเสียงของพรรคการเมืองตาง ๆ ยังคงมีอยูเสมอคู ั สังคมไทย มีปญหาตาง ๆ เกิดขึนกับการเมืองการปกครองของไทยทุกยุคสมัย อาทิ เกิดปญหา ้ คอรัปชั่นและฉอราษฎรบังหลวงขึ้นในวงราชการ ทําใหบุคคลที่มีอาชีพเปนนักการเมืองมีฐานะ ร่ํารวยที่สุดในสังคม โดยเฉพาะเมื่อมีโอกาสเปนฝายรัฐบาลและมีตําแหนงหนาที่ ยอมมีชองทาง ในการกอบโกยหาผลประโยชนเปนอยางมาก จนถูกกลาวหาวามีฐานะร่ํารวยผิดปกติก็มีปากมาย จนทําใหมการฟองรองและเรียกรองใหมีการออกกฎหมายมาเพื่อตรวจสอบทรัพยสินของ ี นักการเมืองเลยทีเดียว และนักการเมืองขางฝายรัฐบาลนีถือวาเปนผูมีหนาที่ในการบริหารราชการ ้ แผนดินโดยตรง เมื่อมีตําแหนงหนาที่ ก็จะใชโอกาสที่ตนเองมีอํานาจหนาที่เพื่อแสวงหา ผลประโยชนใสตนและพวกพอง ทําใหฝายตรงขาม (ฝายคาน) ตองออกมาเรียกรองสิทธิ์ขอเปด การอภิปรายไมไววางใจ ซึ่งทั้งสองฝาย (ฝายคานและฝายรัฐบาล) ตางก็เคยสลับสับเปลี่ยนกันเขา มาบริหารบานเมืองดวยกันทังนัน และดูเหมือนวาทั้งสองฝาย ้ ้ เมื่อไดมีโอกาสเขามาทําหนาที่ บริหารบานเมือง ตางก็มุงเพื่อแสวงหาผลประโยชนใสตนและพวกพองเสมอมา โดยไมมีความ ละอายแกใจในการกระทําและไมคํานึงถึงผลประโยชนของประชาชนหรือประเทศชาติเปนที่ตั้ง นักการเมืองจึงกลายเปนอาชีพ ๆ หนึ่งที่คนหลาย ๆ อาชีพสนใจใฝฝนอยากจะเปน และคํากลาว ที่วา “การเมืองเปนเรื่องของผลประโยชน”เปนความจริงแทในสังคมไทยและในหมูชนที่เห็นแก ประโยชนสวนตนเปนทีตั้ง ่
5 ____________________ 2 สวนดุสิตโพล. “คนไทยกับัฐธรรมนูญ” ในสายตา “ผูที่เกี่ยวของกับรัฐศาสตร”. . http://www.dusit.ac.th/new_ver7/dusitpoll/2542_100.html. 2543. ฉะนั้นจะเห็นไดวา สังคมไทยปจจุบันเปนสภาพสังคมที่กําลังเปลี่ยนแปลงอยางรวดเร็ว โดยมีระบบเศรษฐกิจเปนตัวชีนําในการพัฒนาประเทศ เศรษฐกิจของไทยโดยภาพรวมในปจจุบน ้ ั ไดเปลี่ยนจากเศรษฐกิจเกษตรกรรมโบราณมาเปนเศรษฐกิจธุรกิจการคา อุตสาหกรรม และเกตรก รรมที่ทันสมัยมากขึ้น รายไดของประเทศสวนใหญในปจจุบันมาจากภาคอุตสาหกรรม การคาและ บริการมากกวาภาคเกษตรกรรม การเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจที่คอนขางจะรวดเร็วในระยะเวลา ประมาณสิบกวาปมานี้ ไดทําใหระบบยอยอื่น ๆ ของสังคมปรับตัวตามไมทัน ไมวาจะเปนระบบ การศึกษา สาธารณสุข การเมืองการปกครอง หรือระบบความเชื่อทางศาสนาก็ตาม ดังจะเห็นได จากดานการศึกษาที่ยังไมอาจตอบสนองความตองการทางเศรษฐกิจไดในหลายประการ และ โดยเฉพาะอาชีพที่ตองการฝมือหรือความรูเฉพาะทาง อาทิ ชางกล ชางไฟฟา ชางอุตสาหกรรม รวมทั้งวิศวกรและบุคลากรทางการแพทย สาธารณสุขและอื่น ๆ ดานการสาธารณสุขแมวาจะ พัฒนาไปในหลาย ๆ ดาน แตก็ยังไมเพียงพอ ไมวาจะพิจารณาในแงของบุคลากรทางการแพทย พยาบาล เครื่องมือ เครื่องใช การใหบริการและสถานพยาบาลตาง ๆ โดยเฉพาะในชนบทหางไกล ทางดานการเมืองการปกครองยังอยูในภาวะสับสน  แมจะมุงเปลี่ยนไปในทิศทางของความเปน ประชาธิปไตยมากขึ้น แตแรงตานของกลุมอํานาจเกา (อนุรักษนิยม) ก็ยังมีอยูมาก พฤติกรรมของ นักการเมืองและพรรคการเมืองยังไมไดยึดถืออุดมการณทางการเมืองเทาที่ควร การยึดติดตัวบุคคล พวกพองและผลประโยชนเฉพาะหนายังมีอยูไมนอย ในเรื่องของความเชื่อและศาสนานั้นปรากฏ วา ผูคนในสังคมไทยไมคอยสนใจจึงทําใหหางเหินจากธรรมะมากขึน แตกลับไปยึดติดอยูกับเรื่อง  ้ ของโหราศาสตรและไสยศาสตรเพิ่มมากขึน มีคานิยมในการเสพบริโภควัตถุมากขึ้นเรื่อย ๆ คนใน ้ สังคมสวนใหญชอบยึดติดในความสนุกสนานชอบทําอะไรตามใจตนเอง ไมรกษากฎหมายของ ั บานเมือง ขาดระเบียบวินัยในการทําหนาทีการงานตาง ๆ จึงกอใหเกิดปญหาสังคมตามมามากมาย ่ แมวาเศรษฐกิจโดยรวมของประเทศจะดีขึ้นก็ตาม ดังที่ไดกลาวมาตั้งแตตน ถึงสภาพสังคม สภาพเศรษฐกิจ สภาพการเมือง และปญหาตาง ๆ ั ที่เกิดขึน จะเห็นไดอยางชัดเจนวา มีปญหานานาชนิดไดเกิดขึนในสังคมไทยซึ่งมีพุทธศาสนาเปน ้ ้ รากฐานเดิมของวิถีชีวิต แตเมื่อประมวลเปนปญหาหลัก ๆ แลว จะเห็นไดวา เปนเรื่องของปญหา ที่เกี่ยวกับการเบียดเบียนทําลายชีวิต ปญหาการลักขโมยการคอรัปชัน ปญหาการกระทําผิดลวง ่ ละเมิดทางเพศ ปญหาการโกหกหลอกลวง หรือปญหาการติดของมึนเมาอยางใดอยางหนึ่งจนถึง การเสพสิ่งเสพติดชนิดตาง ๆ ที่ทําใหเสียสติ จนกลายเปนปญหาที่ใหญที่สุดในสังคมไทยตลอดจน สังคมโลกดวย และปญหาทุกเรื่องในสังคมไทยทีตองขึ้นโรงขึนศาลและทําใหคนอืนมากมาย ่ ้ ่ พลอยเปนทุกขเดือดรอนไปดวยนั้น เปนสิ่งที่บงบอกใหเห็นถึงวิถีชีวิตและจิตใจของประชาชนใน สังคมดวยวา สังคมไทยกําลังตกอยูในภาวะที่เรียกวาขาดแคลนศีลธรรม เปนเพราะการผิดศีลขอ
6 ใดขอหนึ่งในหาขอนี้ทั้งสิ้น เพราะคนในสังคมไทยรักษาเบญจศีลขอขั้นพื้นฐานไมไดจงเปน ึ ตนเงื่อนของปญหาอีกมากมายที่ตาม ๆ กันมา ผูเ ขียนเห็นวา การสมาทานและรักษาศีลนัน เปนเรื่องที่จําเปนและรีบดวนทีคนใน ้ ่ สังคมไทยจะตองตืนตัว ใหความสนใจ และเอาใจใสอยาบงจริงจังในการประพฤติตนใหเปนผูมีศีล ่ เพราะความจริงแลว เรื่องเบญจศีลนีเ้ ปนเรื่องที่อยูกบมนุษยชาติมานานเทาที่ประวัติศาสตรของ ั มนุษยจะยอนกลับไปได ทุก ๆ สังคมไมวาจะเจริญทางวัตถุมากหรือนอยก็ตาม จะมีกฎเกณฑการ ประพฤติอยูชุดหนึ่งที่จะใหคนในสังคมทําตาม กฏเกณฑเหลานั้นก็มักจะเปนศีลธรรมขึนพื้นฐานที่ ้ จะบอกคนไมใหเบียดเบียนทํารายหรือประหัดประหารชีวตของกันและกัน ไมใหพูดเท็จ ไมใหลก ิ ั ขโมย เปนตน นอกจากจะเปนเรื่องทีคอนขางเปนธรรมชาติวาคนเราไมควรทําในสิ่งที่ผิดเชนนั้น ่ แลว ผูมีปญญาในการครองชีวิตยังทราบดีวา ศีลธรรมนันจะเปนเหมือนเข็มและดายที่สามารถรอย ้ และสอยใหสมาชิกในสังคมนัน ๆ อยูกันอยางเปนสุขสงบและสันติ การเปลี่ยนแปลงของสังคม ้  การพัฒนาเทคโนโลยีที่รวดเร็ว การยึดติดในคุณคาของวัตถุมากจนเกินไป บวกกับความออนแอ ของสถาบันศาสนาทุกศาสนานั้น ไดทําใหสังคมโลกประสบกับความสับสนวุนวายในดาน ศีลธรรมเปนอยางมาก ในขณะที่คนสมัยกอนเห็นเรื่องการมีศีลธรรมเปนเรื่องธรรมชาติธรรมดา คนมากมายในสมัยนี้กลับไมสามารถเขาใจวาทําไมตนจึงตองรักษาศีล เพราะเขาเห็นตัวอยาง ของคนไมนอยที่ไมตองมีศีลธรรม ทํามาหาเลี้ยงชีพอยางคดโกง แตก็สามารถประสบความสําเร็จ ในชีวต มีเงินทองใชมากมาย มีขาทาสบริวาร และสถานะทางสังคมที่สูงสง ดวยระบบศีลธรรม ิ ในสังคมไทยทุกวันนี้ กําลังเสื่อมโทรมลงอยางนาใจหาย สิ่งที่เคยเปนเรื่องผิดศีลธรรมในอดีตกลับ กลายเปนเรื่องที่ยอมรับกันในปจจุบัน โดยเฉพาะปญหาที่กําลังเกิดขึ้นกับลูกหลานเยาวชนไทย เชน เรื่องการมีเพศสัมพันธกอนวัยอันควร หรือการใชชีวตอยูดวยกันกอนแตงงาน เปนตน ิ  มีผูที่ทํางานวิจัยที่เกี่ยวของกับเรื่องเบญจศีลนี้หลายทาน ดังนี้ อาภรณ พุกกะมาน, ชียพร วัชชาวุธ และ เกียรติ เปมกิตติ ทําการศึกษาเรื่อง “การศึกษาการสอนศีลเพื่อเสริมสรางพุทธจริยธรรมในสังคมไทย” ในป พ.ศ. 2528 นนทนา อังสุวรังษี ทําการศึกษาเรื่อง “การวิเคราะหเปรียบเทียบคานิยมละการ ปฏิบัติเกี่ยวกับเบญจศีลของชาวพุทธในสังคมเมมืองและชนบท ที่อยูในและนอกโครงการแผนดิน ธรรมแผนดินทอง: ศึกษาเฉพาะกรณีหมูบานในอําเภอโกรกพระ จังหวัดนครสวรรค” ในป พ.ศ. 2533 พระมหาวรานนท ฐิตานนฺโท (นวลคํา) ทําการศึกษาเรื่อง “ความสัมพันธระหวางศีล ๕ และสันติภาพในสังคม: การศึกษาเชิงวิเคราะห” ในป พ.ศ. 2545 พระมหาทวี ฐานวโร (ออนปสสา) ทําการศึกษาเรื่อง “ปาณาติบาตกับปญหาจริยธรรมใน พุทธปรัชญา” ในป พ.ศ. 2534 พระมหาปญญา ชยปฺโญ (ดาบพลหาร) ทําการศึกษาเรื่อง “กาเมสุมิจฉาจารกับปญหา จริยธรรมในสังคมปจจุบัน” ในป พ.ศ. 2536
7 พระมหาอํานวย ญาณสํวโร (พินดอน) ทําการศึกษาเรื่อง “การศึกษาเรื่องผลกระทบจาก การลวงละเมิดศีลขอที่ 5 ที่มีตอสังคมไทย” ในป พ.ศ. 2542 แมจะมีผูทํางานวิจยในเรื่องของศีลธรรมนี้หลายทานก็ตาม แตผูเขียนก็มีทรรศนะในเรื่อง ั การสรางความเขาใจเกี่ยวกับเรื่องเบญจศีลนี้พอสมควร จึงไดเสนอกลวิธีการตาง ๆ ที่จะทําใหชาว พุทธซึ่งเปนประชากรสวนใหญของประเทศ ไดมองเห็นความสําคัญและมีความรูความเขาใจใน  เรื่องเบญจศีลอยางถูกตอง จะไดปฏิบัติตนตามหลักเบญจศีลไดอยางเหมาะสมและถูกตองดวย และผูเขียนเห็นวาการประพฤติตนตามหลักเบญจศีลนี้มความสําคัญอยางยิ่งสําหรับคนทุกคน หาก ี คนเราสามารถสมาทานและรักษาเบญจศีลเพียงหาขอนี้ได เบญจศีลที่ทุกคนประพฤติดีแลว จะ สามารถควบคุมพฤติกรรมตาง ๆ ทางกายและทางวาจา ไมใหกอปญหาความเดือดรอนขึนทั้งแก ้ ตนเองและผูอื่น รวมถึงสังคมดวย อันจักสงผลใหสังคมไทยและสังคมโลกโดยทัวไป เกิดสันติ ่ สุขขึ้นอยางแนนอน ผูเขียนจะทําการศึกษาจากเอกสาร โดยการคนควาขอมูลที่เกี่ยวกับเบญจศีล จาก พระไตรปฎก อรรถกถา และหนังสือหรือเอกสารอื่น ๆ ที่เกี่ยวของ หลังจากนั้นจะทําการ วิเคราะหขอมูลโดยชีใหเห็นความสําคัญ โทษการขาดเบญจศีลและ ประโยชนจากการปฏิบัตาม ้ เบญจศีล พรอมทั้งเสนอกลวิธีตาง ๆ ในการปฏิบัติตนใหเปนผูมีศีลธรรมในจิตใจและในวิถีชีวต ิ จริงของชาวไทยชาวพุทธ
8 บทที่ 2 แนวการสอนเบญจศีลของพระพุทธเจาในสมัยพุทธกาล 2.1 องคประกอบและปจจัยที่ทําใหเกิดการสอนเบญจศีล จากการศึกษาประวัติศาสตรพระพุทธศาสนาทําใหทราบวา พระพุทธศาสนานั้นเกิดขึ้น ทามกลางความเชื่ออันหลากหลาย มีเจาลัทธิ นักคิด บัณฑิต ฤาษี ปริพาชก ดาบส อเจลก นักบวช ฯลฯ เกิดขึนมากมาย ณ ดินแดนที่มีชื่อวา “ชมพูทวีป” และพระพุทธศาสนานั้นก็เกิดขึน ้ ้ โดยตรงจากการคนพบความจริงดวยความสามารถ (ตรัสรู) ของพระอรหังสัมมาสัมพุทธเจาเอง เมื่อคืนวันเพ็ญเดือนวิสาขะ กอนพระพุทธศักราช 45 ป ณ โคนตนศรีมหาโพธิ์ ตําบลอุรุเวลา เสนานิคม แควนมคธ หลังจากตรัสรูแลว พระพุทธองคทรงพิจารณาใครครวญในธรรมที่พระองค ตรัสรูโดยใชเวลาถึง 7 สัปดาห (49 วัน) ทรงดําริวา พระธรรมที่พระองคตรัสรูนั้น เปนธรรมที่ สุขุมลุมลึก ยากยิ่งนักที่ชนผูมีกเิ ลสทั้งหลายจะเขาใจ แตดวยอาศัยพระมหากรุณาธิคณ ที่พระุ พุทธองคมีอยางยิ่งใหญ ทําใหทรงตัดสินพระทัยที่จะแสดงธรรมเพื่อโปรดสรรพสัตวในเวลาตอมา เมื่อพระพุทธศาสนาเกิดขึ้นแลว พระพุทธเจาก็ไดเสด็จไปในสถานที่ตาง ๆ เพื่อประกาศศาสนา การแสดงธรรมของพระพุทธองคแตละครั้งไดผลมาก ผูฟงไดดวงตาเห็นธรรมเปนพระอริยบุคคล กันมากมาย อีกทั้งผูมีศรัทธาปสาทะเลื่อมใส ถึงกับบวชเปนภิกษุก็มีไมนอย และมีจํานวนมากขึน ้ ตามลําดับ ตอมาเมื่อพระพุทธเจาทรงไดพระสาวกระดับพระอรหันต 60 รูป ก็ทรงสงออกไป ประกาศพระศาสนา ดังปฐมวาจาที่พระพุทธองคทรงตรัสแกพระสาวกรุนแรกเพื่อไปเผยแผพระ ศาสนาในพรรษาแรกแหงพุทธกิจวา ดูกอนภิกษุทั้งหลาย เราพนแลวจากบวงทั้งปวง ทั้งทีเ่ ปนของทิพย ทั้งที่เปนมนุษย แมพวกเธอก็พนแลวจากบวงทั้งปวง ทั้งที่เปนของทิพย ทั้งที่เปนของมนุษย พวกเธอจงเที่ยวจาริก เพื่อประโยชนและความสุขแกชนหมูมาก เพื่ออนุเคราะหโลก เพื่อประโยชนเกื้อกูลและความสุขแกทวยเทพและมนุษย พวกเธออยาไดไปรวมทาง เดียวกันสองรูป จงแสดงธรรมงามในเบื้องตน งามในทามกลาง งามในที่สุด จงประกาศพรหมจรรยพรอมทั้งอรรถทั้งพยัญชนะครบบริบูรณบริสุทธิ์ สัตวทั้งหลาย จําพวกที่มีธุลีคือกิเลสในจักษุนอย มีอยู เพราะไมไดฟงธรรมยอมเสื่อม ผูรูทั่วถึง ธรรม จักมี ดูกอนภิกษุทั้งหลาย แมเราก็จกไป ยังตําบลอุรุเวลาเสนานิคม ั เพื่อแสดงธรรม.3 ตลอดระยะเวลาถึง 45 พรรษาที่พระสัมมาสัมพุทธเจาทรงบําเพ็ญพุทธกิจในแตละวันซึ่งมี 5 อยาง คือ 1. ปุพฺพณฺเห ปณฺฑปาตฺจ เวลาเชาเสด็จบิณฑบาต 2. สายณฺเห ธมฺมเทสนํ เวลา
9 ____________________ 3 วิ. ม. 4 / 32 /72. เย็นทรงแสดงธรรม 3. ปโทเส ภิกฺขุโอวาทํ เวลาค่ําประทานโอวาทแกเหลาภิกษุ 4. อฑฺฒรตฺเต เทวปฺหนํ เที่ยงคืนทรงตอบปญหาเทวดา 5. ปจฺจุสฺเสว คเต กาเล ภพฺพาภพฺเพ วิโลกนํ จวนสวางทรงตรวจพิจารณาสัตวที่สามารถและที่ยังไม สามารถบรรลุธรรมอันควรจะเสด็จไปโปรดหรือไม 4 ในพุทธกิจประจําวัน 5 อยาง ของพระพุทธองคที่ทรงบําเพ็ญอยูเสมอนั้น ยอมจะเปน องคประกอบอันสําคัญที่ทําใหพระพุทธองคทรงสั่งสอนไดเปนอยางดี และดวยพุทธจริยาในการสั่ง สอนเวไนยสัตว คือทรงบําเพ็ญประโยชนแกโลก ทรงบําเพ็ญประโยชนแกญาติ ทรงบําเพ็ญ ประโยชนทกประการในฐานะของพระพุทธเจา5 ุ ดวยพระมหากรุณาคุณอันยิ่งใหญ ทั้งใน พรรษากาล และนอกพรรษากาล ไมวาระยะทางจะใกลหรือไกลเพียงไร พระองคมิไดทรง คํานึงถึงความเหน็ดเหนื่อยหรือยากลําบากแตประการใด นับตั้งแตตรัสรู ตราบจนกระทั่งวัน สุดทายแหงการเสด็จดับขันธปรินิพพาน ดังเชนในพรรษาแรกแหงการประกาศพระศาสนา มี เรื่องราวของบุคคลและเหตุการณที่เกียวกับการเผยแผพระธรรมคําสอนของพระพุทธองคเกิดขึ้น ่ มากมาย บุคคลที่เสด็จไปโปรดนัน สวนใหญไดรับประโยชนจากการสั่งสอนของพระพุทธองค ้ ทั้งสิ้น คือไดบรรลุเปนพระอริยบุคคลโดยขันต่ําสุดเปนพระโสดาบัน จนกระทั่งไดบรรลุเปนพระ ้ อริยบุคคลขันสูงสุดคือเปนพระอรหันต อาทิ ปญจวัคคีย, ยสกุลบุตรและสหายผูเปนบริวารของ ้ ทาน 54 , ภัททวัคคีย 30, ปุราณชฏิล 1,000, บิดามารดาและอดีตกรรยาของพระยสะ, พระ เจาพิมพิสารพรอมเหลาราชบริพาร, อุปติสสะและโกลิตะ (พระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะ), ปปผลิมาณพ (พระมหากัสสปะ), กาฬุทายีอํามาตย, พระนามปชาบดีโคตมี, พระเจาสุทโธทนะ, พระนางยโสธราและพระราหุลกุมาร พรอมดวยพระราชวงศและขาราชบริพารอีกมากมาย เพราะ อาศัยความอนุเคราะหที่ทรงมีพระเมตตาตอสัตวโลก พระองคทรงพิจารณาเห็นวา บุคคลในโลกนี้ มีพื้นฐานความรูความเขาใจแหงสติปญญาที่แตกตางกัน บุคคลผูมีสติปญาและอุปนิสัยที่เคยสั่งสม มาในอดีตที่พอจะแนะนําสังสอนและเขาใจในธรรมของพระองคไดนนยังมีอยู ซึ่งมีหลักฐานที่พระ ่ ั้ พุทธองคตรัสไวเกี่ยวกับประเภทบุคคลที่มีปรากฏในโลกนีวามี 4 ประเภท คือ ้ ดูกรภิกษุทั้งหลาย บุคคล 4 จําพวกนี้ มีปรากฏอยูในโลก 4 จําพวกเปนไฉน คือ บุคคลผูฉลาดผูกไมฉลาดแก 1 ฉลาดแกไมฉลาดผูก 1 ฉลาดทั้งผูกฉลาดทั้งแก 1 ไมฉลาดทั้งผูกไมฉลาดทั้งแก 1 ดูกรภิกษุทั้งหลายบุคคล 4 จําพวกนี้แล มีปรากฏอยูในโลก ฯ ดูกรภิกษุทั้งหลาย บุคคล 4 จําพวกนี้ มีปรากฏอยูในโลก 4 จําพวกเปนไฉน คือ อุคฆฏิตัญู ผูอาจรูธรรมแตพอทานยกหัวขอขึ้นแสดง 1 วิปจิตัญู ผูอาจรูธรรมตอเมื่อทานอธิบายความแหงหัวขอนัน 1 ้ ____________________
10 4 พระเทพเวที (ประยุทธ ปยุตฺโต). พจนานุกรมพุทธศาสตรฉบับประมวลศัพท . พิมพครั้งที่ 6, 5,๐๐๐ เลม (กรุงเทพฯ: โรงพิมพมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, 2533), น. 189-190. 5 เรื่องเดียวกัน, น. 191. เนยยะผูพอแนะนําได ปทปรมะ ผูมีบทเปนอยางยิ่ง 1 ดูกรภิกษุทั้งหลาย บุคคล 4 จําพวกนี้แลมีปรากฏอยูในโลก ฯ 6 บุคคลแตละประเภทที่มีระดับสติปญญาความสามารถแตกตางกันเหลานี้ พระสัมมาสัม พุทธเจาเมื่อจะเสด็จไปสั่งสอน พระองคยังทรงคํานึงถึงจริยา คือความประพฤติ หรือ จริต อัน เปนสิ่งที่บุคคลผูมีความประพฤติอยางนั้น ๆ กอนแลว จึงตรัสพระธรรมเทศนาเพื่อใหเหมาะสมกับ อัธยาศัยของบุคคลนั้น เกี่ยวกับจริตนี้ พระพรหมคุณาภรณ (ป.อ. ปยุตฺโต) ไดใหความหมายไววา ความประพฤติ, พืนนิสัย หรือพื้นเพแหงจิตของคนทั้งหลายที่หนักไปดานใดดานหนึ่ง แตกตางกัน ้ ไปมี 6 ประเภทคือ 1.ราคจริต ผูมราคะเปนความประพฤติปกติ (หนักไปทางรักสวยรักงามมักติดใจ) ี 2. โทสจริต ผูมีโทสะเปนความประพฤติปกติ (หนักไปทางใจรอนขี้หงุดหงิด) 3. โมหจริต ผูมีโมหะเปนความประพฤติปกติ (หนักไปทางเหงาซึม งมงาย) 4. สัทธาจริต ผูมีศรัทธาเปนความประพฤติปกติ (หนักไปทางนอมใจเชื่อ) 5. พุทธิจริต ผูมีความรูเปนความประพฤติปกติ (หนักไปทางคิดพิจารณา) 6. วิตกจริต ผูมีวตกเปนความประพฤติปกติ (หนักไปทางคิดจับจด ฟุงซาน) 7 ิ เพราะอาศัยพระมหากรุณาธิคุณ พระสัมมาสัมพุทธเจาจึงไดเสด็จออกประกาศศาสนา โปรดสรรพสัตว ทําใหพระคุณ 2 อยางแรก คือ พระปญญาคุณ และ พระวิสุทธิคุณเปนที่ปรากฏ และเปนประโยชนแกชาวโลกอยางแทจริง พระองคเสด็จไปชวยเหลือแนะนําสั่งสอนมนุษยทั้งที่ เปนรายบุคคลและกลุมชน โดยไมเห็นแกความเหนื่อยยากลําบากของพระองคเลย ดังที่ พระพรหมคุณาภรณ กลาววา ไวในพุทธคุณ 3 นี้ ขอที่เปนหลักและกลาวถึงทั่วไปในคัมภีรตาง ๆ มี 2 คือ ปญญาและกรุณา สวนวิสุทธิ เปนพระคุณเนื่องอยูในพระปญญาอยูแลว เพราะเปนผลเกิด เองจากการตรัสรู คัมภีรทั้งหลายจึงไมแบงไวเปนขอหนึ่งตางหาก 8 และพระมหากรุณาธิคณของ ุ พระพุทธเจาทีพระองคทรงอนุเคราะหชาวโลกนั้น แสดงออกในพุทธกิจประจําวันทีกลาวขางตน ่ ่ เหตุดังที่กลาวมาแลวนีจึงนับวาเปนองคประกอบและปจจัยที่มีความสําคัญยิ่งที่ทําใหพระพุทธองค ้ ทรงสั่งสอนธรรม 2.2 วิธีการสอนและลักษณะของผูฟงการสอน วิธีการสอน ____________________ 6 องฺ. จตุกฺก. 13 / 132-133 / 135.
11 7 พระเทพเวที (ป.อ. ปยุตฺโต). พจนานุกรมพุทธศาสตร ฉบับประมวลศัพท. พิมพครั้งที่ 6, 5,000 เลม (กรุงเทพฯ: โรงพิมพมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, 2533), น. 39. 8 พระธรรมปฏก (ป.อ. ปยุตฺโต). พจนานุกรมพุทธศาสตร ฉบับประมวลธรรม. พิมพครั้งที่ 8, 10,000 เลม (กรุงเทพฯ: โรงพิมพมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, 2538), น. 264. สําหรับวิธีการสอนนั้น มีผูรูไดคนควาและรวบรวมไวมากมาย ซึ่งผูเขียนจะไดกลาวถึงใน บางเรื่องที่เกี่ยวของและเห็นวามีความสําคัญทีควรนํามาประกอบในงานเขียนนี้เทานั้น ซึ่งเมื่อจะ ่ กลาวถึงตนแบบแหงวิธีการสอนนั้น ยอมเปนการสมควรอยางยิ่งที่จะตองเอยถึงบุคคลผูเปน ตนแบบแหงวิธีการสอนโดยตรง นันคือ “องคพระบรมศาสดา หรือ พระบรมครู” ซึ่งเปนอีกพระ ่ นามหนึ่งของพระพุทธเจา ที่มหาชนไดใหสมัญญานามแกพระองค และเปนที่ปรากฏแกชน ทั้งหลายโดยทั่วไป ซึ่งหมายถึง ศาสดาหรือ ครูผูเยี่ยมยอดในการสอน เปนศาสดาที่ประเสริฐยิ่ง กวาศาสดาใด ๆ ในโลก พระองคสามารถฝกสอนไดทั้งมนุษยและเทวดา ดังมีปรากฏในบท พุทธคุณตอนหนึ่งวา “อนุตฺตโร ปุรุสทมฺมสารถิ ” เปนสารถีฝกบุรุษที่ฝกได ไมมีใครยิ่งกวา “สตฺ  ถา เทวมนุสฺสานํ”เปนศาสดาของเทวดาและมนุษยทั้งหลาย 9 ความสามารถเฉพาะของพระองค ยอมเปนที่ประจักษเหลาพุทธบริษัททั้งหลายเปนอยางดี และเปนคุณสมบัติที่สําคัญยิ่งที่บคคลผูเปน ุ ศาสดาเชนพระองคจะทรงใชเพือการสั่งสอนผูอื่น ่ เกี่ยวกับวิธีการสอนของพระบรมศาสดานัน ้ มีมากมายหลายวิธีที่พระองคทรงเลือกใช ทั้งนี้พระองคจะทรงพิจารณาถึงปจจัยหลาย ๆ ดานวา มีความเหมาะสมหรือไมที่จะทรงใชวิธีการ นั้น ๆ ในการสั่งสอน โดยที่พระองคจะทรงคํานึงถึงพืนฐานของผูฟงธรรมเปนอยางมาก ไมวา ้ บุคคล ๆ นั้นจะมาจากชนชั้นวรรณะใดก็ตาม เมื่อเปนบุคคลที่พระองคจะทรงโปรดแลว พระองค จะใหความสําคัญกับบุคคลผูนั้นเสมอเหมือนกันหมด และเนื่องจากผูฟงธรรมมีพื้น ฐานความรูที่แตกตางกัน พระพุทธเจาจึงทรงใชวิธการสอนที่หลากหลาย ซึ่งในงานเขียนนี้ จะ ี สรุปมาใหเห็นพอเปนตัวอยางประกอบถึงวิธีการสอนที่พระพุทธองทรงเลือกพิจารณาในการสั่ง สอนเวไนยสัตว คือ 1. ภูมิหลังหรือพื้นเพของผูฟง ไดแก วรรณะ การศึกษา และอาชีพ เชน เมื่อพระพุทธเจาตรัสรู ใหม ๆ พระองคเสด็จไปสอนปญจวัคคีย ซึ่งเปนชนวรรณะพราหมณ และออกบวชเพื่อแสวงหา ทางพนทุกข โดยที่พระองคไดตรัสถึงมัชฌิมาปฏิปทา อันเปนทางสายกลาง ไดแกอริยมรรคมีองค 8 และญาณทัสสนะ ซึ่งเปนหลักธรรมสําคัญทางพระพุทธศาสนา และมิใชสิ่งที่จะเขาใจได โดยงายสําหรับชนทั่วไป เพราะตองอาศัยสติปญญา และบุญบารมีที่ไดสั่งสมแตอดีตจึงจะสามารถ เขาใจและรูแจงได 10 หรือในครั้งหนึ่งที่พระพุทธองคถูกอักโกสพราหมณ ซึ่งยังเปนผูครองเรือน  อยู ไดบริภาษ (การดา) พระองคดวยความโกรธ และพระองคไดทําใหอักโกสพราหมณ  ตระหนักไดดวยตนเองวา การบริภาษพระองคนั้นไมมีประโยชน โดยทรงใชวิธีอุปมาถามถึงการ  เตรียมอาหารตอนรับแขกผูมาเยือน เมื่อแขกไมรับอาหารนั้น อาหารยอมตกเปนของเจาของบาน ดังเดิม 11
12 ____________________ 9 พระเทพเวที (ป.อ. ปยุตฺโต). พจนานุกรมพุทธศาสตร ฉบับประมวลศัพท. พิมพครั้งที่ 6, 5,000 เลม (กรุงเทพฯ: โรงพิมพมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, 2533), น. 191. 10 วิ. ม. 4 / 12 – 17 / 41 – 48. 11 ม. ม. 2 / 631 – 632 / 322 – 323. 2. ปญหาของผูฟงธรรม เปนสิ่งที่พระพุทธองคทรงพิจารณาถึงประการตอมา ซึ่งหมายถึงปญหา ดานความคิดและปญหาในชีวิตประจําวัน ปญหาดานความคิดนัน พระพุทธองคสามารถรูไดดวย ้ เจโตปริยายญาณ พระพุทธเจาจะทรงถามความเขาใจพื้นฐานของผูฟงที่เกี่ยวของ เพื่อนําไปสูความ เขาใจในเรื่องนัน เชน ในการสอนปญจวัคคียเรื่องความไมยึดมั่นถือมั่น พระพุทธองคทรงใช ้ คําถามกระตุนใหปญจวัคคียไดคนพบขอสรุปดวยตนเอง ดังที่ปรากฏในอนัตตลักขณสูตร ตอนหนึ่ง  วา พ : รูปเที่ยงหรือไมเที่ยง ป : ไมเที่ยงพระพุทธเจาขา พ : ก็เมื่อสิ่งใดไมเที่ยง สิ่งนั้นเปนทุกขหรือเปนสุขเลา ป : เปนทุกขพระพุทธเจาขา พ : ก็สิ่งใดไมเที่ยง เปนทุกข มีความแปรปรวนเปนธรรมดา ควรหรือจะตามเห็นสิ่งนัน ้ วา นั่นของเรา นั่นเปนเรา นันเปนตนของเรา ่ ป : ไมควรเลย พระพุทธเจาขา 12 จากคําถามเหลานี้ ในที่สุดปญจวัคคียก็ไดขอสรุปใหตนเองวา ไมควรยึดมันถือมั่นในรูป  ่ จะเห็นไดวา พระพุทธเจาทรงถามใหปญจวัคคียใหเหตุผลทีละขั้นตอน และทรงถามตอไปถึง  เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ทายที่สุดจึงทรงสรุปวา อริยสาวก ยอมเบื่อหนายในรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ เมื่อเบื่อหนายจึงสิ้นกําหนัด และหลุดพนไดในที่สุด ในกรณีที่ผูฟงประสบปญหาชีวิต พระพุทธเจาจะทรงพิจารณาถึงสภาพจิตใจของบุคคลผู นั้นกอน หลังจากนันจะทรงใชวิธีที่เหมาะสมแกสถานการณ เชน เมื่อนางกีสาโคตมี เศราโศก ้ เสียใจอยางมาก เพราะบุตรของนางเสียชีวิต และไดกราบทูลพระพุทธเจาขอใหชวยชีวิตบุตรของ นาง ซึ่งในสภาวการณเชนนี้ผูฟงยอมไมมีความพรอมที่จะฟงธรรมแนนอน พระพุทธองคจึงทรงใหนาง ไปหาเมล็ดพันธุผักกาดจากบานที่ไมมีคนตายมาใหไดกอน แลวพระองคจะทรงชวย ดวยวิธีนี้ นางจึงไดเรียนรูดวยตนเองวา ความตายเปนเรื่องธรรมดา ซึ่งทุกคนตองประสบ 13 หรือตัวอยาง  เรื่องของยสกุลบุตรซึ่งเกิดเบื่อหนายชีวตการครองเรือน พระพุทธเจาทรงแนะนํายสกุลบุตรวา ชีวิต ิ นักบวชไมมความวุนวาย ไมมีปญหา และทรงสั่งสอนธรรมจนยสกุลบุตรบรรลุธรรม ครั้นคหบดี ี
13 ผูเปนบิดาออกตามหายสกุลบุตร พระพุทธเจาก็ทรงแสดงธรรมใหคหบดีฟง จนเกิดความเลื่อมใส ในพระธรรมกอน แลวจึงตรัสถามบิดาของยสกุลบุตร ดังมีเนื้อความวา พ : ดูกรคหบดี ทานจะสําคัญความขอนันเปนไฉน ยสกุลบุตรไดเห็นธรรมดวย ้ ญาณทัสสนะเพียงเสขภูมิเหมือนทาน เมื่อเธอพิจารณาภูมิธรรม ตามที่ตน ไดเห็นแลว ไดรูแจงแลว จิตพนแลวจากอาสวะทั้งหลาย เพราะไมถือมั่น ดูกรคหบดี ยสกุลบุตรควร หรือ เพื่อจะกลับเปนคฤหัสถ บริโภคกาม เหมือนเปนคฤหัสถ ครั้งกอน ____________________ 12 วิ. ม. 4 / 21 / 53. 13 ขุ. อ. 9 / 33 / 604. ค. ขอนั้นไมควรเลยพระพุทธเจาขา. พ : ดูกรคหบดี ยสกุลบุตรไดเห็นธรรมดวย ญาณทัสสนะเพียงเสขภูมิเหมือนทาน เมื่อเธอพิจารณา ภูมิธรรมตามที่ตนไดเห็นแลว ไดรูแจงแลว จิตพนแลว จากอาสวะทั้งหลาย เพราะไมถือมั่น ดูกรคหบดี ยสกุลบุตร ไม ควรจะกลับเปนคฤหัสถ บริโภคกามเหมือนเปนคฤหัสถครั้งกอน. ค : การที่จต ิ ของยสกุลบุตรพนจากอาสวะทั้งหลาย เพราะไมถือมั่นนั้น เปนลาภของยสกุลบุตร ยสกุลบุตรไดดีแลวพระพุทธเจาขา ขอพระผูมีพระภาค มียสกุลบุตร เปนปจฉาสมณะ จงทรงรับภัตตาหารของขาพระพุทธเจา เพื่อเสวยในวันนี้เถิดพระพุทธเจาขา 14 จะเห็นไดวา วิธีสอนของพระพุทธเจาที่ทรงใชกับยสกุลบุตร ตางจากวิธีที่ทรงใชกับบิดา ของยสกุลบุต เพราะยสกุลบุตร เกิดความเบื่อหนายในชีวตการครองเรือนอยูแลว การเสนอ ิ ทางเลือก ในการดําเนินชีวต ที่แตกตางออกไปจากเดิม จึงสามารถทําใหยสกุลบุตรสนใจได สวน ิ บิดาของยสกุลบุตร เมื่อมาเฝาพระพุทธเจานั้น ยังไมไดเห็นทุกขของการครองเรือน และยังไมได ศรัทธาในพระศาสนา หากพระพุทธเจาทรงถามวาผูที่เขาใจธรรมแลว ควรกลับไปครองเรือนอีก หรือไม บิดาของยสกุลบุตร ก็จะยังไมเขาใจสภาพจิตของผูที่เขาใจธรรม พระพุทธเจาจึงทรงสอน จนคหบดีนั้น เขาใจธรรมกอน แลวจึงตรัสถาม เพราะพระพุทธองคทรงคํานึงพืนฐานของผูฟงเปน ้ สําคัญ แลวทรงเลือกใชคําถามที่เหมาะสมกับผูฟง และสรุปเนื้อหาจากคําตอบของผูฟงนันเอง   ่ ความเปนพระบรมศาสดาขององคสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจา ยอมเปนสวนประกอบที่ สําคัญที่จะทําใหเกิดคุณลักษณะของผูสอนอยางพระองค ซึ่งเรียกวาองคคุณแหงกัลยาณมิตรที่มใน ี พระองคอยางสมบูรณ และยังถือเปนแนวทางการประพฤติปฏิบติไดเปนอยางดีเยี่ยมแกบุคคลผูเปน ั ครูสอนทั้งหลาย ดังทีพระพรหมคุณาภรณไดใหคําอธิบายไววา ่ “องคคุณของกัลยามิตร” คุณสมบัติของมิตรดีหรือมิตรแท คือทานที่คบหรือเขาหาแลวจะเปนเหตุใหเกิดความดีงามและ ความเจริญ มี 7 ประการดวยกันคือ 1. ปโย (นารักในฐานเปนที่สบายใจและสนิทสนม ชวนใหอยากเขาไปปรึกษาไตถาม) 2. ครุ (นาเคารพ ในฐานประพฤติสมควรแกฐานะ ใหเกิดความรูสึกอบอุนใจ เปนที่พึงได ละปลอดภัย)
14 3. ภาวนีโย (นาเจริญใจ หรือนายกยอง ในฐานทรงคุณคือความรูและภูมิปญญาแท  จริง ทั้งเปนผูฝกอบรมและปรับปรุงตนอยูเสมอ ควรเอาอยาง ทําใหระลึกและเอยอาง  ดวยซาบซึ้งภูมิใจ) 4. วตฺตา จ (รูจักพูดใหไดผล รูจกชี้แจงใหเขาใจ รูวาเมื่อไรควรพูดอะไรอยางไร  ั  คอยใหคําแนะนําวากลาวตักเตือน เปนที่ปรึกษาที่ด) ี 5. วจนกฺขโม (อดทนตอถอยคํา คือ พรอมที่จะรับฟงคําปรึกษาซึกถามคําเสนอแนะ วิพากษวิจารณ อดทน ฟงไดไมเบื่อ ไมฉุนเฉียว) ____________________ 14 วิ. ม. 4 / 28 69 . 6. คมฺภีรฺจ กถํ กตฺตา (แถลงเรื่องล้ําลึกได สามารถอธิบายเรื่องยุงยาซับซอนให เขาใจ และใหเรียนรูเรื่องราวที่ลกซึ้งยิ่งขึ้นไป) ึ 7. โน จฏฐาเน นิโยชเย (ไมชกนําในอฐาน คือ ไมแนะนําในเรื่องเหลวไหล หรือชัก ั จูงไปในทางเสื่อมเสีย) 15 และในการแสดงธรรมของพระพุทธองคทกครั้ง พระองคจะทรงมีลีลาการสอน หรือพุทธ ุ ลีลาในการสอนเสมอ ดังทีพระพรหมคุณาภรณไดอธิบายความไววา การสอนของพระพุทธเจาแต ่ ละครั้ง แมที่เปนเพียงธรรมิกถา หรือการสนทนาทัวไป ซึ่งมีใชคราวที่มความมุงหมายเฉพาะพิเศษ ่ ี ก็จะดําเนินไปอยางสําเร็จผลดี โดยมีองคประกอบที่เปนคุณลักษณะ 4 ประการ คือ 1. สันทัสสนา(ชี้แจงใหชัด คือ จะสอนอะไร ก็ชี้แจงจําแนกแยกแยะอธิบาย และ แสดง เหตุผลใหชัดเจน จนผูฟงเขาใจแจมแจงเห็นจริงเห็นจัง ดั่งจูงมือไปดูเห็นกับตา 2. สมาทปนา ชวนใหอยากใหรับเอาไปปฏิบัติ คือ สิ่งใดควรปฏิบัติหรือหัดทํา ก็แนะนําหรือบรรยายใหซาบซึ้งในคุณคา มองเห็นความสําคัญที่จะตองฝกฝนบําเพ็ญ จนใจ ยอมรับ อยากลงมือทํา หรือนําไปปฏิบัติ 3. สมุตเตชนาเราใจใหอาจหาญแกลวกลา คือ ปลุกเราใจใหกระตือรือรนเกิดความ อุตสาหะ มีกําลังใจแข็.ขัน มั่นใจทีจะทําใหสําเร็จจงได สูงาน ไมหวันระยอไมกลัว ่ ่ เหนื่อย ไมกลัวยาก 4. สัมปหังสนา ปลอยชโลมใจใหสดชื่นราเริง คือ บํารุงจิตใหแชมชืนเบิกบาน ่ โดยชี้ใหเห็นผลดีหรือคุณประโยชนที่จะไดรับและทางที่จะกาวหนา บรรลุผลสําเร็จยิ่ง ขึ้นไป ทําใหผูฟงมีความหวังและราเริงใจ 16 ลักษณะของผูฟงการสอน ดังไดกลาวมาแลวขางตนถึงองคประกอบและปจจัยที่ทําใหเกิดการสอนวา พระสัมมาสัม พุทธเจาเมื่อพระองคจะทรงสั่งสอนใคร พระองคจะทรงรูและคํานึงถึงความแตกตางระหวางบุคคล  เชน ทรงคํานึงถึงจริตของบุคคล และทรงรูระดับความสามารถของบุคคล อยางที่พระองคไดทรง พิจารณากอนเสด็จออกประกาศพระศาสนาวา
15 ““เหลาสัตวที่มีธุลีในดวงตานอยก็มี ที่มีกิเลสในดวงตามากก็มี ที่มีอินทรียแกกลาก็มี ที่ มีอินทรียออนก็มี ที่มีอาการดีก็มี มีอาการทรามก็มี ที่จะสอนใหรูไดงายก็มี ที่จะสอนให รูไดยากก็มี บางพวกที่ตระหนักถึงโทษภัยในปรโลกอยูก็มี ดังนี้ อุปมาเหมือนดังในกอ  อุบล กอประทุม หรือกอบุณฑริก” 17 ____________________ 15 พระธรรมปฏก (ป.อ. ปยุตฺโต). พจนานุกรมพุทธศาสตร ฉบับประมวลธรรม. พิมพครั้งที่ 8, 10,000 เลม (กรุงเทพฯ: โรงพิมพมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, 2538), น. 238. 16 เรื่องเดียวกัน, น. 158. 17 วิ. ม. 4 / 9 / 32. นอกจากพระองคจะทรงคํานึงถึงความแตกตางระหวางบุคคลแลว ยังทรงคํานึงถึงความ พรอมและความสุกงอม ความแกรอบแหงอินทรียหรือญาณ ของผูฟงแตละบุคคลเปนราย ๆ ไป ดังเรื่องพระราหุลเปนตัวอยาง ทีคราวหนึ่งพระพุทธองคทรงคอยพิจารณาถึงความสุกงอมแหง ่ อุปนิสัยของพระราหุล ทรงประทับหลีกเรนในที่สงัด ทรงดําริวา “ธรรมเครื่องบมวิมุตติของ ราหุลสุก-งอมดีแลว ถากระไรเราพึงชวยชักนําเธอใน การกําจัดอาสวะใหยิ่งขึนไปอีก” 18้ อีกเรื่องหนึ่งที่ยกมาประกอบใหเห็นเปนตัวอยางคือ เมื่อคราวประทับอยู 2 พระองค กับพระเมฆิยะ ณ จาลิกบรรพต พระเมฆิยะทูลลาไป บิณฑบาตในหมูบานชันตุคามในระหวางทางกลับจากบิณฑบาตมาถึงฝงลําน้ํากิมกาฬา ิ ทานไดเห็นสถานที่ในปาอัมพวันนารื่นรมย เกิดความคิดวา เปนสถานที่เหมาะสมกับ การบําเพ็ญเพียร ครั้นกลับถึงจาลิกบรรพต จึงเขาไปเฝาพระพุทธเจากราบทูลขอ อนุญาตลาไปบําเพ็ญเพียร ณ ปาริมฝงน้ํานั้น พระพุทธองคทรงทราบวา ญาณของพระ เมฆิยะยังไมสุกงอมพอที่จะไปบําเพ็ญเพียรอยูผูเดียว ใหเกิดผลสําเร็จกาวหนาขึ้นไปได แตก็จะทรงใหพระเมฆิยะไดบทเรียน จึงมิไดทรงหามทีเดียว แตทรงทัดทานวา “รอ กอนเกิดเมฆิยะ เราอยูคนเดียว เธอจงรอจนกวาจะมีภิกษุรูปอื่นมาเสียกอน” การที่ตรัส  ดังนี้ก็เพื่อใหรูวสึกวาพระองคมีพระทัยเยื่อใยเมตตาตอพระเมฆิยะอยู เปนแรงคอยโนม นาวเมื่อพระเมฆิยะมีเหตุขัดของอะไรขึนจะไดกลับมาเฝาพระองค ครั้นพระเมฆิยทูล ้ ทักคะยันคะยอ พระองคก็ทรงอนุญาต ้ ฝายพระเมฆิยะ เมื่อไปอยูที่ปาอัมพวันผูเดียวแลว ตอมากเกิดมีอกุศลจิตวิตกขึ้น เพราะญาณตนเองยังไมแกกลาสุกงอม ไมสามารถแกไขได จึงกลับมาเฝาพระพุทธเจา และกราบทูลใหทรงทราบ พระองคจงตรัสสอนเรื่องธรรม 5 อยางที่ชวยใหเกิดปริปากะ ึ แกเจโตวิมุตติ ที่ยังไมแกกลาธรรมเหลานี้คือ ความมีกลยาณมิตร 1 ความมีศีล 1 การมี ั โอกาสไดยินไดฟง ไดรวมสนทนาอยางสะดวกสบายในเรื่องตาง ๆ ที่ชวยชําระจิตใจ ใหปลอดโปรงผองใส เชน เรื่องความเพียร ศีล สมาธิ ปญญา วิมุตติ เปนตน 1 การ บําเพ็ญเพียรสรางกุศลธรรมอยางหนักแนนจริงจัง 1 และความมีปญญา 1 โดยเฉพาะ
16 ทรงเนนวาความมีกัลยาณมิตรนั้นเปนพืนเบื้องตนอันสําคัญที่จะชวยใหไดทั้งศีล ใหได ้ ฟงเรื่องที่ดีงาม ใหไดบําเพ็ญเพียร และใหไดปญญา 19 เนื้อเรื่องขางตนแสดงใหเห็นวา ในขณะนั้นพระเมฆิยะยังไมมีญาณแกรอบ ยังไมพรอมที่ จะออกไปบําเพ็ญเพียรผูเดียวอยางที่ตนประสงค ยังตองพึ่งพากัลยาณมิตรในการประพฤติปฏิบัติ หรือดังที่พระพุทธองคทรงสอนพระจูฬปนถกผูโงเขลาดวยการใหนําผาขาวไปลูบคลํา เปนตน 20 ____________________ 18 19 ขุ. ธ. 1 / 24 / 359. 20 เรื่องเดียวกัน, น.323. ลักษณะของผูฟงการสอนอีกประการหนึ่งที่สําคัญคือการแสดงธรรมเปนไปตามลําดับที่ เรียกวา “อนุปุพพิกถา” เปนสิ่งที่พระพุทธองคทรงใชแสดงธรรมแกบุคคลระดับตาง ๆ มากครั้ง กวาการแสดงธรรมประเภทอื่น เพราะอนุปุพพิกถาที่ทรงแสดงจะสามารถปูพื้นฐานความรูความ เขาใจของบุคคลใหดียิ่งขึ้น ใหมีความผองใส และมีจิตใจที่ขาวสะอาดขึนตามลําดับ เพราะเมื่อ ้ ผูฟงไดฟงแลว จะเกิดความรูความเขาใจมีสติปญญาเห็นคลอยตาม   เปนบุคคลผูมีจิตใจ เตรียมพรอมนตอการที่จะฟงธรรมในชันสูงยิ่งขึ้นไป เมือเปนเชนนี้แลว พระพุทธองคกจะทรง ้ ่ ็ ตรัสแสดงอริยสัจ คือความจริงอันประเสริฐ 4 ประการ จนไดดวงตาเห็นธรรมในที่สุด และ อนุปุพพิกถานี้ พระพุทธเจาทรงแสดงแกยสกุลบุตรแหงเมืองพาราณสีเปนคนแรก ดังมีเนื้อความที่แสดงไวตอน หนึ่งในพระวินัยปฎกวา ขณะนัน ยสกุลบุตร เปลงอุทานในที่ไมไกลพระผูมพระภาคเจาวา ทานผูเจริญ ้ ี ที่นี่วุนวายหนอ ที่นี่ขดของหนอ ทันทีนั้นพระผูมีพระภาคเจาตรัสกะยสกุลบุตร วา ั ดูกอนยส ที่ นี่ไมวุนวาย ที่นี่ไมขดของ มาเถิดยส นั่งลง เราจักแสดงธรรมแกเธอ ั ที่นั้น ยสกุลบุตรราเริงบันเทิงใจวาไดยินวา ทีนี่ไมวนวาย ที่นี่ไมขัดของ ่ ุ ดังนี้แลวถอดรองเทาทองเขาไปเฝาพระผูมีพระภาคเจา ถวายบังคม พระผูมีพระภาคเจาแลวนั่ง ณ ทีควรสวนขางหนึ่ง เมื่อยสกุลบุตรนั่งเรียบรอยแลว ่ พระผูมีพระภาคเจาไดทรงแสดงอนุปุพพิกถา คือ ทรงประกาศ ทานกถา สีลกถา สัคคกถา โทษ ความค่ําทราม ความเศราหมองของกามทั้งหลาย และ อานิสงสในความออกจากกาม เมื่อพระองคทรงทราบวา ยสกุลบุตรมีจตสงบ ิ มีจิตออนมีจิตปลอดจากนิวรณ มีจตเบิกบาน มีจิตผองใสแลว จึงทรง ิ ประกาศพระธรรมเทศนา ที่พระพุทธเจาทั้งหลายทรงยกขึนแสดงดวยพระองคเอง ้ คือ ทุกข สมุทัย นิโรธ มรรค ดวงตาเห็นธรรมปราศจากธุลี ปราศจาก มลทิน วา สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีความเกิดขึ้นเปนธรรมดา สิ่งนั้นทั้งมวลมีความดับ เปนธรรมดา ไดเกิดแกยสกุลบุตร ณ ทีนั่งนั้นแล ดุจผาที่สะอาดปราศจากมลทิน ่
17 ควรไดรับน้ํายอมเปนอยางดี ฉะนัน. 21 ้ บุคคลที่พระพุทธองคทรงตรัสสอนดวยอนุปุพพิกถานั้น โดยพื้นฐานของจิตแลวจะยังไมมี ความรูความเขาใจในธรรมใด ๆ เลย  แตเมื่อไดฟงอนุปุพพิกถาแลว บุคคลนั้น ๆ จะมีพนฐาน ื้ เบื้องตนในการเตรียมตัวเพื่อฟงธรรมในขันที่สูงยิ่งขึ้นไปได เพราะการไดฟงอนุปุพพิกกถาเปน ้ เบื้องตน เปรียบเสมือนการเลือกผาที่จะยอมกอนแลวซักใหสะอาด เพื่อเตรียมที่จะยอมสีตาง ๆ ตอไป และในเนือความแหงอนุปุพพิกถาตอนทีวาดวยสีลกถานั้น ผูเขียนเห็นวา นาจะเปนการ ้ ่ กลาวถึงศีลขั้นพื้นฐานของมนุษยทุกคน นั่นคือเบญจศีลซึงจะเปนฐานรองรับใหบุคคลไดเริ่มตนใน ่ การประกอบคุณความดีมากยิ่งขึ้นในโอกาสตอไป ____________________ 21 วิ. ม. 4 / 25-31 / 63. จึงเปนพระปรีชาญาณหยั่งรูของพระองคอยางแทจริง ทีทรงสามารถรูอุปนิสัยของเวไนยสัตวกอน ่ แลว พระองคจึงทรงตรัสพระธรรมเทศนา และพระธรรมเทศนาที่พระองคทรงนํามาใชในการสั่ง สอนนั้น พระองคจะทรงเลือกเพื่อใหเหมาะกับอุปนิสัยแหงการฟงธรรมและการประพฤติปฏิบัติ เพื่อการบรรลุธรรมตอไป และหัวขอธรรมที่พระองคทรงนํามาแสดงแกบุคคลไมวาจะเปน ชนชั้นวรรณะใดก็ตาม โดยสวนมากแลวพระองคจะทรงเลือกตรัสอนุปุพพิกถากอนเปนอันดับ แรก บุคคลที่พระองคทรงสั่งสอนนั้น สวนมากแลวจะเปนผูที่มีบุญบารมีที่เคยสั่งสมมาแลวใน อดีตชาติ เมื่อพระองคตรัสอนุปุพพิกถาแลว ถาบุคคลใดมีอุปนิสยแหงญาณบารมีแกรอบ ั เปนบุคคลประเภทรูไดฉับพลันทันที หรือบุคคลประเภทบัวพนแลวจากน้ํา (อุคฆฏิตัญู) บุคคล นั้นจะสามารถเกิดความรูความเขาใจสามารถรูแจงแทงตลอดในสิ่งที่พระองคตรัส หรือที่เรียกวาได ธรรมจักษุคือดวงตาเห็นธรรมเลยทีเดียว ดังเชนกรณีของยสกุลบุตรที่พระองคทรงเสด็จไปโปรด ในพรรษาแรก พระสัมมาสัมพุทธเจาทรงตรัสอนุปุพพิกถาแกบคคลทั้งหลายเรื่อยมา ไมวาจะ ุ เปนบิดาของยสกุลบุตรที่ฟงอนุปพพิกถาแลวก็สามารถบรรลุธรรมเปนพระอริยบุคคลขั้นโสดาบัน ุ และประกาศตนเปนอุบาสกคนแรกในโลกที่ถึงพระรัตนตรัยตลอดชีวิต ดังเนื้อความตอนนี้วา ขาพระพุทธเจานี้ ขอถึงพระผูมีพระภาคเจา พระธรรม และพระสงฆวาเปนสรณะ ขอ พระองคจงทรงจําขา พระพุทธเจาวา เปนอุบายสกผูมอบชีวิตถึงสรณะจําเดิมแตวันนี้เปนตนไป. ก็เศรษฐีผูคหบดีนั้น ไดเปนอุบาสกผูกลาวอางถึงพระรัตนตรัย เปนคนแรกในโลก 22 มารดาและอดีตภรรยาของพระยสะก็เชนกัน เมื่อไดฟงอนุปุพพิกถาที่พระพุทธองคตรัสแลว ไดเกิดดวงตาเห็นธรรมบรรลุเปนพระอริยบุคคลขั้นตนเปนโสดาบันบุคคล พรอมกับประกาศตน เปนอุบาสิกาคูแรกในโลกที่ถึงพระรัตนตรัยตลอดชีวิต ดังขอความวา พระพุทธเจาขา พระองคทรงประกาศธรรมโดยอเนกปริยาย เปรียบเหมือนบุคคล หงายของที่คว่ํา เปดของที่ปด บอกทางแกคนหลงทาง หรือสองประทีปในที่มืดดวย ทั้งใจวา คนมีจักษุจกเห็นรูป ดังนี้ หมอมฉันทั้งสองนี้ ขอถึงพระผูมีพระภาคเจา ั พระธรรม และพระภิกษุสงฆวาเปนสรณะ ขอพระองคจงทรงจําหมอมฉันทั้งสองวา
18 เปนอุบายสิกาผูมอบชีวิตถึงสรณะ จําเติมแต-วันนี้เปนตนไป. ก็มารดาและภรรยาเกา ของทานพระยส ไดเปนอุบายสิกา กลาวอางพระรัตนตรัย เปนชุดแรกในโลก 23 หลังจากนั้นพระพุทธองคทรงตรัสอนุปุพพิกถานี้แกเวไนยสัตวอีกมากมายทุกชนชั้นวรรณะ ดังที่กลาวแลวขางตนวา ผูที่ฟงอนุปุพพิกถจบาแลว จะเปนบุคคลที่มีจตใจออนโยนยิ่งขึ้น จากผูไม ิ มีศรัทธาเลื่อมใส จะเปนบุคคลผูมีศรัทธาเลื่อมใสในพระรัตนตรัย และจะไดรับประโยชนจากการ ฟงอนุปุพพิกถาเปนสวนมาก ตามกําลังแหงอุปนิสัยและบุญบารมีที่แตละคนที่ไดสั่งสมมา ดังเชน ในคราวที่เสด็จไปโปรดพระเจาพิมพิสารพรอมดวยราชบริพาร ดังมีเนื้อความตอนนี้วา ____________________ 22 วิ. ม. 4 / 25 / 65. 23 เรื่องเดียวกัน, น. 68. ลําดับนั้น พราหมณคหบดีชาวมคธ ทั้ง 12 นหุต นัน ไดมีความเขาใจวา ทานอุร-ุ ้ เวลกัสสปประพฤติพรหมจรรยในพระมหาสมณะ ครั้งนั้น พระผูมีพระภาคเจาทรง ทราบความปริวิตกแหงจิตของพราหมณคหบดี ชาว-มคธทั้ง 12 นหุตนั้น ดวยพระ ทัยของพระองคแลว ทรงแสดงอนุปุพพิกถา คือ ทรงประกาศทานกถา สีลกถา สัคคกถา โทษ ความต่ําทราม ความเศราหมองของกามทั้งหลาย และ อานิสงสในความออกจากกาม เมื่อพระผูม-ี พระภาคเจาทรงทราบวา พวกเขามี จิตสงบ มีจิตออน มีจิตปลอดจากนิวรณมจิตเบิกบาน มีจิตผองใสแลว จึงทรงประกาศ ี พระธรรมเทศนาที่พระพุทธเจาทังหลาย ทรงยกขึ้นแสดงดวยพระองคเอง คือทุกข ้ สมุทัย นิโรธ มรรค ดวงตาเห็นธรรม ปราศจากธุลี ปราศจากมลทิน วาสิ่งใดสิ่ง หนึ่งมีความเกิดขึนเปนธรรมดา สิ่งนันทั้งหมดมีความดับเปนธรรมดา ไดเกิดแก ้ ้ พราหมณคหบดี ชาวมคธ 11 นหุต ซึ่งมีพระเจาพิมพิสารเปนประมุข ณ ทีนั่ง นั้นแล ่ ดุจผาที่สะอาด ปราศจากมลทิน ควรไดรับน้ํายอมเปนอยางดี ฉะนั้น พราหมณ คหบดีอีก 1 นหุต แสดงตนเปนอุบายสก.24 จะเห็นไดวา บุคคลทั้งหลายเมือไดฟงอนุปุพพิกถาหรือพระธรรมเทศนาจากพระพุทธองค ่ แลวจะไมไดรับประโยชนจากการฟงนัน ยังไมเห็นปรากฏ อยางต่ําสุด บุคคลหรือประชุมชนนัน ๆ ้ ้ จะกลายเปนผูมีศรัทธาเลื่อมใส แสดงตนเปนอุบาสกอุบาสิกา ยอมรับนับถือพระรัตนตรัยเปนที่พึ่ง ที่ระลึกตลอดชีวิต ตั้งตนอยูในสรณะและศีลเปนอยางนอย ศีลที่กลาวถึงในที่นก็คือเบญจศีลนันเอง ี้ ่ สวนถาเปนบรรพชิตก็จะสามารถบรรลุธรรมขันใดขั้นหนึงไดทันที ้ ่ ฉะนั้น จึงกลาวไดวา พระสัมมาสัมพุทธเจาทรงเลือกตรัสอนุปุพพิกถาแกบุคคลมากที่สุด เพราะหลังจากที่ตรัสอนุปุพพิกถาจบแลว บุคคลผูฟงจะเปนผูมีจิตใจเตรียมพรอมในการที่จะรองรับ พระธรรมเทศนาที่สําคัญในลําดับตอไป โดยพระพุทธองคจะตรัสพระธรรมเทศนาที่มความ ี สูงสงหรือที่พระพุทธเจาทั้งหลายทรงเชิดชู เปนพระธรรมเทศนาที่พระพุทธเจาทรงยกขึ้นแสดงเอง ไมเหมือนเรื่องอื่น ๆ ที่มักตรัสตอเมื่อมีผูทูลถามหรือสนทนาเกี่ยวของไปถึง นั่นคือ “อริยสัจสี่” ดังนี้
19 “ครั้งนันแล พระผูมีพระภาค ตรัสอนุปุพพิกถาแกอุบาลีคฤหบดี กลาวคือ เรื่องทาน ้ เรื่องศีล เรื่องสวรรค เรื่องโทษความพรอง ความเศราหมองแหงกาม และเรื่องอานิสงส ในเนกขัมมะ ครั้นพระองคทรงทราบวา อุบาลีคฤหบดี มีจิตพรอม มีจตนุมนวล มีจิต ิ ปราศจากนิวรณ มีจิตปลาบปลื้ม มีจิตเลื่อมใสแลวจึงทรงประกาศสามุกกังสิกาธรรม เทศนาของพระพุทธเจาทั้งหลาย กลาวคือ ทุกข สมุทย นิโรธ มรรค” 25 ั ____________________ 24 วิ. ม. 4 / 58 / 112. 25 ม. ม. 13 / 74 / 67. 3.3 เปาหมายและความสําเร็จในการสอน สําหรับเปาหมายและความสําเร็จในการสอนนั้น มีเรื่องราวที่เปนหลักฐานปรากฎใน พระไตรปฎกมากมาย สวนใหญจะเปนเรื่องเกียวกับพระสัมมาสัมพุทธเจาที่พระองคเสด็จไปสั่ง ่ สอนเวไนยสัตวตามสถานที่ตาง ๆ และเรื่องราวเหลานั้นโดยมากจะมีปรากฏในคัมภีรขุททกนิกาย  และเปาหมายที่พระสัมมาสัมพุทธเจาแสดงธรรมแกมหาชนนั้น เมื่อกลาวโดยสรุปจะเห็นไดวา ไม วาพระองคจะตรัสพระธรรมเทศนาขอใดก็ตาม ผูฟงธรรมทังหลาย ทั้งบรรพชิตและคฤหัสถ จะ ้ สามารถยังประโยชนใหเกิดขึนแกตนเปนสวนมาก คือจะไดธรรมจักษุ ไดแกดวงตาเห็นธรรมบรรลุ ้ เปนพระอริยบุคคลขั้นตนคือพระโสดาบัน สวนบุคคลผูฟงธรรมที่เหลือจะไดรับประโยชนเชนกัน (แมจะไมไดบรรลุธรรมเปนพระอริยบุคคลก็ตาม เพราะอุปนิสัยยังไมถึงพรอม) แตอยางนอยก็ตั้ง ตนอยูในระดับโคตรภูบุคคล ซึ่งอยูในภาวะกึ่งกลางระหวางปุถุชนกับอริยชน ลงมาตามลําดับ จนถึงระดับตั้งตนอยูในสรณะและศีลตลอดชีวิต ดังเนื้อความของเรื่องที่ปรากฏในอรรถกถาธรรม บทที่พระองคทรงแสดงไว และจะยกมาพอเปนตัวอยาง เชนในตอนทายเรื่องนางปติปูชกาวา ิ ในเวลาจบเทศนา ชนเปนอันมาก บรรลุอริยผลทั้งหลาย มีโสดาปตติผลเปนตน เทศนามี ประโยชนแกมหาชน ดังนี้แล.26 และดังเรื่องของพระติสสเถระชาวกรุงโกสัมพีวา ในการจบ เทศนา พระติสสเถระชาวกรุงโกสัมพีบรรลุพระอรหัตพรอมดวยปฏิสามภิทาทั้งหลาย ธรรมเทศนา ไดเปนประโยชน แมแกมหาชนที่เหลือ ดังนี้แล 27 จากขอความวา “เทศนามีประโยชนแกมหาชน” และขอความ “ธรรมเทศนาไดเปน ประโยชน แมแกมหาชนที่เหลือ” ทายเรื่องของชาดกที่ยกมานี้ ผูเขียนเห็นวา มหาชนที่ฟง ธรรมจากพระพุทธเจาจบแลว แมเมื่อไมไดดวงตาเห็นธรรม แตจะเปนเหตุปจจัยใหบรรลุธรรมได ในโอกาสตอไป และอยางต่ําสุดเมื่อฟงพระธรรมเทศนาจบ จะเปนผูตั้งตนอยูในเบญจศีลและนับ  ถือพระรัตนตรัยตลอดชีวิตอยางแนนอน สวนบุคคลที่พระพุทธเจาเสด็จไปโปรดและไดฟงธรรม จากพระพุทธเจาจบแลว จะเปนผูที่ไมไดรับประโยชนใด ๆ เลยนั้น ยังไมมีปรากฏหลักฐาน
20 ดังตัวอยางตามทีกลาวมาทั้งหมดนี้ ่ พอจะเปนหลักฐานยืนยันใหเห็นเปาหมายและ ความสําเร็จในการสอนของพระพุทธเจาไดเปนอยางดี และในที่นก็หมายถึงการสอนใหมหาชนตั้ง ี้ มั่นในเบญจศีลดวย เพราะศีลเปนเบื้องตนแหงไตรสิกขาอันเปนหลักการศึกษาและปฏิบัติ ในทางพุทธศาสนา มีพุทธพจนที่ทรงตรัสเกี่ยวกับการปฏิบัติธรรม โดยเริ่มตนตองอาศัยศีลเปน พื้นฐาน ดังนี้ “สมาธิอันศีลอบรมดีแลว ยอมมีผลใหญ มีอานิสงสใหญ สัมมาอริยมรรค อันเปนทางนําไปสูการ บรรลุธรรมสูงสุด ก็เริ่มโดยมีศีลเปนเบื้องตน” 28 ____________________ 26 ขุ. ธ. 1 / 36 / 43. 27 เรื่องเดียวกัน, 77 / 194. 28 สํ. นิ. 16 / 554 / 199. และศีลยอมชําระปญญาใหบริสุทธิ์ ซึ่งเรื่องนี้พระพุทธองคทรงตรัสแกโสฑัณฑพราหมณ ตอน หนึ่ง ดังนี้ “ดูกรพราหมณ.....เปรียบเหมือนคนลางมือดวยมือ ลางเทาดวยเทา ฉันใด ศีล ยอมชําระปญญาใหบริสุทธิ์ และปญญาเลาก็ชําระศีลใหบริสุทธิ์เหมือนกัน ศีลอยูที่ใด ปญญาอยูที่ นั่น ผูมีศีลก็มีปญญา ผูมีปญญาก็มีศีล” 29 และศีลนั้น ยังเปนทีตั้งและบอเกิดแหงคุณความดีอก ่ ี ดวย ในเถรคาถา ไดกลาวถึงความสําคัญของศีลไววา ศีลเปนเบื้องตน เปนที่ตั้ง เปนบอเกิด แหงคุณความดีทั้งหลาย และเปนประธานแหงธรรมทั้งปวง เพราะฉะนันพึงชําระศีลใหบริสุทธิ์ 30 ้ ฉะนั้นจะเห็นไดชดเจนวา ั การสอนธรรมของพระพุทธเจานั้น เรื่องเกี่ยวกับศีล โดยเฉพาะเบญจศีลนี้ จึงเปนเปาหมายที่สําคัญ และความสําเร็จในการสอนธรรมนั้นยอมเกิดมีทก ุ เมื่อดังหลักฐานที่กลาว เพราะในการที่พระองคทรงตรัสสอนธรรมก็เพื่อมุงประโยชน มุงเพื่อ ความสุขแกมหาชนโดยสวนมาก และเพราะพระองคทรงมองเห็นปญหาที่เกิดขึ้นแกสัตวทั้งหลาย ในโลกนี้วา ลวนประกอบไปดวยเรื่องของความทุกขทั้งสิ้น ดังที่วชิราภิกษุณีกลาวไววา “ทุกข เทานั้นที่เกิดขึ้น ทุกขเทานันที่ตั้งอยูและดับไป นอกจากทุกขไมมีอะไรเกิด นอกจากทุกขไมมี ้ อะไรดับ” 21 ฉะเห็นไดวา การแสดงธรรมแตละครั้งของพระพุทธองคไดผลมาก ผูฟงไดดวงตา  เห็นธรรมเปนพระอริยบุคคลกันมากมาย ____________________ 29 สํ. นิ. 16 / 554 / 199. 30 ขุ. เถร. อ. ๒ /378428. 31 วิ. ม. 1 / 27 / 20.
21 บทที่ 3 เบญจศีลตามหลักธรรมในพระไตรปฎก 3.1 ความหมายและสาระสําคัญของเบญจศีล ความหายของศีล สมเด็จพระมหาสมณเจา กรมพระยาวชิรญาณวโรรส ทรงใหความหมายของศีลไววา ศีลนั้นเปนเหมือนบรรทัดสําหรับใหคนประพฤติความดีใหคงที่ เปรียบเหมือนผูแรก จะ เขียนหนังสือ ตองอาศัยเสนบรรทัดเปนหลักไปตามนั้น หนังสือที่เขียนจึงจะมีบรรทัด อันตรง ถาหาไม ตัวหนังสือก็จะขึ้นคตลงดรงงูเลื้อย เมื่อชํานาญแลว ก็จะเขียนไปได โดยไม ตองมีบรรทัดฉันใด คนแรกประพฤติความดี ไมไดถืออะไรไวเปนหลัก ใจไม มั่นคงอาจ เอนเอียงลงหาทุจริต แมเพราะโมหะครอบงํา เมื่อบําเพ็ญศีลใหบริบูรณจน เปนปกติมารยาทไดแลว จึงประพฤติคุณธรรมอยางอื่น ก็มักยั่งยืนไมผันแปร 32 พระพรหมคุณาภรณ (ประยุทธ ปยุตโต) ไดใหความหมายของศีลไววา ศีล หมายถึง การ ฺ รักษษกาย วาจา ใหเรียบรอย เปนการรักษาปรกติตามระเบียบวินัย หรือขอปฏิบัติในการเวนจาก ความชั่ว (THE FIVE PRECEPTS OF MORALITY) เดิมเรียกวา สิกขาบท 5 เปนขอปฏิบัติใน การฝกตน ใครปฏิบัติตามนี้เรียกวา มีศีลเบื้องตน 33 พระพรหมคุณาภรณ ยังกลาวไวในพุทธธรรมอีกวา สาระของศีลอยูที่เจตนา ไดแกการไมคิดลวงละเมิด คําวาละเมิดแงหนึ่งคือ ละเมิด ระเบียบ ละเมิดกฏเกณฑ บทบัญญัติ ละเมิดวินัยที่วางกันไว อีกอยางหนึ่งคือ ละเมิดตอผูอื่น หมายถึงเจตนาที่จะเบียดเบียนผูอื่นนั่นเอง ศีลจึงหมายถึงการไมเจตนา ละเมิดระเบียบวินัย หรือไมเจตนาลวงเกินเบียดเบียนผูอื่น ถามองแตอาการหรือการ 
22 กระทํา ศีลก็คือความไมละเมิดและการไมเบียดเบียน มองอีกดานหนึ่ง ศีลอยูที่ความสํารวมระวัง กลาวคือความสํารวมระวัง คอยปดกันหลีกเวนไมใหความชั่วเกิดขึนนั่นเองเปนศีล และถามองใหลึกที่สุด สภาพ ้ ้ จิตของผูไมคดจะละเมิด ไมคิดจะเบียดเบียนใครนั่นแหละคือตัว ศีล 34 ิ ____________________ 32 สมเด็จพระมหาสมณเจา กรมพระยาวชิรญาณวโรรส. เบญจศีล และ เบญจธรรม. (กรุงเทพฯ: โรง พิมพมหามกุฏราชวิทยาลัย, 2538), น. 2. 33 พระธรรมปฏก (ป.อ. ปยุตฺโต). พจนานุกรมพุทธศาสตร ฉบับประมวลธรรม. พิมพครั้งที่ 8, 10,000 เลม (กรุงเทพฯ: โรงพิมพมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, 2538), น. 206. 34 พระธรรมปฏก (ป.อ. ปยุตฺโต). พุทธธรรม. (กรุงเทพฯ: โรงพิมพมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, 2538), น. 767. พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน ไดใหความหายของศีลไววา ศีลคือขอบัญญัติที่ กําหนดการปฏิบัติทางกายและวาจาทางพระพุทธศาสนา เชน ศีล 5 ศีล 8 ความประพฤติดี 35 ศีล แปลวา ปกติ หมายถึง ปกติกาย วาจา เพราะมีใจคิดงดเวนจากโทษทางกายทาง วาจาที่ควรงดเวน ดังเชนที่ระบุไวในศีล 5 ศีลจึงสําเร็จดวยวิรัตเจตนา แปลวา เจตนา คิดงดเวน คําวา วิรัติ กับคําวา เวรมณี แปลวา งดเวนเหมือนกัน วิรัติโดยทั่วไปมี 3 คือ 1. สัมปตติวิรัติ ความเวนจากวัตถุที่จะถึงลวงได อันมาถึงเฉพาะหนา คือไมได รับถือศีลมากอน แตเมื่อไดพบสัตวมีชีวิตทีจะฆาได ไปพบทรัพยที่จะลักได แตก็เวน ่ ไดไมฆา ไมลักเปนตน ความคิดงดเวนไดอยางนี้ ก็เปนศีลเหมือนกัน แตถางดเวน เพราะไมไดโอกาส ไมจดวาเปนศีล ั 2. สมาทานวิรัติ ความงดดวยอํานาจการถือเปนกิจวัตร การรับถือศีลที่เรียกวา สมาทานศีล เพราะคําวาสมาทาน แปลวา การรับถือ จะสมาทานดวยตนเอง คือตั้งจต ิ วา จะงดเวนจากโทษขอนั้น ๆ เองก็ได จะสมาทานดวยรับจากผูอื่นซึ่งเปนผูมีศีล เชน  จากพระภิกษุสามเณรก็ได ถึงแมจะรับจากผูอื่นก็มใชจะรับแตปาก ตองตั้งใจรับจึงจะ ิ ไดศีล กอนแตรับศีลจากผูมีศีล มีธรรมเนียมขอสรณะและศีลดังกลาวแลว 3. สมุจเฉทวิรัติ ความเวนดวยตัดขาดมีอันไมทําอยางนันเปนปกติตามภูมของ ้ ิ คนผูปฏิบัติ ทานกลาววา เปนวิรัตของพระอริยเจา แตเมือจะอธิบายใหฟงทั่ว ๆ ไป ก็ ิ ่ อาจอธิบายไดวา คือเวนจนเปนปกติของตนจริง ๆ 36 ฉะนั้น จึงสรุปความหมายของศีลไดวา เจตนาที่จะงดเวนจากบาป, ความยินดีที่จะเวน จากบาป, ขอกําหนดหรือขอปฏิบัติเบื้องตนในการเวนจากการทําชั่ว โดยการรักษากายและวาจาให เปนปกติ หรือใหอยูในภาวะปกติ เพื่อชวยใหตนเองและผูอื่นรวมถึงสังคมดวย ปลอดภัยจากการ  ลวงละเมิด
23 สาระสําคัญของเบญจศีล หลักคําสอนในทางพระพุทธศาสนานั้น พระพุทธเจาทรงสอนไว 2 ระดับคือ 1. ระดับโลกิยะ ซึ่งทรงเนนถึงหลักการดําเนินชีวิต 2. ระดับโลกุตตระ ทรงเนนไปทีการทําใหชีวิต ่ หลุดพนจากสังสารวัฏฏ แตในที่ผูเขียนจะเนนเฉพาะระดับโลกิยะเทานั้น ขั้นโลกิยะนั้น พระพุทธเจาทรงสอนใหมนุษยทุกคนมีความสุขสงบ มีสิทธิและความเสมอภาคกัน คําสอน เหลานี้ทั้งหมดไดตงอยูบนรากฐานของการดําเนินชีวิตตามหลักเบญจศีล เพื่อใหชีวิตปลอดภัยจาก ั้ การลวงละเมิดในชีวิตและทรัพยสิน มีระบบของชีวตและระเบียบของสังคม ที่ดําเนินไปอยางเปน ิ ปกติสุข ____________________ 35 ราชบัณฑิตยสถาน. พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน. (กรุงเทพฯ: บริษัทนานมีบุคสพับลิเคชั่นส จํากัด, 2546),น. 1103. 36 สมเด็จพระญาณสังวร (สุวฑฺฒโน). หลักพระพุทศาสนา. (กรุงเทพฯ: โรงพิมพมหามกุฏราช วิทยาลัย, 2516), น. 178. ไมเดือดรอน เบญจศีลนั้นถือวาเปนศีลขันตนที่เปนพื้นฐานแหงศีลทั้งปวง พระพุทธองคทรง ้ บัญญัติไว 5 ขอ จึงเรียกวา เบญจศีล หรือ ศีล 5 แตในบางกรณีและบางโอกาสก็ขยายออกไปเปน ศีล 8 ศีลอุโบสถ และขยายออกไปเปนศีล 10 เชน ศีลของสามเณร เปนตน แตก็ลวนมีศีล 5 นี้ เปนพื้นฐาน อันประกอบดวย 1. ปาณาติปาตา เวรมณี เจตนาเปนเครื่องงดเวนจากการฆาสัตว 2. อทินนาทานา เวรมณี เจตนาเปนเครื่องงดเวนจากการลักทรัพย 3. กาเมสุมิจฺฉาจารา เวรมณี เจตนาเปนเครื่องงดเวนจากการประพฤติผิดในกาม 4. มุสาวาทา เวรมณี เจตนาเปนเครื่องงดเวนจากการพูดเท็จ 5. สุราเมรยมชฺชปมททฏฐานา เวรมณี เจตนาเปนเครื่องงดเวนจากการดื่มน้ําเมา คือ สุราและเมรัยอันเปนที่ตั้งแหงความประมาท 37 และมีกลาวไวใน สารัชชสูตรวา .....ภิกษุทั่งหลาย อุบาสกประกอบดวยธรรม ๕ ประการยอมเปนผูแกลวกลา ธรรม 5 ประการ อะไรบาง คือ 1. เปนผูเวนจากการฆาสัตว 2. เปนผูเวนจากการลักทรัพย 3. เปนผูเวนจากการประพฤติผิดในการ 4. เปนผูเวนจากการพูดเท็จ 5. เปนผูเวนจากการเสพของมึนเมา ดื่มสุราและเมรัย อันเปนเหตุแหงความ ประมาท.....38 จากหัวขอเบญจศีลดังกลาว มีรายละเอียดในแตละขอดังนี้
24 เบญจศีลสิกขาบทที่ 1 ปาณาติปาตา เวรมณี คือการตั้งใจที่จะงดเวนการทําลายชีวิต ความมุงหมายที่ทรงบัญญัติสิกขาบทขอนี้ คือ เพื่อใหมนุษยรูจกเคารพในสิทธิของตนเองและผูอื่น ั ไมใหเปนคนจิตใจโหดเหี้ยมทารุณ ใหมีแตความเมตตาปรารถนาดีตอกันและเผื่อแผความสุขไปยัง สัตวทั้งหลายทุกจําพวก ตนเองรักชีวตฉันใด ผูอื่นยอมรักและหวงแหนชีวิตฉันนั้น ิ สมเด็จพระมหาสมณเจา กรมพระยาวชิรญาณวโรรสไดทรงอธิบายถึงเบญจศีลขอนี้ไววา ขอบเขตของสิกขาบทนี้ มีทั้งโดยตรงและโดยออม ซึ่งผูรักษาศีลจะตองเวนเพื่อรักษา ใหบริสุทธิ์บริบูรณ คือ ๑. การฆา การทําใหตายดวยตนเอง หรือใหผูอื่นทําหรือรวมกับคนอื่น ____________________ 37 ขุ. ทวาทสก. 26 / 178 / 357. 38 องฺ ปฺจก. 22 / 171 / 287. ๒. การทํารายรางกายการทําใหบาดเจ็บอยางสาหัส ๓. การทรกรรม เชน การใชเกินกําลัง การกักขัง การนําสัตวไปโดยวิธีทรมาน การผจญสัตว เชน ยั่วใหตอสูกันเพื่อความสนุกสนาน สําหรับหลักเกณฑการกระทําที่จะกําหนดวาละเมิดศีลขอที่ 1 หรือไมนั้นพระอรรถ- กถาจารยไดจัดวางองคประกอบการละเมิดไวดังนี้ ๐. ปาโณ สัตวนั้นมีชีวต ิ ๒. ปาณสฺญิตา มีความเปนผูสําคัญวาสัตวนนมีชีวิต ั้ ๓. วธกจิตตํฺ มีจิตคิดจะฆา ๔. อุปกฺกโม มีความพยายามทีจะฆาสัตวนน ่ ั้ ๕. เตน มรณํ สัตวนั้นตายดวยความพยายามนั้น 39 เบญจศีลขอที่ ๒ อทินนาทานา เวรมณี คือเวนจากการถือเอาสิ่งของที่เจาของเขาไมได ใหดวยอาการขโมย ความมุงหมายในการทรงบัญญัติสักขาบทนี้ เพื่อใหทุกคนเคารพใน กรรมสิทธิ์ของผูอื่น เวนจากการทํามาหากินในทางทุจริต ไมประกอบอาชีพในทางมิจฉาชีพ ไม เบียดเบียนผูอื่นในการเลี้ยงชีพ สมเด็จพระมหาสมณเจา กรมพระยาวชิรญาณวโรรส ทรงอธิบายวา ขอหาม หรือขอบเขตของสิกขาบทนี้ มีทั้งโดยตรงและโดยออม ซึ่งผูรักษาศีลจะตอง เวน เพื่อรักษาใหบริสุทธิบริบูรณคือ 1. โจรกรรม 2. อนุโลมโจรกรรม 3. ฉายาโจรกรรม โจรกรรมมี 14 อยาง คือ 1. ลัก ไดแกการขโมยเอาลับหลัง 2. ฉก ไดแกกริยาที่ถือเอาสิ่งของ ๆ ผูอื่นในเวลาที่เจาของเผลอ ิ
25 3. กรรโชก ไดแกขใหเขากลัวแลวใหทรัพย ู 4. ปลน ไดแกการรวมหัวกันหลายคนตีปลนเอาทรัพย 5. ตู ไดแกการอางหลักฐานพยานเท็จเอาทรัพยของผูอื่น 6. ฉอ ไดแกการทําอุบายฉอฉลใหเจาทรัพยตามไมทนแลวเอาทรัพย ั 7. หลอก ไดแกการปนเรื่องขึนหลอกใหเขาหลงเชื่อแลวใหทรัพย ้ 8. ลวง ไดแกการใชเครื่องมือแลกเปลี่ยนผิดมาตรฐานตบตาคนอื่น 9. ปลอม ไดแกการทําของปลอมใชของปลอมแลกเปลี่ยนไดทรัพยมา 10. ตระบัด ไดแกบิดพลิ้วคํานันสัญญาเพื่อเอาทรัพย ้ 11. เบียดบัง ไดแกการปกปดซอนทรัพย จนเจาของหมดอาลัยแลวเอาเสีย 12. สับเปลี่ยน ไดแกการสลับทรัพยของตนกับของคนอื่นแลวถือเอาสิ่งที่ตองการ 13. ลักลอบ ไดแกการหลีกเลี่ยงไมจายตามพิกัด เชนเรื่องภาษี ____________________ 39 มงฺ อ. 1 / 202 / 202. 14. ยักยอกไดแกการใชอํานาจหนาทีจําหนายทรัพยของผูอื่นมาเปนของตนโดยมิชอบ40 ่ ทั้ง 14 ขอขางตน จะทําเอง หรือใชใหผูอื่นทํา ก็ชื่อวาประพฤติเปนโจรทั้งสิ้น 2. อนุโลมโจรกรรม หมายถึงกิริยาที่อุดหนุนโจรกรรม หรือสมโจร หรืออุปการะแก ผูประพฤติผิดศีลธรรม ซึ่งรวมไปถึงการปลอกลอก ลวง โดยการคบกับผูอื่นเพื่อผล ประโยชนดวยอาการไมซื่อสัตย  มุงจะเอาแตประโยชนของเขาฝายเดียว และ รับสินบนของผูอื่นเมื่อกระทําในทางที่ผดกฏหมายหรือผิดศีลธรรม ิ 3. ฉายาโจร หมายถึงกิริยาที่ทําทรัพยพัสดุของผูอื่นใหสูญหรือเปนสินใชตกอยูแกตน ผลาญคือทําอันตรายแกทรัพยพัสดุ หรือหยิบฉวยทรัพยพัสดุของผูอื่นมาดวยความมัก งาย โดยคิดวาเจาของคงไมวาอะไร องคที่จะทําใหศีลขอนีขาดไดนั้น ตองประกอบดวยองค 5 คือ ้ 1. ปรปริคุตฺหิตํ ของนั้นมีผูอื่นหวงแหน 2. ปรปริคุตฺหิตสฺญิตา รูวาเปนของอันผูอื่นหวงแหน 3. เถยฺยจิตฺตํ มีจิตคิดจะลัก 4. อุปกฺกโม มีความพยายามทีจะลัก ่ 5. เตน หรณํ ลักมาดวยความพยายามนั้น 41 เบญจศีลสิกขาบทที่ 3 กาเมสุมิจฉาจารา เวรมณี คือ การงดเวนจากการประพฤติผิดใน กามทั้งหลาย กามในที่นี้หมายถึงกิริยาที่รกใครกันในทางประเวณี ความมุงหมายที่ทรงบัญญัติ ั สิกขาบทขอนีคือ เพื่อใหมนุษยสรางความสามัคคีไมแตกราวกัน รักษาสายโลหิตวงศตระกูลของ ้ ตน ไมสําสอนกันเยี่ยงสัตวเดรัจฉาน หรือเปนผูมกมากในกามั มีขอหามสําหรับชายและหญิงมิใหประพฤติผิด ดังนี้ ก. หญิงเปนวัตถุตองหามของชาย 3 จําพวก คือ 
26 1 หญิงมีสามี โดยที่สุดแมแตภรรยาเชาชัวคืนก็ถือวามีเจาของ ่ 2 หญิงมีผูพิทักษรักษา เชนบิดามารดา หรือญาติเปนตน รักษา 3 หญิงที่จารีตหาม เชน แม ยา ยาย ทวด ลูก หลาน เหลน ชี ฯลฯ หญิงทั้ง 3 ประเภทนี้ เมื่อชายประพฤติลวงเกิน จะโดยเขายินยอมหรือไมยินยอมก็ ตาม ศีลยอมขาด ข ชายเปนวัตถุตองหามสําหรับหญิง คือ 1. ชายอื่นนอกจากสามีของตน 2. นักบวชที่หามเหพเมถุน และชายที่เปนเทือกเถาเหลากอของตน ___________________ 40 สมเด็จพระมหาสมณเจา กรมพระยาวชิรญาณวโรรส . เบญจศีลและเบญจธรรม. (กรุงเทพฯ: โรง พิมพมหามกุฏราชวิทยาลัย), 2538), น. 17. 41 พระสิริมังคลาจารย. มงฺคลตฺถทีปนี (ปฐโม ภาโค) . พิมพครั้งที่ 13(กรุงเทพฯ: มหามกุฏราช วิทยาลัย, 2539), 203 / 303. องคที่จะทําใหศีลขอนีขาดไดนั้นตองประกอบดวยองค 4 คือ ้ 1. อคมนียวตฺถุ วัตถุอันไมควรถึง (หญิงชายตองหาม) 2. ตสฺมึ เสวนจิตฺตํ มีจิตคิดจะเสพในวัตถุอันไมควรถึงนั้น (มีเจตนาจะเสพ) 3. มคฺเคน มคฺคปฺปฏิปตฺติอธิวาสนํ รวมสังวาสกัน 42 เบญจศีลสิกขาบทที่ 4 มุสาวาทา เวรมณี คือการงดเวนจากการพูดเท็จ ความมุงหมายในการบัญญัติสกขาบทขอนี้คือ เพื่อปองกันการทําลายประโยชนของตน ิ และผูอื่นดวยการพูดเท็จ และใหเปนคนมีสัจจวาจา มีขอหามดังตอไปนี้ 1. มุสา หมายถึง การพุดเท็จ และมีองคประกอบอยู 7 ประการคือ 1.1 ปด ไดแกการพูดตรงขามกับความจริง เชนเห็นแลว พูดวาไมเห็น รูอยู พูดวาไมรู 1.2 ทนสาบาน ไดแกผดแลวไมยอมรับวาผิด ิ 1.3 ทําเลหกระเทหไดแกการอวดอางวาเปนผูวิเศษ ทําใหคนหลงเชื่อถือและพากันนิยม  1.4 มารยา ไดแกการเสแสรงทํากิรยาใหตรงกันขามเกินความจริง เชน เปนคนทุศีล ิ ทําทาทางเปนคนมีศีล 1.5 ทําเลศ ไดแกการตั้งใจจะพูดเท็จ คือพูดเลนสํานวนทําใหคูสนทนาผิดเอง 1.6 เสริมความ ไดแกพูดเรื่องเล็ก ๆ นอย ๆ ใหแลดูวาเปนเรื่องใหญ 1.7 อําความ ไดแกการพูดอาศัยขอมูลดิบ แตตัวตัดหัวขอความที่ไมประสงคจะใหรู ออกเสีย เพื่อทําใหเขาใจวาเปนเรื่องอื่นไป 2. อนุโลมมุสา ไดแกการพูดไมจริง แตพูดไปโดยไมหวังจะใหผูฟงเชื่อตาม เชน การพูดประชดประชัน พูดเสียดสี 3. ปฏิสสวะ ไดแกการสัญญากับผูอื่นแลวไมปฏิบัตตามคําพูดนั้น หรือวาปฏิบัติไมได ิ
27 จนทําใหผูอื่นเสียผลประโยชน ซึ่งมีลักษณะดังตอไปนี้ 3.1 ผิดสัญญา ไดแกทั้งสองฝายไดทําสัญญาแกกันวา จะทําเชนนั้น ๆ แตอีก ฝายหนึ่งบิดพลิ้วไมทําตามสัญญา 3.2 เสียสัตว ไดแกใหคําสัญญาแกเขาแตไมไดทําตาม 3.3 คืนคํา ไดแกรับปากวาจะทําสิ่งนั้น ๆ ให ภายหลังไมทํา องคที่ทําใหศีลขอนี้ขาดไดนั้นตองประกอบดวยองค 4 คือ 1. อตฺถํ วตฺถุ เรื่องไมจริง 2. วิสํวาหนจิตฺตํ มีจิตคิดจะกลาวใหคลาดเคลื่อน 3. ตชฺโช วายาโม มีความพยายามพูดที่เกิดจากจิตนั้น 4. ปรสฺส ตทตฺถวิชานนํ ผูอื่นรูเรื่องนั้น 43 ____________________ 42 พระสิริมังคลาจารย. มงฺคลตฺถทีปนี (ปฐโม ภาโค) . พิมพครั้งที่ 13(กรุงเทพฯ: มหามกุฏราช วิทยาลัย, 2539), 205 / 205. 43 เรื่องเดียวกัน, 211 / 208. เบญจศีลสิกขาบทที่ 5 สุราเมรยมชฺชปมาทฏฐานา เวรมณี คือ การเวนจากเหตุเปนทีตั้ง ่ แหงความประมาท ไดแก น้ําเมาคือสุรา และเมรัย รวมถึงเบียรดวย ความมุงหมายในการบัญญัติ สิกขาบทขอนี้ คือเพื่อใหคนมีสติไมประมาท รักษาสติของตนไวไมใหเผลอเรอพลาดพลั้งในการ ปฏิบัติงานประจํา เพื่อการดํารงชีวิตที่ราบรื่น สมเด็จพระมหาสมณเจา กรมพระยาวชิรญาณวโรรส ทรงอธิบายสิกขาบทขอนีวามีขอหาม หรือขอบเขตทั้งโดยตรงและโดยออม ้ โดยตรง คือ นําเมา ไดแก 1 สุรา น้ําเมาที่กลั่น ที่เรียกกันวาเหลา 2 เมรัย น้ําเมาที่ยังไมไดกลั่น ไดแกเบียร สาโท น้ําตาลเมา กระแช ฯลฯ โดยออม หมายถึง สิ่งเสพติดใหโทษทุกชนิด เชน ฝน กัญชา ไอระเหย เปนตน  เปนอันหามไวในศีลขอนี้ กิริยาที่ทําไมเฉพาะการดื่มอยางเดียว แตหมายถึงสูบและ การฉีดดวย การดื่มสุรา และเสพของเสพติดใหโทษ องคที่จะทําใหศีลขอนีขาดไดนั้นตองบประกอบดวยองค 4 คือ ้ 1. มทนียํ น้ําเมา 2. ปาตุกมฺมยตาจิตฺตํ มีจิตคิดจะดื่มนําเมานั้น 3. ตชฺโช วายาโม มีความพยายามจะดื่มน้ําเมานั้น 4. ปตปฺปเสวนํ น้ําเมานั้นลวงลําคอลงไป 44 ฉะนั้น สาระสําคัญของเบญจศีลพอจะสรุปและทําความเขาใจไดโดยงายดังนี้ ธรรมสําหรับมนุษย หมายความวา ธรรมที่ทําคนใหเปนคนที่ควรแกการเคารพนับถือ ความหมาย ของศีลจึงเปนความปกติของคน คือความเรียบรอยสวยงาม คนที่ไมเรียบรอยจะเปนที่สวยงามไป ไมได ซึ่งไดแกคนที่ผิดปกตินนเอง คนที่ไมปกตินนยอมจะเปนที่ผิดแปลกไปจากคนอื่น ๆ กลาวคือ ั่ ั้
28 1. ปกติคนเราจะตองไมฆากัน ไมทํารายรางกายกัน เพราะคนก็ดี สัตวก็ดี ตางก็รกชีวต ั ิ ของตนดวยกันทั้งสิ้น ไมประสงคจะใหใครมาฆา หรือมาทํารายรางกายตน หรือทรมานตนให ไดรับความลําบาก คนที่ฆาสัตวตดชีวิตคนอื่น สัตวอื่น จึงชื่อวาคนผิดคน คือผิดปกติของคน ั นั่นเอง 2. ปกติคนเราจะตองไมลักขโมยทรัพยสมบัติของกันและกัน เพราะใคร ๆ ก็ยอมรัก ยอม หวงแหนในทรัพยสินของตน ไมประสงคจะใหใครมาเบียดเบียนและลวงเกินในทรัพยของตน คน ที่ขโมยทรัพยของผูอื่น จึงชื่อวาทําผิดปกติของคน 3. ปกติของคนเราจะตองไมลวงละเมิดประเวณีของกันและกัน เพราะบุตรธิดา หรือภรรยา สามีของใคร ๆ ก็รก และหวง ไมประสงจะใหใครมารังแกขมเหงน้ําใจ บุตรภรรยาสามีเปรียบ ั เหมือนทรัพยอันมีคาของบุคคล คนทีรังแกขมเหงลวงเกินผูอื่น จึงชื่อวาเปนผูทําผิดปกติของคน ่ 4. ปกติของคนเราจะตองไมโกหกหลอกลวงกัน เพราะทุกคนไมพึงปรารถนาจะใหใครมา โกหกหลอกลวงตน ปรารถนาแตความสัตยความจริงดวยกันทั้งสิ้น คนทีโกหกหลอกลวงผูอื่น ่ จึงชื่อวาทําผิดปกติของคน ____________________ 44 ปรมตฺถโชติกา, น. 22. 5. ปกติของคนเราจะตองรักษากาย วาจา ใหเรียบรอย บําบัดทุกขบํารุงสุขใหแกรางกาย ของตน ไมปรารถนาจะใหรางกายไดรับความลําบากดวยทุกขเวทนาตาง ๆ ทั้งพยายามเสริมสราง รางกายใหเจริญดวยกําลังและสมบูรณดวยสติปญญา จึงตองงดเวนจากการทํารายรางกายตนเอง ดวยการไมทําตนใหผิดปกติ คนที่ดื่มสุราเมรัยและเสพของมึนเมาตาง ๆ จนกลายเปนคนติด สิ่งเสพติดใหโทษ เปนคนขาดสติสัมปชัญญะ ตกอยูในฐานะแหงความเปนผูประมาท ชื่อวาเปน  ผูทํารายรางกายตนเอง จึงจัดวาเปนคนทําผิดปกติ 3.2 คุณประโยชนของเบญจศีลตอบุคคล สภาพที่เปนปกติ ซึ่งเปนสภาพทั่วไปของบุคคล ไมวาจะทํากิจทําหนาทีใด ๆ ก็ตาม ควร ่ ใหเปนไปดวยความมีสติ รูสิ่งที่ควรและไมควร ระวังพฤติกรรมที่จะแสดงออกทางทวารทั้ง 3 คอยบังคับกาย วาจา และใจ ใหเปนไปในขอบเขตที่เปนปกติ นี้คือสภาพของศีล ฉะนั้น ศีลเปน สิ่งที่บุคคลควรรักษาและประพฤติใหจงได ในทีนี้หมายถึงเบญจศีล (ศีล 5) ซึ่งถือวาเปนศีลที่เปน ่ รากฐานของชีวิตเลยทีเดียว เบญจศีลนี้จะเรียกวา มนุษยธรรม ก็ได หมายถึงธรรมสําหรับมนุษย ธรรมที่ทําใหคนเปนมนุษยอยางสมบูรณ เปนธรรมที่เปนเหตุใหเกิดมาเปนมนุษย เพราะผูทจะมา ี่ เกิดเปนมนุษยไดนั้น ตองเปนผูที่สมบูรณดวยมนุษยธรรมนี้มากอน การเกิดมาเปนมนุษยเปนเรื่อง  ที่ยาก เมื่อไดอัตภาพเกิดเปนมนุษยและรูจกการประพฤติตนตามเบญจศีล ก็จะทําใหบุคคลผูนน ั ั้ ไดรับอานิสงสคือประโยชนในภพที่เกิมาดเปนมนุษย ซึ่งถือวาเปนผลจากการที่บคคลนัน ๆ รักษา ุ ้ เบญจศีลไวดวยดีในอดีตชาติ ซึ่งมีหลักฐานปรากฏในอรรถกถาปรมัตถโชติกา ดังนี้ รักษาศีลขอ 1 คืองดเวนจากการฆาสัตว มีอานิสงส 23 ประการ
29 1 มีอวัยวะนอยใหญบริบูรณ 2. มีรางกายสมทรง 3. สมบูรณดวยกําลังกาย มีความคลองแคลว วองไว 4. มือเทาไมคต ไมเก ตั้งลงดวยดี 5 มีผิวพรรณสดใส รุงเรือง 6. มีรูปโฉมงดงาม สะอาด เปนที่เจริญใจของเทวดา- และมนุษยทั้งหลาย 7. เปนผูออนโยน มีผิดพรรณดังปุยนุน 8. เปนผูมีความสุข 9. เปนผูแกลวกลา 10. เปนผูมีกําลังมาก 11. มีถอยคําสละสลวย เพราะพริ้ง 12. มีบริวารมิไดพลัดพรากจากตน 13. เปนคนไมสะดุงตกใจ กลัวตอภัยเวร 14. ขาศึกศัตรูทํารายไมได 15. ไมตายดวยการเพียรฆาของผูอื่น 16 มีบริวารหาที่สุดมิได 17. มีรูปรางสวยงาม 18. มีทรวดทรงสมสวน 19. มีความเจ็บไขนอย 20. ไมมีเรื่องเสียใจ เศราโศก 21. เปนที่รักของชาวโลก 22 มิไดพลัดพรากจากผูหรือสิ่งที่รกและชอบใจ ั 23. มีอายุยืนนาน รักษาศีลขอ 2 คืองดเวนจากการลักขโมย มีอานิสงส 11 ประการ 1 มีทรัพยมาก 2. มีขาวของและอาหารเพียงพอ 3. หาโภคทรัพยไดไมสิ้นสุด 4. โภคทรัพยทไดไวแลวก็ยั่งยืนถาวร 5. โภคทรัพยทยังไมเกิดก็เกิดขึน ี่ ี่ ้ 6.หาสิ่งที่พึงปรารถนาไดรวดเร็ว 7. สมบัติไมกระจายดวยภัยตาง ๆ 8.หาทรัพยไดโดยไมถกแบงแยก ู 9. ไดโลกุตตรทรัพย คือ มรรคผลนิพพาน 10 .อยูที่ไหนก็เปนสุข 11. ไมเคยรู ไมเคยไดยิน คําวาไมมี รักษาศีลขอ 3 คืองดเวนจากการประพฤติลวงประเวณี มีอานิสงส 20 ประการ 1. .ไมมีขาศึกศัตรู 2. เปนที่รักของคนทั่วไป 3. นอนก็เปนสุข 4. ตื่นก็เปนสุข 5. พนภัยในอบายภูมิทั้ง 6. ไมอาภัพ ไมตองเกิดเปนหญิง หรือกะเทย 7. ไมโกรธงาย 8. ทําอะไรไดโดยเรียบรอย 9. ทําอะไรโดยเปดเผยแจมแจง 10. มีสงา (คอไมตก) 11. หนาไมกม (คือมีอํานาจ) 12. ไมมีใครรังเกียจ 13. มีแตเพื่อนรักทั้งบุรษและสตรี 14. มีอินทรีย 5 บริบูรณ 15.มีลักษณะบริบูรณ ุ 16. ขวนขวายนอย ไมตองเหน็ดเหนื่อย (หากินงาย) 17. อยูที่ไหนก็เปนสุข 18. ไมตองกลัวภัยจากใคร ๆ 19. ไมคอยพลัดพรากจากของที่รัก 20. หาขาวน้ํา เครื่องนุงหม ที่อยูอาศัยไดงาย รักษาศีลขอ 4 คืองดเวนจากการพูดปด มีอานิสงส 14 ประการ 1. มีอินทรียทั้ง 5 ผองใส 2. มีวาจาไพเราะสละสลวย 3. ไรฟนอันเสมอชิดบริสุทธิ์ 4.ไมอวนเกินไป 5. ไมผอมเกินไป 6. ไมต่ําเกินไป 7. ไมสูงเกินไป 8.ไดแตสัมผัสอันเปนสุข 9. ปากหอมเหมือนดอกบัว 10.มีบริวารลวนแตขยัน 12.มีถอยคําที่บุคคลเชื่อได 13. ลิ้นบาง แดง ออนเหมือนกลีบดอกบัว 14.ใจไมฟุงซาน 15. ไมเปนอาง ไมเปนใบ รักษาศีลขอ 5 คืองดเวนจากการดื่มสุราเมรัย และสิ่งเสพติดทุกชนิด มีอานิสงส 35 ประการ 1. รูกิจการอดีต อนาคต ปจจุบันไดรวดเร็ว 2. มีสติตั้งมั่นทุกเมื่อ
30 3. ไมเปนบา 4. มีความรูมาก 5. ไมหวั่นไหว (ผูใดชักชวนไปในทางบาปทางชั่ว-  ก็ไมทําตาม) 6. ไมงุนงง ไมเซอเซอะ 7. ไมใบ 8. ไมมัวเมา 9. ไมประมาท 10. ไมหลงใหล 11. ไมหวาดสะดุงกลัว 12. ไมมความรําคาญ 13. ไมมีผูใดริษยา ี 14. มีความขวนขวายนอย 15. มีแตความสุข 16. มีแตคนนับถือยําเกรง 17. พูดแตคําสัตย คําจริง 18. ไมสอเสียดใคร ไมมใครสอเสียด 19. ไมพูดหยาบกับ- ี ใคร ไมมใครพูดหยาบดวย 20. ไมพูดเลนไรประโยชน 21. ไมเกียจครานทุกคืนวัน ี 22. มีความกตัญู 23. มีกตเวที 24. ไมตระหนี่ 24. รูเฉลี่ยเจือจาน 26. มีศีลบริสุทธิ์ 27. ซื่อตรง 28. ไมโกรธใคร 29. มีจิตใจละอายแกบาป 30. รูจักกลัวบาป 31. มีความเห็นถูกทาง 32. มีปญญามาก 33. มีธัมโมชปญญา 34. เปนปราชญมีญาณคติ 35. ฉลาดรูในสิ่งที่เปนประโยชนและในสิ่งอันเปนโทษ 45 จากอานิสงสที่แสดงมานี้ เปนประโยชนที่จะเกิดขึ้นแกบคคล เปนสมบัติของบุคคลผู ุ ประพฤติตนตามเบญจศีลจะพึงไดรับในภพชาติปจจุบัน และเมื่อมองถึงผลที่เกิดขึ้นกับบุคคล  ทั้งหลายในโลกในสังคมปจจุบันประกอบกับหลังฐานดังทียกมาขางตนจะเห็นไดวา ่ ____________________ 45 ปรมตฺถโชติกา, น. 28 – 30. บุคคลทั้งหลาย ไมวาจะอยูในชนชั้นวรรณะ ฐานะ และเพศใด ๆ ก็ตาม แตเมื่อมองโดยภาพกวาง ๆ  จะทําใหเห็นวา คนทั้งหลาย ลวนมีความแตกตางกัน หรือจะเรียกวาความแตกตางระหวางบุคคลก็ ได และความแตกตางกันของบุคคลและสัตวทั้งหลายที่ปรากฎในสังคมโลกทุกวันนี้ สิ่งเหลานี้เปน ผลที่เนื่องมาจากเหตุที่บุคคลและสัตวทั้งหลายไดเคยกระทําไวในอดีตชาติดวยกันทั้งนัน  ้ และ ประโยชนดังที่ไดแสดงไวขางตนนี้ จะเปนสิ่งที่บคคลผูประพฤติตนตามเบญจศีลจะพึงไดรับและ ุ  เห็นประจักษชัดเจนในสังคมปจจุบัน 3.3 คุณประโยชนของเบญจศีลตอสังคม เบญจศีลนั้น ถือวามีคุณประโยชนและความสําคัญตอสังคมมนุษยมาก เพราะเปนขอ ปฏิบัติหรือวินัยขั้นพื้นฐานของวินัยทั้งหมดทีใชบังคับควบคุมคนในสังคม เพื่อใหสังคมเกิดความ ่ สงบสุข และมีความเปนระเบียบเรียบรอยในการอยูรวมกัน ซึ่งถาหากไมมีเบญจศีลเปนขอปฏิบัติ พื้นฐานในจิตใจคนแลว คนในสังคมก็จะสรางปญหาในสังคมมากขึ้น ดังที่พระพรหมคุณาภรณ ไดอธิบายไววา อาชญากรรมที่รายแรงแทบทั้งหมดก็เปนเรื่องของการละเมิดศีล 5 ในสังคมที่มากดวย การสังหารผลาญชีวิต การปองราย การทํารายกัน การลักขโมย ปลน แยง ชิง การ ทําความผิดทางเพศ มีคดีฆาตกรรม โจรกรรม การขมขืน หลอกลวง การเสพของมึน เมาและสิ่งเสพติด ตลอดจนการกอปญหาและอุบัติเหตุตาง ๆ เนื่องมาจากของมึนเมา และสิ่งเสพติดเหลานั้นระบาดแพรหลายทั่วไป ชีวตและทรัพยสินไมปลอดภัย จะอยู ิ ไหนหรือจะไปที่ไหนก็ไมมีความมั่นใจ เต็มไปดวยความหวงใยวิตกกังวล จิตใจหวาด
31 ผวาบอย ๆ ผูคนพบเห็นกันแทนที่จะอบอุนใจ ก็หวาดผวากัน อยูกันไมเปนปกติสุข  สุขภาพจิตของประชาชนยอมเสื่อมโทรม ยากทีจะพัฒนาคุณภาพและสมรรถภาพของ ่ จิต และสังคมเชนนั้นก็ไมเปนสภาพแวดลอมที่เกื้อกูลสําหรับการสรางสรรคสิ่งดีงามที่ สูงขึ้นไป เพราะมีความเดือดรอนระส่ําระสายยุงแตการแกปญหา และมีแตกจกรรมที่ ิ บอนทําลายใหสังคมเสื่อมโทรมลงไปทุกที การขาดศีล 5 จะเนื่องมาจากเหตุใดก็ตาม จึงยอมเปนมาตรฐานวัดความเสื่อมโทรมของสังคม สวนสภาพพฤติกรรมและการ ดําเนินชีวตที่ตรงขามจากนี้นั่นแหละคือการมีศีล 5 ดังนั้น ศีล 5 จึงเปนเกณฑมาตร ิ ฐานอยางต่ําที่สุดของความประพฤติมนุษย สําหรับรักษาสภาพแวดลอมทางสังคมให อยูในภาวะเกื้อกูล และเปนพื้นฐานของการดําเนินชีวิตที่ดีงาม 46 ดังนั้น ถาสังคมไทย ที่มีประชาชนสวนใหญของประเทศเปนพุทธศาสนิกชน ใสใจและใหความ สนใจโดยเอาใจใสในการศึกษาหลักธรรมของพระสัมมาสัมพุทธเจา จนเกิดความรูความเขาใจแลว เกิดอุดมการณรวมแรงรวมใจกันประพฤติปฏิบัติธรรม อยางนอยสุด ก็ปฏิบัติตนตามหลักเบญจศีล  ____________________ 46 พระเทพเวที (ประยุทธ ปยุตฺโต). พุทธธรรม. พิมพครั้งที่ 4, 1,000 เลม น. 771-772. เพราะเบญจศีลเปนรากฐานรองรับชีวิตทีดีที่สุด อันจะชวยสงเสริมใหสังคมไทยมีระบบชีวิตและ ่ ระเบียบสังคมมีความเปนอยูที่ดีขน สภาพแวดลอมดินฟาอากาศก็จะไมวิปริตแปรปรวน ความ ึ้ เปนไปตามธรรมชาติก็จะเปลี่ยนแปลงไปตามปกติ ไมเกิดเหตุการณเภทภัยทางธรรมชาติที่ไมคดา คิดมากอน ดังเชน การเกิดธรณีพิบัตในภาคใต เปนตน จะทําใหสังคมเกิดความสงบสุขกันทัวหนา ิ ่ เพราะชาวประชาและผูนําในสังคมพากันประพฤติธรรม คือตั้งมั่นอยูในศีลธรรม ดังเชนในธัม มิกสูตตร ที่ทรงตรัสไวเกี่ยวกับเรื่องนี้วา ดูกอนภิกษุทั้งหลา ในสมัยใด พระราชาทั้งหลายประพฤติเปนธรรมในสมัย นั้น แมขาราชการทั้งหลายก็ประพฤติเปนธรรมไปดวย เนื้อขาราชการ ทั้งหลายประพฤติเปนธรรม พราหมณและคฤหบดีทั้งหลายก็ประพฤติเปน ธรรมบาง เมื่อพราหมณและคฤหบดีทั้งหลายประพฤติเปนธรรม ชาวบาน ชาวเมืองก็ประพฤติเปนธรรมไปตามกัน ครันชาวบานชาวเมืองประพฤติ ้ เปนธรรม ดวงจันทรดวงอาทิตยกโดยจรสม่ําเสมอ ครั้นดวงจันทรดวง ็ อาทิตยโคจรสม่ําเสมอ ดาวนักษัตรทั้งหลายก็เดินสม่ําเสมอ ครั้นดาวนักษัตร ทั้งหลายเดินสม่ําเสมอคืนและวันก็ตรง ครั้นคืนและวันตรง เดือนและปกษ ก็ตรง ครั้นเดือนและปกษตรง ฤดูและปก็สม่ําเสมอ ครั้นฤดูและป สม่ําเสมอ ลมก็พัดเปนปกติ ครันลมพัดเปนปกติ ลมในทางก็พัดไปถูกทาง ้ ครั้นลมในทางพัดไปถูกทาง เทวดาทั้งหลายก็ไมปนปวน ครันเทวดาทั้ง  หลายไมปนปวน ฝนก็ตกตาม ฤดูกาล ครั้นฝนตกดามฤดูกาล ขาวกลาทั้ง
32 หลายก็สุกไดที่ ดูกอนภิกษุทั้งหลาย มนุษยทั้งหลายไดบริโภคขาวที่สุกไดที่ ยอมมีอายุยืน ผิวพรรณงาม มีกําลังและมีอาพาธนอย 47 พระสูตรนี้ไดกลาวถึงความสําคัญของผูนําในสังคม ไมวาสังคมนั้น ๆ จะมีขนาดเล็กหรือ ใหญกตาม ถาสังคมนั้น ๆ มีผูนํามีหัวหนาที่สามารถประพฤติธรรม เปนเนติแบบอยางที่ดีให ็ สมาชิกที่อยูในปกครองไดประพฤติธรรม ตั้งตนอยูในศีลธรรมดวย และหมายถึงเบญจศีลนี้เปน อยางนอย เมื่อสังคมใดดําเนินไปในลักษณะเชนนี้ได สังคมนั้น ยอมจะเกิดความผาสุกกันถวนหนา 3.4 โทษของการละเมิดเบญจศีล สําหรับโทษของการละเมิดเบญจศีลที่จะไดรับ มีทั้งโทษทีเ่ กิดแกบคคลและที่เกิดแกสังคม ุ ดังเชนในสัพพหสุสูตร พระพุทธเจาไดตรัสโทษที่บุคคลผูลวงละเมิดเบญจศีลจะพึงไดรับ ซึ่งเปน ผลในอนาคตภายหนาวา ดูกอนภิกษุทั้งหลาย ปาณาติบาต...อทินนาทาน...กาเมสุมิจฉาจาร...มุสาวาท... เการดื่ม น้ําเมาคือสุราและเมรัยอันบุคคลเสพแลวเจริญแลว กระทําใหมากแลว ยอมยังสัตวให เปนไปในนรก ในกําเนิดสัตวดิรจฉาน ในเปรตวิสัย วิบากแหงปาณาติบาตอยางเบา ั ___________________ 47 องฺ จตุกฺก 2 / 70 / 222. ที่สุด ยอมยังความเปนผูมีอายุนอยใหเปนไปแกผูมาเกิดเปนมนุษย.48 การกระทําผิด หรือลวงละเมิดเบญจศีลขอใดขอหนึ่ง เมื่อครบองคประกอบ จะไดรับผล ในปฏิสนธิกาล คือ เกิดในนรก ดิรจฉาน หรือเปรต และยังไดรับผลในปวัตติกาล คือไดรับผล ั หลังจากเกิดแลว และผลที่จะไดรับในปวัตติกาลนี้ ผูกระทําผิด หรือลวงละเมิดเบญจศีล จะครบ  องคหรือไมก็ตาม ถาเกิดเปนมนุษยจะไดรับผลดังนี่ การลวงละเมิดเบญจศีลขอที่ 1 ถาเกิดเปนมนุษย จะไดรับผลอีก 9 ประการ คือ 1. เปนคนทุพพลภาพ 2. เปนคนรูปไมงาม 3. มีกําลังกายออนแอ 4. เปนคนเฉื่อยชา 5. เปนคนขีขลาด ้ 6. ฆาตัวตาย หรือถูกผูอื่นฆา 7. โรคภัยเบียดเบียน 8. ความพินาศของบริวาร 9. อายุสั้น การลวงละเมิดเบญจศีลขอที่ 2 ถาเกิดเปนมนุษย จะไดรับผลอีก 6 ประการ คือ 1. เปนคนดอยทรัพย 2. เปนคนยากจน 3. เปนคนอดอยาก 4. ไมไดสมบัติที่ตนตองการ 5. ตองพินาศในการคา 6. ทรัพยพินาศเพราะภัยตาง ๆ เชน อัคคีภัย อุทกภัย วาตภัย ราชภัย โจรภัย เปนตน การลวงละเมิดเบญจศีลขอที่ 3 ถาเกิดเปนมนุษย จะไดรับผลอีก 11 ประการ คือ 1. มีผูเกลียดชังมาก 2. มีผูปองรายมาก 3. ขัดสนทรัพย 4. .ยากจนอดอยาก 5. เปนหญิง 6. เปนกะเทย 7. เปนชายในตระกูลต่ํา 9. ไดรับความอับอายเปนอาจิณ 10. มากไปดวยความวิตกกังวล 11. พลัดพรากจากผูที่ตนรัก การลวงละเมิดเบญจศีลขอที่ 4 ถาเกิดเปนมนุษย จะไดรับผลอีก 8 ประการ คือ
33 1. พูดไมชัด 2. ฟนไมเปนระเบียบ 3. ปากเหม็นมาก 4. ไอตัวรอนจัด 5. ตาไมอยู ในระดับปกติ 6. กลาววาจาดวยปลายลิ้น 7. ทาทางไมสงาผาเผย 8. จิตไมเที่ยงคลายคนวิกลจริต การลวงละเมิดเบญจศีลขอที่ 5 ถาเกิดเปนมนุษย จะไดรับผลอีก 6 ประการ คือ 1. ทรัพยถูกทําลาย 2. เกิดวิวาทบาดหมาง 3. เปนบอเกิดแหงโรค 4. เสื่อมเกียรติ 5. หมดยางอาย 6. ปญญาเสื่อมถอย หรือพิการทางปญญา 49 ผลหรือโทษที่ไดรับทั้งหมดดังกลาวมานี้ เปนเศษของกรรม คือจะใหผลหลังจากไปเกิด เปนสัตวนรก ดิรจฉาน หรือเปรตมาแลว หรือจะเรียกวาเปนดอกเบี้ยบาปก็ได และดอกเบี้ยบาปนี้ ั จะใหผลตอเนื่องกันหลายภพหลายชาติ ไมใชชาตินี้เพียงชาติเดียว ซึ่งเปนสิ่งที่บุคคลทั้งหลายพึง ตระหนัก หรือดังที่พระพุทธเจาแสดงโทษของบุคคลผูละเมิดศีลจะตองไดรับอีกแหงหนึ่งคือ โดย ที่พระองคตรัสไววา ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผูทุศีลเพราะศีลวิบัติ มีโทษ 5 ประการนี้ คือ ____________________ 48 องฺ. สตฺตก. – อฏฐก. 4 / 130 / 495 – 496. 49 ปรมตฺถโชติกา. น. 30-31. 1. ยอมถึงความเสื่อมโภคทรัพยเปนอันมมาก ซึ่งมีความประมาทเปนเหตุ 2. กิตติศัพทอันชัวของบุคคลผูทุศีลยอมกระฉอนไป ่ 3. จะเขาไปยังบริษัทใด ๆ ยอมไมแกลวกลา เกอเขินเขาไป 4. ยอมหลงลืมสติตาย 5. หลังจากตายแลวยอมไปเกิดในอบาย ทุคติ วินิบาติ นรก 50 สวนโทษของการละเมิดเบญจศีลที่จะเกิดแกสังคมนั้น มีกลักฐานในธัมมิกสูตรที่ พระพุทธเจาทรงตรัสไว ถึงสิ่งที่จะเกิดขึนเมื่อบุคคลผูนําของสังคมและผูที่อยูในปกครองไมตั้งตน ้ ประพฤติในศีลธรรม จะตองไดรับและมีเหตุตาง ๆ เกิดขึ้น คือ ดูกอนภิกษุทั้งหลาย ในสมัยใด พระราชาทั้งหลายประพฤติไมเปนธรรม ในสมัยนั้น แมขาราชการทั้งหลาย ก็พลอยประพฤติไมเปนธรรม เมื่อขา ราชการประพฤติไมเปนธรรม พราหมณและคฤหบดีทงหลายก็ประพฤติ ั้ ไมเปนธรรมบาง เมื่อพราหมณและคฤหบดีทั้งหลายประพฤติไมเปนธรรม ชาวบานชาวเมืองก็ประพฤติไมเปนธรรมไปตามกัน ครั้นชาวบานชาวเมือง ประพฤติไมเปนธรรม ดวงจันทร ดวงอาทิตย ก็โคจรไมสม่ําเสมอ ครั้น ดวงจันทรดวงอาทิตย โคจรไมสม่ําเสมอ ดาวนักษัตรทั้งหลายก็เดินไมเที่ยง ตรง ครั้นดาวนักษัตรทั้งหลายเดินไมเที่ยงตรง คืนและวันก็เคลื่อนไป ครั้น คืนและวันเคลื่อนไป เดือนและปกษกคลาดไป ครันเดือนและปกษคลาดไป ็ ้ ฤดูและปก็เคลื่อนไป ครั้นฤดูและปเคลื่อนไป ลมก็พัดผันแปรไป ครั้น
34 ลมพัดผันแปรไป ลนนอกทางก็พัดผิดทาง ครันลมนอกทางพัดผิดทาง ้ เทวดา ทั้งหลายก็ปนปวน ครั้นเทวดาทั้งหลายปนปวน ฝนก็ไมตกตามฤดู กาล ครั้น ฝนไมตกตามฤดูกาล ขาวกลาทังหลายก็สุกไมดี ดูกอนภิกษุทั้ง ้ หลาย มนุษยทั้งหลายบริโภคขาวที่สุกไมดี ยอมอายุสน ผิวพรรณก็ไมงาม ั้ กําลังก็ลดถอย และมีอาพาธมาก 51 และเมื่อพิจารณาเนื้อความในพระสูตรนี้จะเห็นไดชัดเจนวา เหตุการณตาง ๆ ที่เกิดขึ้นในสังคม ไม วาจะเปนความแปรปรวนของดินฟาอากาศที่ไมเปนไปตามฤดูกาล เกิดภัยพิบติทางธรรมชาติขึ้น ั มากมาย ไมวาจะเปนน้ําทวม ไฟไหม แผนดินไหว ภูเขาไฟระเบิด เกิดการรบราฆาฟนกันขึ้นทุก หยอมหญา เกิดคดีฆาขมขืนและคดีอุกฉกรรฉในที่ตาง ๆ มนุษยเกิดความวิปริตทางเพศ ฯลฯ เมื่อพิจารณาอยางลึกซึ้งตามเหตุผลแลวจะเห็นไดวา เหตุการณที่เกิดขึนเหลานี้ กําลังเกิดขึ้นและได ้ เกิดขึนแลวในสังคมไทย ลวนเปนผลที่เกิดมาจากเหตุทั้งสิน และเหตุนั้นยอมเกี่ยวโยงมาจากเหตุใน ้ ้ อดีตที่มนุษยแตละคนไดกระทําไวแลว ____________________ 20 องฺ ปฺจก. 22 / 213 / 355. 51 องฺ จตุกฺก 2 / 70 / 221 - 222. บทที่ 4 กลวิธการนําเบญจศีลสูการปฏิบัติ ี  4.1 การแสดงโทษการปราศจากเบญจศีล การกระทําความชั่วทางกาย ทางวาจา และทางใจถือวาเปนการละเมิดเบญจศีล เปนการทํา บาปอกุศลตาง ๆ ที่จะทําใหบุคคลผูกระทําตองไดรับโทษ ดังที่พระพุทธเจาไดตรัสโทษของบุคคล  ผูไมมีศีลไววา “...ดูกอนคฤหบดีทั้งหลาย คนทุศีล มีศีลวิบัติแลวในโลกนี้ยอมเขาถึงความเสื่อมแหง โภคะอยางใหญอันมีความประมาทเปนเหตุ ศีลวิบติอันนี้เปนโทษแหงศีลวิบัติของคน ั ทุศีล อีกขอหนึ่ง เกียรติศัพทอันลือชื่อของคนทุศีล มีศีลวิบัติแลวยอมกระฉอน ไปอันนี้เปนโทษขอที่สองแหงศีลวิบัติของคนทุศีล อีกขอหนึ่ง คนทุศีล มีศีล วิบัติแลว จะเขาไปสูบริษัทใดๆ คือ ขัตติยบริษัท พราหมณบริษัท คฤหบดีบริษัท หรือสมณบริษัท ยอมครันครามเกอเขิน อันนี้เปนโทษขอที่สามแหงศีลวิบัติของคน ้ ทุศีล อีกขอหนึ่ง คนทุศีล มีศีลวิบัติแลว ยอมหลงกระทํากาละ อันนี้ เปน โทษขอสี่แหงศีลวิบัติของคนทุศีล อีกขอหนึ่ง คนทุศีล มีศีลวิบัติแลว เบื้องหนา แตตายเพราะกายแตก ยอมเขาถึง อบาย ทุคติ วินิบาต นรก อันนี้เปนโทษขอที่หา แหงศีลวิบัติของคนทุศีล” 52 บุคคลที่กระทําบาปอกุศลดวยการลวงละเมิดศีลขอที่หนึ่ง คือการฆาและการทํารายคนอื่น และสัตวอื่นดวยตนเองหรือใชใหผูอื่นทํา ถาเหตุหรือกรรมที่กระทํานั้นมีกําลังแรง ยอมจะสงผล
35 ใหบุคคลนัน ๆ ประสบกับความเดือดรอนในปจจุบัน เชน ตองถูกกักขังในเรือนจํา หรือถูก ้ ประหารชีวิต ฯลฯ และในอนาคต เมื่อตายไปก็จะเกิดในสถานที่ที่ลําบาก เชน เกิดในนรก เปน ตน เมื่อเขากลับมาเกิดในโลกมนุษยเพราะเศษกรรมที่ยังเหลืออยู ยอมจะทําใหเขาเปนคนทุพพล ภาพ รูปรางไมสวยงาม มีสุขภาพออนแอ กลายเปนคนเฉื่อยชา ไมมความมันใจในตัวเองและมี ี ่ ความขลาดกลัว มีเหตุตองฆาตัวตายหรือถูกผูอื่นฆา เปนผูที่มีโรคภัยเบียดเบียนมาก ตองพลัด พรากจากญาติพนองหรือบริวาร และเปนคนเกิดมามีอายุสั้น ตองเสียชีวิตในชวงกอนวัยอันสมควร ี่ บุคคลที่กระทําบาปอกุศลดวยการลวงละเมิดศีลขอที่สอง คือลักทรัพยดวยตนเองหรือใช  ใหผูอื่นลัก ถาเหตุหรือกรรมที่กระทํานั้นมีกําลังแรง ยอมจะสงผลใหบุคคลนัน ๆ ประสบกับความ ้ เดือดรอนในปจจุบัน เชน การขโมยรถยนต เมื่อถูกจับได ตองถูกปรับถูกจองจําอยูในเรือนจํา  เมื่อตายไปทําใหตองไปเกิดในอบายมีนรกเปนตน เมื่อเขากลับมาเกิดเปนมนุษยเพราะเศษกรรมที่ ยังเหลืออยู ทําใหเขาตองกลายเปนคนยากจน ไมมีทรัพย กลายเปนคนขอทานอดอยาก จะไมได ทรัพยสมบัติที่ตนตองการ หรือจะทําการคาธุรกิจใด ๆยอประสบกับความลมเหลวเปนคนลมละลาย ____________________ 52 ที. ม. 10 / 79 / 91. แมทรัพยสมบัติตาง ๆ ที่มีอยูก็จะประสบกับความพินาศไปดวยภัยตาง ๆ เชน อัคคีภัย อุทกภัย วาตภัย โจรภัย ฯลฯ บุคคลที่กระทําบาปอกุศลดวยการลวงละเมิดศีลขอที่สาม คือประพฤติผิดในกาม เชน ลวงละมิดตอบุตรธิดา ภรรยา สามี คนอื่น เปนตน ยอมประสบกับความเดือดรอนในปจจุบัน ทํา ใหครอบครัวแตกแยก หรือถูกปองรายเปนตน เมื่อตายไปก็ไปเกิดในอบาย มีนรกเปนตน เมื่อเขา กลับมาเกิดเปนมนุษยเพราะเศษกรรมที่ยังเหลืออยู ทําใหเขาเปนบุคคลที่มีผูเกลียดชังมาก มีผูปอง รายมาก กลายเปนคนขัดสนอดอยาก เปนกะเทยหรือเปนชายในตระกูลต่ําตอย จะเปนคนที่ไดรับ ความอับอายเปนอาจิณ เปนคนมีความวิตกกังวลมาก ตองพลัดพรากจากบุคคลผูที่ตนรัก แมมี ครอบครัวก็เกิดความแตกแยกราวฉาน บุคคลที่กระทําบาปอกุศลดวยการลวงละเมิดศีลขอที่สี่ คือพูดเท็จโกหกหลอกลวงคนอื่น ยอมประสบความเดือดรอนในปจุบัน เชน การพูดยุยงใหคนแตกความสามัคคีกัน พูดใสความคน อื่นโดยไมมีมูลความจริง เมื่อความจริงถูกเปดเผยแลว ยอมไมมีใครเชื่อถือ บางคนถึงกับถูกจองจํา ในเรือนจําก็มี เมื่อเขาตายไปก็ไปเกิดในสถานที่ที่ลําบาก มีนรกเปนตน เมื่อเขากลับมาเกิดเปน มนุษยเพราะเศษกรรมที่ยังเหลืออยู ทําใหเปนคนพูดไมชด (ติดอาง) มีฟนไมสวย เปนคนมีกลิ่น ั ปากเหม็นมาก ไอตัวรอนจัด สายตาไมอยูในระดับปกติ เปนคนกลาววาจาดวยปลายลิ้น ไมมี ความสงาผาเผย และกลายเปนคนจิตไมเที่ยงคลายคนวิกลจริต บุคคลที่กระทําบาปอกุศลดวยการลวงละเมิดศีลขอที่หา คือดื่มสุราเมรัยหรือเสพสิ่งเสพติด ใหโทษตาง ๆ ยอมประสบความเดือดรอนในปจจุบน คือเสื่อมทั้งสุขภาพกายและสุขภาพจิต ทําให ั สิ้นเปลืองทรัพย และกอใหเกิดความทะเลาะวิวาท ทั้งยังเปนเหตุใหทําผิดศีลขออื่น ๆ ไดงายขึ้น
36 ดวย เพราะขาดสติในการครองตน ทําใหเกิดความประมาทในการกระทําตาง ๆ เมื่อเขาตายไปก็ ไปเกิดในสถานที่ที่ลําบาก มีนรกเปนตน เมื่อกลับมากเกิดเปนมนุษย เพราะเศษของกรรมที่ยัง เหลืออยู ทําใหทรัพยสมบัติที่มีอยูถูกทําลาย เกิดความวิวาทบาดหมางบอยครั้ง เปนคนมีโรคภัยไข เจ็บมาก เสื่อมจากเกียรติที่มีอยู เปนคนหมดยางอาย และเปนคนปญญาเสื่อมถอย หรือพิการทาง ปญญา เพราะการขาดศีลนั้นมีโทษมาก ทําใหเดือดรอนทั้งแกตนเองและผูอื่น ทั้งในปจจุบนและ ั อนาคต ในปจจุบันนั้น ยอมทําตนและสังคมใหเดือดรอนวุนวาย อีกทั้งยังกอใหเกิดความ เดือดรอนในชาติหนาดวย คือเมื่อตายไปแลวก็ไปเกิดในที่ลําบากคืออบาย มีนรกเปนตน ตาม กรรมที่ตนไดกระทําไว ดังที่พระพุทธเจาไดตรัสยืนยันไววา“คนบางพวกยอมเขาถึงครรภ บาง พวกมีกรรมอันลามก ยอมเขาถึงนรก ผูที่มคติดยอมไปสูสวรรค ผูที่ไมมีอาสวะยอมปรินิพพาน” 53 ี ี ____________________ 53 ขุ. ธ. 25 / 19 / 27. ดังที่กลาวมานีจะเห็นไดวา ในสังคมไทยมีบุคคลประเภทตาง ๆ เหลานี้ปรากฏใหเห็นมากมาย ซึ่ง ้ เปนเครื่องสะทอนไดวา บุคคลทั้งหลายแมจะมีบุญหรือมีโอกาสที่ดีที่ไดเกิดมาเปนมนุษย และที่ สําคัญที่สุดไดเกิดมาในประเทศที่มีความเหมาะสมดังเชนประเทศไทย ซึ่งมีพระพุทธศาสนาเปน รากฐานของชีวิตแลว มีพระมหากษัตริยผูทรงไวซึ่งทศพิธราชธรรมในการปกคอรง และเปนพุทธ  มามกะ แมชาวไทยสวนมากก็เปนพุทธศาสนิกชนดวย แตบุคคลทั้งหลายในสังคมไทยหาได มองเห็นโทษที่ตนเองและผูอื่นตองประสบไม ไมสนใจและไมมีความเขาใจในชีวตของตนเองดวย ิ ซ้ําไป จึงเปนหนาที่ของบัณฑิตหรือผูมีปญญาทั้งหลายจักไดชวยแนะนําใหเขาเหลานั้นซึ่งปฏิญญา ตนวาเปนชาวพุทธ ใหกลับมีสติปญญา ใหมีความรูความเขาใจอยางถูกตองในความเปนจริงของ ชีวิต เมื่อชาวพุทธมีความตื่นตัวและตระหนักโดยมองเห็นโทษหรือผลที่ไดประสบอยูในปจจุบน ั แลว ควรอยางยิงที่จะรีบเรงประกอบตนใหตั้งอยูในความไมประมาท ดวยการปฏิบัติตนตามเบญจ ่  ศีล ซึ่งถือวาเปนรากฐานที่ดีที่สุดของชีวิต อีกประการหนึ่ง เบญจศีลนี้ เปนระเบียบชีวตพื้นฐาน ิ ทางสังคมและสมควรอยางยิ่งแกทกคน เพราะเปนเครื่องมือที่สงเสริมใหคนทําคุณงามความดี มี ุ กิริยามารยาทที่เรียบรอย การลวงละเมิดเบญจศีล เปนเครื่องแสดงถึงความเสื่อมทางจิตใจของคน ไทยในสังคมซึ่งไดรับสมญานามวาเปนสังคมชาวพุทธดวย ถาคนในสังคมไทยมีเบญจศีล ยอม แสดงวา สังคมไทยมีความสมบูรณในทุก ๆ ดาน 4.2 การแสดงประโยชนที่ชัดเจนของเบญจศีล ผูเขียนไดกลาวไวเบื้องตนแลววา เบญจศีลนั้นมีความจําเปนและสําคัญเปนอยางยิ่งตอ ปจเจกบุคคลและสังคม เพราะเมื่อไดนํามาประพฤติปฏิบัติกันอยางจริงจังแลว ยอมจะกอใหเกิด ความสุขสงบในการอยูรวมกัน ปญหาตาง ๆ ที่เกิดขึ้นในสังคมนานาประเทศ รวมถึงสังคมไทย 
37 ดวย ไมวาจะเปนปญหาเกี่ยวกับชีวตทรัพยสิน อาชญากรรมทางเพศ การโกหกหลอกลวงใสราย ิ กัน หรือปญหาที่เกี่ยวกับสิ่งเสพติดใหโทษตาง ๆ ลวนแตปองกันไดดวยเบญจศีลนี้ สวนประโยชนทจะเกิดขึนแกปจเจกบุคคลนั้น พระพุทธเจาไดตรัสไว ดังนี้ ี่ ้ 1. ดูกรผูมีอายุทั้งหลาย คนมีศีลถึงพรอมแลวดวยศีลในโลกนียอมประสบกองแหง ้ โภคะใหญ ซึ่งมีความไมประมาทเปนเหตุ นี้อานิสงสแหงศีลสมบัติของคนมีศีลขอที่ หนึ่งฯ 2. ดูกรผูมีอายุทั้งหลาย ขออื่นยังมีอีก เกียรติศพทที่ดีงามของคนมีศีล ถึงพรอมแลว ั ดวยศีล ยอมระบือไป นี้อานิสงสของศีลสมบัติของคนมีศีลขอที่สองฯ 3. ดูกรผูมีอายุทั้งหลาย ขออื่นยังมีอีก คนมีศีลถึงพรอมแลวศีล เขาไปหาบริษัทใดๆ คือ ขัตติยบริษัท พราหมณบริษัท คฤหบดีบริษัท หรือ สมณบริษัทเปนผูแกลวกลาไม เกอเขินเขาไปหา นี้อานิสงสแหงศีลสมบัติของคนมีศีลขอที่สามฯ 4. ดูกรผูมีอายุทั้งหลาย ขออื่นยังมีอีก คนมีศีลถึงพรอมแลวดวยศีล ยอมเปนผูไมหลง ทํากาละ นี้อานิสงสของศีลสมบัติของคนมีศีลขอที่สี่ฯ 5. ดูกรผูมีอายุทั้งหลาย ขออื่นยังมีอีก คนมีศีลพรอมแลวดวยศีล ยอมเขาถึงสุคติโลก สวรรค เบื้องหนาแตตายเพราะกายแตก นี้อานิสงสแหงศีล สมบัติของคนมีศีลขอที่หา54 จะเห็นไดวาประโยชนที่เกิดแกปจเจกบุคคลนั้น เปนผลทีมีคุณคาแกผูรกษาศีลโดยตรง จะ ่ ั สังเกตไดจากบุคคลทั้งหลายที่ดํารงชีวิตในสังคมไทยปจจุบน ั จะมีความแตกตางกันทั้งในดาน รางกายและจิตใจ รวมถึงสภาพแวดลอมดวย ซึ่งผูเขียนจะไดชใหเห็นถึงประโยชนที่เกิดขึ้นแก ี้ บุคคลที่ประพฤติตามเบญจศีลมาในอดีต ซึ่งเปนสาเหตุสงผลใหบุคคลเหลานั้นไดประสบความสุข ในภพปจจุบัน โดยเทียบเคียงจากหลักฐานที่กลาวไวในอรรถกถาปรมัตถโชติกาดังนี้ บุคคลที่ละเวนจากบาปอกุศล ไมลวงละเมิดศีลขอที่หนึ่ง คือการไมฆาและการไมทําราย คนอื่นและสัตวอื่นดวยตนเองหรือใชใหผูอื่นทํา ถาเหตุหรือกรรมทีกระทํานันมีกําลังแรง ยอมจะ ่ ้ สงผลใหบุคคลนั้น ๆ ประสบกับความสุขในปจจุบัน เชน ไมตองถูกจับและกักขังในเรือนจํา หรือ ถูกประหารชีวิต ฯลฯ และในอนาคต เมื่อตายไปก็จะเกิดในสถานที่เจริญและสุขสบาย เชน เกิด ในสวรรคเปนตน เมื่อเขากลับมาเกิดในโลกมนุษยเพราะเศษกรรมทียังเหลืออยู ยอมจะทําใหเขา ่ เปนคนมีอวัยวะนอยใหญบริบูรณ มีรางกายสมสวน มีกําลังกายคลองแคลววองไว ไมมีโรคภัย เบียดเบียน มีอายุยืน ฯลฯ บุคคลที่ละเวนจากบาปอกุศล ไมลวงละเมิดศีลขอที่สอง คือการไมลักขโมยของคนอื่น และไมใชใหผูอื่นทํา ถาเหตุหรือกรรมทีกระทํานั้นมีกําลังแรง ยอมจะสงผลใหบุคคลนั้น ๆ ่ ประสบกับความสุขในปจจุบน เชน ไมถูกขโมยสิ่งของ มีแตคนรักใครเมตตา ฯลฯ และใน ั อนาคต เมื่อตายไปก็จะเกิดในสถานที่เจริญและสุขสบาย เชน เกิดในสวรรคเปนตน เมื่อเขา กลับมาเกิดในโลกมนุษยเพราะเศษกรรมที่ยังเหลืออยู ยอมจะทําใหเขาเปนคนมั่งมี มีสมบัติ มากมาย ไมมีใครคิดปองรายในทรัพย มีสมบัตก็ไมพินาศดวยภัยตาง ๆ ฯลฯ ิ
38 บุคคลที่ละเวนจากบาปอกุศล ไมลวงละเมิดศีลขอที่สาม คือการไมประพฤติผิดในคูครอง  บุตรธิดา ภรรยาสามีคนอื่น ถาเหตุหรือกรรมที่กระทํานันมีกําลังแรง ยอมจะสงผลใหบุคคลนั้น ๆ ้ ประสบกับความสุขในปจจุบน เชน ไมถูกปองราย ครอบครัวไมแตกราว ฯลฯ และในอนาคต ั เมื่อตายไปก็จะเกิดในสถานที่เจริญและสุขสบาย เชน เกิดในสวรรคเปนตน เมื่อเขากลับมาเกิดใน โลกมนุษยเพราะเศษกรรมที่ยังเหลืออยู ยอมจะทําใหเขามีครอบครัวที่อบอุน ไมมีขาศึกศัตรู ไม อาภัพ ไมตองเกิดเปนหญิงหรือเปนกะเทย นอนก็เปนสุข ตื่นก็เปนสุข ฯลฯ  บุคคลที่ละเวนจากบาปอกุศล ไมลวงละเมิดศีลขอที่สี่ คือการไมพดเท็จ ไมพดโกหก ู ู หลอกลวงผูอื่น ถาเหตุหรือกรรมที่กระทํานั้นมีกําลังแรง ยอมจะสงผลใหบุคคลนั้น ๆ ประสบกับ ความสุขในปจจุบัน เชน ไดยินไดฟงแตคําพูดที่เปนจริง ไมมีใครมาโกหกหลอกลวง ฯลฯ และ ในอนาคต เมื่อตายไปก็จะเกิดในสถานที่เจริญและสุขสบาย เชน เกิดในสวรรคเปนตน เมื่อเขา กลับ มาเกิดในโลกมนุษยเพราะเศษกรรมที่ยังเหลืออยู ยอมจะทําใหเขาไดรับฟงแตถอยคําที่เปนจริง มีวาจาไพเราะสละสลวย มีอินทรีย 5 ผองใส ไมอวนเกินไป ไมผอมเกินไป ไมฟุงซาน ฯลฯ ____________________ 54 ที. ปา. 3 / 291 / 20. บุคคลที่ละเวนจากบาปอกุศล ไมลวงละเมิดศีลขอที่หา คือการไมดื่มสุราเมรัย และเสพสิ่ง เสพติดใหโทษตาง ๆ ถาเหตุหรือกรรมทีกระทํานั้นมีกาลังแรง ยอมจะสงผลใหบุคคลนั้น ๆ ่ ํ ประสบกับความสุขในปจจุบน เชน มีสุขภาพกายและสุขภาพจิตดี ฯลฯ และในอนาคต เมื่อตาย ั ไปก็จะเกิดในสถานที่เจริญและสุขสบาย เชน เกิดในสวรรคเปนตน เมื่อเขากลับมาเกิดในโลก มนุษยเพราะเศษกรรมที่ยังเหลืออยู ยอมจะทําใหเขาเปนคนมีสติตั้งมั่นทุกเมื่อ มีปญญามาก เปนคน มีความรูมาก ไมบาไมใบ มีจิตใจละอายชั่วกลัวบาป ไมเปนคนสะดุงตกใจงาย ฯลฯ สําหรับประโยชนอันเกิดแกสังคมที่เห็นไดชัดเจนเมื่อบุคคลในสังคมรวมกันประพฤติตาม เบญจศีลคือ จะทําใหสังคมไทยมีความสงบสุขดังเชนสมัยอดีต จะไมมีความรุนแรงจากปญหาตางๆ ทางสังคม เชน ปญหาอาชญากรรม ปญหาลวงละเมิดทางเพศ ปญหาสิ่งเสพติดใหโทษ เปนตน สังคมไทยจะเปนสังคมชาวพุทธที่ยึดถือหลักพุทธธรรมในการดําเนินชีวิตไดอยางจริงจัง เพราะ เบญจศีลที่บุคคลนํามาปฏิบัติแลว จะเปนพืนฐานรองรับในการประกอบคุณงามความดีในระดับสูง ้ ขึ้นไปตามลําดับนั่นคือ ศีล สมาธิ ปญญา อันเปนเปาหมายการประพฤติพรหมจรรยใน พระพุทธศาสนาได เมื่อเปนไดดังนี้ จะทําใหสังคมไทยซึ่งเปนสังคมชาวพุทธ เปนดินแดนแหง พระพุทธศาสนาอยางแทจริง และจะกลายเปนสังคมที่อดมไปดวยความสุขสงบในทุกดาน เปน ุ สังคมในอุดมคติของคนทุกชนชั้นเลยทีเดียว 4.3 การประยุกตความเขาใจและการปฏิบัติตามเบญจศีลและเบญจธรรมในมิติตาง ๆ ของชีวิต  ในฐานะที่สังคมไทยไดชื่อวาเปนสังคมชาวพุทธมานานนับแตอดีตเรื่อยมาจนกระทั่ง ปจจุบัน นันเปนเพราะวา บรรพบุรษของไทยมีวิถีชีวิตเกี่ยวของกับพระพุทธศาสนามาโดยตลอด ่ ุ
39 และยังถายทอดคติความเชื่อและขนบประเพณีตาง ๆ ทางศาสนามายังทายาทลูกหลานตามลําดับ จากปูยา ตายาย พอแม มาถึงลูกหลานเหลนไทยก็ยังคงยึดถือคติความเชื่อเกี่ยวกับศาสนา และ ขนบธรรมเนียมอันดีงามเรื่อยมา จนทําใหสังคมไทยทีมีประชากรสวนใหญของประเทศกวารอย ่ ละ 90 % มีศาสนาพุทธเปนศาสนาประจําชีวิต และมีหลักฐานปรากฏในสําเนาทะเบียนของคน ไทยสวนมาก และมีพระพุทธศาสนาเปนศาสนาประจําชาติ ซึ่งเปนที่นาสังเกตวา การนับถือพุทธ ศาสนาของคนไทยนั้น จะนับถือโดยการนับถือสืบ ๆ กันมาตามบรรพบุรษ หรือจะนับถือเพราะ ุ เกิดศรัทธาเลื่อมใสในหลักคําสอนที่ตนไดศึกษาหรือไมกตาม ก็ไดชื่อวาเปนชาวพุทธตามหลักฐาน ็ ที่ปรากฏเชนกัน แตจะเปนชาวพุทธหรือพุทธศาสนิกชนอยางถูกตองและสมบูรณหรือไมเปนเรื่อง ที่ตองศึกษาและทําความเขาใจกันตอไป ผูเขียนเห็นวา การเปนชาวพุทธที่แทจริงคือการยอมรับและนับถือพระรัตนตรัยเปนสรณะ ที่พึงของตนตลอดชีวต ถาเปนพระภิกษุตองประพฤติพรหมจรรยตามหลักไตรสิกขาคือ ศีล สมาธิ ิ และปญญาสวนชาวพุทธฝายฆราวาสก็ตองประพฤติพรหมจรรยเชนกัน แตเปนการปฏิบัติตนตาม หลักบุญกิริยาวัตถุ 3 เปนอยางนอย คือ ทาน ศีล และภาวนา ซึ่งหลักการปฏิบัติทั้งสองมีเปาหมาย เหมือนกันคือความพนทุกข สวนวิธการนั้นจะมีความแตกตางกันตามเพศภาวะและหนาที่ ี โดยเฉพาะเมื่อกลาวถึงชาวพุทธที่เปนคฤหัสถแลว อยางนอยตองปฏิบัติตนตามหลักเบญจศีลใหจง ได เพราะเบญจศีลนั้น ถือวาเปนรากฐานอันมันคงของชีวตที่บุคคลจะตองประพฤติตามใหได โดย ่ ิ มีวิธีการปฏิบัติในการแสดงตนเปนชาวพุทธและวิธีการสมาทานศีลซึ่งผูเขียนขอเสนอไว ณ ที่นี้ ดังตอไปนี้ 1. คํานมัสการพระพุทธเจา นะโม ตัสสะ ภะคะวะโต อะระหะโต สัมมาสัมพุทธธัสส ( วา 3 เที่ยว ) คําแปล...ขาพเจา ขอนอบนอมแดพระผูมีพระภาคเจาพระองคนั้น ซึ่งเปนผูไกลจากกิเลส ตรัสรูชอบไดดวยพระองคเอง 2. ขอถึงพระรัตนตรัย พุทธัง สะระณัง คัจฉามิ ขาพเจาขอถึงพระพุทธเจา เปนที่พึง เปนสรณะ ธัมมัง สะระณัง คัจฉามิ ขาพเจาขอถึงพระธรรม เปนที่พึง เปนสรณะ สังฆัง สะระณัง คัจฉามิ ขาพเจาขอถึงพระสงฆ เปนที่พึง เปนสรณะ ทุติยัมป พุทธัง สะระณัง คัจฉามิ แมครั้งที่สอง ขาพเจาขอถึงพระพุทธเจา เปนที่พึง เปนสรณะ ทุติยัมป ธัมมัง สะระณัง คัจฉามิ แมครั้งที่สอง ขาพเจาขอถึงพระธรรม เปนที่พึง เปนสรณะ ทุติยัมป สังฆัง สะระณัง คัจฉามิ แมครั้งที่สอง ขาพเจาขอถึงพระสงฆ เปนที่พึง เปนสรณะ ตะติยัมป พุทธัง สะระณัง คัจฉามิ แมครั้งที่สอง ขาพเจาขอถึงพระพุทธเจา เปนที่พึง เปนสรณะ ตะติยัมป ธัมมัง สะระณัง คัจฉามิ แมครั้งที่สอง ขาพเจาขอถึงพระธรรม เปนที่พึง เปนสรณะ ตะติยัมป สังฆัง สะระณัง คัจฉามิ แมครั้งที่สอง ขาพเจาขอถึงพระสงฆ เปนที่พึง เปนสรณะ 3. คําสมาทานเบญจศีล
40 1. ปาณาติปาตาเวรมะณี สิกขาปะทัง สะมาทิยามิ ขาพเจา ของดเวนจากการฆาสัตวดวยตนเอง และไมใชใหผูอื่นฆา 2. อทินนาทานา เวระมะณี สิกขาปะทังสะมาทิยามิ ขาพเจา ของดเวนจากการประพฤติผิดในกาม 3. กาเมสุมิจฉาจารา เวระมะณี สิกขาปะทังสะมาทิยามิ ขาพเจา ของดเวนจากการประพฤติผิดในกาม 4. มุสาวาทา เวระมะณี สิกขาปะทัง สะมาทิยามิ ขาพเจา ของดเวนจากการพูดปด 5. สุราเมระยะมัชชะปะมาทัฏฐานา เวระมะณี สิกขาปะทัง สะมาทิยามิ ขาพเจา ของดเวนจากการดื่มสุราเมรัย และสิ่งเสพติดอันเปนที่ตั้งแหงความประมาท อิมานิ ปญจะสิกขาปะทานิ สะมาทิยามิ ( วา 3 เที่ยว ) คําแปล...ขาพเจาขอสมาทานสิกขาบท อันประกอบดวยองค 5 ประการนี้ เพื่อความสํารวมระวัง ณ บัดนี้เปนตนไป หลังจากนั้นพึงสํารวมระวังตั้งตนอยูในศีล 5 นี้อยาใหขาด ถาขาดขอใดขอหนึ่ง ดวยความ  พลั้งเผลอ ตองรีบสมาทานใหมทันที โดยการสํารวมจิต นอบนอมตอพระรัตนตรัยแลวสมาทาน ดังที่กลาวมา เมื่อทําไดดังนี้ จะทําเกิดความภูมใจวาเราเปนผูมีศีล ตั้งอยูในศีล เปนชาวพุทธจงอยา ิ ประมาทและอยาใหชีวิตวางจากเบญจศีลเปนอันขาด ซึ่งการรักษาเบญจศีล หรือการปฏิบัติ ตามศีล 5 นั้น เมื่อทําความเขาใจโดยงายก็หมายถึง การมีเจตนาหรือมีความตั้งใจที่จะงดเวนจาก การทําบาปอกุศล หรือเวนจากการทําความชั่ว 5 ประการ ศีลจะเกิดขึนก็เพราะมีวิรัติ คือเจตนาที่ ้ จะงดเวนจากโทษนัน ๆ เวรนัน ๆ มี 3 ประการคือ ้ ้ 1. สมาทานวิรัติ แปลวา ความละเวนดวยถือ คือสมาทานหรือรับเอาดวยตนเอง ก็ได ดวยการรับจากผูอื่นก็ได หมายความวา การตั้งใจไวกอนวา จะรักษาศีล เมื่อไป  ประสบกับเหตุการณที่จะทําใหศีลขาดก็ไมทํา เพราะถือวาไดสมาทานศีลไวแลว จะ ทํากลัวศีลขาด การกระทําเชนนีเ้ รียกวา “สมาทาน” ในปจจุบันนี้มีการปฏิบัติกันมาก คือสมาทานกับพระสงฆ หรือสมาทานเองก็ได 2. สัมปตตวิรัติ หมายถึงการงดเวนจากวัตถุอันถึงเขา หรือขณะที่ประจวบเขาในทันที ทันใดกับเหตุที่จะทําใหศีลขาด คืองดเวนดวยเหตุการณที่เกิดขึ้นเฉพาะหนา หมาย ความวา แตเดิมไมไดรกษาศีล ไมไดสมาทานศีล เมื่อประสบเหตุการณทจะทําใหลวง ั ี่ ศีลนั้นก็ตั้งใจงดเวนในขณะนัน เชนเห็นทรัพยของผูอื่นวางทิ้งไว ตนจําหยิบถือเอาไป ้ ได แตมาคิดวาคนอยางตนไมเคยขโมยของๆ ใคร การตั้งใจงดเวนเหตุการณที่ ประจวบเขาเชนนี้เรียกวา สัมปตตวิรัติ 3. สมุจเฉทวิรัติ แปลวา ความละเวนไดเด็ดขาด ไดแก การละเวนของพระอริยบุคคล ตั้งแตพระโสดาบันขึ้นไป ทานงดเวนจากการประพฤติผิดศีลหาไดอยางเด็ดขาด โดย
41 ไมตองสมาทาน เพราะจิติของทานเหลานั้นเห็นโทษของการไมมีศีลอยางแทจริง 55 เพราะฉะนัน ผูเขียนเห็นวา กอนจะรับศีล หรือสมาทานศีล จึงควรศึกษาเรื่องศีลใหเขาใจ ้ กอนวา ศีลแตละขอนั้น หามอยางไร มีอะไรบาง เมื่อเขาใจดีแลว จึงคอยปฏิบัติ คือสมาทานใหมี ขึ้นในตนเอง สําหรับปุถุชน หรือกัลยาณชน ยังตองอาศัยสมาทานวิรัต หรือสัมปตตวิรัติเทานัน ้ จึงจะมีศีลประกอบขึ้นได และในการสมาทานเบญจศีลนี้ จะสมาทานดวยตนเองหรือไปสมาทาน รับศีลจากบุคคลอื่น เชน พระภิกษุทวัดก็ได หลักการปฏิบัติจริงในชีวิตประจําวันที่มความ ี่ ี เหมาะสมและควรปฏิบัติอยางยิ่งคือ ควรจะสมาทานศีลดวยตนเองที่บาน หลังจากตื่นนอนและทํา ธุระสวนตัวเสร็จแลว ก็ตั้งใจสมาทานโดยมีวิธีการปฏิบัติตามขั้นตอนดังกลาวขางตน ถามวา ทําไมตองสมาทานศีลหลังจากตื่นนอน ตอบวา ศีลนั้นจะมีคุณคาและประโยชนเฉพาะ ตอนตื่นเทานั้น เพราะตองไปปฏิสัมพันธกับคนอื่น ๆ ในสังคม สวนการสมาทานศีลกอนหลับ นอนนั้นจะไมกอใหเกิดประโยชนอันใด และการสมาทานศีลหลังจากตื่นนอนนี้มีความสําคัญมาก เปรียบเหมือนการสรางบานหนึ่งหลัง เมื่อสรางเสร็จแลวเจาของบานจะลอมรั้วไวอยางดีรอบบาน ____________________ 55 สมเด็จพระมหาสมณเจา กรมพระยาวชิรญาณวโรรส. เบญจศีลและเบญจธรรม. (กรุงเทพฯ: โรงพิมพมหามกุฏราชวิทยาลัย, 2538), น. 56. เพื่อปองกันอันตราย ฉันใด หลังจากตื่นนอนและทําธุระสวนตัวเรียบรอยเสร็จแลวก็สมาทานศีล เพื่อปองกันการลวงละเมิดจากบาปอกุศลตาง ๆ เมื่อตองไปทําหนาที่ในชีวิตประจําวันฉันนัน และ ้ เปนการปองกันตนเองและผูอื่นใหมีความปลอดภัยจากภัยเวรตาง ๆ ที่จะเกิดขึน ้ ธรรมอีกหมวดหนึ่งที่มความสําคัญตอการรักษาศีลคือ “เบญจธรรม” ถือไดวา เปน ี คุณธรรมที่มาคูกับเบญจศีล มีความเมตตาเปนตน ซึ่งไมใชขอหามและบังคับ แตเปนขอที่ควร  ปฏิบัติหรือควรมีในจิตใจของคน เพื่อใหเกิดความนาอยูและความสงบสุขของสังคม จึงเปนธรรมที่ ควรปลูกฝงใหมีในตนเชนกัน ดังมีรายละเอียดตอไปนี้ พระพรหมคุณาภรณ พระนักวิชาการ ทางพุทธศาสนาไดกลาวถึงความเปนมาและความหมายของคําวา “เบญจธรรม” ไววา ในยุคตอมา ปราชญไดนําเอาธรรมบางขอที่เขาคูกันกับสิกขาบทหรือศีล 5 นั้น มาจัด  วางเปนหมวดชัน สําหรับแนะนําใหคฤหัสถปฏิบัติคูกนไปกับเบญจศีล โดยเรียกชื่อวา ้ ั เบญจธรรม หรือเบญจกัลยาณธรรม ขอธรรมที่นํามาจัดนั้น ก็เดินตามแนวของหลักที่ เรียกวากุศลกรรมบถนันเอง แตในการเลือกขอธรรมมาจัดเขามีความแตกตางกันอยู ่ บาง โดยเฉพาะในแงของขอธรรมที่มีความหมายกวางแคบกวากัน หัวขอเบญจธรน นั้น เรียงตามลําดับใหเขาคูกับศีล 5 คือ 1. เมตตาและกรุณา 2. สัมมาอาชีวะ (บางครั้ง  ทานเลือกเอาหรือรวมเอาทานเขาดวย) 3. กามสังวร คือความรูจกยับยั้งควบคุมตนใน ั ทางกามารมณหรือเรื่องรักใครไมใหผิดศีลธรรม (บางทานเลือกเอาสทารสันโดษ คือ ความยินดีดวยคูครองของตน) 4. สัจจะ 5. สติสัมปชัญญะ (บางทานเลือกเอาอัปปมาท  คือความไมประมาท ซึ่งไดความเกือบไมตางกัน) 56
42 เบญจธรรม หมายถึง ธรรม 5 บางทีเรียกวา “เบญจกัลยาณธรรม” หมายถึง ธรรมอัน ดีงาม 5 ประการ คูกับเบญจศีล เปนธรรมเกื้อกูลแกการรักษาเบญจศีล ผูรักษาเบญจ  ศีลควรมีไวประจําใจเปนนิจ 5 ประการ คือ 1. เมตตากรุณา ความรักใคร ปรารถนาใหผูอื่นมีความสุข ความเจริญ ความสงสาร คิดชวยใหพนทุกข คูกับศีลขอที่ 1 2. สัมมาอาชีวะ การหาเลี้ยงชีพในทางสุจริต คูกับศีลขอที่ 2  3. กามสังวร ความสํารวมระวังรูจกยับยั้งควบคุมตนในทางกามารมณ ไมใหหลงใน ั รูป เสียง กลิ่น รส และผัสสะ คูกับศีลขอที่ 3 4. สัจจะ ความสัตยหรือความซื่อตรง คูกับศีลขอที่ 4 5.สติสัมปชัญญะ ความระลึกไดและรูตวอยูเสมอ คือ ฝกฝนใหเปนคนรูจักยั้งคิด รูสึก ั  ตัวอยูเสมอวา สิ่งใดควรทํา ไมควรทํา ระวังไมใหประมาท คูกับศีลขอที่ 5 56 ____________________ 56 พระเทพเวที (ประยุทธ ปยุตฺโต). พุทธธรรม. พิมพครั้งที่ 4, 1,000 เลม น. 773. เบญจธรรมนี้ ถามีอยูในจิตใจมากจะชวยประสานประโยชนแกกนและกัน ทําใหมีศีลมั่นคง ไม  ั ขาดงาย การรักษาเบญจศีลจึงตองมีเบญจธรรมประพฤติควบคูไปดวย จักไดชวยเติมเต็มและ เกื้อหนุนใหเปนผูมีศีลสมบูรณ อันจักอํานวยประโยชนสุขแกบุคคลอื่นและสังคมรอบดาน ดวย ประการสําคัญยิ่งคือ การปฏิบัติตนตามเบญจศีลและประพฤติเบญจธรรมควบคูไปดวยนั้น จะ สามารถยังประโยชนอันยิ่งใหญใหเกิดมีขนแกตวเอง และเปนการสรางมิตใหม ๆ ใหบังเกิดขึ้นแก ึ้ ั ิ สังคมทุกระดับในสังคมไทยอีกดวย 4.4 กลวิธการสงเสริมเบญจศีลและเบญจธรรมเพือการสรางสรรคและพัฒนาบุคคลและสังคม ี ่ การชี้ใหเห็นโทษของการละเมิดเบญจศีล และการแสดงประโยชนที่ชัดเจนจากการการ ปฏิบัติตามเบญจศีลพรอมทั้งการปกระพฤติตามเบญจธรรมของปจเจกบุคคลและสวนรวมนั้น ยอมจะกอใหเกิดแรงกระตุนทางจิตแกบุคคลทั้งหลายในโลกในสังคม โดยเฉพาะในสังคมไทยซึ่ง  เปนสังคมของชาวพุทธโดยสวนมากจึกไดพากันตระหนักและเห็นคุณคาของชีวิตของตนในฐานะที่ ไดมีโอกาสเกิดมาเปนมนุษย และถือวาเปนโอกาสที่ดีที่สดที่ตนไดเกิดมาพบพระธรรมคําสอนของ ุ พระพุทธเจา ฉะนัน จึงเปนการสมควรอยางยิ่งที่เหลาพุทธศาสนิกชนจักไดสํานึกในความเปนพุทธ ้ บริษัท ดวยการประพฤติตนและดํารงชีวิตใหถูกตองตามกฏเกณฑของระบบชีวิตและระเบียบของ สังคมที่พระพุทธเจาทรงวางเอาไวตามทีกลาวมาแลว ่ ในลําดับตอไปนี้ผูเขียนจึงไดเสนอกลวิธีตาง ๆ อันเปนแนวทางปฏิบัติอีกทางหนึ่ง เพื่อเปน การชัดชวน เชิญชวน กระตุน และสงเสริมใหชาวพุทธทังหลายไดปฏิบัติตนตามหลักเบญจศีล ้
43 และประพฤติตนตามเบญจธรรมไดโดยงายและสะดวกยิ่งขึ้นในยุคแหงความเจริญทางวัตถุและยุค สมัยแหงการแขงขันทุกดานของสังคมไทย 4.4.1 กลวิธการสรางความรูความเขาใจเกี่ยวกับเบญจศีลเบญจธรรมใหเกิดขึ้นแกสงคมไทย ี ั เปนที่ทราบกันดีในหมูชาวพุทธผูที่เปนปญญาชนซึ่งไดศึกษาหลักพุทธธรรมทางศาสนา แลววา พระพุทธศาสนานันเกิดขึ้นมาเพื่อแกไขปญหาตาง ๆ ที่เกิดขึนกับมนุษยโดยตรง และ ้ ้ ปญหาทั้งมวลของมนุษยนั้น ทางพระพุทธศาสนาเรียกวาความทุกข ถามนุษยมีความรูและความ เขาใจสภาวะที่เรียกวาทุกข รูสาเหตุที่มาของทุกข รูวิธีทจะแกไขปญหาของทุกขที่เกิดขึ้น และได ี่ ดําเนินการปฏิบัติตามกระบวนการของวิธีแกทกขดวย มนุษยก็จะสามารถนําพาตนเองใหรอดพน ุ จากปญหาความทุกขทั้งมวลได ดวยเหตุนี้ กลวิธีที่จะนํามาใชกับชาวพุทธในสังคมไทยจึงควร ดําเนินการตามพุทธวิธีที่พระสัมมาสัมพุทธเจาที่ไดทรงแสดงไวแลว ในเบื้องตน เมื่อชาวพุทธใน สังคมไทยสวนใหญยังขาดความรูความเขาใจในหลักธรรมทางศาสนา ตองมีการกระตุน ตอกย้ํา และสงเสริม ใหชาวพุทธไดเกิดความรูความเขาใจอยางถูกตองเกี่ยวกับหลักธรรมในทางศาสนา โดยพุทธบริษัทแนวหนาคือพระสงฆนั่นเอง ซึ่งถือวาเปนบุคคลผูที่มีบทบาทมากที่สุดตอวิถีชีวิต ของสังคมชาวพุทธ เปนผูนําในการเผยแผแนะนําใหพุทธบริษัทใหเกิดความรูความเขาใจที่ถูกตอง ในหลักพุทธธรรม และบุคคลอีกกลุมหนึ่งคือ ชาวพุทธผูเปนปญญาชนฝายคฤหัสถ จะตองชวยกัน ชี้แนะแนวทางใหแกสังคม ดวยวิธการตาง ๆ ตามแนวทางการสอนของพระพุทธเจา ี เชน ปญหานานัปการทีกําลังเกิดขึ้นในสังคมไทย เมื่อสืบสาวถึงสาเหตุตนตอของปญหายอมทราบ ่ ไดวา เกิดมาจากคนในสังคมละเมิดเบญจศีลขอใดขอหนึง หรือทั้งหมด ทั้ง ๆ ทีคนสวนมากใน ่ ่ สังคมไทยเปนชาวพุทธ แตไมไดยึดถือและปฏิบัติตามแนวทางของความเปนชาวพุทธอยางแทจริง ตองเริ่มดวยการสรางความรูความเขาใจที่ถูกตองเกี่ยวกับกระบวนการของเบญจศีลใหเกิดขึ้นใน จิตใจแกชาวพุทธที่เรียกวาสัมมาทิฏฐิกอน คือชีใหชาวพุทธทั้งหลายไดเกิดปญญา โดยการมองเห็น ้ โทษภัยของปญหาที่เกิดขึ้นแกบุคคลและสังคม เพราะการละเมิดเบญจศีลและชี้ใหเห็นถึงประโยชน ที่ไดรับหลังจากไดประพฤติปฏิบัติตามหลักเบญจศีลและเบญจธรรมแลว เพราะฉะนั้น กลวิธีการ ทําหนาที่สรางความรูความเขาใจนี้จึงเปนภาระสําคัญของพระสงฆและชาวพุทธผูที่เปนปญญาชน  โดยตรงทีจะตองกระทํากันอยางจริงจังและตอเนื่องจึงจะประสบผลสําเร็จ รักษาศีลทีละขอ ่ การฝกฝนตนเองใหรูอกการวางใจใหถูกตองตรงตามความเปนจริง ก็เปนคุณสมบัติที่ดีอีก ี ประการหนึ่งของชาวพุทธที่ควรสรางและปลูกฝงใหเกิดขึนแกตนเอง ้ การวางใจใหถูกตองตาม ความเปนจริงเกี่ยวกับเบญจศีลเบญจธรรมนี้ จะเปนการชวยใหบคคลนั้นสามารถรักษาตนเองและ ุ ผูอื่นใหปลอดภัยจากการจองเวร ไมทําตัวเองและผูอื่นใหเดือดรอน โดยมีวิธีในการพิจารณาศีลแต ละขอดังตอไปนี้ ศีลขอที่หนึ่ง เมื่อตองประสบกับเหตุการณที่ทําใหตองลวงละเมิดดวยการฆาและการ เบียดเบียนผูอื่น สัตวอื่น ใหฝกพิจารณากอนเสมอ ๆ วา สัตวทั้งหลายลวนเปนเพื่อนทุกข เกิด แก  เจ็บ ตาย ดวยกันทั้งนั้น เรารักชีวต และหวงชีวิต และไมอยากใหคนอื่นพรากเราจากชีวิตอยางไร ิ
44 แมคนอื่น สัตวอื่น ก็เปนเฉกเชนเดียวกันกับเรานั่นเอง พิจารณาไดบอย ๆ ดังนี้ จะทําใหเราไมกลา ลวงละเมิดทําบาปอกุศล เพราะมีความสํานึกอยูเสมอวาตนเองและผูอื่นยอมมีความปรารถนา ความสุข เกลียดความทุกขเชนกัน การฝกฝนเชนนี้ตองกระทําทุกโอกาสทุกขณะ แมแตสัตวเล็ก ๆ นอย ๆ เพราะจะเปนการพัฒนาจิตใจตนเองใหมีความละเอียดออนและสูงขึ้นตามลําดับ ศีลขอที่สอง เมื่อตองประสบกับเหตุการณที่ทําใหตองลวงละเมิดดวยการลักขโมย เชน ไปเจอทรัพยที่เจาของไมอยุ มีโอกาสที่จะหยิบจะขโมย เพราะเกิดความโลภ ใหฝกพิจารณา  กอนเสมอ ๆ วา แมเราก็รักและหวงในทรัพยทเี่ ปนของเรา คนอื่นเลาเขายอมจะเกิดความหวงหวง และรักในทรัพยของเขาเชนกัน ไมอยากจะใหสูญหายหรือถูกใครแยงชิงไป ฝกฝนในการวางใจ บอย ๆ เมื่อจิตเกิดความโลภอยากได แมตนเองและผูอื่นก็ปลอดภัยจากการเบียดเบียนในทรัพยสิน ของกันและกัน ทําใหเราไมกลาลวงละเมิด เพราะเกิดความละอายชั่วกลัวบาปที่จะเกิดขึ้นแกตนเอง ศีลขอที่สาม เมื่อตองประสบกับเหตุการณที่ทําใหตองลวงละเมิด เพราะเกิดความ กําหนัดในเพศตรงขาม ใหฝกพิจารณากอนเสมอวา คน ๆ นั้น เปนเสมือนพี่สาวนองสาวเรา หรือ เปนเสมือนพอแมพี่นองเรา ฯลฯ ฝกวางใจไดบอย ๆ ดังนี้ จะทําใหเราคลายจากความกําหนัด หัก หามใจตนเองได ไมตองลวงละเมิดกามทั้งหลาย เมื่อฝกไดบอยครั้ง ยอมจะทําใหเปนคนมีจตใจ ิ ละเอียดออนยิ่งขึ้น เพราะไมตองหมกมุนกับเรื่องกามราคะ  ศีลขอที่สี่ เมื่อตองประสบกับเหตุการณที่ทําใหตองลวงละเมิดดวยการพูดปดโกหก หลอกลวงผูอื่น ใหฝกพิจารณากอนเสมอที่จะพูดวา แมเราเองก็รักและชอบที่มีคนมาพูดกับเรา ดัวยความจริงทุกเรื่อง คนอื่นก็คงเปนเชนกับเรา ฝกวางใจกอนเสมอ ๆ จักไดชื่อวาไมเปนการ เบียดเบีนยตนเองและผูอี่นดวยคําพูดที่ไมเปนจริง และกลายเปนคนมีสัจจวาจาเปนที่นยมชมชอบ ิ ของบุคคลทั้งหลายอีกดวย ศีลขอที่หา เมื่อตองประสบกับเหตุการณที่ทําใหตองลวงละเมิดดวยการดื่มสุราเมรัย และเสพสิ่งเสพติดมึนเมา ใหฝกพิจารณากอนเสมอวา สิ่งตาง ๆ เหลานี้ไมมีประโยชนใด ๆ ตอราง สุขภาพเลย ตรงกันขามยังกอใหเกิดโทษสถานเดียว และเปนการเบียดเบียนทั้งตนเองและผูอื่นดวย ฝกวางใจมองใหเห็นโทษที่จะเกิดขึ้นตามความเปนจริงบอย ๆ จักไดไมตงลวงละเมิดทําผิด เพราะ ศีลถาบุคคลมีความสํารวมในขอนี้แลว จะทําใหมีสติปญญาดี ไมตงตนอยูในความประมาท และ ั้  ไมเปนสาเหตุที่ตองลวงละเมิดศีลขออื่น ๆ อีกดวย 4.4.2 กลวิธการการสงเสริมคานิยมในการประพฤติปฏิบัติเกี่ยวกับเบญจศีลและเบญจธรรมแก ี สังคมไทย จากคําพูดที่วา จะปลูกพืชตองเตรียมดิน จะกิจตองเตรียมอาหาร จะพัฒนาการตองเตรียม คน จะพัฒนาใหไดผลตองพัฒนาที่จตใจ จะพัฒนาใครเขา ตองพัฒนาตัวเองกอน 57 เปนคําพูดที่ ิ พิจารณาแลวจะเห็นวาเปนถอยคําที่มีเหตุผลในทางทฤษฎีและปฏิบัติ การนํากลวิธีที่เพื่อจะทําให ชาวพุทธในสังคมไทยไดยึดถือและปฏิบัตินั้นเปนอีกหนทางหนึ่ง ซึ่งผูเขียนไดเสนอไวเปนขอ ๆ โดยการอธิบายเพียงสังเขปเทานัน ประกอบดวย ้
45 4.4.2.1 สงเสริมใหผูนําที่มีอํานาจหนาที่ในการปกครองในสังคมนั้น ๆ ใหมีความรูความ  เขาใจเกี่ยวกับเบญจศีลเบญจธรรม ผูนําในสังคมไทยมีหลายระดับตั้งแตผนําระดับหมูบาน ตําบล อําเภอ จังหวัด และผูนํา ู ระดับประเทศ โดยหนาที่ในการสงเสริมนี้ เปนภาระกิจทีงพระสงฆและชาวพุทธปญญาชนฝายถฤ ่ หัสถซึ่งถือวามีควมรูความเขาใจในหลักพุทธศาสนาเปนอยางดี จะตองชวยกันเผยแผแนะนําให บุคคลเหลานี้ไดเกิดสติปญญาในเรื่องเบญจศีลเบญจธรรมนี้เปนอยางนอย  4.4.2..2 สงเสริมใหผูนําที่มีอํานาจหนาที่ในการปกครองในสังคมนั้น ๆ เปนผูนํารองใน การประพฤติปฏิบัติตามเบญจศีลเบญจธรรม เพื่อเปนเนติแบบอยางแกสมาชิกในสังคม หลังจากที่ผูนําในสังคมไทยระดับตาง ๆ มีความรูความเขาใจในหลักทฤษฎีแลว ตองสงเสริมให ผูนําเปนแบบอยางในการประพฤติปฏิบัตตามกระบวนการของเบญจศีลเบญจธรรมนั้นดวย เมื่อ ิ สามารถกระทําไดดังนี้ สมาชิกในสังคมระดับตาง ๆ ยอมจะเกิดศรัทธาเลื่อมใสโดยการยึดถือ ปฏิบัติตามแนวทางของบุคคลผูเปนหัวหนาอยางแนนอน ____________________ 57 พระมหาสุขพัฒน อนนทจารย, ปริศนาปรัชญาธรรม. (กรุงเทพฯ: สํานักพิมพ ลูก ส. ธรรมภักดี, 2546), น. 272. 4.4.2..3 สงเสริมใหมีการประพฤติปฏิบัติตามเบญจศีลเบญจธรรมอยางจริงจัง โดยเริมจาก สถาบันครอบครัวซึ่งประกอบดวยพอ แม ลูก ฯลฯ สถาบันครอบครัวถือวามีบทบาทสําคัญยิ่งในการทีจะเปนตนแบบการดําเนินชีวิตที่ถูกตองดีงามแก ่ สมาชิกของสังคม โดยเฉพาะบุคคลผูเปนหัวหนาครอบครัวคือ พอ แม จะตองมีความรูความเขาใจ เปนเบื้องตนในหลักเบญจศีลเบญจธรรม และสามารถปฏิบัติตามไดดวย จักไดเปนแมแบบทีดีแก  ่ บรรดาลูก ๆ ในการครองชีวตดวย ิ 4.4.2..4 สงเสริมใหมีหลักสูตรการเรียนการสอนเบญจศีลเบญจธรรมทังภาคทฤษฏีและ ้ ปฏิบัติอยางจริงจังในสถานศึกษาทั้งหลาย การสงเสริมในขอนี้ เปนหนาที่รับผิดชอบโดยตรงของหนวยงานดานการศึกษา ที่จะตองให ความสําคัญและเห็นคุณคาของเบญจศีลเบญจธรรม ซึ่งบุคคลผูเปนเยาวชนของชาติจะตองไดรับ จากหลักสูตรการเรียนการสอน และที่สําคัญคือบุคคลผูทําหนาที่ในการสอนจะตองมีความรูความ   เขาใจพรอมทั้งสามารถปฏิบัติตนเปนแบบอยางเกี่ยวกับเรื่องนี้ปนอยางดี จึงจะประสบผลสําเร็จ 4.4.2..5 สงเสริมใหมีการอบรมเพื่อเสริมสรางความรูความเขาใจแกเด็กเยาวชน วัยรุนใน   ระดับตาง ๆ อยางจริงจังและสม่ําเสมอ ทั้งภาคทฤษฎีและปฏิบัติ การสงเสริมในขอนี้จะเกิดขึนและบังเกิดผลไดนั้น รัฐบาลจะตองใหความสําคัญในการผลักดันให ้ หนวยงานที่รับผิดชอบโดยตรง เชน สถาบันพระสงฆและกลุมบุคคลผูมีความรูความสามารถทาง ศาสนา ไดทํางานอยางเต็มที่ โดยการสนับสนุนดานงบประมาณอยางเพียงพอ เพราะเด็กเยาวชน วัยรุนถือวาเปนกลุมเปาหมายใหญที่สําคัญที่รัฐตองใหความเอาใจใสเปนพิเศษ
46 4.4.2..6 สงเสริมใหมีการอบรมเสริมความรูเกี่ยวกับเบญจศีลเบญจธรรมแกบุคคลในสาขา อาชีพตาง ๆ อยางจริงจังและสม่ําเสมอ ทั้งภาคทฤษฎีและปฏิบัติ บุคคลในสาขาอาชีพตาง ๆ ทั้งภาครัฐและเอกชน จะตองไดรับการอบรมเสริมความรูเกี่ยวกับ หลักธรรมทางศาสนาโดยเฉพาะหลักเบญจศีลเบญจธรรมอยูเสมอ โดยการเอาใจใสดูแลอยาง จริงจังของรัฐบาล และใหถือเปนภารกิจที่สําคัญยิ่งทีตองดูแล ใหถือเปนแนวทางทีตองปฏิบัติของ ่ ่ หนวยงานทุกสาขาอาชีพ 4.4.2..7 สงเสริมใหสื่อมวลชนแขนงตาง ๆ รวมกันรณรงคใหประชาชนเห็นโทษการ ละเมิดเบญจศีลและเห็นประโยชนจากการประพฤติปฏิบัตตามเบญจศีลเบญจธรรม ิ สื่อมวลชนในขอนี้หมายถึง ผูทําหนาที่เปนนักขาว และบุคคลผูมีอาชีพดานการแสดง เชน ดารา นักรอง ฯลฯ ซึ่งถือวาเปนผูมีอิทธิพลทางดานคานิยมเปนอยางมากตอคนในสังคม เมื่อบุคคล เหลานี้เกิดความรูความเขาใจเกี่ยวกับหลักธรรมทางศาสนาอยางนอยเรื่องเบญจศีลเบญจธรรมนี้ อยางดีแลว พฤติกรรมที่แสดงออกยอมจะปรากฏเฉพาะในดานที่เกี่ยวกับการชักจูงใหสังคมไทยมี ทัศนคติคลอยตามในทางทีดีเชนกัน เพราะเด็กเยาวชน และวัยรุนในสังคมไทยมีคานิยมในตัว ่ บุคคลที่มีอาชีพประเภทดังกลาวนี้อยูแลว 4.4.2..8 สงเสริมใหสื่อมวลชนแขนงตาง ๆ รวมกันผลติรายการที่มความหลากหลาย ี เกี่ยวกับเบญจศีลเบญจธรรมอยางจริงจัง ผูทําหนาที่เกี่ยวกับการผลิตสื่อตาง ๆ เชน รายการวิทยุ รายการโทรทัศน ฯลฯ ถาเปนชาวพุทธที่มี ความรูความเขาใจเกี่ยวกับเรื่องเบญจศีลเบญจธรรมนี้อยางดีแลว  ยอมจะมีความคิดสรางสรรค ในทางที่ดีทจะชวยสงเสริมใหมีเฉพาะรายการที่เปนประโยชนตอชีวิตจิตใจของผูฟงและผูชม ี่ เทานั้น 4.4.2..9 สงเสริมใหมีการโฆษณาชวนเชื่อ เชน สินคา ตาง ๆ ที่เปนไปเพื่อการไมทําลาย คานิยมที่ดีงามและถูกตองเกี่ยวกับเบญจศีลแบะเบญจ.ธรรม สื่อโฆษณาชวนเชื่อตาง ๆ ไมวาจะเปนผลิตภัณฑสินคาประเภทใดก็ตาม ตองมีการสงเสริมให ผูประกอบการไดตระหนักและเห็นคุณคาของผูบริโภคเปนสําคัญ โดยเนนไปที่คณภาพและ ุ ประโยชนที่ไดรับจากสินคาตามที่เปนจริง 4.4.2..10. สงเสริมและสรางเสริมใหชาวพุทธทุกคนในสังคมไทย มีอุปนิสัยใสการ ประพฤติปฏิบัตินตามหลักกระบวนการบญจศีลเบญจธรรมใหไดตลอดชีวต ิ ภารกิจในขอนี้ ยอมเปนหนาที่สําคัญยิ่งอีกขอหนึ่งที่พระสงฆและชาวพุทธปญญาชนฝายถฟหัสถ จะตองรับไปดําเนินการโดยรีบดวน โดยการชี้แนะแนวทางใหบุคคลระดับตาง ๆ ในสังคม ตั้งแต เด็กเยาวชนเรื่อยไปจนถึงผูใหญ ใหเกิดความรูความเขาใจในหลักธรรมระดับเบญจศีลเบญจธรรม  เปนอยางนอย และใหรูจกฝกฝนตนเองใหมีอุปนิสัยเคยชินในการสมาทานรักษาศีลตลอดชีวิต ั 4.4.2.11. สงเสริมใหชาวพุทธทุกคนสมาทานเบญจศีลในตอนเชาตรู กอนที่จะออกไปทํา ภารกิจหนาที่ประจําวัน
47 การสมาทานศีลในตอนเชาของทุกวันหลังจากตื่นนอนถือวาเปนเรื่องสําคัญอยางยิ่ง เปน การชวยปองกันตนเองไมใหกระทําบาปอกุศลที่จะเกิดขึนในแตละวัน เพราะเมื่อมีเจตนาตั้งใจไว ้ ในเบื้องตนกอนแลว เมื่อตองประสบกับเหตุการณที่ทําใหตองลวงละเมิดเบญจศีลขอใดขอหนึ่ง ก็ จะสามารถตั้งสติได โดยรูเทาทันกับสิ่งที่ตนเองกําลังจะกระทําวาควรหรือไมควรอยางไร 4.4.2.12. สงเสริมใหโรงเรียนและสถานศึกษาทั้งหลายในสังคมไทย ใหออกกฎระเบียบ ใหนักเรียนนักศึกษาในสถาบัน ตองรวมใจกันสมาทานเบญจศีลทุกวันในตอนเชาหลังเคารพธงชาติ โดยหนวยงานของรัฐและเอกชนที่เกี่ยวของกับการศึกษาจะตองสงเสริมใหโรงเรียนและ สถานศึกษา ใหออกกฎระเบียบใหนกเรียนนิสิตนักศึกษาทุกคนไดยึดถือปฏิบัติเปนประจําทุกวัน ั โดยใหมการสมาทานศีลในตอนเชาหลังจากเคารพธงชาติแลว เพื่อเปนการสรางอุปนิสัยและปลูก ี จิตสํานึกในทางทีดีแกเด็กเยาวชนและวัยรุน ่ กลวิธีทั้ง 12 ขอดังกลาวนี้ ผูเขียนไดมุงประเด็นไปเฉพาะกลุมสังคมชาวพุทธสวนใหญเปน สําคัญ ซึ่งบุคคลเหลานี้ นาจะเกิดจิตสํานึกในหนาทีรับผิดชอบตอสถานภาพที่ตนเองไดรับและจะตอง ่ ประพฤติปฏิบัติใหไดตามสถานภาพของความเปนชาวพุทธ โดยเฉพาะอยางยิง การสรางปญญาใหเกิดแก ่ ตนเองคือความรูความเขาใจที่ถูกตองเกี่ยวกับหลักธรรมทางศาสนา อยางนอยสุดคือเรืองของเบญจศีลเบ๘ ่ จธรรมนี้ ซึงถือวาเปนบรรทัดฐานที่สําคัญยิงของชีวิตตนและสังคมรอบดาน ่ ่ บทที่ 5 สรุปและขอเสนอแนะ 5.1 สรุป จากสถานการณที่เปลี่ยนแปลงอยูเตลอดเวลาในปจจุบัน ไดสงผลใหสังคมนานาประเทศ รวมถึงสังคมไทยดวย ไดรับผลกระทบจากภาวะทีกําลังเปลี่ยนแปลงนั้นเชนกัน ซึ่งเปนสิ่งที่จะ ่ หลีกเลี่ยงหรือจะไมยอมรับนั้นยอมเปนไปไมได และลักษณะความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้น ลวนเกิด จากการกระทําทั้งหลายของมนุษยเอง ประเด็นใหญ ๆ ของความเปลี่ยนแปลงก็คือ การพัฒนา ความกาวหนาทางวัตถุในทุกดานเพื่อคอยอํานวยความสะดวกแกมนุษยเองอันไดแก เครื่องอุปโภค บริโภคตาง ๆ ไมวาจะเปนเครื่องใชไฟฟา อาทิ ตูเย็น โทรทัศน พัดลม แอรคอนดิชั่น เครื่องเสียง เครืองไมโครเวป ฯลฯ เครื่องมือสื่อสาร อาทิ จานรับสัญญาณดาวเทียม โทรศัพท คอมพิวเตอร เครื่องสงแฟกซ ฯลฯ หรือจะเปนพาหนะเดินทาง อาทิ รนยนต รถไฟ เครื่องบิน เรือดําน้ํา ฯลฯ และยังมีอุปกรณเครื่องใชสอยในชีวตประจําวันตาง ๆ นานาชนิดอีกมากมายที่ถูกผลิตขึ้นเพื่อ ิ มาปรนเปรอความสะดวกใหแกมนุษย โดยเขาใจวา เมื่อไดรับความสะดวกสบายจากสิ่งอุปกรณ เหลานี้แลว ชีวิตก็จะมีความสุข แตความจริงหาไดเปนเชนนั้นไม เพราะความสุขกับความ สะดวกสบายเปนคนละอยางกัน การมุงเพื่อเติมเพียงวัตถุใหกับชีวตนั้นยังเพียงพอที่จะทําใหชีวิตมี ิ ความสุขไดอยางแทจริง ฉะนัน ผลกระทบจากการที่มนุษยผูมุงแตผลิตและเสพวัตถุแตเพียงอยาง ้ เดียวนั้น ยอมจะทําใหมนุษยยังคงประสบกับทุกขภยอันใหญหลวงอยูร่ําไป และนับวันยิ่งจะทวี ั
48 ความรุนแรงขึ้นไปทุกขณะ ปญหานานาชนิดในสังคมยังคงเกิดขึนอยูเสมอเพราะผลพวงจาก ้ ความเจริญกาวหนาทางวัตถุนนเองั่ ในสังคมไทยซึ่งเปนสังคมชาวพุทธก็เชนกัน ยังไดรับผลกระทบจากความเปลี่ยนแปลง ทั้งหลายเหลานั้นดวย เพราะอํานาจของความโลภ ความโกรธ ความหลง เปนสาเหตุใหญ ความ ไมรูเทาทันและไมมีความฉลาดในการครองชีวิตของชาวพุทธเอง จึงตองประสบกับปญหาขึน ้ สารพัดในสังคมไทย ทั้ง ๆ ที่สังคมไทยนาจะเปนสังคมที่มีสุขสงบมากที่สุดกวาสังคมนานา ประเทศ เพราะสังคมไดถูกหลอหลอมและแวดลอมซึมซับดวยวัฒนธรรมอันดีงามตามหลักธรรม ทางพุทธศาสนามายาวนาน แตสถานการณกลับไดเปนเชนนั้นไม เพราะปญหาความรุนแรงยังคงมี ปรากฏในสังคม เชน ปญหาอาชญากรรม เกิดคดีฆารายวัน การฆาตกรรม การทํารายรางกายและยกพวกตีกัน ของเด็กนักเรียนวัยรุน ฯลฯ เรียกวาในสังคมไทยยังมีการเบียดเบียนขมเหงตนเองและผูอื่นปรากฏ ใหเห็นและรับรูอยูเสมอตามสื่อตาง ๆ ไมเวนแตละวัน ปญหาการลักขโมยทรัพยสินของบุคคลอื่น การฉอโกงทุจริตในหลากหลายรูปแบบเกือบทุกวงการ การฉกชิงวิ่งราวเปนคดีที่เกิดขึ้นสเมอใน สังคม ฯลฯ ปญหาการลวงละเมิดทางเพศของผูคนในเพศและวัยตาง ๆ เกิดพฤติกรรมวิปริตทาง  เพศ มีการลวงอนาจารทางเพศและมีเพศสัมพันธกอนวัยอันควรของเด็กวัยรุน ฯลฯ ยังมีปรากฏ ใหรับรูไมเวนแตละวัน ปญหาการพูดจาโกหกหลอกลวงยังมีปรากฏมากมายในสังคมเชนกัน หรือปญหาการดื่มสุราเครื่องดองของเมายังมีใหเห็นอยางดาษดื่นในสังคม ทุกระดับ โดยถือวาอ เปนเรื่องปกติธรรมดาในสังคม รวมถึงการเสพสิ่งเสพติดใหโทษตาง ๆ มีทั้งการคาขายและการเสพ ในทุกรูปแบบ ยังคงเปนปญหาระดับชาติที่สําคัญซึ่งตองแกไขและปราบปรามกันตอไปโดยไมมีที ทาวาปญหายาเสพติดนี้แกไขดัวยวิธใดจึงจะหมดไปจากสังคม ี จากปญหาทางสังคม ปญหาทางเศรษฐกิจ ปญหาทางการเมือง ซึ่งเปนแหลงรวมที่เกิด ของปญหาสารพัดตาง ๆ ที่ไดเกิดขึนและกําลังเกิดขึ้นอยูในสังคมไทยปจจุบนนี้ ยอมเกิดจากสาเหตุ ้  ั ที่สรุปไดคือ เกิดจากการที่ผูคนในสังคมขาดศีลธรรม วิถชีวิตอันดีงามของสังคมไทยเปลี่ยนแปลง ี ไปในทางที่เลวรายลงมากกวาสมัยอดีต ชาวพุทธสวนมากในสังคมไทยไมมความรูความเขาใจในี  หลักของพระพุทธศาสนา โดยเฉพาะอยางยิ่งหลักเบญจศีลซึ่งถือวาเปนกฏของระบบของชีวิตและ ระเบียบของสังคม ซึ่งชาวพุทธควรประพฤติปฏิบัตใหไดเปนอยางนอย แตสภาวการณที่ยังคง ิ ปรากฏ ชาวพุทธยังมีการลวงละเมิดเบญจศีลกันอยูมาก ไดแก ไมละเวนจากการฆาการเบียดเบียน ทังตนเองและผูอื่นสัตวอื่น ไมงดเวนจากการลักขโมยและการฉอโกงในรูปแบตาง ๆ ไมงดเวนจาก ้ การประพฤติผิดทางเพศ ไมงดเวนจากการดืนสุราเครื่องดองของเมา และสิ่งเสพติดใหโทษตาง ๆ ่ ซึ่งพฤติกรรมการลวงละเมิดตอตนเองและผูอื่นเหลานี้ ถือไดวาเปนตนตอเปนสาเหตุใหญทีเดียว ที่ ทําใหสังคมไทยตองประสบกับชะตากรรมความเดือดรอนทั้งหลาย โดยที่สังคมชาวพุทธหารูไมวา เปนผลพวงของวิบากกรรมที่ปจเจกบุคคลไดกระทําไวดวยตนเองในอดีต และในปจจุบันเมื่อไม   สรางเหตุแหงกรรมดีไว ยอมจะตองไดรับผลที่ไมดอันเนื่องมาจากเหตุแหงกรรมที่ทํามาไมดี ี
49 เชนกัน ดังเชน การลวงละเมิดเบญจศีลขอใดขอหนึ่ง หรือทั้งหมด ปจเจกบุคคล รวมถึงสังคม ยอมจะไดรับโทษทัณฑตาง ๆ เชนกัน ดังที่กลาวไปแลว เพราะฉะนัน ผูเขียนเห็นวา การที่จะแกไขปญหาตาง ๆ ที่เกิดขึ้นในสังคมไทย ตองแก ้ ที่ตนเหตุจึงจะเปนการแกปญหาที่ตรงประเด็น เพราะถาแกปญหาที่ปลายเหตุ ปญหาตาง ๆ จะยุติ ชั่วคราวและยอมจะเกิดขั้นอีกแนนอนจนลุกลามกลายเปนปญหาใหญที่ยุติไมไดอีกตอไป ดังเชน การแกไขปญหาทีใชอยูในสังคมไทย เพื่อเปนการยุติปญหาอยางถาวรในอนาคต จึงจําเปนอยางยิ่ง ่ ที่จะตองทราบสาเหตุที่เกิดของปญหา เมื่อทราบวาปญหาตาง ๆ ที่เกิดขึ้นในสังคมปจจุบน เกิดจาก ั ภาวะจิตใจของผูคนขาดศาลธรรม ศีลธรรมไดหางหายไปจากสังคมไทยซึ่งเปนสังคมชาวพุทธ เพราะขาดความรูความเขาใจจึงไมมีการประพฤติปฏิบัติกนอยางจิรงจังในหลักเบญจศีลเบญจธรรม  ั ในงานเขียนนี้ ผูเขียนจึงไดเสนอกลวิธีตาง ๆ ถึง 12 ขอ เพื่อชักนําใหปจเจกบุคคลไดเปน  แนวทางปฏิบัติ และสามารถเปนแนวทางใหสังคมโดยทั่วไปประพฤติปฏิบัติตามไดดวย เชน กลวี  การกระตุน ชักชวน ใหชาวพุทธไดตระหนักและใหเห็นความสําคัญของความเปนชาวพุทธวา จะตองมีพื้นฐานความรูความเขาใจที่ถกตองเกี่ยวกับหลักธรรมทางพระพุทธศาสนา อาทิ หลัก  ู เบญจศีลเบญจธรรม เปนอยางนอย เพื่อจักไดนํามาประพฤติปฏิบัติในชีวตจริงไดถูกตอง โดย ิ ชี้ใหเห็นถึงโทษภัยที่ไดรับจากการลวงละเมิดเบญจศีล และแสดงประโยชนที่จะไดรับเมื่อสามารถ รักษาเบญจศีลและประพฤติตามเบญจธรรมไดแลว หรือกลวิธีการสรางความรูความเขาใจใหและ สงเสริมใหมีการประพฤติปฏิบัติตามหลักเบญจศีลเบญจธรรมกันอยางจริงจังในกลุมชาวพุทธผูเปน หัวหนาของชุมชนในสังคมทุกระดับ เพราะเมื่อหัวหนาหรือผูนําในสังคมมีความประพฤติเชนไร แนวโนมที่สมาชิกในสังคมยอมจะมีความประพฤติพลอยตามนั้นยอมจะมีความเปนไปไดมาก และ ในกระบวนการปฏิบัติ บุคคลผูมีบทบาทที่สําคัญคือ พระสงฆ และชาวพุทธผูที่เปนปญญาชน ทั้งหลาย จะตองเปนตัวขับเคลื่อนที่สําคัญยิ่งในการเปนผูนํารองทั้งภาคทฤษฏีและภาคปฏิบัติ ฯลฯ  ฉะนั้น เมื่อชาวพุทธสามารถนําหลักเบญจศีลนี้มายึดถือปฏิบัติได ยอมจะสงผลใหสังคมไทยทุก ระดับไดพบกับแสงสวางแหงชีวิต และเกิดมิติใหม ๆ ในทางที่ดีอยางแนนอน 5.2 ขอเสนอแนะ 1. บุคคลผูเปนหัวหนาหรือผูนําประเทศ เชนรัฐบาลซึ่งสวนใหญเปนชาวพุทธจะตองเกิด การตื่นตัวและตระหนักในหนาที่ที่สําคัญของความเปนชาวพุทธ โดยการสรางปญญาคือความรู ความเขาใจที่ถูกตองเกี่ยวกับหลักธรรมในการครองชีวิตและประพฤติปฏิบัติตนใหไดกอน เพื่อเปน แบบอยางที่ดีแกบุคคลผูอยูในปกครองของตนซึ่งเปนชาวพุทธดวยกัน 2. พระสงฆวึ่งเปนผูนําทางจิตวิญญาณในสังคม ควรจะตั้งใจใฝศึกษาในหลักธรรมคําสอน และประพฤติปฏิบัติตนใหเปนแบบอยางของสังคมเชนกัน
50 3. ชาวพุทธระดับปญญาชน ซึ่งถือวาเปนผูมีความรูความเขาใจในหลักธรรมทางศาสนา  เปนอยางดี เปนบุคคลอีกกลุมหนึ่งซึ่งจะตองเปนเจติแบบอยางในการประพฤติปฏิบัติของชาวพุทธ ทั้งหลายในสังคม 4. บุคคลทั้งสอลกลุมในขอ 1 และขอ 2 จะตองเปนผูที่มบทบาทเปนอยางมากในการชวย ี ชี้แนะแนวทาง เพื่อชักนําสังคมไทยใหเห็นคุณและโทษจากการลวงละเมิดและการประพฤติปฏิบัติ ตามเบญจศีลเบญจธรรม 5. กลวิธีและมาตรการตาง ๆ ในการแกไขปญหาอันเนื่องมาจากการสงเสริมศีลธรรม จะตองถูกนํามาใชอยางจริงจังและติดตามผลอยางตอเนื่อง เพื่อจะไดบังเกิดผลเปนความจริง อันจะ ทําใหสังคมไทยปลอดภัยจากปญหาตาง ๆ ทําใหสังคมมีวิถีชีวิตที่ดขึ้นและมีความสงบสุขอยาง ี ถาวร

More Related Content

DOC
เบญจศีล
byTongsamut vorasan
 
PPTX
America
byFate Prpa
 
PDF
สุชีพ ปุญญานุภาพ พระไตรปิฎก ฉบับสำหรับประชาชน ตอน ว่าด้วยพระสูตร
byTongsamut vorasan
 
DOC
พระไตรปิฎกเล่มที่ ๐๗ วินัยปิฎกที่ ๐๗ จุลวรรค ภาค ๒
byTongsamut vorasan
 
DOC
เรื่องศาสนาเชน
byTongsamut vorasan
 
PDF
หลวงปู่มั่น ภูริทัตโต ขันธะวิมุติสะมังคีธรรม
byTongsamut vorasan
 
PDF
สนอง วรอุไร สนทนาภาษาธรรม เล่ม 17
byTongsamut vorasan
 
PDF
มังคลัตถทีปนีแปล ฉบับมหามกุฏราชวิทยาลัย
byTongsamut vorasan
 
เบญจศีล
byTongsamut vorasan
 
America
byFate Prpa
 
สุชีพ ปุญญานุภาพ พระไตรปิฎก ฉบับสำหรับประชาชน ตอน ว่าด้วยพระสูตร
byTongsamut vorasan
 
พระไตรปิฎกเล่มที่ ๐๗ วินัยปิฎกที่ ๐๗ จุลวรรค ภาค ๒
byTongsamut vorasan
 
เรื่องศาสนาเชน
byTongsamut vorasan
 
หลวงปู่มั่น ภูริทัตโต ขันธะวิมุติสะมังคีธรรม
byTongsamut vorasan
 
สนอง วรอุไร สนทนาภาษาธรรม เล่ม 17
byTongsamut vorasan
 
มังคลัตถทีปนีแปล ฉบับมหามกุฏราชวิทยาลัย
byTongsamut vorasan
 

Viewers also liked

PDF
สนอง วรอุไร สัจจบารมี เมตตาบารมี
byTongsamut vorasan
 
PDF
สนอง วรอุไร สนทนาภาษาธรรม เล่ม 13
byTongsamut vorasan
 
DOC
จตุกกะ คือ หมวด ๔
byTongsamut vorasan
 
PDF
เกณฑ์การรับกุลบุตรเพื่ออุปสมบทในพระพุทธศาสนา
byTongsamut vorasan
 
PDF
เรื่องศาสนาเชน
byTongsamut vorasan
 
PDF
Tri91 06+มหาวรรค+เล่ม+๔+ภาค+๑
byTongsamut vorasan
 
PDF
สุภีร์ ทุมทอง สัมมาทิฏฐิ พาไปสู่นิพพาน
byTongsamut vorasan
 
DOC
45 พรรษา
byTongsamut vorasan
 
PDF
หวีด บัวเผื่อน จิตเป็นอมตะ
byTongsamut vorasan
 
PDF
สนอง วรอุไร สนทนาภาษาธรรม เล่ม 10
byTongsamut vorasan
 
PDF
วิเคราะห์วิจารณ์
byTongsamut vorasan
 
PDF
มนต์พิธี
byTongsamut vorasan
 
PDF
แหล่กัณหาสั่ง
byTongsamut vorasan
 
สนอง วรอุไร สัจจบารมี เมตตาบารมี
byTongsamut vorasan
 
สนอง วรอุไร สนทนาภาษาธรรม เล่ม 13
byTongsamut vorasan
 
จตุกกะ คือ หมวด ๔
byTongsamut vorasan
 
เกณฑ์การรับกุลบุตรเพื่ออุปสมบทในพระพุทธศาสนา
byTongsamut vorasan
 
เรื่องศาสนาเชน
byTongsamut vorasan
 
Tri91 06+มหาวรรค+เล่ม+๔+ภาค+๑
byTongsamut vorasan
 
สุภีร์ ทุมทอง สัมมาทิฏฐิ พาไปสู่นิพพาน
byTongsamut vorasan
 
45 พรรษา
byTongsamut vorasan
 
หวีด บัวเผื่อน จิตเป็นอมตะ
byTongsamut vorasan
 
สนอง วรอุไร สนทนาภาษาธรรม เล่ม 10
byTongsamut vorasan
 
วิเคราะห์วิจารณ์
byTongsamut vorasan
 
มนต์พิธี
byTongsamut vorasan
 
แหล่กัณหาสั่ง
byTongsamut vorasan
 

Similar to เบญจศีล

PDF
G สังคมไทย social3
byPrincess Chulabhorn's College, Chiang Rai Thailand
 
PDF
รวมเล่ม (1)
byThanon Ratchadaphisek
 
PDF
พุทธบูรณาการสมานฉันท์และลดความเหลื่อมล้ำในสังคมไทย
byTaraya Srivilas
 
PDF
พุทธบูรณาการสมานฉันท์และลดความเหลื่อมล้ำในสังคมไทย
byTaraya Srivilas
 
PDF
คนไทย เทคโนโลยี
byครู เอี้ยง
 
PDF
อีบุ๊ค หลักธรรม หลักทำ ตามรอยพระยุคลบาท
byPanda Jing
 
PDF
ต้องทำแบบคนจน
byDinhin Rakpong-Asoke
 
PDF
ข้อสอบ O net 52 สังคมศึกษา
bySu Surut
 
PDF
ข้อสอบ O net 52 สังคมศึกษา
byThawinan Emsiranunt
 
PDF
O net สังคม
byJummy Sorathiwa
 
PDF
ข้อสอบ O net 52 สังคมศึกษา
byaromdjoy
 
PDF
ข้อสอบo-netสังคมศึกษา
byคยูกี้ ขยี้มิน
 
PDF
onet สังคม 53
byTew Nararit
 
PDF
CSo52
bypannutchaya
 
PDF
M6social2553
byเอฟอีอาร์เอ็น' เฟิน
 
PDF
So52
bypannutchaya
 
PDF
เอาชนะความกลัวพระบรมเดชานุภาพ
byJunya Yimprasert
 
PDF
ปัญหาการเมือง เศรษฐกิจ สังคมแจก
byTaraya Srivilas
 
PDF
ข้อสอบ O net วิชาสังคมศึกษา
byPerm Ton
 
PDF
M6social2552
byAce Thanaboon Somboon
 
G สังคมไทย social3
byPrincess Chulabhorn's College, Chiang Rai Thailand
 
รวมเล่ม (1)
byThanon Ratchadaphisek
 
พุทธบูรณาการสมานฉันท์และลดความเหลื่อมล้ำในสังคมไทย
byTaraya Srivilas
 
พุทธบูรณาการสมานฉันท์และลดความเหลื่อมล้ำในสังคมไทย
byTaraya Srivilas
 
คนไทย เทคโนโลยี
byครู เอี้ยง
 
อีบุ๊ค หลักธรรม หลักทำ ตามรอยพระยุคลบาท
byPanda Jing
 
ต้องทำแบบคนจน
byDinhin Rakpong-Asoke
 
ข้อสอบ O net 52 สังคมศึกษา
bySu Surut
 
ข้อสอบ O net 52 สังคมศึกษา
byThawinan Emsiranunt
 
O net สังคม
byJummy Sorathiwa
 
ข้อสอบ O net 52 สังคมศึกษา
byaromdjoy
 
ข้อสอบo-netสังคมศึกษา
byคยูกี้ ขยี้มิน
 
onet สังคม 53
byTew Nararit
 
CSo52
bypannutchaya
 
M6social2553
byเอฟอีอาร์เอ็น' เฟิน
 
So52
bypannutchaya
 
เอาชนะความกลัวพระบรมเดชานุภาพ
byJunya Yimprasert
 
ปัญหาการเมือง เศรษฐกิจ สังคมแจก
byTaraya Srivilas
 
ข้อสอบ O net วิชาสังคมศึกษา
byPerm Ton
 
M6social2552
byAce Thanaboon Somboon
 

More from Tongsamut vorasan

PDF
หนังสืออนุสรณ์"งานพระราชทานเพลิงศพ" หลวงพ่อคูณ ปริสุทฺโธ ๒๙ มกราคม ๒๕๖๒
byTongsamut vorasan
 
PDF
Food reflectionบทพิจารณาอาหารภาษาอังกฤษ
byTongsamut vorasan
 
PDF
ระเบียบ รายนามวัด พระธรรมทูตจำพรรษาสมัชชาสงฆ์ไทยในสหรัฐอเมริกา
byTongsamut vorasan
 
PDF
คติธรรมแห่งชีวิต . โดย..พระพรหมคุณาภรณ์
byTongsamut vorasan
 
PDF
เชื่อกรรม รู้กรรม แก้กรรม โดย.พระพรหมคุณาภรณ์
byTongsamut vorasan
 
PDF
เจอวิกฤตจะเลือกเอาวิวัฒน์ รหือจะเอาวิบัติ
byTongsamut vorasan
 
PDF
เจอวิกฤต จิตไม่วิบัติ โดย..พระพรหมคุณาภรณ์ ป.อ.ปยุตโต
byTongsamut vorasan
 
PDF
เพื่อความเจริญงอกงามแห่งธรรม
byTongsamut vorasan
 
PDF
พุทธศาสตร์บัณฑิต รุ่นที่ ๔๔
byTongsamut vorasan
 
PDF
ทำเนียบวัดไทยในสังกัดสมัชชาสหรัฐอเมริกา 2018 2561 (4)
byTongsamut vorasan
 
PDF
ระเบียบการขอพระไปปฏิบัติศาสนกิจชั่วคราวของสมัชชาสงฆ์ไทยในสหรัฐอเมริกา
byTongsamut vorasan
 
PDF
ระเบียบวาระการประชุมสมัชชาสงฆ์ไทยในสหรัฐฯ
byTongsamut vorasan
 
PDF
ใบตอบรับเข้าร่วมประชุมครั้ง42 2018
byTongsamut vorasan
 
PDF
ทะเบียนประวัติพระมาร่วมประชุมสมัชชาฯ๒๕๖
byTongsamut vorasan
 
PDF
กำหนดการการประชุมสมัชชาสงฆ์ไทยในนสหรัฐอเมริกา
byTongsamut vorasan
 
DOCX
154517 บทพิธีกรงานฌาปนกิจ
byTongsamut vorasan
 
PDF
หลักสูตรผู้บวชระยะสั้น
byTongsamut vorasan
 
PDF
หนังสือสอนพระบวชใหม่ นวโกวาท
byTongsamut vorasan
 
PDF
เพลงชาติไทย แปลภาษาอังกฤษ2
byTongsamut vorasan
 
PDF
ภพภูมิทั้ง 31ภูมิ ภาษาอังกฤษ
byTongsamut vorasan
 
หนังสืออนุสรณ์"งานพระราชทานเพลิงศพ" หลวงพ่อคูณ ปริสุทฺโธ ๒๙ มกราคม ๒๕๖๒
byTongsamut vorasan
 
Food reflectionบทพิจารณาอาหารภาษาอังกฤษ
byTongsamut vorasan
 
ระเบียบ รายนามวัด พระธรรมทูตจำพรรษาสมัชชาสงฆ์ไทยในสหรัฐอเมริกา
byTongsamut vorasan
 
คติธรรมแห่งชีวิต . โดย..พระพรหมคุณาภรณ์
byTongsamut vorasan
 
เชื่อกรรม รู้กรรม แก้กรรม โดย.พระพรหมคุณาภรณ์
byTongsamut vorasan
 
เจอวิกฤตจะเลือกเอาวิวัฒน์ รหือจะเอาวิบัติ
byTongsamut vorasan
 
เจอวิกฤต จิตไม่วิบัติ โดย..พระพรหมคุณาภรณ์ ป.อ.ปยุตโต
byTongsamut vorasan
 
เพื่อความเจริญงอกงามแห่งธรรม
byTongsamut vorasan
 
พุทธศาสตร์บัณฑิต รุ่นที่ ๔๔
byTongsamut vorasan
 
ทำเนียบวัดไทยในสังกัดสมัชชาสหรัฐอเมริกา 2018 2561 (4)
byTongsamut vorasan
 
ระเบียบการขอพระไปปฏิบัติศาสนกิจชั่วคราวของสมัชชาสงฆ์ไทยในสหรัฐอเมริกา
byTongsamut vorasan
 
ระเบียบวาระการประชุมสมัชชาสงฆ์ไทยในสหรัฐฯ
byTongsamut vorasan
 
ใบตอบรับเข้าร่วมประชุมครั้ง42 2018
byTongsamut vorasan
 
ทะเบียนประวัติพระมาร่วมประชุมสมัชชาฯ๒๕๖
byTongsamut vorasan
 
กำหนดการการประชุมสมัชชาสงฆ์ไทยในนสหรัฐอเมริกา
byTongsamut vorasan
 
154517 บทพิธีกรงานฌาปนกิจ
byTongsamut vorasan
 
หลักสูตรผู้บวชระยะสั้น
byTongsamut vorasan
 
หนังสือสอนพระบวชใหม่ นวโกวาท
byTongsamut vorasan
 
เพลงชาติไทย แปลภาษาอังกฤษ2
byTongsamut vorasan
 
ภพภูมิทั้ง 31ภูมิ ภาษาอังกฤษ
byTongsamut vorasan
 

เบญจศีล

  • 1.
    1 บทที่ 1 บทนํา สังคมของเราในโลกยุคปจจุบันกําลังประสบกับภาวะปญหาที่เปนวิกฤติกาณอยางหนัก เกิดความเดือดรอนระส่ําระสายอยูตลอดเวลา ยิ่งมีความเจริญกาวหนาทางดานวัตถุมากเพียงใด ยิ่ง เกิดปญหาความยุงเหยิงมากขึ้นเพียงนัน ความเจริญทางวัตถุ อันเปนผลแหงความกาวหนาทาง ้ วิทยาศาสตรและเทคโนโลยีในสมัยปจจุบัน สงผลใหสังคมนานาประเทศทั่วโลกรวมถึงสังคมไทย ดวย ไดรับความสะดวกสบายมากขึน โดยเฉพาะเมื่อกลาวถึงสังคมไทยแลว ถือไดวาไดรับอิทธิพล ้ จากวัตถุนิยมเปนอยางมาก เพราะวิถีชีวิตของคนในสังคมปจจุบัน ไดรับความสะดวกสบายมากกวา วิถีชีวิตของคนในสมัยอดีตที่ผานมา แตนนก็ไมไดหมายความวาสังคมไทยจะมีความสงบสุข ั่ เพราะความสะดวกวกสบายเปนเรื่องของวัตถุที่เกิดมีขึ้นและนํามาบําบัดความตองการทางรางกาย เทานั้น สวนความสุขสงบเปนเรื่องของจิตใจซึ่งอยูภายใน ยิ่งมีความสะดวกสบายมากเทาไร ยิ่งทํา ใหรูสึกวา ตนเองมีความสุขมากเทานั้น แตในแงความเปนจริงหาไดเปนเชนนั้นไม เพราะความสุข และความสะดวกสบายเปนคนละอยางกัน แตผูคนในสังคมกลับมองเห็นวา เปนอยางเดียวกัน นั่น เปนเพราะวาสังคมไทยในปจจุบัน ผูคนกําลังหลงระเริงอยูกับวัตถุนยม มีความปรารถนาเพียงเพื่อ ิ จะเสพบริโภคเทานัน โดยไมไดพิจารณา หรือไมมีเวลาแมแตจะคิดกอนตัดสินใจวา สิ่งที่เสพ ้ บริโภคเขาไปนั้นดีหรือไมดี ใหคุณประโยชนหรือใหโทษแกตนเองและสังคมมากนอยเพียงไร เมื่อมองถึงสภาพปญหาที่กําลังเกิดขึ้นกับสังคมไทยตามหลักธรรมทางพระพุทธศาสนาแลว จะเห็นไดวา สังคมไทยกําลังประสบกับความเสื่อมโทรมทางศีลธรรมเปนอยางมาก ศีลธรรมอันดี งามกําลังหางหายและเลือนหายไปจากจิตใจของคนไทย ผูคนในสังคมเกิดความเห็นแกตวกันมาก ั ขึ้น เพราะอํานาจของความโลภ เมื่อไมไดอยางที่ตนตองการก็เกิดโทสะคือความโกรธขึนในจิตใจ้ เมื่อเปนเชนนี้ จึงทําใหจิตใจของคนไทยยึดติดอยูกับโมหะคือความลุมหลง ยึดถือในสิ่งที่ผิดวา  ถูกตองเรื่อยมา จะทําอะไรก็ทําไปตามอํานาจของกิเลส การแสดงออกถึงความเคารพบูชาตอผูที่ ควรแสดงความเคารพบูชา หรือการแสดงความนอบนอมกตัญูตอบูคคลผูมีพระคุณ กําลังหาง หายไปจากสังคมไทย เชน บุตรธิดา ขาดการเคารพบิดามารดา ลูกศิษยขาดการเคารพครูบา อาจารย เด็กเยาวชนขาดการเคารพผูหลักผูใหญ ลูกหลานเยาวชนไทยในสมัยอดีตใหความ  ความรูสึกและความสําคัญตอคําวา บุญและบาป เปนอยางมาก เพราะเกิดการละอายชั่วกลัวบาป แต ในสมัยปจจุบนคําวาบุญและบาป ไมมีความสําคัญในความรูสึก และไดหางหายไปจากจิตใจของ ั ลูกหลานเยาวชนไทยเสียแลว เพราะไมมีความหวาดสะดุงกลัวตอการทําบาปกรรมใด ๆ เลย ระบบ การศึกษาที่ถูกปฏิรูปขึ้นมาใชก็ยังไมสามารถแกไขปญหาตาง ๆ ที่เกิดขึ้นแกสังคมได เหตุดังกลาว นี้ จึงทําใหสภาพความเสื่อมโทรมและความสลับซับซอนของปญหาหลัก ๆ เกิดขึ้นมากใน สังคมไทย ซึ่งจะไดกลาวใหเห็นสภาพโดยทั่ว ๆ ไปของสังคมไทยปจจุบนเปนลําดับ ๆ ไป ั สภาพสังคม เมื่อกลาวถึงสถานการณของสังคมไทยในปจจุบันคงไมมใครปฏิเสธไดวา ี กําลังตกอยูในภาวะของการเปลี่ยนแปลงในหลายดาน  ซึ่งถาไดศึกษาตามหนาประวัติศาสตร
  • 2.
    2 จะทราบไดวาภาวะของการเปลี่ยนแปลงดังกลาวไดเริมกอตัวมาแลวจากอดีต และที่มองเห็นภาพได ่ อยางชัดเจนกคือชวงสมัยรัชกาลที่ 5 เรื่อยมาจนถึงปจจุบน และภาวะความเปลี่ยนแปลงนี้ไดมี ั ผลกระทบเปนอยางมากตอวิถีชีวิตของคนไทยทั้งทางบวกและทางลบ ทางบวกคือ ทําใหวิถี ชีวิตคนไทยมีสภาพความเปนอยูที่ดขึ้น เพราะสาเหตุมาจากความเจริญกาวหนาทางวัตถุไดสงผลให ี สภาพสังคมไทยไดรับความสะดวกสบายมากกวาสภาพสังคมไทยในอดีต และเมื่อมองในทาง ในทางตรงกันขาม จากการที่สังคมไทยไดรับเอาวัฒนธรรมซึ่งเปนคานิยมดานความเจริญทาง วัตถุของสังคมตะวันตกมาเสพบริโภค ทําใหเกิดผลกระทบในทางลบตอสังคมไทยจากอดีตเรื่อยมา จนถึงปจจุบันเชนกัน ทางลบคือ ทําใหสภาพสังคมไทยกําลังประสบกับวิกฤติการณตาง ๆ ทุก รูปแบบ เปนสังคมที่กําลังตกอยูในสถาพความเสื่อมโทรมและความสับสนวุนวายโกลาหลในดาน ศีลธรรมอยงที่ไมเคยปรากฏมากอนในอดีต จนเรียกไดวา ศีลธรรมไดหางหายไปจากสังคม และ ในขณะเดียวกันสังคมก็ตกอยูในภาวะทีขาดแคลนศีลธรรมเชนกัน ซึ่งสามารถรับรูและเขาใจ  ่ ปญหาตาง ๆ เหลานี้ไดจากสื่อแตละแขนงทีนํามาเสนอไมเวนแตละวัน ่ ฉะนั้น จึงกลาวไดวา ภาวะสังคมไทยปจจุบันมีทั้งการเปลี่ยนแปลงไปขางหนาและการถอยหลังในบางเรื่อง ทํา ใหสังคมไทยยังขาดความเปนระเบียบ แมจะมีการจัดระเบียบของสังคมในหลาย ๆ ดานก็ตาม การ ไมรักษากฎหมายของบานเมือง การขาดวินัยในการทําหนาที่ตาง ๆ เปนสิ่งที่คนไทยถือเปนเรื่อง ธรรมดา ผูคนในสังคมกําลังสับสนวุนวายเกี่ยวกับการดําเนินชีวิต เกิดปญหาตาง ๆ ขึ้นมากมายใน  สังคมชนบทและสังคมเมือง เชน ปญหาความยากจนและไรที่อยูอาศัย, ปญหาการวางงาน, ปญหา ครอบครัว, ปญหาสุขภาพ, ปญหามลพิษและสิ่งแวดลอม,ปญหาอาชญากรรม, ปญหาการลักขโมย และฉกชิงวิ่งราว, ปญหาการประพฤติผิดทางเพศ, ปญหาเด็กและวัยรุน, ปญหาอบายมุขและสิ่ง เสพติด เปนตน ปญหาหลัก ๆ เหลานี้ ลวนเปนปญหาที่ยังคงเกิดขึ้นและมีปรากฏใหเห็นอยูเสมอ ในสังคมไทยปจจุบัน สภาพปญหาที่เกิดขึ้นในสังคมไทย ไดพอกพูน ทับถม และสลับซับซอนมา ยาวนาน จนยากที่จะแกไข จึงเปนภาระหนาที่อันหนักและใหญหลวงยิ่งนักของคนไทยทุกคนและ ทุกฝายที่จะตองชวยกันรับผิดชอบและหาทางแกไขตอไป สภาพเศรษฐกิจ ความเปลียนแปลงที่ไมคงที่ ภาวะแหงความไมแนนอน เปนสัจธรรมที่ ่ เปนจริงที่มีใหรับรูและมีเปนตัวอยางปรากฏมากมายในโลกในสังคมนี้ สภาพของเศรษฐกิจไทยใน ปจจุบันก็เชนกัน ไดเปลี่ยนจากเศรษฐกิจเกษตรกรรมโบราณมาเปนเศรษฐกิจการคา อุตสาหกรรม และเกษตรกรรมที่ทนสมัยมากขึน ั ้ รายไดของประเทศสวนใหญในปจจุบันก็มาจาก ภาคอุตสาหกรรม ธุรกิจการคาและบริการมากกวาภาคเกษตรกรรม การผลิตเพื่อบริโภคใน ครัวเรือนแตเพียงอยางเดียวนัน เกือบจะหมดสิ้นไปจากสังคมไทยแลว เพราะปจจุบันระบบ ้ เศรษฐกิจไทย ไดเปลี่ยนแปลงเขาสูการคาขายตามแนวทางของระบบเศรษฐกิจตะวันตก การผลิต สินคาจากวัตถุดิบทางธรรมชาติเพื่อคาขายกับตางประเทศมีการขยายตัวมากขึน เศรษฐกิจของไทย ้ กําลังอยูในยุคที่เรียกวา “โลกาภิวัตน” เปนยุคการแพรกระจายไปทั่วโลก, การที่ประชาคมโลกไม วาจะอยู ณ จุดใด สามารถรับรู สัมพันธ หรือ รับผลกระทบจากสิ่งที่เกิดขึนไดอยางรวดเร็ว ้
  • 3.
    3 กวางขวาง ซึ่งเนื่องมาจากการพัฒนาระบบสารสนเทศ เปนตน1 ทําใหระบบเศรษฐกิจไทยได เปลี่ยนเขาสูธุรกิจภาคอุตสาหกรรมและดานบริการอยางรวดเร็ว และมีสภาพคลองตัวเปนอยางมาก ทั้งดานการเงินและการธนาคาร แมในชวงระยะที่ผานมา (พ.ศ. 2540) ภาวะเศรษฐกิจไทยจะตกต่ํา ที่สุด หรือที่เรียกวาเศรษฐกิจฟอกสบูแตก ทําใหประเทศไทยตองเปนหนี้ตางประเทศมากมาย แต หลังจากนั้น ระบบเศรษฐกิจของไทยก็กลับฟนตัวไดอีกครั้ง โดยการบริหารจัดการของรัฐบาลชุด ใหม ทําใหเศรษฐกิจไทยปจจุบันโดยภาพรวมมีสภาพคลองตัวดีขึ้นตามลําดับ แตการดํารง ชีวิตประจําวันของคนไทยยังคงประสบกับคาครองชีพที่นบวันจะสูงขึนทุกขณะ แมจะมีการขึ้น ั ้ คาแรงงานใหแกผูใชแรงงานในทุกรัฐบาลก็ตาม ในขณะเดียวกันราคาของสินคาเครื่องอุปโภค บริโภคก็สูงขึ้นเปนเงาตามตัวเชนกัน ตามราคาน้ํามันที่พงสูงขึ้นไปเรื่อย ๆ เพราะผลพวงจาก ุ สงครามที่เกิดขึ้นในตางประเทศ และอีกหลาย ๆ ปจจัยที่เกี่ยวของ ทําใหเศรษฐกิจทั่วโลกพลอย ไดรับผลกระทบไปดวย แตเมื่อมองเศรษฐกิจไทยโดยสวนลึกแลวจะเห็นไดวา สาเหตุที่ภาวะเศรษฐกิจไมมีสภาพคลองหรือ เปนเศรษฐกิจที่ไมเจริญอยางเสมอตนเสมอปลายนั้น เปนเพราะเกิดปญหาขึ้นภายในการบริหาร ระบบเศรษฐกิจ กลาวคือ ปลอยใหมีการทุจริตโดยชอบธรรมของผูมีอํานาจโดยตรง หรือมีบุคคล และคณะซึ่งเปนผูไมหวังดีตอประเทศชาติ มีจตใจละโมบคิดเพียงอยากไดถายเดียว เชน มีการปน ิ หุน หรือทําธุรกิจฟอกเงิน เพราะเปนเงินที่ไดมาโดยทุจริตจากมิจฉาชีพ มีการคายาเสพติด เปนตน และเกิดจากการทีคนไทยไมนิยมความเปนไทย แตกลับไปนิยมของที่ผลิตจากตางประเทศ เมื่อ ่ ประชาชนมีคานิยมเชนนี้ จึงทําใหตองมีการสั่งสินคานําเขาจากตางประเทศเพิ่มมากขึ้น ทําให ประเทศตองขาดงบดุลการคาเปนอยางมาก อีกทั้งคนไทยมีนิสัยชอบฟุงเฟอสุรุยสุราย ทําใหชีวต ิ ตองสิ้นเปลืองไปกับการใชจายเพื่อดํารงชีพมากขึน เพราะคนไทยยังขาดความเปนชาตินิยมดวยและ ้ มีปจจัยอีกหลายประการที่มีผลกระทบในทางลบตอระบบเศรษฐกิจไทยที่เกิดจากการกระทําขอคน ไทยเอง เมื่อพฤติกรรมดังกลาวเกิดขึน ยอมกอใหเกิดผลเสียหายอยางใหญหลวงตอประเทศชาติ ้ เพราะระบบเศรษฐกิจนันถือวาเปนหัวใจหลักของประเทศ ้ การพัฒนาประเทศจะชาหรือเร็ว ยอมขึ้นอยูกับเสถียรภาพของรัฐบาลและเศรษฐกิจของประเทศเปนสําคัญ การทีจะใหนกธุรกิจเกิด ่ ั ความเชื่อมั่นในการลงทุนมากนอยเพียงใดยอมขึ้นอยูกับรัฐบาลวาจะใหหลักประกันและความ  เชื่อมั่นแกนักลงทุนในดานธุรกิจเพียงใด สภาพการเมือง ลักษณะทางดานการเมืองการปกครองของไทยในปจจุบน เปนระบบการ ั ปกครองแบบประชาธิปไตยที่มพระมหากษัตริยเปนประมุข มีกฎหมายรัฐธรรมนูญเปนกฎหมาย ี สูงสุดของประเทศ พระมหากษัตริยในปจจุบนอยูภายใตกฎหมายรัฐธรรมนูญ ไมไดมีอํานาจ ั เบ็ดเสร็จเหมือนในสมัยกอน ตามกฎหมายรัฐธรรมนูญ รัฐบาลมาจากพรรคการเมืองที่ชนะการ เลือกตั้ง ____________________
  • 4.
    4 1 ราชบัณฑิตยสถาน. พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2542 . (กรุงเทพฯ : โรงพิมพนานมีบุ คพับบลิค-เคชั่นส. จํากัด, 2546), น. 1044. โดยพรรคการเมืองที่มีสมาชิกสภาผูแทนราษฏรซึ่งไดรับเลือกตั้งเขามามากที่สุดเปนผูไดรับสิทธิใน การจัดตั้งรัฐบาล และทําหนาที่ในการบริหารประเทศ โดยมีฝายคานเปนผูคอยตรวจสอบการ  ทํางานของรัฐบาล สภาพการเมืองการปกครองของไทยนาจะดีขึ้นมากกวานี้ หลังจากทีกฎหมาย ่ รัฐธรรมนูญฉบับใหมที่รางขึนในป พ.ศ. 2540 ไดถูกนํามาใชในการปริหารและปกครองประเทศ ้ เพราะมีความชัดเจนในหลายดาน ดังทีสวนดุสิตโพลไดสารวจความคิดเห็นของประชาชนระหวาง ่ ํ พ.ศ. 2541 – 2543 เกี่ยวกับจุดเดนของรัฐธรรมนูญฉบับปจจุบันวา อันดับที่ 1 ใหสิทธิเสรี / ประชาธิปไตยกับประชาชนเพิ่มขึ้น 43.70% อันดับที่ 2 ประชาชนมีสวนรวมมากขึน 36.97% ้ อันดับที่ 3 มีการกระจายอํานาจสูทองถิ่นมากขึ้น 10.08% อันดับที่ 4 สามารถตรวจสอบความโปรงใสได 7.56% อันดับที่ 5 มีจุดมุงหมายชัดเจนดี 1.69% 2 แตปญหาตาง ๆ ที่เกิดขึ้นเกี่ยวกับการเมืองการปกครองยังมีปรากฏประจักษแกสายตา ประชาชนอยูเสมอ การชิงดีชิงเดนของพรรคการเมืองชวงหาเสียงเลือกตั้ง จนเปนเหตุใหเกิด ทําลายลางซึ่งกันและกันทั้งสองฝาย กอใหเกิดความเสียวหายทั้งแกชีวิตและทรัพยสิน เกิดการใส รายปายสีแกกนและกัน และการซื้อสิทธิ์ขายเสียงของพรรคการเมืองตาง ๆ ยังคงมีอยูเสมอคู ั สังคมไทย มีปญหาตาง ๆ เกิดขึนกับการเมืองการปกครองของไทยทุกยุคสมัย อาทิ เกิดปญหา ้ คอรัปชั่นและฉอราษฎรบังหลวงขึ้นในวงราชการ ทําใหบุคคลที่มีอาชีพเปนนักการเมืองมีฐานะ ร่ํารวยที่สุดในสังคม โดยเฉพาะเมื่อมีโอกาสเปนฝายรัฐบาลและมีตําแหนงหนาที่ ยอมมีชองทาง ในการกอบโกยหาผลประโยชนเปนอยางมาก จนถูกกลาวหาวามีฐานะร่ํารวยผิดปกติก็มีปากมาย จนทําใหมการฟองรองและเรียกรองใหมีการออกกฎหมายมาเพื่อตรวจสอบทรัพยสินของ ี นักการเมืองเลยทีเดียว และนักการเมืองขางฝายรัฐบาลนีถือวาเปนผูมีหนาที่ในการบริหารราชการ ้ แผนดินโดยตรง เมื่อมีตําแหนงหนาที่ ก็จะใชโอกาสที่ตนเองมีอํานาจหนาที่เพื่อแสวงหา ผลประโยชนใสตนและพวกพอง ทําใหฝายตรงขาม (ฝายคาน) ตองออกมาเรียกรองสิทธิ์ขอเปด การอภิปรายไมไววางใจ ซึ่งทั้งสองฝาย (ฝายคานและฝายรัฐบาล) ตางก็เคยสลับสับเปลี่ยนกันเขา มาบริหารบานเมืองดวยกันทังนัน และดูเหมือนวาทั้งสองฝาย ้ ้ เมื่อไดมีโอกาสเขามาทําหนาที่ บริหารบานเมือง ตางก็มุงเพื่อแสวงหาผลประโยชนใสตนและพวกพองเสมอมา โดยไมมีความ ละอายแกใจในการกระทําและไมคํานึงถึงผลประโยชนของประชาชนหรือประเทศชาติเปนที่ตั้ง นักการเมืองจึงกลายเปนอาชีพ ๆ หนึ่งที่คนหลาย ๆ อาชีพสนใจใฝฝนอยากจะเปน และคํากลาว ที่วา “การเมืองเปนเรื่องของผลประโยชน”เปนความจริงแทในสังคมไทยและในหมูชนที่เห็นแก ประโยชนสวนตนเปนทีตั้ง ่
  • 5.
    5 ____________________ 2 สวนดุสิตโพล. “คนไทยกับัฐธรรมนูญ” ในสายตา “ผูที่เกี่ยวของกับรัฐศาสตร”. . http://www.dusit.ac.th/new_ver7/dusitpoll/2542_100.html. 2543. ฉะนั้นจะเห็นไดวา สังคมไทยปจจุบันเปนสภาพสังคมที่กําลังเปลี่ยนแปลงอยางรวดเร็ว โดยมีระบบเศรษฐกิจเปนตัวชีนําในการพัฒนาประเทศ เศรษฐกิจของไทยโดยภาพรวมในปจจุบน ้ ั ไดเปลี่ยนจากเศรษฐกิจเกษตรกรรมโบราณมาเปนเศรษฐกิจธุรกิจการคา อุตสาหกรรม และเกตรก รรมที่ทันสมัยมากขึ้น รายไดของประเทศสวนใหญในปจจุบันมาจากภาคอุตสาหกรรม การคาและ บริการมากกวาภาคเกษตรกรรม การเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจที่คอนขางจะรวดเร็วในระยะเวลา ประมาณสิบกวาปมานี้ ไดทําใหระบบยอยอื่น ๆ ของสังคมปรับตัวตามไมทัน ไมวาจะเปนระบบ การศึกษา สาธารณสุข การเมืองการปกครอง หรือระบบความเชื่อทางศาสนาก็ตาม ดังจะเห็นได จากดานการศึกษาที่ยังไมอาจตอบสนองความตองการทางเศรษฐกิจไดในหลายประการ และ โดยเฉพาะอาชีพที่ตองการฝมือหรือความรูเฉพาะทาง อาทิ ชางกล ชางไฟฟา ชางอุตสาหกรรม รวมทั้งวิศวกรและบุคลากรทางการแพทย สาธารณสุขและอื่น ๆ ดานการสาธารณสุขแมวาจะ พัฒนาไปในหลาย ๆ ดาน แตก็ยังไมเพียงพอ ไมวาจะพิจารณาในแงของบุคลากรทางการแพทย พยาบาล เครื่องมือ เครื่องใช การใหบริการและสถานพยาบาลตาง ๆ โดยเฉพาะในชนบทหางไกล ทางดานการเมืองการปกครองยังอยูในภาวะสับสน  แมจะมุงเปลี่ยนไปในทิศทางของความเปน ประชาธิปไตยมากขึ้น แตแรงตานของกลุมอํานาจเกา (อนุรักษนิยม) ก็ยังมีอยูมาก พฤติกรรมของ นักการเมืองและพรรคการเมืองยังไมไดยึดถืออุดมการณทางการเมืองเทาที่ควร การยึดติดตัวบุคคล พวกพองและผลประโยชนเฉพาะหนายังมีอยูไมนอย ในเรื่องของความเชื่อและศาสนานั้นปรากฏ วา ผูคนในสังคมไทยไมคอยสนใจจึงทําใหหางเหินจากธรรมะมากขึน แตกลับไปยึดติดอยูกับเรื่อง  ้ ของโหราศาสตรและไสยศาสตรเพิ่มมากขึน มีคานิยมในการเสพบริโภควัตถุมากขึ้นเรื่อย ๆ คนใน ้ สังคมสวนใหญชอบยึดติดในความสนุกสนานชอบทําอะไรตามใจตนเอง ไมรกษากฎหมายของ ั บานเมือง ขาดระเบียบวินัยในการทําหนาทีการงานตาง ๆ จึงกอใหเกิดปญหาสังคมตามมามากมาย ่ แมวาเศรษฐกิจโดยรวมของประเทศจะดีขึ้นก็ตาม ดังที่ไดกลาวมาตั้งแตตน ถึงสภาพสังคม สภาพเศรษฐกิจ สภาพการเมือง และปญหาตาง ๆ ั ที่เกิดขึน จะเห็นไดอยางชัดเจนวา มีปญหานานาชนิดไดเกิดขึนในสังคมไทยซึ่งมีพุทธศาสนาเปน ้ ้ รากฐานเดิมของวิถีชีวิต แตเมื่อประมวลเปนปญหาหลัก ๆ แลว จะเห็นไดวา เปนเรื่องของปญหา ที่เกี่ยวกับการเบียดเบียนทําลายชีวิต ปญหาการลักขโมยการคอรัปชัน ปญหาการกระทําผิดลวง ่ ละเมิดทางเพศ ปญหาการโกหกหลอกลวง หรือปญหาการติดของมึนเมาอยางใดอยางหนึ่งจนถึง การเสพสิ่งเสพติดชนิดตาง ๆ ที่ทําใหเสียสติ จนกลายเปนปญหาที่ใหญที่สุดในสังคมไทยตลอดจน สังคมโลกดวย และปญหาทุกเรื่องในสังคมไทยทีตองขึ้นโรงขึนศาลและทําใหคนอืนมากมาย ่ ้ ่ พลอยเปนทุกขเดือดรอนไปดวยนั้น เปนสิ่งที่บงบอกใหเห็นถึงวิถีชีวิตและจิตใจของประชาชนใน สังคมดวยวา สังคมไทยกําลังตกอยูในภาวะที่เรียกวาขาดแคลนศีลธรรม เปนเพราะการผิดศีลขอ
  • 6.
    6 ใดขอหนึ่งในหาขอนี้ทั้งสิ้น เพราะคนในสังคมไทยรักษาเบญจศีลขอขั้นพื้นฐานไมไดจงเปน ึ ตนเงื่อนของปญหาอีกมากมายที่ตาม ๆ กันมา ผูเ ขียนเห็นวา การสมาทานและรักษาศีลนัน เปนเรื่องที่จําเปนและรีบดวนทีคนใน ้ ่ สังคมไทยจะตองตืนตัว ใหความสนใจ และเอาใจใสอยาบงจริงจังในการประพฤติตนใหเปนผูมีศีล ่ เพราะความจริงแลว เรื่องเบญจศีลนีเ้ ปนเรื่องที่อยูกบมนุษยชาติมานานเทาที่ประวัติศาสตรของ ั มนุษยจะยอนกลับไปได ทุก ๆ สังคมไมวาจะเจริญทางวัตถุมากหรือนอยก็ตาม จะมีกฎเกณฑการ ประพฤติอยูชุดหนึ่งที่จะใหคนในสังคมทําตาม กฏเกณฑเหลานั้นก็มักจะเปนศีลธรรมขึนพื้นฐานที่ ้ จะบอกคนไมใหเบียดเบียนทํารายหรือประหัดประหารชีวตของกันและกัน ไมใหพูดเท็จ ไมใหลก ิ ั ขโมย เปนตน นอกจากจะเปนเรื่องทีคอนขางเปนธรรมชาติวาคนเราไมควรทําในสิ่งที่ผิดเชนนั้น ่ แลว ผูมีปญญาในการครองชีวิตยังทราบดีวา ศีลธรรมนันจะเปนเหมือนเข็มและดายที่สามารถรอย ้ และสอยใหสมาชิกในสังคมนัน ๆ อยูกันอยางเปนสุขสงบและสันติ การเปลี่ยนแปลงของสังคม ้  การพัฒนาเทคโนโลยีที่รวดเร็ว การยึดติดในคุณคาของวัตถุมากจนเกินไป บวกกับความออนแอ ของสถาบันศาสนาทุกศาสนานั้น ไดทําใหสังคมโลกประสบกับความสับสนวุนวายในดาน ศีลธรรมเปนอยางมาก ในขณะที่คนสมัยกอนเห็นเรื่องการมีศีลธรรมเปนเรื่องธรรมชาติธรรมดา คนมากมายในสมัยนี้กลับไมสามารถเขาใจวาทําไมตนจึงตองรักษาศีล เพราะเขาเห็นตัวอยาง ของคนไมนอยที่ไมตองมีศีลธรรม ทํามาหาเลี้ยงชีพอยางคดโกง แตก็สามารถประสบความสําเร็จ ในชีวต มีเงินทองใชมากมาย มีขาทาสบริวาร และสถานะทางสังคมที่สูงสง ดวยระบบศีลธรรม ิ ในสังคมไทยทุกวันนี้ กําลังเสื่อมโทรมลงอยางนาใจหาย สิ่งที่เคยเปนเรื่องผิดศีลธรรมในอดีตกลับ กลายเปนเรื่องที่ยอมรับกันในปจจุบัน โดยเฉพาะปญหาที่กําลังเกิดขึ้นกับลูกหลานเยาวชนไทย เชน เรื่องการมีเพศสัมพันธกอนวัยอันควร หรือการใชชีวตอยูดวยกันกอนแตงงาน เปนตน ิ  มีผูที่ทํางานวิจัยที่เกี่ยวของกับเรื่องเบญจศีลนี้หลายทาน ดังนี้ อาภรณ พุกกะมาน, ชียพร วัชชาวุธ และ เกียรติ เปมกิตติ ทําการศึกษาเรื่อง “การศึกษาการสอนศีลเพื่อเสริมสรางพุทธจริยธรรมในสังคมไทย” ในป พ.ศ. 2528 นนทนา อังสุวรังษี ทําการศึกษาเรื่อง “การวิเคราะหเปรียบเทียบคานิยมละการ ปฏิบัติเกี่ยวกับเบญจศีลของชาวพุทธในสังคมเมมืองและชนบท ที่อยูในและนอกโครงการแผนดิน ธรรมแผนดินทอง: ศึกษาเฉพาะกรณีหมูบานในอําเภอโกรกพระ จังหวัดนครสวรรค” ในป พ.ศ. 2533 พระมหาวรานนท ฐิตานนฺโท (นวลคํา) ทําการศึกษาเรื่อง “ความสัมพันธระหวางศีล ๕ และสันติภาพในสังคม: การศึกษาเชิงวิเคราะห” ในป พ.ศ. 2545 พระมหาทวี ฐานวโร (ออนปสสา) ทําการศึกษาเรื่อง “ปาณาติบาตกับปญหาจริยธรรมใน พุทธปรัชญา” ในป พ.ศ. 2534 พระมหาปญญา ชยปฺโญ (ดาบพลหาร) ทําการศึกษาเรื่อง “กาเมสุมิจฉาจารกับปญหา จริยธรรมในสังคมปจจุบัน” ในป พ.ศ. 2536
  • 7.
    7 พระมหาอํานวย ญาณสํวโร (พินดอน) ทําการศึกษาเรื่อง “การศึกษาเรื่องผลกระทบจาก การลวงละเมิดศีลขอที่ 5 ที่มีตอสังคมไทย” ในป พ.ศ. 2542 แมจะมีผูทํางานวิจยในเรื่องของศีลธรรมนี้หลายทานก็ตาม แตผูเขียนก็มีทรรศนะในเรื่อง ั การสรางความเขาใจเกี่ยวกับเรื่องเบญจศีลนี้พอสมควร จึงไดเสนอกลวิธีการตาง ๆ ที่จะทําใหชาว พุทธซึ่งเปนประชากรสวนใหญของประเทศ ไดมองเห็นความสําคัญและมีความรูความเขาใจใน  เรื่องเบญจศีลอยางถูกตอง จะไดปฏิบัติตนตามหลักเบญจศีลไดอยางเหมาะสมและถูกตองดวย และผูเขียนเห็นวาการประพฤติตนตามหลักเบญจศีลนี้มความสําคัญอยางยิ่งสําหรับคนทุกคน หาก ี คนเราสามารถสมาทานและรักษาเบญจศีลเพียงหาขอนี้ได เบญจศีลที่ทุกคนประพฤติดีแลว จะ สามารถควบคุมพฤติกรรมตาง ๆ ทางกายและทางวาจา ไมใหกอปญหาความเดือดรอนขึนทั้งแก ้ ตนเองและผูอื่น รวมถึงสังคมดวย อันจักสงผลใหสังคมไทยและสังคมโลกโดยทัวไป เกิดสันติ ่ สุขขึ้นอยางแนนอน ผูเขียนจะทําการศึกษาจากเอกสาร โดยการคนควาขอมูลที่เกี่ยวกับเบญจศีล จาก พระไตรปฎก อรรถกถา และหนังสือหรือเอกสารอื่น ๆ ที่เกี่ยวของ หลังจากนั้นจะทําการ วิเคราะหขอมูลโดยชีใหเห็นความสําคัญ โทษการขาดเบญจศีลและ ประโยชนจากการปฏิบัตาม ้ เบญจศีล พรอมทั้งเสนอกลวิธีตาง ๆ ในการปฏิบัติตนใหเปนผูมีศีลธรรมในจิตใจและในวิถีชีวต ิ จริงของชาวไทยชาวพุทธ
  • 8.
    8 บทที่ 2 แนวการสอนเบญจศีลของพระพุทธเจาในสมัยพุทธกาล 2.1 องคประกอบและปจจัยที่ทําใหเกิดการสอนเบญจศีล จากการศึกษาประวัติศาสตรพระพุทธศาสนาทําใหทราบวา พระพุทธศาสนานั้นเกิดขึ้น ทามกลางความเชื่ออันหลากหลาย มีเจาลัทธิ นักคิด บัณฑิต ฤาษี ปริพาชก ดาบส อเจลก นักบวช ฯลฯ เกิดขึนมากมาย ณ ดินแดนที่มีชื่อวา “ชมพูทวีป” และพระพุทธศาสนานั้นก็เกิดขึน ้ ้ โดยตรงจากการคนพบความจริงดวยความสามารถ (ตรัสรู) ของพระอรหังสัมมาสัมพุทธเจาเอง เมื่อคืนวันเพ็ญเดือนวิสาขะ กอนพระพุทธศักราช 45 ป ณ โคนตนศรีมหาโพธิ์ ตําบลอุรุเวลา เสนานิคม แควนมคธ หลังจากตรัสรูแลว พระพุทธองคทรงพิจารณาใครครวญในธรรมที่พระองค ตรัสรูโดยใชเวลาถึง 7 สัปดาห (49 วัน) ทรงดําริวา พระธรรมที่พระองคตรัสรูนั้น เปนธรรมที่ สุขุมลุมลึก ยากยิ่งนักที่ชนผูมีกเิ ลสทั้งหลายจะเขาใจ แตดวยอาศัยพระมหากรุณาธิคณ ที่พระุ พุทธองคมีอยางยิ่งใหญ ทําใหทรงตัดสินพระทัยที่จะแสดงธรรมเพื่อโปรดสรรพสัตวในเวลาตอมา เมื่อพระพุทธศาสนาเกิดขึ้นแลว พระพุทธเจาก็ไดเสด็จไปในสถานที่ตาง ๆ เพื่อประกาศศาสนา การแสดงธรรมของพระพุทธองคแตละครั้งไดผลมาก ผูฟงไดดวงตาเห็นธรรมเปนพระอริยบุคคล กันมากมาย อีกทั้งผูมีศรัทธาปสาทะเลื่อมใส ถึงกับบวชเปนภิกษุก็มีไมนอย และมีจํานวนมากขึน ้ ตามลําดับ ตอมาเมื่อพระพุทธเจาทรงไดพระสาวกระดับพระอรหันต 60 รูป ก็ทรงสงออกไป ประกาศพระศาสนา ดังปฐมวาจาที่พระพุทธองคทรงตรัสแกพระสาวกรุนแรกเพื่อไปเผยแผพระ ศาสนาในพรรษาแรกแหงพุทธกิจวา ดูกอนภิกษุทั้งหลาย เราพนแลวจากบวงทั้งปวง ทั้งทีเ่ ปนของทิพย ทั้งที่เปนมนุษย แมพวกเธอก็พนแลวจากบวงทั้งปวง ทั้งที่เปนของทิพย ทั้งที่เปนของมนุษย พวกเธอจงเที่ยวจาริก เพื่อประโยชนและความสุขแกชนหมูมาก เพื่ออนุเคราะหโลก เพื่อประโยชนเกื้อกูลและความสุขแกทวยเทพและมนุษย พวกเธออยาไดไปรวมทาง เดียวกันสองรูป จงแสดงธรรมงามในเบื้องตน งามในทามกลาง งามในที่สุด จงประกาศพรหมจรรยพรอมทั้งอรรถทั้งพยัญชนะครบบริบูรณบริสุทธิ์ สัตวทั้งหลาย จําพวกที่มีธุลีคือกิเลสในจักษุนอย มีอยู เพราะไมไดฟงธรรมยอมเสื่อม ผูรูทั่วถึง ธรรม จักมี ดูกอนภิกษุทั้งหลาย แมเราก็จกไป ยังตําบลอุรุเวลาเสนานิคม ั เพื่อแสดงธรรม.3 ตลอดระยะเวลาถึง 45 พรรษาที่พระสัมมาสัมพุทธเจาทรงบําเพ็ญพุทธกิจในแตละวันซึ่งมี 5 อยาง คือ 1. ปุพฺพณฺเห ปณฺฑปาตฺจ เวลาเชาเสด็จบิณฑบาต 2. สายณฺเห ธมฺมเทสนํ เวลา
  • 9.
    9 ____________________ 3 วิ. ม. 4 / 32 /72. เย็นทรงแสดงธรรม 3. ปโทเส ภิกฺขุโอวาทํ เวลาค่ําประทานโอวาทแกเหลาภิกษุ 4. อฑฺฒรตฺเต เทวปฺหนํ เที่ยงคืนทรงตอบปญหาเทวดา 5. ปจฺจุสฺเสว คเต กาเล ภพฺพาภพฺเพ วิโลกนํ จวนสวางทรงตรวจพิจารณาสัตวที่สามารถและที่ยังไม สามารถบรรลุธรรมอันควรจะเสด็จไปโปรดหรือไม 4 ในพุทธกิจประจําวัน 5 อยาง ของพระพุทธองคที่ทรงบําเพ็ญอยูเสมอนั้น ยอมจะเปน องคประกอบอันสําคัญที่ทําใหพระพุทธองคทรงสั่งสอนไดเปนอยางดี และดวยพุทธจริยาในการสั่ง สอนเวไนยสัตว คือทรงบําเพ็ญประโยชนแกโลก ทรงบําเพ็ญประโยชนแกญาติ ทรงบําเพ็ญ ประโยชนทกประการในฐานะของพระพุทธเจา5 ุ ดวยพระมหากรุณาคุณอันยิ่งใหญ ทั้งใน พรรษากาล และนอกพรรษากาล ไมวาระยะทางจะใกลหรือไกลเพียงไร พระองคมิไดทรง คํานึงถึงความเหน็ดเหนื่อยหรือยากลําบากแตประการใด นับตั้งแตตรัสรู ตราบจนกระทั่งวัน สุดทายแหงการเสด็จดับขันธปรินิพพาน ดังเชนในพรรษาแรกแหงการประกาศพระศาสนา มี เรื่องราวของบุคคลและเหตุการณที่เกียวกับการเผยแผพระธรรมคําสอนของพระพุทธองคเกิดขึ้น ่ มากมาย บุคคลที่เสด็จไปโปรดนัน สวนใหญไดรับประโยชนจากการสั่งสอนของพระพุทธองค ้ ทั้งสิ้น คือไดบรรลุเปนพระอริยบุคคลโดยขันต่ําสุดเปนพระโสดาบัน จนกระทั่งไดบรรลุเปนพระ ้ อริยบุคคลขันสูงสุดคือเปนพระอรหันต อาทิ ปญจวัคคีย, ยสกุลบุตรและสหายผูเปนบริวารของ ้ ทาน 54 , ภัททวัคคีย 30, ปุราณชฏิล 1,000, บิดามารดาและอดีตกรรยาของพระยสะ, พระ เจาพิมพิสารพรอมเหลาราชบริพาร, อุปติสสะและโกลิตะ (พระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะ), ปปผลิมาณพ (พระมหากัสสปะ), กาฬุทายีอํามาตย, พระนามปชาบดีโคตมี, พระเจาสุทโธทนะ, พระนางยโสธราและพระราหุลกุมาร พรอมดวยพระราชวงศและขาราชบริพารอีกมากมาย เพราะ อาศัยความอนุเคราะหที่ทรงมีพระเมตตาตอสัตวโลก พระองคทรงพิจารณาเห็นวา บุคคลในโลกนี้ มีพื้นฐานความรูความเขาใจแหงสติปญญาที่แตกตางกัน บุคคลผูมีสติปญาและอุปนิสัยที่เคยสั่งสม มาในอดีตที่พอจะแนะนําสังสอนและเขาใจในธรรมของพระองคไดนนยังมีอยู ซึ่งมีหลักฐานที่พระ ่ ั้ พุทธองคตรัสไวเกี่ยวกับประเภทบุคคลที่มีปรากฏในโลกนีวามี 4 ประเภท คือ ้ ดูกรภิกษุทั้งหลาย บุคคล 4 จําพวกนี้ มีปรากฏอยูในโลก 4 จําพวกเปนไฉน คือ บุคคลผูฉลาดผูกไมฉลาดแก 1 ฉลาดแกไมฉลาดผูก 1 ฉลาดทั้งผูกฉลาดทั้งแก 1 ไมฉลาดทั้งผูกไมฉลาดทั้งแก 1 ดูกรภิกษุทั้งหลายบุคคล 4 จําพวกนี้แล มีปรากฏอยูในโลก ฯ ดูกรภิกษุทั้งหลาย บุคคล 4 จําพวกนี้ มีปรากฏอยูในโลก 4 จําพวกเปนไฉน คือ อุคฆฏิตัญู ผูอาจรูธรรมแตพอทานยกหัวขอขึ้นแสดง 1 วิปจิตัญู ผูอาจรูธรรมตอเมื่อทานอธิบายความแหงหัวขอนัน 1 ้ ____________________
  • 10.
    10 4 พระเทพเวที (ประยุทธ ปยุตฺโต). พจนานุกรมพุทธศาสตรฉบับประมวลศัพท . พิมพครั้งที่ 6, 5,๐๐๐ เลม (กรุงเทพฯ: โรงพิมพมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, 2533), น. 189-190. 5 เรื่องเดียวกัน, น. 191. เนยยะผูพอแนะนําได ปทปรมะ ผูมีบทเปนอยางยิ่ง 1 ดูกรภิกษุทั้งหลาย บุคคล 4 จําพวกนี้แลมีปรากฏอยูในโลก ฯ 6 บุคคลแตละประเภทที่มีระดับสติปญญาความสามารถแตกตางกันเหลานี้ พระสัมมาสัม พุทธเจาเมื่อจะเสด็จไปสั่งสอน พระองคยังทรงคํานึงถึงจริยา คือความประพฤติ หรือ จริต อัน เปนสิ่งที่บุคคลผูมีความประพฤติอยางนั้น ๆ กอนแลว จึงตรัสพระธรรมเทศนาเพื่อใหเหมาะสมกับ อัธยาศัยของบุคคลนั้น เกี่ยวกับจริตนี้ พระพรหมคุณาภรณ (ป.อ. ปยุตฺโต) ไดใหความหมายไววา ความประพฤติ, พืนนิสัย หรือพื้นเพแหงจิตของคนทั้งหลายที่หนักไปดานใดดานหนึ่ง แตกตางกัน ้ ไปมี 6 ประเภทคือ 1.ราคจริต ผูมราคะเปนความประพฤติปกติ (หนักไปทางรักสวยรักงามมักติดใจ) ี 2. โทสจริต ผูมีโทสะเปนความประพฤติปกติ (หนักไปทางใจรอนขี้หงุดหงิด) 3. โมหจริต ผูมีโมหะเปนความประพฤติปกติ (หนักไปทางเหงาซึม งมงาย) 4. สัทธาจริต ผูมีศรัทธาเปนความประพฤติปกติ (หนักไปทางนอมใจเชื่อ) 5. พุทธิจริต ผูมีความรูเปนความประพฤติปกติ (หนักไปทางคิดพิจารณา) 6. วิตกจริต ผูมีวตกเปนความประพฤติปกติ (หนักไปทางคิดจับจด ฟุงซาน) 7 ิ เพราะอาศัยพระมหากรุณาธิคุณ พระสัมมาสัมพุทธเจาจึงไดเสด็จออกประกาศศาสนา โปรดสรรพสัตว ทําใหพระคุณ 2 อยางแรก คือ พระปญญาคุณ และ พระวิสุทธิคุณเปนที่ปรากฏ และเปนประโยชนแกชาวโลกอยางแทจริง พระองคเสด็จไปชวยเหลือแนะนําสั่งสอนมนุษยทั้งที่ เปนรายบุคคลและกลุมชน โดยไมเห็นแกความเหนื่อยยากลําบากของพระองคเลย ดังที่ พระพรหมคุณาภรณ กลาววา ไวในพุทธคุณ 3 นี้ ขอที่เปนหลักและกลาวถึงทั่วไปในคัมภีรตาง ๆ มี 2 คือ ปญญาและกรุณา สวนวิสุทธิ เปนพระคุณเนื่องอยูในพระปญญาอยูแลว เพราะเปนผลเกิด เองจากการตรัสรู คัมภีรทั้งหลายจึงไมแบงไวเปนขอหนึ่งตางหาก 8 และพระมหากรุณาธิคณของ ุ พระพุทธเจาทีพระองคทรงอนุเคราะหชาวโลกนั้น แสดงออกในพุทธกิจประจําวันทีกลาวขางตน ่ ่ เหตุดังที่กลาวมาแลวนีจึงนับวาเปนองคประกอบและปจจัยที่มีความสําคัญยิ่งที่ทําใหพระพุทธองค ้ ทรงสั่งสอนธรรม 2.2 วิธีการสอนและลักษณะของผูฟงการสอน วิธีการสอน ____________________ 6 องฺ. จตุกฺก. 13 / 132-133 / 135.
  • 11.
    11 7 พระเทพเวที (ป.อ. ปยุตฺโต). พจนานุกรมพุทธศาสตร ฉบับประมวลศัพท. พิมพครั้งที่ 6, 5,000 เลม (กรุงเทพฯ: โรงพิมพมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, 2533), น. 39. 8 พระธรรมปฏก (ป.อ. ปยุตฺโต). พจนานุกรมพุทธศาสตร ฉบับประมวลธรรม. พิมพครั้งที่ 8, 10,000 เลม (กรุงเทพฯ: โรงพิมพมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, 2538), น. 264. สําหรับวิธีการสอนนั้น มีผูรูไดคนควาและรวบรวมไวมากมาย ซึ่งผูเขียนจะไดกลาวถึงใน บางเรื่องที่เกี่ยวของและเห็นวามีความสําคัญทีควรนํามาประกอบในงานเขียนนี้เทานั้น ซึ่งเมื่อจะ ่ กลาวถึงตนแบบแหงวิธีการสอนนั้น ยอมเปนการสมควรอยางยิ่งที่จะตองเอยถึงบุคคลผูเปน ตนแบบแหงวิธีการสอนโดยตรง นันคือ “องคพระบรมศาสดา หรือ พระบรมครู” ซึ่งเปนอีกพระ ่ นามหนึ่งของพระพุทธเจา ที่มหาชนไดใหสมัญญานามแกพระองค และเปนที่ปรากฏแกชน ทั้งหลายโดยทั่วไป ซึ่งหมายถึง ศาสดาหรือ ครูผูเยี่ยมยอดในการสอน เปนศาสดาที่ประเสริฐยิ่ง กวาศาสดาใด ๆ ในโลก พระองคสามารถฝกสอนไดทั้งมนุษยและเทวดา ดังมีปรากฏในบท พุทธคุณตอนหนึ่งวา “อนุตฺตโร ปุรุสทมฺมสารถิ ” เปนสารถีฝกบุรุษที่ฝกได ไมมีใครยิ่งกวา “สตฺ  ถา เทวมนุสฺสานํ”เปนศาสดาของเทวดาและมนุษยทั้งหลาย 9 ความสามารถเฉพาะของพระองค ยอมเปนที่ประจักษเหลาพุทธบริษัททั้งหลายเปนอยางดี และเปนคุณสมบัติที่สําคัญยิ่งที่บคคลผูเปน ุ ศาสดาเชนพระองคจะทรงใชเพือการสั่งสอนผูอื่น ่ เกี่ยวกับวิธีการสอนของพระบรมศาสดานัน ้ มีมากมายหลายวิธีที่พระองคทรงเลือกใช ทั้งนี้พระองคจะทรงพิจารณาถึงปจจัยหลาย ๆ ดานวา มีความเหมาะสมหรือไมที่จะทรงใชวิธีการ นั้น ๆ ในการสั่งสอน โดยที่พระองคจะทรงคํานึงถึงพืนฐานของผูฟงธรรมเปนอยางมาก ไมวา ้ บุคคล ๆ นั้นจะมาจากชนชั้นวรรณะใดก็ตาม เมื่อเปนบุคคลที่พระองคจะทรงโปรดแลว พระองค จะใหความสําคัญกับบุคคลผูนั้นเสมอเหมือนกันหมด และเนื่องจากผูฟงธรรมมีพื้น ฐานความรูที่แตกตางกัน พระพุทธเจาจึงทรงใชวิธการสอนที่หลากหลาย ซึ่งในงานเขียนนี้ จะ ี สรุปมาใหเห็นพอเปนตัวอยางประกอบถึงวิธีการสอนที่พระพุทธองทรงเลือกพิจารณาในการสั่ง สอนเวไนยสัตว คือ 1. ภูมิหลังหรือพื้นเพของผูฟง ไดแก วรรณะ การศึกษา และอาชีพ เชน เมื่อพระพุทธเจาตรัสรู ใหม ๆ พระองคเสด็จไปสอนปญจวัคคีย ซึ่งเปนชนวรรณะพราหมณ และออกบวชเพื่อแสวงหา ทางพนทุกข โดยที่พระองคไดตรัสถึงมัชฌิมาปฏิปทา อันเปนทางสายกลาง ไดแกอริยมรรคมีองค 8 และญาณทัสสนะ ซึ่งเปนหลักธรรมสําคัญทางพระพุทธศาสนา และมิใชสิ่งที่จะเขาใจได โดยงายสําหรับชนทั่วไป เพราะตองอาศัยสติปญญา และบุญบารมีที่ไดสั่งสมแตอดีตจึงจะสามารถ เขาใจและรูแจงได 10 หรือในครั้งหนึ่งที่พระพุทธองคถูกอักโกสพราหมณ ซึ่งยังเปนผูครองเรือน  อยู ไดบริภาษ (การดา) พระองคดวยความโกรธ และพระองคไดทําใหอักโกสพราหมณ  ตระหนักไดดวยตนเองวา การบริภาษพระองคนั้นไมมีประโยชน โดยทรงใชวิธีอุปมาถามถึงการ  เตรียมอาหารตอนรับแขกผูมาเยือน เมื่อแขกไมรับอาหารนั้น อาหารยอมตกเปนของเจาของบาน ดังเดิม 11
  • 12.
    12 ____________________ 9 พระเทพเวที (ป.อ. ปยุตฺโต). พจนานุกรมพุทธศาสตร ฉบับประมวลศัพท. พิมพครั้งที่ 6, 5,000 เลม (กรุงเทพฯ: โรงพิมพมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, 2533), น. 191. 10 วิ. ม. 4 / 12 – 17 / 41 – 48. 11 ม. ม. 2 / 631 – 632 / 322 – 323. 2. ปญหาของผูฟงธรรม เปนสิ่งที่พระพุทธองคทรงพิจารณาถึงประการตอมา ซึ่งหมายถึงปญหา ดานความคิดและปญหาในชีวิตประจําวัน ปญหาดานความคิดนัน พระพุทธองคสามารถรูไดดวย ้ เจโตปริยายญาณ พระพุทธเจาจะทรงถามความเขาใจพื้นฐานของผูฟงที่เกี่ยวของ เพื่อนําไปสูความ เขาใจในเรื่องนัน เชน ในการสอนปญจวัคคียเรื่องความไมยึดมั่นถือมั่น พระพุทธองคทรงใช ้ คําถามกระตุนใหปญจวัคคียไดคนพบขอสรุปดวยตนเอง ดังที่ปรากฏในอนัตตลักขณสูตร ตอนหนึ่ง  วา พ : รูปเที่ยงหรือไมเที่ยง ป : ไมเที่ยงพระพุทธเจาขา พ : ก็เมื่อสิ่งใดไมเที่ยง สิ่งนั้นเปนทุกขหรือเปนสุขเลา ป : เปนทุกขพระพุทธเจาขา พ : ก็สิ่งใดไมเที่ยง เปนทุกข มีความแปรปรวนเปนธรรมดา ควรหรือจะตามเห็นสิ่งนัน ้ วา นั่นของเรา นั่นเปนเรา นันเปนตนของเรา ่ ป : ไมควรเลย พระพุทธเจาขา 12 จากคําถามเหลานี้ ในที่สุดปญจวัคคียก็ไดขอสรุปใหตนเองวา ไมควรยึดมันถือมั่นในรูป  ่ จะเห็นไดวา พระพุทธเจาทรงถามใหปญจวัคคียใหเหตุผลทีละขั้นตอน และทรงถามตอไปถึง  เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ทายที่สุดจึงทรงสรุปวา อริยสาวก ยอมเบื่อหนายในรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ เมื่อเบื่อหนายจึงสิ้นกําหนัด และหลุดพนไดในที่สุด ในกรณีที่ผูฟงประสบปญหาชีวิต พระพุทธเจาจะทรงพิจารณาถึงสภาพจิตใจของบุคคลผู นั้นกอน หลังจากนันจะทรงใชวิธีที่เหมาะสมแกสถานการณ เชน เมื่อนางกีสาโคตมี เศราโศก ้ เสียใจอยางมาก เพราะบุตรของนางเสียชีวิต และไดกราบทูลพระพุทธเจาขอใหชวยชีวิตบุตรของ นาง ซึ่งในสภาวการณเชนนี้ผูฟงยอมไมมีความพรอมที่จะฟงธรรมแนนอน พระพุทธองคจึงทรงใหนาง ไปหาเมล็ดพันธุผักกาดจากบานที่ไมมีคนตายมาใหไดกอน แลวพระองคจะทรงชวย ดวยวิธีนี้ นางจึงไดเรียนรูดวยตนเองวา ความตายเปนเรื่องธรรมดา ซึ่งทุกคนตองประสบ 13 หรือตัวอยาง  เรื่องของยสกุลบุตรซึ่งเกิดเบื่อหนายชีวตการครองเรือน พระพุทธเจาทรงแนะนํายสกุลบุตรวา ชีวิต ิ นักบวชไมมความวุนวาย ไมมีปญหา และทรงสั่งสอนธรรมจนยสกุลบุตรบรรลุธรรม ครั้นคหบดี ี
  • 13.
    13 ผูเปนบิดาออกตามหายสกุลบุตร พระพุทธเจาก็ทรงแสดงธรรมใหคหบดีฟง จนเกิดความเลื่อมใส ในพระธรรมกอนแลวจึงตรัสถามบิดาของยสกุลบุตร ดังมีเนื้อความวา พ : ดูกรคหบดี ทานจะสําคัญความขอนันเปนไฉน ยสกุลบุตรไดเห็นธรรมดวย ้ ญาณทัสสนะเพียงเสขภูมิเหมือนทาน เมื่อเธอพิจารณาภูมิธรรม ตามที่ตน ไดเห็นแลว ไดรูแจงแลว จิตพนแลวจากอาสวะทั้งหลาย เพราะไมถือมั่น ดูกรคหบดี ยสกุลบุตรควร หรือ เพื่อจะกลับเปนคฤหัสถ บริโภคกาม เหมือนเปนคฤหัสถ ครั้งกอน ____________________ 12 วิ. ม. 4 / 21 / 53. 13 ขุ. อ. 9 / 33 / 604. ค. ขอนั้นไมควรเลยพระพุทธเจาขา. พ : ดูกรคหบดี ยสกุลบุตรไดเห็นธรรมดวย ญาณทัสสนะเพียงเสขภูมิเหมือนทาน เมื่อเธอพิจารณา ภูมิธรรมตามที่ตนไดเห็นแลว ไดรูแจงแลว จิตพนแลว จากอาสวะทั้งหลาย เพราะไมถือมั่น ดูกรคหบดี ยสกุลบุตร ไม ควรจะกลับเปนคฤหัสถ บริโภคกามเหมือนเปนคฤหัสถครั้งกอน. ค : การที่จต ิ ของยสกุลบุตรพนจากอาสวะทั้งหลาย เพราะไมถือมั่นนั้น เปนลาภของยสกุลบุตร ยสกุลบุตรไดดีแลวพระพุทธเจาขา ขอพระผูมีพระภาค มียสกุลบุตร เปนปจฉาสมณะ จงทรงรับภัตตาหารของขาพระพุทธเจา เพื่อเสวยในวันนี้เถิดพระพุทธเจาขา 14 จะเห็นไดวา วิธีสอนของพระพุทธเจาที่ทรงใชกับยสกุลบุตร ตางจากวิธีที่ทรงใชกับบิดา ของยสกุลบุต เพราะยสกุลบุตร เกิดความเบื่อหนายในชีวตการครองเรือนอยูแลว การเสนอ ิ ทางเลือก ในการดําเนินชีวต ที่แตกตางออกไปจากเดิม จึงสามารถทําใหยสกุลบุตรสนใจได สวน ิ บิดาของยสกุลบุตร เมื่อมาเฝาพระพุทธเจานั้น ยังไมไดเห็นทุกขของการครองเรือน และยังไมได ศรัทธาในพระศาสนา หากพระพุทธเจาทรงถามวาผูที่เขาใจธรรมแลว ควรกลับไปครองเรือนอีก หรือไม บิดาของยสกุลบุตร ก็จะยังไมเขาใจสภาพจิตของผูที่เขาใจธรรม พระพุทธเจาจึงทรงสอน จนคหบดีนั้น เขาใจธรรมกอน แลวจึงตรัสถาม เพราะพระพุทธองคทรงคํานึงพืนฐานของผูฟงเปน ้ สําคัญ แลวทรงเลือกใชคําถามที่เหมาะสมกับผูฟง และสรุปเนื้อหาจากคําตอบของผูฟงนันเอง   ่ ความเปนพระบรมศาสดาขององคสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจา ยอมเปนสวนประกอบที่ สําคัญที่จะทําใหเกิดคุณลักษณะของผูสอนอยางพระองค ซึ่งเรียกวาองคคุณแหงกัลยาณมิตรที่มใน ี พระองคอยางสมบูรณ และยังถือเปนแนวทางการประพฤติปฏิบติไดเปนอยางดีเยี่ยมแกบุคคลผูเปน ั ครูสอนทั้งหลาย ดังทีพระพรหมคุณาภรณไดใหคําอธิบายไววา ่ “องคคุณของกัลยามิตร” คุณสมบัติของมิตรดีหรือมิตรแท คือทานที่คบหรือเขาหาแลวจะเปนเหตุใหเกิดความดีงามและ ความเจริญ มี 7 ประการดวยกันคือ 1. ปโย (นารักในฐานเปนที่สบายใจและสนิทสนม ชวนใหอยากเขาไปปรึกษาไตถาม) 2. ครุ (นาเคารพ ในฐานประพฤติสมควรแกฐานะ ใหเกิดความรูสึกอบอุนใจ เปนที่พึงได ละปลอดภัย)
  • 14.
    14 3. ภาวนีโย (นาเจริญใจ หรือนายกยอง ในฐานทรงคุณคือความรูและภูมิปญญาแท  จริง ทั้งเปนผูฝกอบรมและปรับปรุงตนอยูเสมอ ควรเอาอยาง ทําใหระลึกและเอยอาง  ดวยซาบซึ้งภูมิใจ) 4. วตฺตา จ (รูจักพูดใหไดผล รูจกชี้แจงใหเขาใจ รูวาเมื่อไรควรพูดอะไรอยางไร  ั  คอยใหคําแนะนําวากลาวตักเตือน เปนที่ปรึกษาที่ด) ี 5. วจนกฺขโม (อดทนตอถอยคํา คือ พรอมที่จะรับฟงคําปรึกษาซึกถามคําเสนอแนะ วิพากษวิจารณ อดทน ฟงไดไมเบื่อ ไมฉุนเฉียว) ____________________ 14 วิ. ม. 4 / 28 69 . 6. คมฺภีรฺจ กถํ กตฺตา (แถลงเรื่องล้ําลึกได สามารถอธิบายเรื่องยุงยาซับซอนให เขาใจ และใหเรียนรูเรื่องราวที่ลกซึ้งยิ่งขึ้นไป) ึ 7. โน จฏฐาเน นิโยชเย (ไมชกนําในอฐาน คือ ไมแนะนําในเรื่องเหลวไหล หรือชัก ั จูงไปในทางเสื่อมเสีย) 15 และในการแสดงธรรมของพระพุทธองคทกครั้ง พระองคจะทรงมีลีลาการสอน หรือพุทธ ุ ลีลาในการสอนเสมอ ดังทีพระพรหมคุณาภรณไดอธิบายความไววา การสอนของพระพุทธเจาแต ่ ละครั้ง แมที่เปนเพียงธรรมิกถา หรือการสนทนาทัวไป ซึ่งมีใชคราวที่มความมุงหมายเฉพาะพิเศษ ่ ี ก็จะดําเนินไปอยางสําเร็จผลดี โดยมีองคประกอบที่เปนคุณลักษณะ 4 ประการ คือ 1. สันทัสสนา(ชี้แจงใหชัด คือ จะสอนอะไร ก็ชี้แจงจําแนกแยกแยะอธิบาย และ แสดง เหตุผลใหชัดเจน จนผูฟงเขาใจแจมแจงเห็นจริงเห็นจัง ดั่งจูงมือไปดูเห็นกับตา 2. สมาทปนา ชวนใหอยากใหรับเอาไปปฏิบัติ คือ สิ่งใดควรปฏิบัติหรือหัดทํา ก็แนะนําหรือบรรยายใหซาบซึ้งในคุณคา มองเห็นความสําคัญที่จะตองฝกฝนบําเพ็ญ จนใจ ยอมรับ อยากลงมือทํา หรือนําไปปฏิบัติ 3. สมุตเตชนาเราใจใหอาจหาญแกลวกลา คือ ปลุกเราใจใหกระตือรือรนเกิดความ อุตสาหะ มีกําลังใจแข็.ขัน มั่นใจทีจะทําใหสําเร็จจงได สูงาน ไมหวันระยอไมกลัว ่ ่ เหนื่อย ไมกลัวยาก 4. สัมปหังสนา ปลอยชโลมใจใหสดชื่นราเริง คือ บํารุงจิตใหแชมชืนเบิกบาน ่ โดยชี้ใหเห็นผลดีหรือคุณประโยชนที่จะไดรับและทางที่จะกาวหนา บรรลุผลสําเร็จยิ่ง ขึ้นไป ทําใหผูฟงมีความหวังและราเริงใจ 16 ลักษณะของผูฟงการสอน ดังไดกลาวมาแลวขางตนถึงองคประกอบและปจจัยที่ทําใหเกิดการสอนวา พระสัมมาสัม พุทธเจาเมื่อพระองคจะทรงสั่งสอนใคร พระองคจะทรงรูและคํานึงถึงความแตกตางระหวางบุคคล  เชน ทรงคํานึงถึงจริตของบุคคล และทรงรูระดับความสามารถของบุคคล อยางที่พระองคไดทรง พิจารณากอนเสด็จออกประกาศพระศาสนาวา
  • 15.
    15 ““เหลาสัตวที่มีธุลีในดวงตานอยก็มี ที่มีกิเลสในดวงตามากก็มี ที่มีอินทรียแกกลาก็มี ที่ มีอินทรียออนก็มี ที่มีอาการดีก็มี มีอาการทรามก็มี ที่จะสอนใหรูไดงายก็มี ที่จะสอนให รูไดยากก็มี บางพวกที่ตระหนักถึงโทษภัยในปรโลกอยูก็มี ดังนี้ อุปมาเหมือนดังในกอ  อุบล กอประทุม หรือกอบุณฑริก” 17 ____________________ 15 พระธรรมปฏก (ป.อ. ปยุตฺโต). พจนานุกรมพุทธศาสตร ฉบับประมวลธรรม. พิมพครั้งที่ 8, 10,000 เลม (กรุงเทพฯ: โรงพิมพมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, 2538), น. 238. 16 เรื่องเดียวกัน, น. 158. 17 วิ. ม. 4 / 9 / 32. นอกจากพระองคจะทรงคํานึงถึงความแตกตางระหวางบุคคลแลว ยังทรงคํานึงถึงความ พรอมและความสุกงอม ความแกรอบแหงอินทรียหรือญาณ ของผูฟงแตละบุคคลเปนราย ๆ ไป ดังเรื่องพระราหุลเปนตัวอยาง ทีคราวหนึ่งพระพุทธองคทรงคอยพิจารณาถึงความสุกงอมแหง ่ อุปนิสัยของพระราหุล ทรงประทับหลีกเรนในที่สงัด ทรงดําริวา “ธรรมเครื่องบมวิมุตติของ ราหุลสุก-งอมดีแลว ถากระไรเราพึงชวยชักนําเธอใน การกําจัดอาสวะใหยิ่งขึนไปอีก” 18้ อีกเรื่องหนึ่งที่ยกมาประกอบใหเห็นเปนตัวอยางคือ เมื่อคราวประทับอยู 2 พระองค กับพระเมฆิยะ ณ จาลิกบรรพต พระเมฆิยะทูลลาไป บิณฑบาตในหมูบานชันตุคามในระหวางทางกลับจากบิณฑบาตมาถึงฝงลําน้ํากิมกาฬา ิ ทานไดเห็นสถานที่ในปาอัมพวันนารื่นรมย เกิดความคิดวา เปนสถานที่เหมาะสมกับ การบําเพ็ญเพียร ครั้นกลับถึงจาลิกบรรพต จึงเขาไปเฝาพระพุทธเจากราบทูลขอ อนุญาตลาไปบําเพ็ญเพียร ณ ปาริมฝงน้ํานั้น พระพุทธองคทรงทราบวา ญาณของพระ เมฆิยะยังไมสุกงอมพอที่จะไปบําเพ็ญเพียรอยูผูเดียว ใหเกิดผลสําเร็จกาวหนาขึ้นไปได แตก็จะทรงใหพระเมฆิยะไดบทเรียน จึงมิไดทรงหามทีเดียว แตทรงทัดทานวา “รอ กอนเกิดเมฆิยะ เราอยูคนเดียว เธอจงรอจนกวาจะมีภิกษุรูปอื่นมาเสียกอน” การที่ตรัส  ดังนี้ก็เพื่อใหรูวสึกวาพระองคมีพระทัยเยื่อใยเมตตาตอพระเมฆิยะอยู เปนแรงคอยโนม นาวเมื่อพระเมฆิยะมีเหตุขัดของอะไรขึนจะไดกลับมาเฝาพระองค ครั้นพระเมฆิยทูล ้ ทักคะยันคะยอ พระองคก็ทรงอนุญาต ้ ฝายพระเมฆิยะ เมื่อไปอยูที่ปาอัมพวันผูเดียวแลว ตอมากเกิดมีอกุศลจิตวิตกขึ้น เพราะญาณตนเองยังไมแกกลาสุกงอม ไมสามารถแกไขได จึงกลับมาเฝาพระพุทธเจา และกราบทูลใหทรงทราบ พระองคจงตรัสสอนเรื่องธรรม 5 อยางที่ชวยใหเกิดปริปากะ ึ แกเจโตวิมุตติ ที่ยังไมแกกลาธรรมเหลานี้คือ ความมีกลยาณมิตร 1 ความมีศีล 1 การมี ั โอกาสไดยินไดฟง ไดรวมสนทนาอยางสะดวกสบายในเรื่องตาง ๆ ที่ชวยชําระจิตใจ ใหปลอดโปรงผองใส เชน เรื่องความเพียร ศีล สมาธิ ปญญา วิมุตติ เปนตน 1 การ บําเพ็ญเพียรสรางกุศลธรรมอยางหนักแนนจริงจัง 1 และความมีปญญา 1 โดยเฉพาะ
  • 16.
    16 ทรงเนนวาความมีกัลยาณมิตรนั้นเปนพืนเบื้องตนอันสําคัญที่จะชวยใหไดทั้งศีล ใหได ้ ฟงเรื่องที่ดีงาม ใหไดบําเพ็ญเพียร และใหไดปญญา 19 เนื้อเรื่องขางตนแสดงใหเห็นวา ในขณะนั้นพระเมฆิยะยังไมมีญาณแกรอบ ยังไมพรอมที่ จะออกไปบําเพ็ญเพียรผูเดียวอยางที่ตนประสงค ยังตองพึ่งพากัลยาณมิตรในการประพฤติปฏิบัติ หรือดังที่พระพุทธองคทรงสอนพระจูฬปนถกผูโงเขลาดวยการใหนําผาขาวไปลูบคลํา เปนตน 20 ____________________ 18 19 ขุ. ธ. 1 / 24 / 359. 20 เรื่องเดียวกัน, น.323. ลักษณะของผูฟงการสอนอีกประการหนึ่งที่สําคัญคือการแสดงธรรมเปนไปตามลําดับที่ เรียกวา “อนุปุพพิกถา” เปนสิ่งที่พระพุทธองคทรงใชแสดงธรรมแกบุคคลระดับตาง ๆ มากครั้ง กวาการแสดงธรรมประเภทอื่น เพราะอนุปุพพิกถาที่ทรงแสดงจะสามารถปูพื้นฐานความรูความ เขาใจของบุคคลใหดียิ่งขึ้น ใหมีความผองใส และมีจิตใจที่ขาวสะอาดขึนตามลําดับ เพราะเมื่อ ้ ผูฟงไดฟงแลว จะเกิดความรูความเขาใจมีสติปญญาเห็นคลอยตาม   เปนบุคคลผูมีจิตใจ เตรียมพรอมนตอการที่จะฟงธรรมในชันสูงยิ่งขึ้นไป เมือเปนเชนนี้แลว พระพุทธองคกจะทรง ้ ่ ็ ตรัสแสดงอริยสัจ คือความจริงอันประเสริฐ 4 ประการ จนไดดวงตาเห็นธรรมในที่สุด และ อนุปุพพิกถานี้ พระพุทธเจาทรงแสดงแกยสกุลบุตรแหงเมืองพาราณสีเปนคนแรก ดังมีเนื้อความที่แสดงไวตอน หนึ่งในพระวินัยปฎกวา ขณะนัน ยสกุลบุตร เปลงอุทานในที่ไมไกลพระผูมพระภาคเจาวา ทานผูเจริญ ้ ี ที่นี่วุนวายหนอ ที่นี่ขดของหนอ ทันทีนั้นพระผูมีพระภาคเจาตรัสกะยสกุลบุตร วา ั ดูกอนยส ที่ นี่ไมวุนวาย ที่นี่ไมขดของ มาเถิดยส นั่งลง เราจักแสดงธรรมแกเธอ ั ที่นั้น ยสกุลบุตรราเริงบันเทิงใจวาไดยินวา ทีนี่ไมวนวาย ที่นี่ไมขัดของ ่ ุ ดังนี้แลวถอดรองเทาทองเขาไปเฝาพระผูมีพระภาคเจา ถวายบังคม พระผูมีพระภาคเจาแลวนั่ง ณ ทีควรสวนขางหนึ่ง เมื่อยสกุลบุตรนั่งเรียบรอยแลว ่ พระผูมีพระภาคเจาไดทรงแสดงอนุปุพพิกถา คือ ทรงประกาศ ทานกถา สีลกถา สัคคกถา โทษ ความค่ําทราม ความเศราหมองของกามทั้งหลาย และ อานิสงสในความออกจากกาม เมื่อพระองคทรงทราบวา ยสกุลบุตรมีจตสงบ ิ มีจิตออนมีจิตปลอดจากนิวรณ มีจตเบิกบาน มีจิตผองใสแลว จึงทรง ิ ประกาศพระธรรมเทศนา ที่พระพุทธเจาทั้งหลายทรงยกขึนแสดงดวยพระองคเอง ้ คือ ทุกข สมุทัย นิโรธ มรรค ดวงตาเห็นธรรมปราศจากธุลี ปราศจาก มลทิน วา สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีความเกิดขึ้นเปนธรรมดา สิ่งนั้นทั้งมวลมีความดับ เปนธรรมดา ไดเกิดแกยสกุลบุตร ณ ทีนั่งนั้นแล ดุจผาที่สะอาดปราศจากมลทิน ่
  • 17.
    17 ควรไดรับน้ํายอมเปนอยางดี ฉะนัน. 21 ้ บุคคลที่พระพุทธองคทรงตรัสสอนดวยอนุปุพพิกถานั้น โดยพื้นฐานของจิตแลวจะยังไมมี ความรูความเขาใจในธรรมใด ๆ เลย  แตเมื่อไดฟงอนุปุพพิกถาแลว บุคคลนั้น ๆ จะมีพนฐาน ื้ เบื้องตนในการเตรียมตัวเพื่อฟงธรรมในขันที่สูงยิ่งขึ้นไปได เพราะการไดฟงอนุปุพพิกกถาเปน ้ เบื้องตน เปรียบเสมือนการเลือกผาที่จะยอมกอนแลวซักใหสะอาด เพื่อเตรียมที่จะยอมสีตาง ๆ ตอไป และในเนือความแหงอนุปุพพิกถาตอนทีวาดวยสีลกถานั้น ผูเขียนเห็นวา นาจะเปนการ ้ ่ กลาวถึงศีลขั้นพื้นฐานของมนุษยทุกคน นั่นคือเบญจศีลซึงจะเปนฐานรองรับใหบุคคลไดเริ่มตนใน ่ การประกอบคุณความดีมากยิ่งขึ้นในโอกาสตอไป ____________________ 21 วิ. ม. 4 / 25-31 / 63. จึงเปนพระปรีชาญาณหยั่งรูของพระองคอยางแทจริง ทีทรงสามารถรูอุปนิสัยของเวไนยสัตวกอน ่ แลว พระองคจึงทรงตรัสพระธรรมเทศนา และพระธรรมเทศนาที่พระองคทรงนํามาใชในการสั่ง สอนนั้น พระองคจะทรงเลือกเพื่อใหเหมาะกับอุปนิสัยแหงการฟงธรรมและการประพฤติปฏิบัติ เพื่อการบรรลุธรรมตอไป และหัวขอธรรมที่พระองคทรงนํามาแสดงแกบุคคลไมวาจะเปน ชนชั้นวรรณะใดก็ตาม โดยสวนมากแลวพระองคจะทรงเลือกตรัสอนุปุพพิกถากอนเปนอันดับ แรก บุคคลที่พระองคทรงสั่งสอนนั้น สวนมากแลวจะเปนผูที่มีบุญบารมีที่เคยสั่งสมมาแลวใน อดีตชาติ เมื่อพระองคตรัสอนุปุพพิกถาแลว ถาบุคคลใดมีอุปนิสยแหงญาณบารมีแกรอบ ั เปนบุคคลประเภทรูไดฉับพลันทันที หรือบุคคลประเภทบัวพนแลวจากน้ํา (อุคฆฏิตัญู) บุคคล นั้นจะสามารถเกิดความรูความเขาใจสามารถรูแจงแทงตลอดในสิ่งที่พระองคตรัส หรือที่เรียกวาได ธรรมจักษุคือดวงตาเห็นธรรมเลยทีเดียว ดังเชนกรณีของยสกุลบุตรที่พระองคทรงเสด็จไปโปรด ในพรรษาแรก พระสัมมาสัมพุทธเจาทรงตรัสอนุปุพพิกถาแกบคคลทั้งหลายเรื่อยมา ไมวาจะ ุ เปนบิดาของยสกุลบุตรที่ฟงอนุปพพิกถาแลวก็สามารถบรรลุธรรมเปนพระอริยบุคคลขั้นโสดาบัน ุ และประกาศตนเปนอุบาสกคนแรกในโลกที่ถึงพระรัตนตรัยตลอดชีวิต ดังเนื้อความตอนนี้วา ขาพระพุทธเจานี้ ขอถึงพระผูมีพระภาคเจา พระธรรม และพระสงฆวาเปนสรณะ ขอ พระองคจงทรงจําขา พระพุทธเจาวา เปนอุบายสกผูมอบชีวิตถึงสรณะจําเดิมแตวันนี้เปนตนไป. ก็เศรษฐีผูคหบดีนั้น ไดเปนอุบาสกผูกลาวอางถึงพระรัตนตรัย เปนคนแรกในโลก 22 มารดาและอดีตภรรยาของพระยสะก็เชนกัน เมื่อไดฟงอนุปุพพิกถาที่พระพุทธองคตรัสแลว ไดเกิดดวงตาเห็นธรรมบรรลุเปนพระอริยบุคคลขั้นตนเปนโสดาบันบุคคล พรอมกับประกาศตน เปนอุบาสิกาคูแรกในโลกที่ถึงพระรัตนตรัยตลอดชีวิต ดังขอความวา พระพุทธเจาขา พระองคทรงประกาศธรรมโดยอเนกปริยาย เปรียบเหมือนบุคคล หงายของที่คว่ํา เปดของที่ปด บอกทางแกคนหลงทาง หรือสองประทีปในที่มืดดวย ทั้งใจวา คนมีจักษุจกเห็นรูป ดังนี้ หมอมฉันทั้งสองนี้ ขอถึงพระผูมีพระภาคเจา ั พระธรรม และพระภิกษุสงฆวาเปนสรณะ ขอพระองคจงทรงจําหมอมฉันทั้งสองวา
  • 18.
    18 เปนอุบายสิกาผูมอบชีวิตถึงสรณะ จําเติมแต-วันนี้เปนตนไป. ก็มารดาและภรรยาเกา ของทานพระยส ไดเปนอุบายสิกา กลาวอางพระรัตนตรัย เปนชุดแรกในโลก 23 หลังจากนั้นพระพุทธองคทรงตรัสอนุปุพพิกถานี้แกเวไนยสัตวอีกมากมายทุกชนชั้นวรรณะ ดังที่กลาวแลวขางตนวา ผูที่ฟงอนุปุพพิกถจบาแลว จะเปนบุคคลที่มีจตใจออนโยนยิ่งขึ้น จากผูไม ิ มีศรัทธาเลื่อมใส จะเปนบุคคลผูมีศรัทธาเลื่อมใสในพระรัตนตรัย และจะไดรับประโยชนจากการ ฟงอนุปุพพิกถาเปนสวนมาก ตามกําลังแหงอุปนิสัยและบุญบารมีที่แตละคนที่ไดสั่งสมมา ดังเชน ในคราวที่เสด็จไปโปรดพระเจาพิมพิสารพรอมดวยราชบริพาร ดังมีเนื้อความตอนนี้วา ____________________ 22 วิ. ม. 4 / 25 / 65. 23 เรื่องเดียวกัน, น. 68. ลําดับนั้น พราหมณคหบดีชาวมคธ ทั้ง 12 นหุต นัน ไดมีความเขาใจวา ทานอุร-ุ ้ เวลกัสสปประพฤติพรหมจรรยในพระมหาสมณะ ครั้งนั้น พระผูมีพระภาคเจาทรง ทราบความปริวิตกแหงจิตของพราหมณคหบดี ชาว-มคธทั้ง 12 นหุตนั้น ดวยพระ ทัยของพระองคแลว ทรงแสดงอนุปุพพิกถา คือ ทรงประกาศทานกถา สีลกถา สัคคกถา โทษ ความต่ําทราม ความเศราหมองของกามทั้งหลาย และ อานิสงสในความออกจากกาม เมื่อพระผูม-ี พระภาคเจาทรงทราบวา พวกเขามี จิตสงบ มีจิตออน มีจิตปลอดจากนิวรณมจิตเบิกบาน มีจิตผองใสแลว จึงทรงประกาศ ี พระธรรมเทศนาที่พระพุทธเจาทังหลาย ทรงยกขึ้นแสดงดวยพระองคเอง คือทุกข ้ สมุทัย นิโรธ มรรค ดวงตาเห็นธรรม ปราศจากธุลี ปราศจากมลทิน วาสิ่งใดสิ่ง หนึ่งมีความเกิดขึนเปนธรรมดา สิ่งนันทั้งหมดมีความดับเปนธรรมดา ไดเกิดแก ้ ้ พราหมณคหบดี ชาวมคธ 11 นหุต ซึ่งมีพระเจาพิมพิสารเปนประมุข ณ ทีนั่ง นั้นแล ่ ดุจผาที่สะอาด ปราศจากมลทิน ควรไดรับน้ํายอมเปนอยางดี ฉะนั้น พราหมณ คหบดีอีก 1 นหุต แสดงตนเปนอุบายสก.24 จะเห็นไดวา บุคคลทั้งหลายเมือไดฟงอนุปุพพิกถาหรือพระธรรมเทศนาจากพระพุทธองค ่ แลวจะไมไดรับประโยชนจากการฟงนัน ยังไมเห็นปรากฏ อยางต่ําสุด บุคคลหรือประชุมชนนัน ๆ ้ ้ จะกลายเปนผูมีศรัทธาเลื่อมใส แสดงตนเปนอุบาสกอุบาสิกา ยอมรับนับถือพระรัตนตรัยเปนที่พึ่ง ที่ระลึกตลอดชีวิต ตั้งตนอยูในสรณะและศีลเปนอยางนอย ศีลที่กลาวถึงในที่นก็คือเบญจศีลนันเอง ี้ ่ สวนถาเปนบรรพชิตก็จะสามารถบรรลุธรรมขันใดขั้นหนึงไดทันที ้ ่ ฉะนั้น จึงกลาวไดวา พระสัมมาสัมพุทธเจาทรงเลือกตรัสอนุปุพพิกถาแกบุคคลมากที่สุด เพราะหลังจากที่ตรัสอนุปุพพิกถาจบแลว บุคคลผูฟงจะเปนผูมีจิตใจเตรียมพรอมในการที่จะรองรับ พระธรรมเทศนาที่สําคัญในลําดับตอไป โดยพระพุทธองคจะตรัสพระธรรมเทศนาที่มความ ี สูงสงหรือที่พระพุทธเจาทั้งหลายทรงเชิดชู เปนพระธรรมเทศนาที่พระพุทธเจาทรงยกขึ้นแสดงเอง ไมเหมือนเรื่องอื่น ๆ ที่มักตรัสตอเมื่อมีผูทูลถามหรือสนทนาเกี่ยวของไปถึง นั่นคือ “อริยสัจสี่” ดังนี้
  • 19.
    19 “ครั้งนันแล พระผูมีพระภาค ตรัสอนุปุพพิกถาแกอุบาลีคฤหบดี กลาวคือ เรื่องทาน ้ เรื่องศีล เรื่องสวรรค เรื่องโทษความพรอง ความเศราหมองแหงกาม และเรื่องอานิสงส ในเนกขัมมะ ครั้นพระองคทรงทราบวา อุบาลีคฤหบดี มีจิตพรอม มีจตนุมนวล มีจิต ิ ปราศจากนิวรณ มีจิตปลาบปลื้ม มีจิตเลื่อมใสแลวจึงทรงประกาศสามุกกังสิกาธรรม เทศนาของพระพุทธเจาทั้งหลาย กลาวคือ ทุกข สมุทย นิโรธ มรรค” 25 ั ____________________ 24 วิ. ม. 4 / 58 / 112. 25 ม. ม. 13 / 74 / 67. 3.3 เปาหมายและความสําเร็จในการสอน สําหรับเปาหมายและความสําเร็จในการสอนนั้น มีเรื่องราวที่เปนหลักฐานปรากฎใน พระไตรปฎกมากมาย สวนใหญจะเปนเรื่องเกียวกับพระสัมมาสัมพุทธเจาที่พระองคเสด็จไปสั่ง ่ สอนเวไนยสัตวตามสถานที่ตาง ๆ และเรื่องราวเหลานั้นโดยมากจะมีปรากฏในคัมภีรขุททกนิกาย  และเปาหมายที่พระสัมมาสัมพุทธเจาแสดงธรรมแกมหาชนนั้น เมื่อกลาวโดยสรุปจะเห็นไดวา ไม วาพระองคจะตรัสพระธรรมเทศนาขอใดก็ตาม ผูฟงธรรมทังหลาย ทั้งบรรพชิตและคฤหัสถ จะ ้ สามารถยังประโยชนใหเกิดขึนแกตนเปนสวนมาก คือจะไดธรรมจักษุ ไดแกดวงตาเห็นธรรมบรรลุ ้ เปนพระอริยบุคคลขั้นตนคือพระโสดาบัน สวนบุคคลผูฟงธรรมที่เหลือจะไดรับประโยชนเชนกัน (แมจะไมไดบรรลุธรรมเปนพระอริยบุคคลก็ตาม เพราะอุปนิสัยยังไมถึงพรอม) แตอยางนอยก็ตั้ง ตนอยูในระดับโคตรภูบุคคล ซึ่งอยูในภาวะกึ่งกลางระหวางปุถุชนกับอริยชน ลงมาตามลําดับ จนถึงระดับตั้งตนอยูในสรณะและศีลตลอดชีวิต ดังเนื้อความของเรื่องที่ปรากฏในอรรถกถาธรรม บทที่พระองคทรงแสดงไว และจะยกมาพอเปนตัวอยาง เชนในตอนทายเรื่องนางปติปูชกาวา ิ ในเวลาจบเทศนา ชนเปนอันมาก บรรลุอริยผลทั้งหลาย มีโสดาปตติผลเปนตน เทศนามี ประโยชนแกมหาชน ดังนี้แล.26 และดังเรื่องของพระติสสเถระชาวกรุงโกสัมพีวา ในการจบ เทศนา พระติสสเถระชาวกรุงโกสัมพีบรรลุพระอรหัตพรอมดวยปฏิสามภิทาทั้งหลาย ธรรมเทศนา ไดเปนประโยชน แมแกมหาชนที่เหลือ ดังนี้แล 27 จากขอความวา “เทศนามีประโยชนแกมหาชน” และขอความ “ธรรมเทศนาไดเปน ประโยชน แมแกมหาชนที่เหลือ” ทายเรื่องของชาดกที่ยกมานี้ ผูเขียนเห็นวา มหาชนที่ฟง ธรรมจากพระพุทธเจาจบแลว แมเมื่อไมไดดวงตาเห็นธรรม แตจะเปนเหตุปจจัยใหบรรลุธรรมได ในโอกาสตอไป และอยางต่ําสุดเมื่อฟงพระธรรมเทศนาจบ จะเปนผูตั้งตนอยูในเบญจศีลและนับ  ถือพระรัตนตรัยตลอดชีวิตอยางแนนอน สวนบุคคลที่พระพุทธเจาเสด็จไปโปรดและไดฟงธรรม จากพระพุทธเจาจบแลว จะเปนผูที่ไมไดรับประโยชนใด ๆ เลยนั้น ยังไมมีปรากฏหลักฐาน
  • 20.
    20 ดังตัวอยางตามทีกลาวมาทั้งหมดนี้ ่ พอจะเปนหลักฐานยืนยันใหเห็นเปาหมายและ ความสําเร็จในการสอนของพระพุทธเจาไดเปนอยางดี และในที่นก็หมายถึงการสอนใหมหาชนตั้ง ี้ มั่นในเบญจศีลดวย เพราะศีลเปนเบื้องตนแหงไตรสิกขาอันเปนหลักการศึกษาและปฏิบัติ ในทางพุทธศาสนา มีพุทธพจนที่ทรงตรัสเกี่ยวกับการปฏิบัติธรรม โดยเริ่มตนตองอาศัยศีลเปน พื้นฐาน ดังนี้ “สมาธิอันศีลอบรมดีแลว ยอมมีผลใหญ มีอานิสงสใหญ สัมมาอริยมรรค อันเปนทางนําไปสูการ บรรลุธรรมสูงสุด ก็เริ่มโดยมีศีลเปนเบื้องตน” 28 ____________________ 26 ขุ. ธ. 1 / 36 / 43. 27 เรื่องเดียวกัน, 77 / 194. 28 สํ. นิ. 16 / 554 / 199. และศีลยอมชําระปญญาใหบริสุทธิ์ ซึ่งเรื่องนี้พระพุทธองคทรงตรัสแกโสฑัณฑพราหมณ ตอน หนึ่ง ดังนี้ “ดูกรพราหมณ.....เปรียบเหมือนคนลางมือดวยมือ ลางเทาดวยเทา ฉันใด ศีล ยอมชําระปญญาใหบริสุทธิ์ และปญญาเลาก็ชําระศีลใหบริสุทธิ์เหมือนกัน ศีลอยูที่ใด ปญญาอยูที่ นั่น ผูมีศีลก็มีปญญา ผูมีปญญาก็มีศีล” 29 และศีลนั้น ยังเปนทีตั้งและบอเกิดแหงคุณความดีอก ่ ี ดวย ในเถรคาถา ไดกลาวถึงความสําคัญของศีลไววา ศีลเปนเบื้องตน เปนที่ตั้ง เปนบอเกิด แหงคุณความดีทั้งหลาย และเปนประธานแหงธรรมทั้งปวง เพราะฉะนันพึงชําระศีลใหบริสุทธิ์ 30 ้ ฉะนั้นจะเห็นไดชดเจนวา ั การสอนธรรมของพระพุทธเจานั้น เรื่องเกี่ยวกับศีล โดยเฉพาะเบญจศีลนี้ จึงเปนเปาหมายที่สําคัญ และความสําเร็จในการสอนธรรมนั้นยอมเกิดมีทก ุ เมื่อดังหลักฐานที่กลาว เพราะในการที่พระองคทรงตรัสสอนธรรมก็เพื่อมุงประโยชน มุงเพื่อ ความสุขแกมหาชนโดยสวนมาก และเพราะพระองคทรงมองเห็นปญหาที่เกิดขึ้นแกสัตวทั้งหลาย ในโลกนี้วา ลวนประกอบไปดวยเรื่องของความทุกขทั้งสิ้น ดังที่วชิราภิกษุณีกลาวไววา “ทุกข เทานั้นที่เกิดขึ้น ทุกขเทานันที่ตั้งอยูและดับไป นอกจากทุกขไมมีอะไรเกิด นอกจากทุกขไมมี ้ อะไรดับ” 21 ฉะเห็นไดวา การแสดงธรรมแตละครั้งของพระพุทธองคไดผลมาก ผูฟงไดดวงตา  เห็นธรรมเปนพระอริยบุคคลกันมากมาย ____________________ 29 สํ. นิ. 16 / 554 / 199. 30 ขุ. เถร. อ. ๒ /378428. 31 วิ. ม. 1 / 27 / 20.
  • 21.
    21 บทที่ 3 เบญจศีลตามหลักธรรมในพระไตรปฎก 3.1 ความหมายและสาระสําคัญของเบญจศีล ความหายของศีล สมเด็จพระมหาสมณเจา กรมพระยาวชิรญาณวโรรส ทรงใหความหมายของศีลไววา ศีลนั้นเปนเหมือนบรรทัดสําหรับใหคนประพฤติความดีใหคงที่ เปรียบเหมือนผูแรก จะ เขียนหนังสือ ตองอาศัยเสนบรรทัดเปนหลักไปตามนั้น หนังสือที่เขียนจึงจะมีบรรทัด อันตรง ถาหาไม ตัวหนังสือก็จะขึ้นคตลงดรงงูเลื้อย เมื่อชํานาญแลว ก็จะเขียนไปได โดยไม ตองมีบรรทัดฉันใด คนแรกประพฤติความดี ไมไดถืออะไรไวเปนหลัก ใจไม มั่นคงอาจ เอนเอียงลงหาทุจริต แมเพราะโมหะครอบงํา เมื่อบําเพ็ญศีลใหบริบูรณจน เปนปกติมารยาทไดแลว จึงประพฤติคุณธรรมอยางอื่น ก็มักยั่งยืนไมผันแปร 32 พระพรหมคุณาภรณ (ประยุทธ ปยุตโต) ไดใหความหมายของศีลไววา ศีล หมายถึง การ ฺ รักษษกาย วาจา ใหเรียบรอย เปนการรักษาปรกติตามระเบียบวินัย หรือขอปฏิบัติในการเวนจาก ความชั่ว (THE FIVE PRECEPTS OF MORALITY) เดิมเรียกวา สิกขาบท 5 เปนขอปฏิบัติใน การฝกตน ใครปฏิบัติตามนี้เรียกวา มีศีลเบื้องตน 33 พระพรหมคุณาภรณ ยังกลาวไวในพุทธธรรมอีกวา สาระของศีลอยูที่เจตนา ไดแกการไมคิดลวงละเมิด คําวาละเมิดแงหนึ่งคือ ละเมิด ระเบียบ ละเมิดกฏเกณฑ บทบัญญัติ ละเมิดวินัยที่วางกันไว อีกอยางหนึ่งคือ ละเมิดตอผูอื่น หมายถึงเจตนาที่จะเบียดเบียนผูอื่นนั่นเอง ศีลจึงหมายถึงการไมเจตนา ละเมิดระเบียบวินัย หรือไมเจตนาลวงเกินเบียดเบียนผูอื่น ถามองแตอาการหรือการ 
  • 22.
    22 กระทํา ศีลก็คือความไมละเมิดและการไมเบียดเบียน มองอีกดานหนึ่ง ศีลอยูที่ความสํารวมระวัง กลาวคือความสํารวมระวัง คอยปดกันหลีกเวนไมใหความชั่วเกิดขึนนั่นเองเปนศีล และถามองใหลึกที่สุด สภาพ ้ ้ จิตของผูไมคดจะละเมิด ไมคิดจะเบียดเบียนใครนั่นแหละคือตัว ศีล 34 ิ ____________________ 32 สมเด็จพระมหาสมณเจา กรมพระยาวชิรญาณวโรรส. เบญจศีล และ เบญจธรรม. (กรุงเทพฯ: โรง พิมพมหามกุฏราชวิทยาลัย, 2538), น. 2. 33 พระธรรมปฏก (ป.อ. ปยุตฺโต). พจนานุกรมพุทธศาสตร ฉบับประมวลธรรม. พิมพครั้งที่ 8, 10,000 เลม (กรุงเทพฯ: โรงพิมพมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, 2538), น. 206. 34 พระธรรมปฏก (ป.อ. ปยุตฺโต). พุทธธรรม. (กรุงเทพฯ: โรงพิมพมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, 2538), น. 767. พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน ไดใหความหายของศีลไววา ศีลคือขอบัญญัติที่ กําหนดการปฏิบัติทางกายและวาจาทางพระพุทธศาสนา เชน ศีล 5 ศีล 8 ความประพฤติดี 35 ศีล แปลวา ปกติ หมายถึง ปกติกาย วาจา เพราะมีใจคิดงดเวนจากโทษทางกายทาง วาจาที่ควรงดเวน ดังเชนที่ระบุไวในศีล 5 ศีลจึงสําเร็จดวยวิรัตเจตนา แปลวา เจตนา คิดงดเวน คําวา วิรัติ กับคําวา เวรมณี แปลวา งดเวนเหมือนกัน วิรัติโดยทั่วไปมี 3 คือ 1. สัมปตติวิรัติ ความเวนจากวัตถุที่จะถึงลวงได อันมาถึงเฉพาะหนา คือไมได รับถือศีลมากอน แตเมื่อไดพบสัตวมีชีวิตทีจะฆาได ไปพบทรัพยที่จะลักได แตก็เวน ่ ไดไมฆา ไมลักเปนตน ความคิดงดเวนไดอยางนี้ ก็เปนศีลเหมือนกัน แตถางดเวน เพราะไมไดโอกาส ไมจดวาเปนศีล ั 2. สมาทานวิรัติ ความงดดวยอํานาจการถือเปนกิจวัตร การรับถือศีลที่เรียกวา สมาทานศีล เพราะคําวาสมาทาน แปลวา การรับถือ จะสมาทานดวยตนเอง คือตั้งจต ิ วา จะงดเวนจากโทษขอนั้น ๆ เองก็ได จะสมาทานดวยรับจากผูอื่นซึ่งเปนผูมีศีล เชน  จากพระภิกษุสามเณรก็ได ถึงแมจะรับจากผูอื่นก็มใชจะรับแตปาก ตองตั้งใจรับจึงจะ ิ ไดศีล กอนแตรับศีลจากผูมีศีล มีธรรมเนียมขอสรณะและศีลดังกลาวแลว 3. สมุจเฉทวิรัติ ความเวนดวยตัดขาดมีอันไมทําอยางนันเปนปกติตามภูมของ ้ ิ คนผูปฏิบัติ ทานกลาววา เปนวิรัตของพระอริยเจา แตเมือจะอธิบายใหฟงทั่ว ๆ ไป ก็ ิ ่ อาจอธิบายไดวา คือเวนจนเปนปกติของตนจริง ๆ 36 ฉะนั้น จึงสรุปความหมายของศีลไดวา เจตนาที่จะงดเวนจากบาป, ความยินดีที่จะเวน จากบาป, ขอกําหนดหรือขอปฏิบัติเบื้องตนในการเวนจากการทําชั่ว โดยการรักษากายและวาจาให เปนปกติ หรือใหอยูในภาวะปกติ เพื่อชวยใหตนเองและผูอื่นรวมถึงสังคมดวย ปลอดภัยจากการ  ลวงละเมิด
  • 23.
    23 สาระสําคัญของเบญจศีล หลักคําสอนในทางพระพุทธศาสนานั้น พระพุทธเจาทรงสอนไว 2 ระดับคือ 1. ระดับโลกิยะ ซึ่งทรงเนนถึงหลักการดําเนินชีวิต 2. ระดับโลกุตตระ ทรงเนนไปทีการทําใหชีวิต ่ หลุดพนจากสังสารวัฏฏ แตในที่ผูเขียนจะเนนเฉพาะระดับโลกิยะเทานั้น ขั้นโลกิยะนั้น พระพุทธเจาทรงสอนใหมนุษยทุกคนมีความสุขสงบ มีสิทธิและความเสมอภาคกัน คําสอน เหลานี้ทั้งหมดไดตงอยูบนรากฐานของการดําเนินชีวิตตามหลักเบญจศีล เพื่อใหชีวิตปลอดภัยจาก ั้ การลวงละเมิดในชีวิตและทรัพยสิน มีระบบของชีวตและระเบียบของสังคม ที่ดําเนินไปอยางเปน ิ ปกติสุข ____________________ 35 ราชบัณฑิตยสถาน. พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน. (กรุงเทพฯ: บริษัทนานมีบุคสพับลิเคชั่นส จํากัด, 2546),น. 1103. 36 สมเด็จพระญาณสังวร (สุวฑฺฒโน). หลักพระพุทศาสนา. (กรุงเทพฯ: โรงพิมพมหามกุฏราช วิทยาลัย, 2516), น. 178. ไมเดือดรอน เบญจศีลนั้นถือวาเปนศีลขันตนที่เปนพื้นฐานแหงศีลทั้งปวง พระพุทธองคทรง ้ บัญญัติไว 5 ขอ จึงเรียกวา เบญจศีล หรือ ศีล 5 แตในบางกรณีและบางโอกาสก็ขยายออกไปเปน ศีล 8 ศีลอุโบสถ และขยายออกไปเปนศีล 10 เชน ศีลของสามเณร เปนตน แตก็ลวนมีศีล 5 นี้ เปนพื้นฐาน อันประกอบดวย 1. ปาณาติปาตา เวรมณี เจตนาเปนเครื่องงดเวนจากการฆาสัตว 2. อทินนาทานา เวรมณี เจตนาเปนเครื่องงดเวนจากการลักทรัพย 3. กาเมสุมิจฺฉาจารา เวรมณี เจตนาเปนเครื่องงดเวนจากการประพฤติผิดในกาม 4. มุสาวาทา เวรมณี เจตนาเปนเครื่องงดเวนจากการพูดเท็จ 5. สุราเมรยมชฺชปมททฏฐานา เวรมณี เจตนาเปนเครื่องงดเวนจากการดื่มน้ําเมา คือ สุราและเมรัยอันเปนที่ตั้งแหงความประมาท 37 และมีกลาวไวใน สารัชชสูตรวา .....ภิกษุทั่งหลาย อุบาสกประกอบดวยธรรม ๕ ประการยอมเปนผูแกลวกลา ธรรม 5 ประการ อะไรบาง คือ 1. เปนผูเวนจากการฆาสัตว 2. เปนผูเวนจากการลักทรัพย 3. เปนผูเวนจากการประพฤติผิดในการ 4. เปนผูเวนจากการพูดเท็จ 5. เปนผูเวนจากการเสพของมึนเมา ดื่มสุราและเมรัย อันเปนเหตุแหงความ ประมาท.....38 จากหัวขอเบญจศีลดังกลาว มีรายละเอียดในแตละขอดังนี้
  • 24.
    24 เบญจศีลสิกขาบทที่ 1 ปาณาติปาตา เวรมณี คือการตั้งใจที่จะงดเวนการทําลายชีวิต ความมุงหมายที่ทรงบัญญัติสิกขาบทขอนี้ คือ เพื่อใหมนุษยรูจกเคารพในสิทธิของตนเองและผูอื่น ั ไมใหเปนคนจิตใจโหดเหี้ยมทารุณ ใหมีแตความเมตตาปรารถนาดีตอกันและเผื่อแผความสุขไปยัง สัตวทั้งหลายทุกจําพวก ตนเองรักชีวตฉันใด ผูอื่นยอมรักและหวงแหนชีวิตฉันนั้น ิ สมเด็จพระมหาสมณเจา กรมพระยาวชิรญาณวโรรสไดทรงอธิบายถึงเบญจศีลขอนี้ไววา ขอบเขตของสิกขาบทนี้ มีทั้งโดยตรงและโดยออม ซึ่งผูรักษาศีลจะตองเวนเพื่อรักษา ใหบริสุทธิ์บริบูรณ คือ ๑. การฆา การทําใหตายดวยตนเอง หรือใหผูอื่นทําหรือรวมกับคนอื่น ____________________ 37 ขุ. ทวาทสก. 26 / 178 / 357. 38 องฺ ปฺจก. 22 / 171 / 287. ๒. การทํารายรางกายการทําใหบาดเจ็บอยางสาหัส ๓. การทรกรรม เชน การใชเกินกําลัง การกักขัง การนําสัตวไปโดยวิธีทรมาน การผจญสัตว เชน ยั่วใหตอสูกันเพื่อความสนุกสนาน สําหรับหลักเกณฑการกระทําที่จะกําหนดวาละเมิดศีลขอที่ 1 หรือไมนั้นพระอรรถ- กถาจารยไดจัดวางองคประกอบการละเมิดไวดังนี้ ๐. ปาโณ สัตวนั้นมีชีวต ิ ๒. ปาณสฺญิตา มีความเปนผูสําคัญวาสัตวนนมีชีวิต ั้ ๓. วธกจิตตํฺ มีจิตคิดจะฆา ๔. อุปกฺกโม มีความพยายามทีจะฆาสัตวนน ่ ั้ ๕. เตน มรณํ สัตวนั้นตายดวยความพยายามนั้น 39 เบญจศีลขอที่ ๒ อทินนาทานา เวรมณี คือเวนจากการถือเอาสิ่งของที่เจาของเขาไมได ใหดวยอาการขโมย ความมุงหมายในการทรงบัญญัติสักขาบทนี้ เพื่อใหทุกคนเคารพใน กรรมสิทธิ์ของผูอื่น เวนจากการทํามาหากินในทางทุจริต ไมประกอบอาชีพในทางมิจฉาชีพ ไม เบียดเบียนผูอื่นในการเลี้ยงชีพ สมเด็จพระมหาสมณเจา กรมพระยาวชิรญาณวโรรส ทรงอธิบายวา ขอหาม หรือขอบเขตของสิกขาบทนี้ มีทั้งโดยตรงและโดยออม ซึ่งผูรักษาศีลจะตอง เวน เพื่อรักษาใหบริสุทธิบริบูรณคือ 1. โจรกรรม 2. อนุโลมโจรกรรม 3. ฉายาโจรกรรม โจรกรรมมี 14 อยาง คือ 1. ลัก ไดแกการขโมยเอาลับหลัง 2. ฉก ไดแกกริยาที่ถือเอาสิ่งของ ๆ ผูอื่นในเวลาที่เจาของเผลอ ิ
  • 25.
    25 3. กรรโชก ไดแกขใหเขากลัวแลวใหทรัพย ู 4. ปลน ไดแกการรวมหัวกันหลายคนตีปลนเอาทรัพย 5. ตู ไดแกการอางหลักฐานพยานเท็จเอาทรัพยของผูอื่น 6. ฉอ ไดแกการทําอุบายฉอฉลใหเจาทรัพยตามไมทนแลวเอาทรัพย ั 7. หลอก ไดแกการปนเรื่องขึนหลอกใหเขาหลงเชื่อแลวใหทรัพย ้ 8. ลวง ไดแกการใชเครื่องมือแลกเปลี่ยนผิดมาตรฐานตบตาคนอื่น 9. ปลอม ไดแกการทําของปลอมใชของปลอมแลกเปลี่ยนไดทรัพยมา 10. ตระบัด ไดแกบิดพลิ้วคํานันสัญญาเพื่อเอาทรัพย ้ 11. เบียดบัง ไดแกการปกปดซอนทรัพย จนเจาของหมดอาลัยแลวเอาเสีย 12. สับเปลี่ยน ไดแกการสลับทรัพยของตนกับของคนอื่นแลวถือเอาสิ่งที่ตองการ 13. ลักลอบ ไดแกการหลีกเลี่ยงไมจายตามพิกัด เชนเรื่องภาษี ____________________ 39 มงฺ อ. 1 / 202 / 202. 14. ยักยอกไดแกการใชอํานาจหนาทีจําหนายทรัพยของผูอื่นมาเปนของตนโดยมิชอบ40 ่ ทั้ง 14 ขอขางตน จะทําเอง หรือใชใหผูอื่นทํา ก็ชื่อวาประพฤติเปนโจรทั้งสิ้น 2. อนุโลมโจรกรรม หมายถึงกิริยาที่อุดหนุนโจรกรรม หรือสมโจร หรืออุปการะแก ผูประพฤติผิดศีลธรรม ซึ่งรวมไปถึงการปลอกลอก ลวง โดยการคบกับผูอื่นเพื่อผล ประโยชนดวยอาการไมซื่อสัตย  มุงจะเอาแตประโยชนของเขาฝายเดียว และ รับสินบนของผูอื่นเมื่อกระทําในทางที่ผดกฏหมายหรือผิดศีลธรรม ิ 3. ฉายาโจร หมายถึงกิริยาที่ทําทรัพยพัสดุของผูอื่นใหสูญหรือเปนสินใชตกอยูแกตน ผลาญคือทําอันตรายแกทรัพยพัสดุ หรือหยิบฉวยทรัพยพัสดุของผูอื่นมาดวยความมัก งาย โดยคิดวาเจาของคงไมวาอะไร องคที่จะทําใหศีลขอนีขาดไดนั้น ตองประกอบดวยองค 5 คือ ้ 1. ปรปริคุตฺหิตํ ของนั้นมีผูอื่นหวงแหน 2. ปรปริคุตฺหิตสฺญิตา รูวาเปนของอันผูอื่นหวงแหน 3. เถยฺยจิตฺตํ มีจิตคิดจะลัก 4. อุปกฺกโม มีความพยายามทีจะลัก ่ 5. เตน หรณํ ลักมาดวยความพยายามนั้น 41 เบญจศีลสิกขาบทที่ 3 กาเมสุมิจฉาจารา เวรมณี คือ การงดเวนจากการประพฤติผิดใน กามทั้งหลาย กามในที่นี้หมายถึงกิริยาที่รกใครกันในทางประเวณี ความมุงหมายที่ทรงบัญญัติ ั สิกขาบทขอนีคือ เพื่อใหมนุษยสรางความสามัคคีไมแตกราวกัน รักษาสายโลหิตวงศตระกูลของ ้ ตน ไมสําสอนกันเยี่ยงสัตวเดรัจฉาน หรือเปนผูมกมากในกามั มีขอหามสําหรับชายและหญิงมิใหประพฤติผิด ดังนี้ ก. หญิงเปนวัตถุตองหามของชาย 3 จําพวก คือ 
  • 26.
    26 1 หญิงมีสามี โดยที่สุดแมแตภรรยาเชาชัวคืนก็ถือวามีเจาของ ่ 2 หญิงมีผูพิทักษรักษา เชนบิดามารดา หรือญาติเปนตน รักษา 3 หญิงที่จารีตหาม เชน แม ยา ยาย ทวด ลูก หลาน เหลน ชี ฯลฯ หญิงทั้ง 3 ประเภทนี้ เมื่อชายประพฤติลวงเกิน จะโดยเขายินยอมหรือไมยินยอมก็ ตาม ศีลยอมขาด ข ชายเปนวัตถุตองหามสําหรับหญิง คือ 1. ชายอื่นนอกจากสามีของตน 2. นักบวชที่หามเหพเมถุน และชายที่เปนเทือกเถาเหลากอของตน ___________________ 40 สมเด็จพระมหาสมณเจา กรมพระยาวชิรญาณวโรรส . เบญจศีลและเบญจธรรม. (กรุงเทพฯ: โรง พิมพมหามกุฏราชวิทยาลัย), 2538), น. 17. 41 พระสิริมังคลาจารย. มงฺคลตฺถทีปนี (ปฐโม ภาโค) . พิมพครั้งที่ 13(กรุงเทพฯ: มหามกุฏราช วิทยาลัย, 2539), 203 / 303. องคที่จะทําใหศีลขอนีขาดไดนั้นตองประกอบดวยองค 4 คือ ้ 1. อคมนียวตฺถุ วัตถุอันไมควรถึง (หญิงชายตองหาม) 2. ตสฺมึ เสวนจิตฺตํ มีจิตคิดจะเสพในวัตถุอันไมควรถึงนั้น (มีเจตนาจะเสพ) 3. มคฺเคน มคฺคปฺปฏิปตฺติอธิวาสนํ รวมสังวาสกัน 42 เบญจศีลสิกขาบทที่ 4 มุสาวาทา เวรมณี คือการงดเวนจากการพูดเท็จ ความมุงหมายในการบัญญัติสกขาบทขอนี้คือ เพื่อปองกันการทําลายประโยชนของตน ิ และผูอื่นดวยการพูดเท็จ และใหเปนคนมีสัจจวาจา มีขอหามดังตอไปนี้ 1. มุสา หมายถึง การพุดเท็จ และมีองคประกอบอยู 7 ประการคือ 1.1 ปด ไดแกการพูดตรงขามกับความจริง เชนเห็นแลว พูดวาไมเห็น รูอยู พูดวาไมรู 1.2 ทนสาบาน ไดแกผดแลวไมยอมรับวาผิด ิ 1.3 ทําเลหกระเทหไดแกการอวดอางวาเปนผูวิเศษ ทําใหคนหลงเชื่อถือและพากันนิยม  1.4 มารยา ไดแกการเสแสรงทํากิรยาใหตรงกันขามเกินความจริง เชน เปนคนทุศีล ิ ทําทาทางเปนคนมีศีล 1.5 ทําเลศ ไดแกการตั้งใจจะพูดเท็จ คือพูดเลนสํานวนทําใหคูสนทนาผิดเอง 1.6 เสริมความ ไดแกพูดเรื่องเล็ก ๆ นอย ๆ ใหแลดูวาเปนเรื่องใหญ 1.7 อําความ ไดแกการพูดอาศัยขอมูลดิบ แตตัวตัดหัวขอความที่ไมประสงคจะใหรู ออกเสีย เพื่อทําใหเขาใจวาเปนเรื่องอื่นไป 2. อนุโลมมุสา ไดแกการพูดไมจริง แตพูดไปโดยไมหวังจะใหผูฟงเชื่อตาม เชน การพูดประชดประชัน พูดเสียดสี 3. ปฏิสสวะ ไดแกการสัญญากับผูอื่นแลวไมปฏิบัตตามคําพูดนั้น หรือวาปฏิบัติไมได ิ
  • 27.
    27 จนทําใหผูอื่นเสียผลประโยชน ซึ่งมีลักษณะดังตอไปนี้ 3.1 ผิดสัญญา ไดแกทั้งสองฝายไดทําสัญญาแกกันวา จะทําเชนนั้น ๆ แตอีก ฝายหนึ่งบิดพลิ้วไมทําตามสัญญา 3.2 เสียสัตว ไดแกใหคําสัญญาแกเขาแตไมไดทําตาม 3.3 คืนคํา ไดแกรับปากวาจะทําสิ่งนั้น ๆ ให ภายหลังไมทํา องคที่ทําใหศีลขอนี้ขาดไดนั้นตองประกอบดวยองค 4 คือ 1. อตฺถํ วตฺถุ เรื่องไมจริง 2. วิสํวาหนจิตฺตํ มีจิตคิดจะกลาวใหคลาดเคลื่อน 3. ตชฺโช วายาโม มีความพยายามพูดที่เกิดจากจิตนั้น 4. ปรสฺส ตทตฺถวิชานนํ ผูอื่นรูเรื่องนั้น 43 ____________________ 42 พระสิริมังคลาจารย. มงฺคลตฺถทีปนี (ปฐโม ภาโค) . พิมพครั้งที่ 13(กรุงเทพฯ: มหามกุฏราช วิทยาลัย, 2539), 205 / 205. 43 เรื่องเดียวกัน, 211 / 208. เบญจศีลสิกขาบทที่ 5 สุราเมรยมชฺชปมาทฏฐานา เวรมณี คือ การเวนจากเหตุเปนทีตั้ง ่ แหงความประมาท ไดแก น้ําเมาคือสุรา และเมรัย รวมถึงเบียรดวย ความมุงหมายในการบัญญัติ สิกขาบทขอนี้ คือเพื่อใหคนมีสติไมประมาท รักษาสติของตนไวไมใหเผลอเรอพลาดพลั้งในการ ปฏิบัติงานประจํา เพื่อการดํารงชีวิตที่ราบรื่น สมเด็จพระมหาสมณเจา กรมพระยาวชิรญาณวโรรส ทรงอธิบายสิกขาบทขอนีวามีขอหาม หรือขอบเขตทั้งโดยตรงและโดยออม ้ โดยตรง คือ นําเมา ไดแก 1 สุรา น้ําเมาที่กลั่น ที่เรียกกันวาเหลา 2 เมรัย น้ําเมาที่ยังไมไดกลั่น ไดแกเบียร สาโท น้ําตาลเมา กระแช ฯลฯ โดยออม หมายถึง สิ่งเสพติดใหโทษทุกชนิด เชน ฝน กัญชา ไอระเหย เปนตน  เปนอันหามไวในศีลขอนี้ กิริยาที่ทําไมเฉพาะการดื่มอยางเดียว แตหมายถึงสูบและ การฉีดดวย การดื่มสุรา และเสพของเสพติดใหโทษ องคที่จะทําใหศีลขอนีขาดไดนั้นตองบประกอบดวยองค 4 คือ ้ 1. มทนียํ น้ําเมา 2. ปาตุกมฺมยตาจิตฺตํ มีจิตคิดจะดื่มนําเมานั้น 3. ตชฺโช วายาโม มีความพยายามจะดื่มน้ําเมานั้น 4. ปตปฺปเสวนํ น้ําเมานั้นลวงลําคอลงไป 44 ฉะนั้น สาระสําคัญของเบญจศีลพอจะสรุปและทําความเขาใจไดโดยงายดังนี้ ธรรมสําหรับมนุษย หมายความวา ธรรมที่ทําคนใหเปนคนที่ควรแกการเคารพนับถือ ความหมาย ของศีลจึงเปนความปกติของคน คือความเรียบรอยสวยงาม คนที่ไมเรียบรอยจะเปนที่สวยงามไป ไมได ซึ่งไดแกคนที่ผิดปกตินนเอง คนที่ไมปกตินนยอมจะเปนที่ผิดแปลกไปจากคนอื่น ๆ กลาวคือ ั่ ั้
  • 28.
    28 1. ปกติคนเราจะตองไมฆากัน ไมทํารายรางกายกัน เพราะคนก็ดี สัตวก็ดี ตางก็รกชีวต ั ิ ของตนดวยกันทั้งสิ้น ไมประสงคจะใหใครมาฆา หรือมาทํารายรางกายตน หรือทรมานตนให ไดรับความลําบาก คนที่ฆาสัตวตดชีวิตคนอื่น สัตวอื่น จึงชื่อวาคนผิดคน คือผิดปกติของคน ั นั่นเอง 2. ปกติคนเราจะตองไมลักขโมยทรัพยสมบัติของกันและกัน เพราะใคร ๆ ก็ยอมรัก ยอม หวงแหนในทรัพยสินของตน ไมประสงคจะใหใครมาเบียดเบียนและลวงเกินในทรัพยของตน คน ที่ขโมยทรัพยของผูอื่น จึงชื่อวาทําผิดปกติของคน 3. ปกติของคนเราจะตองไมลวงละเมิดประเวณีของกันและกัน เพราะบุตรธิดา หรือภรรยา สามีของใคร ๆ ก็รก และหวง ไมประสงจะใหใครมารังแกขมเหงน้ําใจ บุตรภรรยาสามีเปรียบ ั เหมือนทรัพยอันมีคาของบุคคล คนทีรังแกขมเหงลวงเกินผูอื่น จึงชื่อวาเปนผูทําผิดปกติของคน ่ 4. ปกติของคนเราจะตองไมโกหกหลอกลวงกัน เพราะทุกคนไมพึงปรารถนาจะใหใครมา โกหกหลอกลวงตน ปรารถนาแตความสัตยความจริงดวยกันทั้งสิ้น คนทีโกหกหลอกลวงผูอื่น ่ จึงชื่อวาทําผิดปกติของคน ____________________ 44 ปรมตฺถโชติกา, น. 22. 5. ปกติของคนเราจะตองรักษากาย วาจา ใหเรียบรอย บําบัดทุกขบํารุงสุขใหแกรางกาย ของตน ไมปรารถนาจะใหรางกายไดรับความลําบากดวยทุกขเวทนาตาง ๆ ทั้งพยายามเสริมสราง รางกายใหเจริญดวยกําลังและสมบูรณดวยสติปญญา จึงตองงดเวนจากการทํารายรางกายตนเอง ดวยการไมทําตนใหผิดปกติ คนที่ดื่มสุราเมรัยและเสพของมึนเมาตาง ๆ จนกลายเปนคนติด สิ่งเสพติดใหโทษ เปนคนขาดสติสัมปชัญญะ ตกอยูในฐานะแหงความเปนผูประมาท ชื่อวาเปน  ผูทํารายรางกายตนเอง จึงจัดวาเปนคนทําผิดปกติ 3.2 คุณประโยชนของเบญจศีลตอบุคคล สภาพที่เปนปกติ ซึ่งเปนสภาพทั่วไปของบุคคล ไมวาจะทํากิจทําหนาทีใด ๆ ก็ตาม ควร ่ ใหเปนไปดวยความมีสติ รูสิ่งที่ควรและไมควร ระวังพฤติกรรมที่จะแสดงออกทางทวารทั้ง 3 คอยบังคับกาย วาจา และใจ ใหเปนไปในขอบเขตที่เปนปกติ นี้คือสภาพของศีล ฉะนั้น ศีลเปน สิ่งที่บุคคลควรรักษาและประพฤติใหจงได ในทีนี้หมายถึงเบญจศีล (ศีล 5) ซึ่งถือวาเปนศีลที่เปน ่ รากฐานของชีวิตเลยทีเดียว เบญจศีลนี้จะเรียกวา มนุษยธรรม ก็ได หมายถึงธรรมสําหรับมนุษย ธรรมที่ทําใหคนเปนมนุษยอยางสมบูรณ เปนธรรมที่เปนเหตุใหเกิดมาเปนมนุษย เพราะผูทจะมา ี่ เกิดเปนมนุษยไดนั้น ตองเปนผูที่สมบูรณดวยมนุษยธรรมนี้มากอน การเกิดมาเปนมนุษยเปนเรื่อง  ที่ยาก เมื่อไดอัตภาพเกิดเปนมนุษยและรูจกการประพฤติตนตามเบญจศีล ก็จะทําใหบุคคลผูนน ั ั้ ไดรับอานิสงสคือประโยชนในภพที่เกิมาดเปนมนุษย ซึ่งถือวาเปนผลจากการที่บคคลนัน ๆ รักษา ุ ้ เบญจศีลไวดวยดีในอดีตชาติ ซึ่งมีหลักฐานปรากฏในอรรถกถาปรมัตถโชติกา ดังนี้ รักษาศีลขอ 1 คืองดเวนจากการฆาสัตว มีอานิสงส 23 ประการ
  • 29.
    29 1 มีอวัยวะนอยใหญบริบูรณ 2. มีรางกายสมทรง 3. สมบูรณดวยกําลังกาย มีความคลองแคลว วองไว 4. มือเทาไมคต ไมเก ตั้งลงดวยดี 5 มีผิวพรรณสดใส รุงเรือง 6. มีรูปโฉมงดงาม สะอาด เปนที่เจริญใจของเทวดา- และมนุษยทั้งหลาย 7. เปนผูออนโยน มีผิดพรรณดังปุยนุน 8. เปนผูมีความสุข 9. เปนผูแกลวกลา 10. เปนผูมีกําลังมาก 11. มีถอยคําสละสลวย เพราะพริ้ง 12. มีบริวารมิไดพลัดพรากจากตน 13. เปนคนไมสะดุงตกใจ กลัวตอภัยเวร 14. ขาศึกศัตรูทํารายไมได 15. ไมตายดวยการเพียรฆาของผูอื่น 16 มีบริวารหาที่สุดมิได 17. มีรูปรางสวยงาม 18. มีทรวดทรงสมสวน 19. มีความเจ็บไขนอย 20. ไมมีเรื่องเสียใจ เศราโศก 21. เปนที่รักของชาวโลก 22 มิไดพลัดพรากจากผูหรือสิ่งที่รกและชอบใจ ั 23. มีอายุยืนนาน รักษาศีลขอ 2 คืองดเวนจากการลักขโมย มีอานิสงส 11 ประการ 1 มีทรัพยมาก 2. มีขาวของและอาหารเพียงพอ 3. หาโภคทรัพยไดไมสิ้นสุด 4. โภคทรัพยทไดไวแลวก็ยั่งยืนถาวร 5. โภคทรัพยทยังไมเกิดก็เกิดขึน ี่ ี่ ้ 6.หาสิ่งที่พึงปรารถนาไดรวดเร็ว 7. สมบัติไมกระจายดวยภัยตาง ๆ 8.หาทรัพยไดโดยไมถกแบงแยก ู 9. ไดโลกุตตรทรัพย คือ มรรคผลนิพพาน 10 .อยูที่ไหนก็เปนสุข 11. ไมเคยรู ไมเคยไดยิน คําวาไมมี รักษาศีลขอ 3 คืองดเวนจากการประพฤติลวงประเวณี มีอานิสงส 20 ประการ 1. .ไมมีขาศึกศัตรู 2. เปนที่รักของคนทั่วไป 3. นอนก็เปนสุข 4. ตื่นก็เปนสุข 5. พนภัยในอบายภูมิทั้ง 6. ไมอาภัพ ไมตองเกิดเปนหญิง หรือกะเทย 7. ไมโกรธงาย 8. ทําอะไรไดโดยเรียบรอย 9. ทําอะไรโดยเปดเผยแจมแจง 10. มีสงา (คอไมตก) 11. หนาไมกม (คือมีอํานาจ) 12. ไมมีใครรังเกียจ 13. มีแตเพื่อนรักทั้งบุรษและสตรี 14. มีอินทรีย 5 บริบูรณ 15.มีลักษณะบริบูรณ ุ 16. ขวนขวายนอย ไมตองเหน็ดเหนื่อย (หากินงาย) 17. อยูที่ไหนก็เปนสุข 18. ไมตองกลัวภัยจากใคร ๆ 19. ไมคอยพลัดพรากจากของที่รัก 20. หาขาวน้ํา เครื่องนุงหม ที่อยูอาศัยไดงาย รักษาศีลขอ 4 คืองดเวนจากการพูดปด มีอานิสงส 14 ประการ 1. มีอินทรียทั้ง 5 ผองใส 2. มีวาจาไพเราะสละสลวย 3. ไรฟนอันเสมอชิดบริสุทธิ์ 4.ไมอวนเกินไป 5. ไมผอมเกินไป 6. ไมต่ําเกินไป 7. ไมสูงเกินไป 8.ไดแตสัมผัสอันเปนสุข 9. ปากหอมเหมือนดอกบัว 10.มีบริวารลวนแตขยัน 12.มีถอยคําที่บุคคลเชื่อได 13. ลิ้นบาง แดง ออนเหมือนกลีบดอกบัว 14.ใจไมฟุงซาน 15. ไมเปนอาง ไมเปนใบ รักษาศีลขอ 5 คืองดเวนจากการดื่มสุราเมรัย และสิ่งเสพติดทุกชนิด มีอานิสงส 35 ประการ 1. รูกิจการอดีต อนาคต ปจจุบันไดรวดเร็ว 2. มีสติตั้งมั่นทุกเมื่อ
  • 30.
    30 3. ไมเปนบา 4. มีความรูมาก 5. ไมหวั่นไหว (ผูใดชักชวนไปในทางบาปทางชั่ว-  ก็ไมทําตาม) 6. ไมงุนงง ไมเซอเซอะ 7. ไมใบ 8. ไมมัวเมา 9. ไมประมาท 10. ไมหลงใหล 11. ไมหวาดสะดุงกลัว 12. ไมมความรําคาญ 13. ไมมีผูใดริษยา ี 14. มีความขวนขวายนอย 15. มีแตความสุข 16. มีแตคนนับถือยําเกรง 17. พูดแตคําสัตย คําจริง 18. ไมสอเสียดใคร ไมมใครสอเสียด 19. ไมพูดหยาบกับ- ี ใคร ไมมใครพูดหยาบดวย 20. ไมพูดเลนไรประโยชน 21. ไมเกียจครานทุกคืนวัน ี 22. มีความกตัญู 23. มีกตเวที 24. ไมตระหนี่ 24. รูเฉลี่ยเจือจาน 26. มีศีลบริสุทธิ์ 27. ซื่อตรง 28. ไมโกรธใคร 29. มีจิตใจละอายแกบาป 30. รูจักกลัวบาป 31. มีความเห็นถูกทาง 32. มีปญญามาก 33. มีธัมโมชปญญา 34. เปนปราชญมีญาณคติ 35. ฉลาดรูในสิ่งที่เปนประโยชนและในสิ่งอันเปนโทษ 45 จากอานิสงสที่แสดงมานี้ เปนประโยชนที่จะเกิดขึ้นแกบคคล เปนสมบัติของบุคคลผู ุ ประพฤติตนตามเบญจศีลจะพึงไดรับในภพชาติปจจุบัน และเมื่อมองถึงผลที่เกิดขึ้นกับบุคคล  ทั้งหลายในโลกในสังคมปจจุบันประกอบกับหลังฐานดังทียกมาขางตนจะเห็นไดวา ่ ____________________ 45 ปรมตฺถโชติกา, น. 28 – 30. บุคคลทั้งหลาย ไมวาจะอยูในชนชั้นวรรณะ ฐานะ และเพศใด ๆ ก็ตาม แตเมื่อมองโดยภาพกวาง ๆ  จะทําใหเห็นวา คนทั้งหลาย ลวนมีความแตกตางกัน หรือจะเรียกวาความแตกตางระหวางบุคคลก็ ได และความแตกตางกันของบุคคลและสัตวทั้งหลายที่ปรากฎในสังคมโลกทุกวันนี้ สิ่งเหลานี้เปน ผลที่เนื่องมาจากเหตุที่บุคคลและสัตวทั้งหลายไดเคยกระทําไวในอดีตชาติดวยกันทั้งนัน  ้ และ ประโยชนดังที่ไดแสดงไวขางตนนี้ จะเปนสิ่งที่บคคลผูประพฤติตนตามเบญจศีลจะพึงไดรับและ ุ  เห็นประจักษชัดเจนในสังคมปจจุบัน 3.3 คุณประโยชนของเบญจศีลตอสังคม เบญจศีลนั้น ถือวามีคุณประโยชนและความสําคัญตอสังคมมนุษยมาก เพราะเปนขอ ปฏิบัติหรือวินัยขั้นพื้นฐานของวินัยทั้งหมดทีใชบังคับควบคุมคนในสังคม เพื่อใหสังคมเกิดความ ่ สงบสุข และมีความเปนระเบียบเรียบรอยในการอยูรวมกัน ซึ่งถาหากไมมีเบญจศีลเปนขอปฏิบัติ พื้นฐานในจิตใจคนแลว คนในสังคมก็จะสรางปญหาในสังคมมากขึ้น ดังที่พระพรหมคุณาภรณ ไดอธิบายไววา อาชญากรรมที่รายแรงแทบทั้งหมดก็เปนเรื่องของการละเมิดศีล 5 ในสังคมที่มากดวย การสังหารผลาญชีวิต การปองราย การทํารายกัน การลักขโมย ปลน แยง ชิง การ ทําความผิดทางเพศ มีคดีฆาตกรรม โจรกรรม การขมขืน หลอกลวง การเสพของมึน เมาและสิ่งเสพติด ตลอดจนการกอปญหาและอุบัติเหตุตาง ๆ เนื่องมาจากของมึนเมา และสิ่งเสพติดเหลานั้นระบาดแพรหลายทั่วไป ชีวตและทรัพยสินไมปลอดภัย จะอยู ิ ไหนหรือจะไปที่ไหนก็ไมมีความมั่นใจ เต็มไปดวยความหวงใยวิตกกังวล จิตใจหวาด
  • 31.
    31 ผวาบอย ๆ ผูคนพบเห็นกันแทนที่จะอบอุนใจ ก็หวาดผวากัน อยูกันไมเปนปกติสุข  สุขภาพจิตของประชาชนยอมเสื่อมโทรม ยากทีจะพัฒนาคุณภาพและสมรรถภาพของ ่ จิต และสังคมเชนนั้นก็ไมเปนสภาพแวดลอมที่เกื้อกูลสําหรับการสรางสรรคสิ่งดีงามที่ สูงขึ้นไป เพราะมีความเดือดรอนระส่ําระสายยุงแตการแกปญหา และมีแตกจกรรมที่ ิ บอนทําลายใหสังคมเสื่อมโทรมลงไปทุกที การขาดศีล 5 จะเนื่องมาจากเหตุใดก็ตาม จึงยอมเปนมาตรฐานวัดความเสื่อมโทรมของสังคม สวนสภาพพฤติกรรมและการ ดําเนินชีวตที่ตรงขามจากนี้นั่นแหละคือการมีศีล 5 ดังนั้น ศีล 5 จึงเปนเกณฑมาตร ิ ฐานอยางต่ําที่สุดของความประพฤติมนุษย สําหรับรักษาสภาพแวดลอมทางสังคมให อยูในภาวะเกื้อกูล และเปนพื้นฐานของการดําเนินชีวิตที่ดีงาม 46 ดังนั้น ถาสังคมไทย ที่มีประชาชนสวนใหญของประเทศเปนพุทธศาสนิกชน ใสใจและใหความ สนใจโดยเอาใจใสในการศึกษาหลักธรรมของพระสัมมาสัมพุทธเจา จนเกิดความรูความเขาใจแลว เกิดอุดมการณรวมแรงรวมใจกันประพฤติปฏิบัติธรรม อยางนอยสุด ก็ปฏิบัติตนตามหลักเบญจศีล  ____________________ 46 พระเทพเวที (ประยุทธ ปยุตฺโต). พุทธธรรม. พิมพครั้งที่ 4, 1,000 เลม น. 771-772. เพราะเบญจศีลเปนรากฐานรองรับชีวิตทีดีที่สุด อันจะชวยสงเสริมใหสังคมไทยมีระบบชีวิตและ ่ ระเบียบสังคมมีความเปนอยูที่ดีขน สภาพแวดลอมดินฟาอากาศก็จะไมวิปริตแปรปรวน ความ ึ้ เปนไปตามธรรมชาติก็จะเปลี่ยนแปลงไปตามปกติ ไมเกิดเหตุการณเภทภัยทางธรรมชาติที่ไมคดา คิดมากอน ดังเชน การเกิดธรณีพิบัตในภาคใต เปนตน จะทําใหสังคมเกิดความสงบสุขกันทัวหนา ิ ่ เพราะชาวประชาและผูนําในสังคมพากันประพฤติธรรม คือตั้งมั่นอยูในศีลธรรม ดังเชนในธัม มิกสูตตร ที่ทรงตรัสไวเกี่ยวกับเรื่องนี้วา ดูกอนภิกษุทั้งหลา ในสมัยใด พระราชาทั้งหลายประพฤติเปนธรรมในสมัย นั้น แมขาราชการทั้งหลายก็ประพฤติเปนธรรมไปดวย เนื้อขาราชการ ทั้งหลายประพฤติเปนธรรม พราหมณและคฤหบดีทั้งหลายก็ประพฤติเปน ธรรมบาง เมื่อพราหมณและคฤหบดีทั้งหลายประพฤติเปนธรรม ชาวบาน ชาวเมืองก็ประพฤติเปนธรรมไปตามกัน ครันชาวบานชาวเมืองประพฤติ ้ เปนธรรม ดวงจันทรดวงอาทิตยกโดยจรสม่ําเสมอ ครั้นดวงจันทรดวง ็ อาทิตยโคจรสม่ําเสมอ ดาวนักษัตรทั้งหลายก็เดินสม่ําเสมอ ครั้นดาวนักษัตร ทั้งหลายเดินสม่ําเสมอคืนและวันก็ตรง ครั้นคืนและวันตรง เดือนและปกษ ก็ตรง ครั้นเดือนและปกษตรง ฤดูและปก็สม่ําเสมอ ครั้นฤดูและป สม่ําเสมอ ลมก็พัดเปนปกติ ครันลมพัดเปนปกติ ลมในทางก็พัดไปถูกทาง ้ ครั้นลมในทางพัดไปถูกทาง เทวดาทั้งหลายก็ไมปนปวน ครันเทวดาทั้ง  หลายไมปนปวน ฝนก็ตกตาม ฤดูกาล ครั้นฝนตกดามฤดูกาล ขาวกลาทั้ง
  • 32.
    32 หลายก็สุกไดที่ ดูกอนภิกษุทั้งหลาย มนุษยทั้งหลายไดบริโภคขาวที่สุกไดที่ ยอมมีอายุยืน ผิวพรรณงาม มีกําลังและมีอาพาธนอย 47 พระสูตรนี้ไดกลาวถึงความสําคัญของผูนําในสังคม ไมวาสังคมนั้น ๆ จะมีขนาดเล็กหรือ ใหญกตาม ถาสังคมนั้น ๆ มีผูนํามีหัวหนาที่สามารถประพฤติธรรม เปนเนติแบบอยางที่ดีให ็ สมาชิกที่อยูในปกครองไดประพฤติธรรม ตั้งตนอยูในศีลธรรมดวย และหมายถึงเบญจศีลนี้เปน อยางนอย เมื่อสังคมใดดําเนินไปในลักษณะเชนนี้ได สังคมนั้น ยอมจะเกิดความผาสุกกันถวนหนา 3.4 โทษของการละเมิดเบญจศีล สําหรับโทษของการละเมิดเบญจศีลที่จะไดรับ มีทั้งโทษทีเ่ กิดแกบคคลและที่เกิดแกสังคม ุ ดังเชนในสัพพหสุสูตร พระพุทธเจาไดตรัสโทษที่บุคคลผูลวงละเมิดเบญจศีลจะพึงไดรับ ซึ่งเปน ผลในอนาคตภายหนาวา ดูกอนภิกษุทั้งหลาย ปาณาติบาต...อทินนาทาน...กาเมสุมิจฉาจาร...มุสาวาท... เการดื่ม น้ําเมาคือสุราและเมรัยอันบุคคลเสพแลวเจริญแลว กระทําใหมากแลว ยอมยังสัตวให เปนไปในนรก ในกําเนิดสัตวดิรจฉาน ในเปรตวิสัย วิบากแหงปาณาติบาตอยางเบา ั ___________________ 47 องฺ จตุกฺก 2 / 70 / 222. ที่สุด ยอมยังความเปนผูมีอายุนอยใหเปนไปแกผูมาเกิดเปนมนุษย.48 การกระทําผิด หรือลวงละเมิดเบญจศีลขอใดขอหนึ่ง เมื่อครบองคประกอบ จะไดรับผล ในปฏิสนธิกาล คือ เกิดในนรก ดิรจฉาน หรือเปรต และยังไดรับผลในปวัตติกาล คือไดรับผล ั หลังจากเกิดแลว และผลที่จะไดรับในปวัตติกาลนี้ ผูกระทําผิด หรือลวงละเมิดเบญจศีล จะครบ  องคหรือไมก็ตาม ถาเกิดเปนมนุษยจะไดรับผลดังนี่ การลวงละเมิดเบญจศีลขอที่ 1 ถาเกิดเปนมนุษย จะไดรับผลอีก 9 ประการ คือ 1. เปนคนทุพพลภาพ 2. เปนคนรูปไมงาม 3. มีกําลังกายออนแอ 4. เปนคนเฉื่อยชา 5. เปนคนขีขลาด ้ 6. ฆาตัวตาย หรือถูกผูอื่นฆา 7. โรคภัยเบียดเบียน 8. ความพินาศของบริวาร 9. อายุสั้น การลวงละเมิดเบญจศีลขอที่ 2 ถาเกิดเปนมนุษย จะไดรับผลอีก 6 ประการ คือ 1. เปนคนดอยทรัพย 2. เปนคนยากจน 3. เปนคนอดอยาก 4. ไมไดสมบัติที่ตนตองการ 5. ตองพินาศในการคา 6. ทรัพยพินาศเพราะภัยตาง ๆ เชน อัคคีภัย อุทกภัย วาตภัย ราชภัย โจรภัย เปนตน การลวงละเมิดเบญจศีลขอที่ 3 ถาเกิดเปนมนุษย จะไดรับผลอีก 11 ประการ คือ 1. มีผูเกลียดชังมาก 2. มีผูปองรายมาก 3. ขัดสนทรัพย 4. .ยากจนอดอยาก 5. เปนหญิง 6. เปนกะเทย 7. เปนชายในตระกูลต่ํา 9. ไดรับความอับอายเปนอาจิณ 10. มากไปดวยความวิตกกังวล 11. พลัดพรากจากผูที่ตนรัก การลวงละเมิดเบญจศีลขอที่ 4 ถาเกิดเปนมนุษย จะไดรับผลอีก 8 ประการ คือ
  • 33.
    33 1. พูดไมชัด 2. ฟนไมเปนระเบียบ 3. ปากเหม็นมาก 4. ไอตัวรอนจัด 5. ตาไมอยู ในระดับปกติ 6. กลาววาจาดวยปลายลิ้น 7. ทาทางไมสงาผาเผย 8. จิตไมเที่ยงคลายคนวิกลจริต การลวงละเมิดเบญจศีลขอที่ 5 ถาเกิดเปนมนุษย จะไดรับผลอีก 6 ประการ คือ 1. ทรัพยถูกทําลาย 2. เกิดวิวาทบาดหมาง 3. เปนบอเกิดแหงโรค 4. เสื่อมเกียรติ 5. หมดยางอาย 6. ปญญาเสื่อมถอย หรือพิการทางปญญา 49 ผลหรือโทษที่ไดรับทั้งหมดดังกลาวมานี้ เปนเศษของกรรม คือจะใหผลหลังจากไปเกิด เปนสัตวนรก ดิรจฉาน หรือเปรตมาแลว หรือจะเรียกวาเปนดอกเบี้ยบาปก็ได และดอกเบี้ยบาปนี้ ั จะใหผลตอเนื่องกันหลายภพหลายชาติ ไมใชชาตินี้เพียงชาติเดียว ซึ่งเปนสิ่งที่บุคคลทั้งหลายพึง ตระหนัก หรือดังที่พระพุทธเจาแสดงโทษของบุคคลผูละเมิดศีลจะตองไดรับอีกแหงหนึ่งคือ โดย ที่พระองคตรัสไววา ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผูทุศีลเพราะศีลวิบัติ มีโทษ 5 ประการนี้ คือ ____________________ 48 องฺ. สตฺตก. – อฏฐก. 4 / 130 / 495 – 496. 49 ปรมตฺถโชติกา. น. 30-31. 1. ยอมถึงความเสื่อมโภคทรัพยเปนอันมมาก ซึ่งมีความประมาทเปนเหตุ 2. กิตติศัพทอันชัวของบุคคลผูทุศีลยอมกระฉอนไป ่ 3. จะเขาไปยังบริษัทใด ๆ ยอมไมแกลวกลา เกอเขินเขาไป 4. ยอมหลงลืมสติตาย 5. หลังจากตายแลวยอมไปเกิดในอบาย ทุคติ วินิบาติ นรก 50 สวนโทษของการละเมิดเบญจศีลที่จะเกิดแกสังคมนั้น มีกลักฐานในธัมมิกสูตรที่ พระพุทธเจาทรงตรัสไว ถึงสิ่งที่จะเกิดขึนเมื่อบุคคลผูนําของสังคมและผูที่อยูในปกครองไมตั้งตน ้ ประพฤติในศีลธรรม จะตองไดรับและมีเหตุตาง ๆ เกิดขึ้น คือ ดูกอนภิกษุทั้งหลาย ในสมัยใด พระราชาทั้งหลายประพฤติไมเปนธรรม ในสมัยนั้น แมขาราชการทั้งหลาย ก็พลอยประพฤติไมเปนธรรม เมื่อขา ราชการประพฤติไมเปนธรรม พราหมณและคฤหบดีทงหลายก็ประพฤติ ั้ ไมเปนธรรมบาง เมื่อพราหมณและคฤหบดีทั้งหลายประพฤติไมเปนธรรม ชาวบานชาวเมืองก็ประพฤติไมเปนธรรมไปตามกัน ครั้นชาวบานชาวเมือง ประพฤติไมเปนธรรม ดวงจันทร ดวงอาทิตย ก็โคจรไมสม่ําเสมอ ครั้น ดวงจันทรดวงอาทิตย โคจรไมสม่ําเสมอ ดาวนักษัตรทั้งหลายก็เดินไมเที่ยง ตรง ครั้นดาวนักษัตรทั้งหลายเดินไมเที่ยงตรง คืนและวันก็เคลื่อนไป ครั้น คืนและวันเคลื่อนไป เดือนและปกษกคลาดไป ครันเดือนและปกษคลาดไป ็ ้ ฤดูและปก็เคลื่อนไป ครั้นฤดูและปเคลื่อนไป ลมก็พัดผันแปรไป ครั้น
  • 34.
    34 ลมพัดผันแปรไป ลนนอกทางก็พัดผิดทาง ครันลมนอกทางพัดผิดทาง ้ เทวดา ทั้งหลายก็ปนปวน ครั้นเทวดาทั้งหลายปนปวน ฝนก็ไมตกตามฤดู กาล ครั้น ฝนไมตกตามฤดูกาล ขาวกลาทังหลายก็สุกไมดี ดูกอนภิกษุทั้ง ้ หลาย มนุษยทั้งหลายบริโภคขาวที่สุกไมดี ยอมอายุสน ผิวพรรณก็ไมงาม ั้ กําลังก็ลดถอย และมีอาพาธมาก 51 และเมื่อพิจารณาเนื้อความในพระสูตรนี้จะเห็นไดชัดเจนวา เหตุการณตาง ๆ ที่เกิดขึ้นในสังคม ไม วาจะเปนความแปรปรวนของดินฟาอากาศที่ไมเปนไปตามฤดูกาล เกิดภัยพิบติทางธรรมชาติขึ้น ั มากมาย ไมวาจะเปนน้ําทวม ไฟไหม แผนดินไหว ภูเขาไฟระเบิด เกิดการรบราฆาฟนกันขึ้นทุก หยอมหญา เกิดคดีฆาขมขืนและคดีอุกฉกรรฉในที่ตาง ๆ มนุษยเกิดความวิปริตทางเพศ ฯลฯ เมื่อพิจารณาอยางลึกซึ้งตามเหตุผลแลวจะเห็นไดวา เหตุการณที่เกิดขึนเหลานี้ กําลังเกิดขึ้นและได ้ เกิดขึนแลวในสังคมไทย ลวนเปนผลที่เกิดมาจากเหตุทั้งสิน และเหตุนั้นยอมเกี่ยวโยงมาจากเหตุใน ้ ้ อดีตที่มนุษยแตละคนไดกระทําไวแลว ____________________ 20 องฺ ปฺจก. 22 / 213 / 355. 51 องฺ จตุกฺก 2 / 70 / 221 - 222. บทที่ 4 กลวิธการนําเบญจศีลสูการปฏิบัติ ี  4.1 การแสดงโทษการปราศจากเบญจศีล การกระทําความชั่วทางกาย ทางวาจา และทางใจถือวาเปนการละเมิดเบญจศีล เปนการทํา บาปอกุศลตาง ๆ ที่จะทําใหบุคคลผูกระทําตองไดรับโทษ ดังที่พระพุทธเจาไดตรัสโทษของบุคคล  ผูไมมีศีลไววา “...ดูกอนคฤหบดีทั้งหลาย คนทุศีล มีศีลวิบัติแลวในโลกนี้ยอมเขาถึงความเสื่อมแหง โภคะอยางใหญอันมีความประมาทเปนเหตุ ศีลวิบติอันนี้เปนโทษแหงศีลวิบัติของคน ั ทุศีล อีกขอหนึ่ง เกียรติศัพทอันลือชื่อของคนทุศีล มีศีลวิบัติแลวยอมกระฉอน ไปอันนี้เปนโทษขอที่สองแหงศีลวิบัติของคนทุศีล อีกขอหนึ่ง คนทุศีล มีศีล วิบัติแลว จะเขาไปสูบริษัทใดๆ คือ ขัตติยบริษัท พราหมณบริษัท คฤหบดีบริษัท หรือสมณบริษัท ยอมครันครามเกอเขิน อันนี้เปนโทษขอที่สามแหงศีลวิบัติของคน ้ ทุศีล อีกขอหนึ่ง คนทุศีล มีศีลวิบัติแลว ยอมหลงกระทํากาละ อันนี้ เปน โทษขอสี่แหงศีลวิบัติของคนทุศีล อีกขอหนึ่ง คนทุศีล มีศีลวิบัติแลว เบื้องหนา แตตายเพราะกายแตก ยอมเขาถึง อบาย ทุคติ วินิบาต นรก อันนี้เปนโทษขอที่หา แหงศีลวิบัติของคนทุศีล” 52 บุคคลที่กระทําบาปอกุศลดวยการลวงละเมิดศีลขอที่หนึ่ง คือการฆาและการทํารายคนอื่น และสัตวอื่นดวยตนเองหรือใชใหผูอื่นทํา ถาเหตุหรือกรรมที่กระทํานั้นมีกําลังแรง ยอมจะสงผล
  • 35.
    35 ใหบุคคลนัน ๆ ประสบกับความเดือดรอนในปจจุบันเชน ตองถูกกักขังในเรือนจํา หรือถูก ้ ประหารชีวิต ฯลฯ และในอนาคต เมื่อตายไปก็จะเกิดในสถานที่ที่ลําบาก เชน เกิดในนรก เปน ตน เมื่อเขากลับมาเกิดในโลกมนุษยเพราะเศษกรรมที่ยังเหลืออยู ยอมจะทําใหเขาเปนคนทุพพล ภาพ รูปรางไมสวยงาม มีสุขภาพออนแอ กลายเปนคนเฉื่อยชา ไมมความมันใจในตัวเองและมี ี ่ ความขลาดกลัว มีเหตุตองฆาตัวตายหรือถูกผูอื่นฆา เปนผูที่มีโรคภัยเบียดเบียนมาก ตองพลัด พรากจากญาติพนองหรือบริวาร และเปนคนเกิดมามีอายุสั้น ตองเสียชีวิตในชวงกอนวัยอันสมควร ี่ บุคคลที่กระทําบาปอกุศลดวยการลวงละเมิดศีลขอที่สอง คือลักทรัพยดวยตนเองหรือใช  ใหผูอื่นลัก ถาเหตุหรือกรรมที่กระทํานั้นมีกําลังแรง ยอมจะสงผลใหบุคคลนัน ๆ ประสบกับความ ้ เดือดรอนในปจจุบัน เชน การขโมยรถยนต เมื่อถูกจับได ตองถูกปรับถูกจองจําอยูในเรือนจํา  เมื่อตายไปทําใหตองไปเกิดในอบายมีนรกเปนตน เมื่อเขากลับมาเกิดเปนมนุษยเพราะเศษกรรมที่ ยังเหลืออยู ทําใหเขาตองกลายเปนคนยากจน ไมมีทรัพย กลายเปนคนขอทานอดอยาก จะไมได ทรัพยสมบัติที่ตนตองการ หรือจะทําการคาธุรกิจใด ๆยอประสบกับความลมเหลวเปนคนลมละลาย ____________________ 52 ที. ม. 10 / 79 / 91. แมทรัพยสมบัติตาง ๆ ที่มีอยูก็จะประสบกับความพินาศไปดวยภัยตาง ๆ เชน อัคคีภัย อุทกภัย วาตภัย โจรภัย ฯลฯ บุคคลที่กระทําบาปอกุศลดวยการลวงละเมิดศีลขอที่สาม คือประพฤติผิดในกาม เชน ลวงละมิดตอบุตรธิดา ภรรยา สามี คนอื่น เปนตน ยอมประสบกับความเดือดรอนในปจจุบัน ทํา ใหครอบครัวแตกแยก หรือถูกปองรายเปนตน เมื่อตายไปก็ไปเกิดในอบาย มีนรกเปนตน เมื่อเขา กลับมาเกิดเปนมนุษยเพราะเศษกรรมที่ยังเหลืออยู ทําใหเขาเปนบุคคลที่มีผูเกลียดชังมาก มีผูปอง รายมาก กลายเปนคนขัดสนอดอยาก เปนกะเทยหรือเปนชายในตระกูลต่ําตอย จะเปนคนที่ไดรับ ความอับอายเปนอาจิณ เปนคนมีความวิตกกังวลมาก ตองพลัดพรากจากบุคคลผูที่ตนรัก แมมี ครอบครัวก็เกิดความแตกแยกราวฉาน บุคคลที่กระทําบาปอกุศลดวยการลวงละเมิดศีลขอที่สี่ คือพูดเท็จโกหกหลอกลวงคนอื่น ยอมประสบความเดือดรอนในปจุบัน เชน การพูดยุยงใหคนแตกความสามัคคีกัน พูดใสความคน อื่นโดยไมมีมูลความจริง เมื่อความจริงถูกเปดเผยแลว ยอมไมมีใครเชื่อถือ บางคนถึงกับถูกจองจํา ในเรือนจําก็มี เมื่อเขาตายไปก็ไปเกิดในสถานที่ที่ลําบาก มีนรกเปนตน เมื่อเขากลับมาเกิดเปน มนุษยเพราะเศษกรรมที่ยังเหลืออยู ทําใหเปนคนพูดไมชด (ติดอาง) มีฟนไมสวย เปนคนมีกลิ่น ั ปากเหม็นมาก ไอตัวรอนจัด สายตาไมอยูในระดับปกติ เปนคนกลาววาจาดวยปลายลิ้น ไมมี ความสงาผาเผย และกลายเปนคนจิตไมเที่ยงคลายคนวิกลจริต บุคคลที่กระทําบาปอกุศลดวยการลวงละเมิดศีลขอที่หา คือดื่มสุราเมรัยหรือเสพสิ่งเสพติด ใหโทษตาง ๆ ยอมประสบความเดือดรอนในปจจุบน คือเสื่อมทั้งสุขภาพกายและสุขภาพจิต ทําให ั สิ้นเปลืองทรัพย และกอใหเกิดความทะเลาะวิวาท ทั้งยังเปนเหตุใหทําผิดศีลขออื่น ๆ ไดงายขึ้น
  • 36.
    36 ดวย เพราะขาดสติในการครองตน ทําใหเกิดความประมาทในการกระทําตางๆ เมื่อเขาตายไปก็ ไปเกิดในสถานที่ที่ลําบาก มีนรกเปนตน เมื่อกลับมากเกิดเปนมนุษย เพราะเศษของกรรมที่ยัง เหลืออยู ทําใหทรัพยสมบัติที่มีอยูถูกทําลาย เกิดความวิวาทบาดหมางบอยครั้ง เปนคนมีโรคภัยไข เจ็บมาก เสื่อมจากเกียรติที่มีอยู เปนคนหมดยางอาย และเปนคนปญญาเสื่อมถอย หรือพิการทาง ปญญา เพราะการขาดศีลนั้นมีโทษมาก ทําใหเดือดรอนทั้งแกตนเองและผูอื่น ทั้งในปจจุบนและ ั อนาคต ในปจจุบันนั้น ยอมทําตนและสังคมใหเดือดรอนวุนวาย อีกทั้งยังกอใหเกิดความ เดือดรอนในชาติหนาดวย คือเมื่อตายไปแลวก็ไปเกิดในที่ลําบากคืออบาย มีนรกเปนตน ตาม กรรมที่ตนไดกระทําไว ดังที่พระพุทธเจาไดตรัสยืนยันไววา“คนบางพวกยอมเขาถึงครรภ บาง พวกมีกรรมอันลามก ยอมเขาถึงนรก ผูที่มคติดยอมไปสูสวรรค ผูที่ไมมีอาสวะยอมปรินิพพาน” 53 ี ี ____________________ 53 ขุ. ธ. 25 / 19 / 27. ดังที่กลาวมานีจะเห็นไดวา ในสังคมไทยมีบุคคลประเภทตาง ๆ เหลานี้ปรากฏใหเห็นมากมาย ซึ่ง ้ เปนเครื่องสะทอนไดวา บุคคลทั้งหลายแมจะมีบุญหรือมีโอกาสที่ดีที่ไดเกิดมาเปนมนุษย และที่ สําคัญที่สุดไดเกิดมาในประเทศที่มีความเหมาะสมดังเชนประเทศไทย ซึ่งมีพระพุทธศาสนาเปน รากฐานของชีวิตแลว มีพระมหากษัตริยผูทรงไวซึ่งทศพิธราชธรรมในการปกคอรง และเปนพุทธ  มามกะ แมชาวไทยสวนมากก็เปนพุทธศาสนิกชนดวย แตบุคคลทั้งหลายในสังคมไทยหาได มองเห็นโทษที่ตนเองและผูอื่นตองประสบไม ไมสนใจและไมมีความเขาใจในชีวตของตนเองดวย ิ ซ้ําไป จึงเปนหนาที่ของบัณฑิตหรือผูมีปญญาทั้งหลายจักไดชวยแนะนําใหเขาเหลานั้นซึ่งปฏิญญา ตนวาเปนชาวพุทธ ใหกลับมีสติปญญา ใหมีความรูความเขาใจอยางถูกตองในความเปนจริงของ ชีวิต เมื่อชาวพุทธมีความตื่นตัวและตระหนักโดยมองเห็นโทษหรือผลที่ไดประสบอยูในปจจุบน ั แลว ควรอยางยิงที่จะรีบเรงประกอบตนใหตั้งอยูในความไมประมาท ดวยการปฏิบัติตนตามเบญจ ่  ศีล ซึ่งถือวาเปนรากฐานที่ดีที่สุดของชีวิต อีกประการหนึ่ง เบญจศีลนี้ เปนระเบียบชีวตพื้นฐาน ิ ทางสังคมและสมควรอยางยิ่งแกทกคน เพราะเปนเครื่องมือที่สงเสริมใหคนทําคุณงามความดี มี ุ กิริยามารยาทที่เรียบรอย การลวงละเมิดเบญจศีล เปนเครื่องแสดงถึงความเสื่อมทางจิตใจของคน ไทยในสังคมซึ่งไดรับสมญานามวาเปนสังคมชาวพุทธดวย ถาคนในสังคมไทยมีเบญจศีล ยอม แสดงวา สังคมไทยมีความสมบูรณในทุก ๆ ดาน 4.2 การแสดงประโยชนที่ชัดเจนของเบญจศีล ผูเขียนไดกลาวไวเบื้องตนแลววา เบญจศีลนั้นมีความจําเปนและสําคัญเปนอยางยิ่งตอ ปจเจกบุคคลและสังคม เพราะเมื่อไดนํามาประพฤติปฏิบัติกันอยางจริงจังแลว ยอมจะกอใหเกิด ความสุขสงบในการอยูรวมกัน ปญหาตาง ๆ ที่เกิดขึ้นในสังคมนานาประเทศ รวมถึงสังคมไทย 
  • 37.
    37 ดวย ไมวาจะเปนปญหาเกี่ยวกับชีวตทรัพยสิน อาชญากรรมทางเพศการโกหกหลอกลวงใสราย ิ กัน หรือปญหาที่เกี่ยวกับสิ่งเสพติดใหโทษตาง ๆ ลวนแตปองกันไดดวยเบญจศีลนี้ สวนประโยชนทจะเกิดขึนแกปจเจกบุคคลนั้น พระพุทธเจาไดตรัสไว ดังนี้ ี่ ้ 1. ดูกรผูมีอายุทั้งหลาย คนมีศีลถึงพรอมแลวดวยศีลในโลกนียอมประสบกองแหง ้ โภคะใหญ ซึ่งมีความไมประมาทเปนเหตุ นี้อานิสงสแหงศีลสมบัติของคนมีศีลขอที่ หนึ่งฯ 2. ดูกรผูมีอายุทั้งหลาย ขออื่นยังมีอีก เกียรติศพทที่ดีงามของคนมีศีล ถึงพรอมแลว ั ดวยศีล ยอมระบือไป นี้อานิสงสของศีลสมบัติของคนมีศีลขอที่สองฯ 3. ดูกรผูมีอายุทั้งหลาย ขออื่นยังมีอีก คนมีศีลถึงพรอมแลวศีล เขาไปหาบริษัทใดๆ คือ ขัตติยบริษัท พราหมณบริษัท คฤหบดีบริษัท หรือ สมณบริษัทเปนผูแกลวกลาไม เกอเขินเขาไปหา นี้อานิสงสแหงศีลสมบัติของคนมีศีลขอที่สามฯ 4. ดูกรผูมีอายุทั้งหลาย ขออื่นยังมีอีก คนมีศีลถึงพรอมแลวดวยศีล ยอมเปนผูไมหลง ทํากาละ นี้อานิสงสของศีลสมบัติของคนมีศีลขอที่สี่ฯ 5. ดูกรผูมีอายุทั้งหลาย ขออื่นยังมีอีก คนมีศีลพรอมแลวดวยศีล ยอมเขาถึงสุคติโลก สวรรค เบื้องหนาแตตายเพราะกายแตก นี้อานิสงสแหงศีล สมบัติของคนมีศีลขอที่หา54 จะเห็นไดวาประโยชนที่เกิดแกปจเจกบุคคลนั้น เปนผลทีมีคุณคาแกผูรกษาศีลโดยตรง จะ ่ ั สังเกตไดจากบุคคลทั้งหลายที่ดํารงชีวิตในสังคมไทยปจจุบน ั จะมีความแตกตางกันทั้งในดาน รางกายและจิตใจ รวมถึงสภาพแวดลอมดวย ซึ่งผูเขียนจะไดชใหเห็นถึงประโยชนที่เกิดขึ้นแก ี้ บุคคลที่ประพฤติตามเบญจศีลมาในอดีต ซึ่งเปนสาเหตุสงผลใหบุคคลเหลานั้นไดประสบความสุข ในภพปจจุบัน โดยเทียบเคียงจากหลักฐานที่กลาวไวในอรรถกถาปรมัตถโชติกาดังนี้ บุคคลที่ละเวนจากบาปอกุศล ไมลวงละเมิดศีลขอที่หนึ่ง คือการไมฆาและการไมทําราย คนอื่นและสัตวอื่นดวยตนเองหรือใชใหผูอื่นทํา ถาเหตุหรือกรรมทีกระทํานันมีกําลังแรง ยอมจะ ่ ้ สงผลใหบุคคลนั้น ๆ ประสบกับความสุขในปจจุบัน เชน ไมตองถูกจับและกักขังในเรือนจํา หรือ ถูกประหารชีวิต ฯลฯ และในอนาคต เมื่อตายไปก็จะเกิดในสถานที่เจริญและสุขสบาย เชน เกิด ในสวรรคเปนตน เมื่อเขากลับมาเกิดในโลกมนุษยเพราะเศษกรรมทียังเหลืออยู ยอมจะทําใหเขา ่ เปนคนมีอวัยวะนอยใหญบริบูรณ มีรางกายสมสวน มีกําลังกายคลองแคลววองไว ไมมีโรคภัย เบียดเบียน มีอายุยืน ฯลฯ บุคคลที่ละเวนจากบาปอกุศล ไมลวงละเมิดศีลขอที่สอง คือการไมลักขโมยของคนอื่น และไมใชใหผูอื่นทํา ถาเหตุหรือกรรมทีกระทํานั้นมีกําลังแรง ยอมจะสงผลใหบุคคลนั้น ๆ ่ ประสบกับความสุขในปจจุบน เชน ไมถูกขโมยสิ่งของ มีแตคนรักใครเมตตา ฯลฯ และใน ั อนาคต เมื่อตายไปก็จะเกิดในสถานที่เจริญและสุขสบาย เชน เกิดในสวรรคเปนตน เมื่อเขา กลับมาเกิดในโลกมนุษยเพราะเศษกรรมที่ยังเหลืออยู ยอมจะทําใหเขาเปนคนมั่งมี มีสมบัติ มากมาย ไมมีใครคิดปองรายในทรัพย มีสมบัตก็ไมพินาศดวยภัยตาง ๆ ฯลฯ ิ
  • 38.
    38 บุคคลที่ละเวนจากบาปอกุศล ไมลวงละเมิดศีลขอที่สาม คือการไมประพฤติผิดในคูครอง  บุตรธิดา ภรรยาสามีคนอื่น ถาเหตุหรือกรรมที่กระทํานันมีกําลังแรง ยอมจะสงผลใหบุคคลนั้น ๆ ้ ประสบกับความสุขในปจจุบน เชน ไมถูกปองราย ครอบครัวไมแตกราว ฯลฯ และในอนาคต ั เมื่อตายไปก็จะเกิดในสถานที่เจริญและสุขสบาย เชน เกิดในสวรรคเปนตน เมื่อเขากลับมาเกิดใน โลกมนุษยเพราะเศษกรรมที่ยังเหลืออยู ยอมจะทําใหเขามีครอบครัวที่อบอุน ไมมีขาศึกศัตรู ไม อาภัพ ไมตองเกิดเปนหญิงหรือเปนกะเทย นอนก็เปนสุข ตื่นก็เปนสุข ฯลฯ  บุคคลที่ละเวนจากบาปอกุศล ไมลวงละเมิดศีลขอที่สี่ คือการไมพดเท็จ ไมพดโกหก ู ู หลอกลวงผูอื่น ถาเหตุหรือกรรมที่กระทํานั้นมีกําลังแรง ยอมจะสงผลใหบุคคลนั้น ๆ ประสบกับ ความสุขในปจจุบัน เชน ไดยินไดฟงแตคําพูดที่เปนจริง ไมมีใครมาโกหกหลอกลวง ฯลฯ และ ในอนาคต เมื่อตายไปก็จะเกิดในสถานที่เจริญและสุขสบาย เชน เกิดในสวรรคเปนตน เมื่อเขา กลับ มาเกิดในโลกมนุษยเพราะเศษกรรมที่ยังเหลืออยู ยอมจะทําใหเขาไดรับฟงแตถอยคําที่เปนจริง มีวาจาไพเราะสละสลวย มีอินทรีย 5 ผองใส ไมอวนเกินไป ไมผอมเกินไป ไมฟุงซาน ฯลฯ ____________________ 54 ที. ปา. 3 / 291 / 20. บุคคลที่ละเวนจากบาปอกุศล ไมลวงละเมิดศีลขอที่หา คือการไมดื่มสุราเมรัย และเสพสิ่ง เสพติดใหโทษตาง ๆ ถาเหตุหรือกรรมทีกระทํานั้นมีกาลังแรง ยอมจะสงผลใหบุคคลนั้น ๆ ่ ํ ประสบกับความสุขในปจจุบน เชน มีสุขภาพกายและสุขภาพจิตดี ฯลฯ และในอนาคต เมื่อตาย ั ไปก็จะเกิดในสถานที่เจริญและสุขสบาย เชน เกิดในสวรรคเปนตน เมื่อเขากลับมาเกิดในโลก มนุษยเพราะเศษกรรมที่ยังเหลืออยู ยอมจะทําใหเขาเปนคนมีสติตั้งมั่นทุกเมื่อ มีปญญามาก เปนคน มีความรูมาก ไมบาไมใบ มีจิตใจละอายชั่วกลัวบาป ไมเปนคนสะดุงตกใจงาย ฯลฯ สําหรับประโยชนอันเกิดแกสังคมที่เห็นไดชัดเจนเมื่อบุคคลในสังคมรวมกันประพฤติตาม เบญจศีลคือ จะทําใหสังคมไทยมีความสงบสุขดังเชนสมัยอดีต จะไมมีความรุนแรงจากปญหาตางๆ ทางสังคม เชน ปญหาอาชญากรรม ปญหาลวงละเมิดทางเพศ ปญหาสิ่งเสพติดใหโทษ เปนตน สังคมไทยจะเปนสังคมชาวพุทธที่ยึดถือหลักพุทธธรรมในการดําเนินชีวิตไดอยางจริงจัง เพราะ เบญจศีลที่บุคคลนํามาปฏิบัติแลว จะเปนพืนฐานรองรับในการประกอบคุณงามความดีในระดับสูง ้ ขึ้นไปตามลําดับนั่นคือ ศีล สมาธิ ปญญา อันเปนเปาหมายการประพฤติพรหมจรรยใน พระพุทธศาสนาได เมื่อเปนไดดังนี้ จะทําใหสังคมไทยซึ่งเปนสังคมชาวพุทธ เปนดินแดนแหง พระพุทธศาสนาอยางแทจริง และจะกลายเปนสังคมที่อดมไปดวยความสุขสงบในทุกดาน เปน ุ สังคมในอุดมคติของคนทุกชนชั้นเลยทีเดียว 4.3 การประยุกตความเขาใจและการปฏิบัติตามเบญจศีลและเบญจธรรมในมิติตาง ๆ ของชีวิต  ในฐานะที่สังคมไทยไดชื่อวาเปนสังคมชาวพุทธมานานนับแตอดีตเรื่อยมาจนกระทั่ง ปจจุบัน นันเปนเพราะวา บรรพบุรษของไทยมีวิถีชีวิตเกี่ยวของกับพระพุทธศาสนามาโดยตลอด ่ ุ
  • 39.
    39 และยังถายทอดคติความเชื่อและขนบประเพณีตาง ๆ ทางศาสนามายังทายาทลูกหลานตามลําดับ จากปูยาตายาย พอแม มาถึงลูกหลานเหลนไทยก็ยังคงยึดถือคติความเชื่อเกี่ยวกับศาสนา และ ขนบธรรมเนียมอันดีงามเรื่อยมา จนทําใหสังคมไทยทีมีประชากรสวนใหญของประเทศกวารอย ่ ละ 90 % มีศาสนาพุทธเปนศาสนาประจําชีวิต และมีหลักฐานปรากฏในสําเนาทะเบียนของคน ไทยสวนมาก และมีพระพุทธศาสนาเปนศาสนาประจําชาติ ซึ่งเปนที่นาสังเกตวา การนับถือพุทธ ศาสนาของคนไทยนั้น จะนับถือโดยการนับถือสืบ ๆ กันมาตามบรรพบุรษ หรือจะนับถือเพราะ ุ เกิดศรัทธาเลื่อมใสในหลักคําสอนที่ตนไดศึกษาหรือไมกตาม ก็ไดชื่อวาเปนชาวพุทธตามหลักฐาน ็ ที่ปรากฏเชนกัน แตจะเปนชาวพุทธหรือพุทธศาสนิกชนอยางถูกตองและสมบูรณหรือไมเปนเรื่อง ที่ตองศึกษาและทําความเขาใจกันตอไป ผูเขียนเห็นวา การเปนชาวพุทธที่แทจริงคือการยอมรับและนับถือพระรัตนตรัยเปนสรณะ ที่พึงของตนตลอดชีวต ถาเปนพระภิกษุตองประพฤติพรหมจรรยตามหลักไตรสิกขาคือ ศีล สมาธิ ิ และปญญาสวนชาวพุทธฝายฆราวาสก็ตองประพฤติพรหมจรรยเชนกัน แตเปนการปฏิบัติตนตาม หลักบุญกิริยาวัตถุ 3 เปนอยางนอย คือ ทาน ศีล และภาวนา ซึ่งหลักการปฏิบัติทั้งสองมีเปาหมาย เหมือนกันคือความพนทุกข สวนวิธการนั้นจะมีความแตกตางกันตามเพศภาวะและหนาที่ ี โดยเฉพาะเมื่อกลาวถึงชาวพุทธที่เปนคฤหัสถแลว อยางนอยตองปฏิบัติตนตามหลักเบญจศีลใหจง ได เพราะเบญจศีลนั้น ถือวาเปนรากฐานอันมันคงของชีวตที่บุคคลจะตองประพฤติตามใหได โดย ่ ิ มีวิธีการปฏิบัติในการแสดงตนเปนชาวพุทธและวิธีการสมาทานศีลซึ่งผูเขียนขอเสนอไว ณ ที่นี้ ดังตอไปนี้ 1. คํานมัสการพระพุทธเจา นะโม ตัสสะ ภะคะวะโต อะระหะโต สัมมาสัมพุทธธัสส ( วา 3 เที่ยว ) คําแปล...ขาพเจา ขอนอบนอมแดพระผูมีพระภาคเจาพระองคนั้น ซึ่งเปนผูไกลจากกิเลส ตรัสรูชอบไดดวยพระองคเอง 2. ขอถึงพระรัตนตรัย พุทธัง สะระณัง คัจฉามิ ขาพเจาขอถึงพระพุทธเจา เปนที่พึง เปนสรณะ ธัมมัง สะระณัง คัจฉามิ ขาพเจาขอถึงพระธรรม เปนที่พึง เปนสรณะ สังฆัง สะระณัง คัจฉามิ ขาพเจาขอถึงพระสงฆ เปนที่พึง เปนสรณะ ทุติยัมป พุทธัง สะระณัง คัจฉามิ แมครั้งที่สอง ขาพเจาขอถึงพระพุทธเจา เปนที่พึง เปนสรณะ ทุติยัมป ธัมมัง สะระณัง คัจฉามิ แมครั้งที่สอง ขาพเจาขอถึงพระธรรม เปนที่พึง เปนสรณะ ทุติยัมป สังฆัง สะระณัง คัจฉามิ แมครั้งที่สอง ขาพเจาขอถึงพระสงฆ เปนที่พึง เปนสรณะ ตะติยัมป พุทธัง สะระณัง คัจฉามิ แมครั้งที่สอง ขาพเจาขอถึงพระพุทธเจา เปนที่พึง เปนสรณะ ตะติยัมป ธัมมัง สะระณัง คัจฉามิ แมครั้งที่สอง ขาพเจาขอถึงพระธรรม เปนที่พึง เปนสรณะ ตะติยัมป สังฆัง สะระณัง คัจฉามิ แมครั้งที่สอง ขาพเจาขอถึงพระสงฆ เปนที่พึง เปนสรณะ 3. คําสมาทานเบญจศีล
  • 40.
    40 1. ปาณาติปาตาเวรมะณี สิกขาปะทังสะมาทิยามิ ขาพเจา ของดเวนจากการฆาสัตวดวยตนเอง และไมใชใหผูอื่นฆา 2. อทินนาทานา เวระมะณี สิกขาปะทังสะมาทิยามิ ขาพเจา ของดเวนจากการประพฤติผิดในกาม 3. กาเมสุมิจฉาจารา เวระมะณี สิกขาปะทังสะมาทิยามิ ขาพเจา ของดเวนจากการประพฤติผิดในกาม 4. มุสาวาทา เวระมะณี สิกขาปะทัง สะมาทิยามิ ขาพเจา ของดเวนจากการพูดปด 5. สุราเมระยะมัชชะปะมาทัฏฐานา เวระมะณี สิกขาปะทัง สะมาทิยามิ ขาพเจา ของดเวนจากการดื่มสุราเมรัย และสิ่งเสพติดอันเปนที่ตั้งแหงความประมาท อิมานิ ปญจะสิกขาปะทานิ สะมาทิยามิ ( วา 3 เที่ยว ) คําแปล...ขาพเจาขอสมาทานสิกขาบท อันประกอบดวยองค 5 ประการนี้ เพื่อความสํารวมระวัง ณ บัดนี้เปนตนไป หลังจากนั้นพึงสํารวมระวังตั้งตนอยูในศีล 5 นี้อยาใหขาด ถาขาดขอใดขอหนึ่ง ดวยความ  พลั้งเผลอ ตองรีบสมาทานใหมทันที โดยการสํารวมจิต นอบนอมตอพระรัตนตรัยแลวสมาทาน ดังที่กลาวมา เมื่อทําไดดังนี้ จะทําเกิดความภูมใจวาเราเปนผูมีศีล ตั้งอยูในศีล เปนชาวพุทธจงอยา ิ ประมาทและอยาใหชีวิตวางจากเบญจศีลเปนอันขาด ซึ่งการรักษาเบญจศีล หรือการปฏิบัติ ตามศีล 5 นั้น เมื่อทําความเขาใจโดยงายก็หมายถึง การมีเจตนาหรือมีความตั้งใจที่จะงดเวนจาก การทําบาปอกุศล หรือเวนจากการทําความชั่ว 5 ประการ ศีลจะเกิดขึนก็เพราะมีวิรัติ คือเจตนาที่ ้ จะงดเวนจากโทษนัน ๆ เวรนัน ๆ มี 3 ประการคือ ้ ้ 1. สมาทานวิรัติ แปลวา ความละเวนดวยถือ คือสมาทานหรือรับเอาดวยตนเอง ก็ได ดวยการรับจากผูอื่นก็ได หมายความวา การตั้งใจไวกอนวา จะรักษาศีล เมื่อไป  ประสบกับเหตุการณที่จะทําใหศีลขาดก็ไมทํา เพราะถือวาไดสมาทานศีลไวแลว จะ ทํากลัวศีลขาด การกระทําเชนนีเ้ รียกวา “สมาทาน” ในปจจุบันนี้มีการปฏิบัติกันมาก คือสมาทานกับพระสงฆ หรือสมาทานเองก็ได 2. สัมปตตวิรัติ หมายถึงการงดเวนจากวัตถุอันถึงเขา หรือขณะที่ประจวบเขาในทันที ทันใดกับเหตุที่จะทําใหศีลขาด คืองดเวนดวยเหตุการณที่เกิดขึ้นเฉพาะหนา หมาย ความวา แตเดิมไมไดรกษาศีล ไมไดสมาทานศีล เมื่อประสบเหตุการณทจะทําใหลวง ั ี่ ศีลนั้นก็ตั้งใจงดเวนในขณะนัน เชนเห็นทรัพยของผูอื่นวางทิ้งไว ตนจําหยิบถือเอาไป ้ ได แตมาคิดวาคนอยางตนไมเคยขโมยของๆ ใคร การตั้งใจงดเวนเหตุการณที่ ประจวบเขาเชนนี้เรียกวา สัมปตตวิรัติ 3. สมุจเฉทวิรัติ แปลวา ความละเวนไดเด็ดขาด ไดแก การละเวนของพระอริยบุคคล ตั้งแตพระโสดาบันขึ้นไป ทานงดเวนจากการประพฤติผิดศีลหาไดอยางเด็ดขาด โดย
  • 41.
    41 ไมตองสมาทาน เพราะจิติของทานเหลานั้นเห็นโทษของการไมมีศีลอยางแทจริง 55 เพราะฉะนัน ผูเขียนเห็นวา กอนจะรับศีล หรือสมาทานศีล จึงควรศึกษาเรื่องศีลใหเขาใจ ้ กอนวา ศีลแตละขอนั้น หามอยางไร มีอะไรบาง เมื่อเขาใจดีแลว จึงคอยปฏิบัติ คือสมาทานใหมี ขึ้นในตนเอง สําหรับปุถุชน หรือกัลยาณชน ยังตองอาศัยสมาทานวิรัต หรือสัมปตตวิรัติเทานัน ้ จึงจะมีศีลประกอบขึ้นได และในการสมาทานเบญจศีลนี้ จะสมาทานดวยตนเองหรือไปสมาทาน รับศีลจากบุคคลอื่น เชน พระภิกษุทวัดก็ได หลักการปฏิบัติจริงในชีวิตประจําวันที่มความ ี่ ี เหมาะสมและควรปฏิบัติอยางยิ่งคือ ควรจะสมาทานศีลดวยตนเองที่บาน หลังจากตื่นนอนและทํา ธุระสวนตัวเสร็จแลว ก็ตั้งใจสมาทานโดยมีวิธีการปฏิบัติตามขั้นตอนดังกลาวขางตน ถามวา ทําไมตองสมาทานศีลหลังจากตื่นนอน ตอบวา ศีลนั้นจะมีคุณคาและประโยชนเฉพาะ ตอนตื่นเทานั้น เพราะตองไปปฏิสัมพันธกับคนอื่น ๆ ในสังคม สวนการสมาทานศีลกอนหลับ นอนนั้นจะไมกอใหเกิดประโยชนอันใด และการสมาทานศีลหลังจากตื่นนอนนี้มีความสําคัญมาก เปรียบเหมือนการสรางบานหนึ่งหลัง เมื่อสรางเสร็จแลวเจาของบานจะลอมรั้วไวอยางดีรอบบาน ____________________ 55 สมเด็จพระมหาสมณเจา กรมพระยาวชิรญาณวโรรส. เบญจศีลและเบญจธรรม. (กรุงเทพฯ: โรงพิมพมหามกุฏราชวิทยาลัย, 2538), น. 56. เพื่อปองกันอันตราย ฉันใด หลังจากตื่นนอนและทําธุระสวนตัวเรียบรอยเสร็จแลวก็สมาทานศีล เพื่อปองกันการลวงละเมิดจากบาปอกุศลตาง ๆ เมื่อตองไปทําหนาที่ในชีวิตประจําวันฉันนัน และ ้ เปนการปองกันตนเองและผูอื่นใหมีความปลอดภัยจากภัยเวรตาง ๆ ที่จะเกิดขึน ้ ธรรมอีกหมวดหนึ่งที่มความสําคัญตอการรักษาศีลคือ “เบญจธรรม” ถือไดวา เปน ี คุณธรรมที่มาคูกับเบญจศีล มีความเมตตาเปนตน ซึ่งไมใชขอหามและบังคับ แตเปนขอที่ควร  ปฏิบัติหรือควรมีในจิตใจของคน เพื่อใหเกิดความนาอยูและความสงบสุขของสังคม จึงเปนธรรมที่ ควรปลูกฝงใหมีในตนเชนกัน ดังมีรายละเอียดตอไปนี้ พระพรหมคุณาภรณ พระนักวิชาการ ทางพุทธศาสนาไดกลาวถึงความเปนมาและความหมายของคําวา “เบญจธรรม” ไววา ในยุคตอมา ปราชญไดนําเอาธรรมบางขอที่เขาคูกันกับสิกขาบทหรือศีล 5 นั้น มาจัด  วางเปนหมวดชัน สําหรับแนะนําใหคฤหัสถปฏิบัติคูกนไปกับเบญจศีล โดยเรียกชื่อวา ้ ั เบญจธรรม หรือเบญจกัลยาณธรรม ขอธรรมที่นํามาจัดนั้น ก็เดินตามแนวของหลักที่ เรียกวากุศลกรรมบถนันเอง แตในการเลือกขอธรรมมาจัดเขามีความแตกตางกันอยู ่ บาง โดยเฉพาะในแงของขอธรรมที่มีความหมายกวางแคบกวากัน หัวขอเบญจธรน นั้น เรียงตามลําดับใหเขาคูกับศีล 5 คือ 1. เมตตาและกรุณา 2. สัมมาอาชีวะ (บางครั้ง  ทานเลือกเอาหรือรวมเอาทานเขาดวย) 3. กามสังวร คือความรูจกยับยั้งควบคุมตนใน ั ทางกามารมณหรือเรื่องรักใครไมใหผิดศีลธรรม (บางทานเลือกเอาสทารสันโดษ คือ ความยินดีดวยคูครองของตน) 4. สัจจะ 5. สติสัมปชัญญะ (บางทานเลือกเอาอัปปมาท  คือความไมประมาท ซึ่งไดความเกือบไมตางกัน) 56
  • 42.
    42 เบญจธรรม หมายถึง ธรรม 5 บางทีเรียกวา “เบญจกัลยาณธรรม” หมายถึง ธรรมอัน ดีงาม 5 ประการ คูกับเบญจศีล เปนธรรมเกื้อกูลแกการรักษาเบญจศีล ผูรักษาเบญจ  ศีลควรมีไวประจําใจเปนนิจ 5 ประการ คือ 1. เมตตากรุณา ความรักใคร ปรารถนาใหผูอื่นมีความสุข ความเจริญ ความสงสาร คิดชวยใหพนทุกข คูกับศีลขอที่ 1 2. สัมมาอาชีวะ การหาเลี้ยงชีพในทางสุจริต คูกับศีลขอที่ 2  3. กามสังวร ความสํารวมระวังรูจกยับยั้งควบคุมตนในทางกามารมณ ไมใหหลงใน ั รูป เสียง กลิ่น รส และผัสสะ คูกับศีลขอที่ 3 4. สัจจะ ความสัตยหรือความซื่อตรง คูกับศีลขอที่ 4 5.สติสัมปชัญญะ ความระลึกไดและรูตวอยูเสมอ คือ ฝกฝนใหเปนคนรูจักยั้งคิด รูสึก ั  ตัวอยูเสมอวา สิ่งใดควรทํา ไมควรทํา ระวังไมใหประมาท คูกับศีลขอที่ 5 56 ____________________ 56 พระเทพเวที (ประยุทธ ปยุตฺโต). พุทธธรรม. พิมพครั้งที่ 4, 1,000 เลม น. 773. เบญจธรรมนี้ ถามีอยูในจิตใจมากจะชวยประสานประโยชนแกกนและกัน ทําใหมีศีลมั่นคง ไม  ั ขาดงาย การรักษาเบญจศีลจึงตองมีเบญจธรรมประพฤติควบคูไปดวย จักไดชวยเติมเต็มและ เกื้อหนุนใหเปนผูมีศีลสมบูรณ อันจักอํานวยประโยชนสุขแกบุคคลอื่นและสังคมรอบดาน ดวย ประการสําคัญยิ่งคือ การปฏิบัติตนตามเบญจศีลและประพฤติเบญจธรรมควบคูไปดวยนั้น จะ สามารถยังประโยชนอันยิ่งใหญใหเกิดมีขนแกตวเอง และเปนการสรางมิตใหม ๆ ใหบังเกิดขึ้นแก ึ้ ั ิ สังคมทุกระดับในสังคมไทยอีกดวย 4.4 กลวิธการสงเสริมเบญจศีลและเบญจธรรมเพือการสรางสรรคและพัฒนาบุคคลและสังคม ี ่ การชี้ใหเห็นโทษของการละเมิดเบญจศีล และการแสดงประโยชนที่ชัดเจนจากการการ ปฏิบัติตามเบญจศีลพรอมทั้งการปกระพฤติตามเบญจธรรมของปจเจกบุคคลและสวนรวมนั้น ยอมจะกอใหเกิดแรงกระตุนทางจิตแกบุคคลทั้งหลายในโลกในสังคม โดยเฉพาะในสังคมไทยซึ่ง  เปนสังคมของชาวพุทธโดยสวนมากจึกไดพากันตระหนักและเห็นคุณคาของชีวิตของตนในฐานะที่ ไดมีโอกาสเกิดมาเปนมนุษย และถือวาเปนโอกาสที่ดีที่สดที่ตนไดเกิดมาพบพระธรรมคําสอนของ ุ พระพุทธเจา ฉะนัน จึงเปนการสมควรอยางยิ่งที่เหลาพุทธศาสนิกชนจักไดสํานึกในความเปนพุทธ ้ บริษัท ดวยการประพฤติตนและดํารงชีวิตใหถูกตองตามกฏเกณฑของระบบชีวิตและระเบียบของ สังคมที่พระพุทธเจาทรงวางเอาไวตามทีกลาวมาแลว ่ ในลําดับตอไปนี้ผูเขียนจึงไดเสนอกลวิธีตาง ๆ อันเปนแนวทางปฏิบัติอีกทางหนึ่ง เพื่อเปน การชัดชวน เชิญชวน กระตุน และสงเสริมใหชาวพุทธทังหลายไดปฏิบัติตนตามหลักเบญจศีล ้
  • 43.
    43 และประพฤติตนตามเบญจธรรมไดโดยงายและสะดวกยิ่งขึ้นในยุคแหงความเจริญทางวัตถุและยุค สมัยแหงการแขงขันทุกดานของสังคมไทย 4.4.1 กลวิธการสรางความรูความเขาใจเกี่ยวกับเบญจศีลเบญจธรรมใหเกิดขึ้นแกสงคมไทย ี ั เปนที่ทราบกันดีในหมูชาวพุทธผูที่เปนปญญาชนซึ่งไดศึกษาหลักพุทธธรรมทางศาสนา แลววา พระพุทธศาสนานันเกิดขึ้นมาเพื่อแกไขปญหาตาง ๆ ที่เกิดขึนกับมนุษยโดยตรง และ ้ ้ ปญหาทั้งมวลของมนุษยนั้น ทางพระพุทธศาสนาเรียกวาความทุกข ถามนุษยมีความรูและความ เขาใจสภาวะที่เรียกวาทุกข รูสาเหตุที่มาของทุกข รูวิธีทจะแกไขปญหาของทุกขที่เกิดขึ้น และได ี่ ดําเนินการปฏิบัติตามกระบวนการของวิธีแกทกขดวย มนุษยก็จะสามารถนําพาตนเองใหรอดพน ุ จากปญหาความทุกขทั้งมวลได ดวยเหตุนี้ กลวิธีที่จะนํามาใชกับชาวพุทธในสังคมไทยจึงควร ดําเนินการตามพุทธวิธีที่พระสัมมาสัมพุทธเจาที่ไดทรงแสดงไวแลว ในเบื้องตน เมื่อชาวพุทธใน สังคมไทยสวนใหญยังขาดความรูความเขาใจในหลักธรรมทางศาสนา ตองมีการกระตุน ตอกย้ํา และสงเสริม ใหชาวพุทธไดเกิดความรูความเขาใจอยางถูกตองเกี่ยวกับหลักธรรมในทางศาสนา โดยพุทธบริษัทแนวหนาคือพระสงฆนั่นเอง ซึ่งถือวาเปนบุคคลผูที่มีบทบาทมากที่สุดตอวิถีชีวิต ของสังคมชาวพุทธ เปนผูนําในการเผยแผแนะนําใหพุทธบริษัทใหเกิดความรูความเขาใจที่ถูกตอง ในหลักพุทธธรรม และบุคคลอีกกลุมหนึ่งคือ ชาวพุทธผูเปนปญญาชนฝายคฤหัสถ จะตองชวยกัน ชี้แนะแนวทางใหแกสังคม ดวยวิธการตาง ๆ ตามแนวทางการสอนของพระพุทธเจา ี เชน ปญหานานัปการทีกําลังเกิดขึ้นในสังคมไทย เมื่อสืบสาวถึงสาเหตุตนตอของปญหายอมทราบ ่ ไดวา เกิดมาจากคนในสังคมละเมิดเบญจศีลขอใดขอหนึง หรือทั้งหมด ทั้ง ๆ ทีคนสวนมากใน ่ ่ สังคมไทยเปนชาวพุทธ แตไมไดยึดถือและปฏิบัติตามแนวทางของความเปนชาวพุทธอยางแทจริง ตองเริ่มดวยการสรางความรูความเขาใจที่ถูกตองเกี่ยวกับกระบวนการของเบญจศีลใหเกิดขึ้นใน จิตใจแกชาวพุทธที่เรียกวาสัมมาทิฏฐิกอน คือชีใหชาวพุทธทั้งหลายไดเกิดปญญา โดยการมองเห็น ้ โทษภัยของปญหาที่เกิดขึ้นแกบุคคลและสังคม เพราะการละเมิดเบญจศีลและชี้ใหเห็นถึงประโยชน ที่ไดรับหลังจากไดประพฤติปฏิบัติตามหลักเบญจศีลและเบญจธรรมแลว เพราะฉะนั้น กลวิธีการ ทําหนาที่สรางความรูความเขาใจนี้จึงเปนภาระสําคัญของพระสงฆและชาวพุทธผูที่เปนปญญาชน  โดยตรงทีจะตองกระทํากันอยางจริงจังและตอเนื่องจึงจะประสบผลสําเร็จ รักษาศีลทีละขอ ่ การฝกฝนตนเองใหรูอกการวางใจใหถูกตองตรงตามความเปนจริง ก็เปนคุณสมบัติที่ดีอีก ี ประการหนึ่งของชาวพุทธที่ควรสรางและปลูกฝงใหเกิดขึนแกตนเอง ้ การวางใจใหถูกตองตาม ความเปนจริงเกี่ยวกับเบญจศีลเบญจธรรมนี้ จะเปนการชวยใหบคคลนั้นสามารถรักษาตนเองและ ุ ผูอื่นใหปลอดภัยจากการจองเวร ไมทําตัวเองและผูอื่นใหเดือดรอน โดยมีวิธีในการพิจารณาศีลแต ละขอดังตอไปนี้ ศีลขอที่หนึ่ง เมื่อตองประสบกับเหตุการณที่ทําใหตองลวงละเมิดดวยการฆาและการ เบียดเบียนผูอื่น สัตวอื่น ใหฝกพิจารณากอนเสมอ ๆ วา สัตวทั้งหลายลวนเปนเพื่อนทุกข เกิด แก  เจ็บ ตาย ดวยกันทั้งนั้น เรารักชีวต และหวงชีวิต และไมอยากใหคนอื่นพรากเราจากชีวิตอยางไร ิ
  • 44.
    44 แมคนอื่น สัตวอื่น ก็เปนเฉกเชนเดียวกันกับเรานั่นเองพิจารณาไดบอย ๆ ดังนี้ จะทําใหเราไมกลา ลวงละเมิดทําบาปอกุศล เพราะมีความสํานึกอยูเสมอวาตนเองและผูอื่นยอมมีความปรารถนา ความสุข เกลียดความทุกขเชนกัน การฝกฝนเชนนี้ตองกระทําทุกโอกาสทุกขณะ แมแตสัตวเล็ก ๆ นอย ๆ เพราะจะเปนการพัฒนาจิตใจตนเองใหมีความละเอียดออนและสูงขึ้นตามลําดับ ศีลขอที่สอง เมื่อตองประสบกับเหตุการณที่ทําใหตองลวงละเมิดดวยการลักขโมย เชน ไปเจอทรัพยที่เจาของไมอยุ มีโอกาสที่จะหยิบจะขโมย เพราะเกิดความโลภ ใหฝกพิจารณา  กอนเสมอ ๆ วา แมเราก็รักและหวงในทรัพยทเี่ ปนของเรา คนอื่นเลาเขายอมจะเกิดความหวงหวง และรักในทรัพยของเขาเชนกัน ไมอยากจะใหสูญหายหรือถูกใครแยงชิงไป ฝกฝนในการวางใจ บอย ๆ เมื่อจิตเกิดความโลภอยากได แมตนเองและผูอื่นก็ปลอดภัยจากการเบียดเบียนในทรัพยสิน ของกันและกัน ทําใหเราไมกลาลวงละเมิด เพราะเกิดความละอายชั่วกลัวบาปที่จะเกิดขึ้นแกตนเอง ศีลขอที่สาม เมื่อตองประสบกับเหตุการณที่ทําใหตองลวงละเมิด เพราะเกิดความ กําหนัดในเพศตรงขาม ใหฝกพิจารณากอนเสมอวา คน ๆ นั้น เปนเสมือนพี่สาวนองสาวเรา หรือ เปนเสมือนพอแมพี่นองเรา ฯลฯ ฝกวางใจไดบอย ๆ ดังนี้ จะทําใหเราคลายจากความกําหนัด หัก หามใจตนเองได ไมตองลวงละเมิดกามทั้งหลาย เมื่อฝกไดบอยครั้ง ยอมจะทําใหเปนคนมีจตใจ ิ ละเอียดออนยิ่งขึ้น เพราะไมตองหมกมุนกับเรื่องกามราคะ  ศีลขอที่สี่ เมื่อตองประสบกับเหตุการณที่ทําใหตองลวงละเมิดดวยการพูดปดโกหก หลอกลวงผูอื่น ใหฝกพิจารณากอนเสมอที่จะพูดวา แมเราเองก็รักและชอบที่มีคนมาพูดกับเรา ดัวยความจริงทุกเรื่อง คนอื่นก็คงเปนเชนกับเรา ฝกวางใจกอนเสมอ ๆ จักไดชื่อวาไมเปนการ เบียดเบีนยตนเองและผูอี่นดวยคําพูดที่ไมเปนจริง และกลายเปนคนมีสัจจวาจาเปนที่นยมชมชอบ ิ ของบุคคลทั้งหลายอีกดวย ศีลขอที่หา เมื่อตองประสบกับเหตุการณที่ทําใหตองลวงละเมิดดวยการดื่มสุราเมรัย และเสพสิ่งเสพติดมึนเมา ใหฝกพิจารณากอนเสมอวา สิ่งตาง ๆ เหลานี้ไมมีประโยชนใด ๆ ตอราง สุขภาพเลย ตรงกันขามยังกอใหเกิดโทษสถานเดียว และเปนการเบียดเบียนทั้งตนเองและผูอื่นดวย ฝกวางใจมองใหเห็นโทษที่จะเกิดขึ้นตามความเปนจริงบอย ๆ จักไดไมตงลวงละเมิดทําผิด เพราะ ศีลถาบุคคลมีความสํารวมในขอนี้แลว จะทําใหมีสติปญญาดี ไมตงตนอยูในความประมาท และ ั้  ไมเปนสาเหตุที่ตองลวงละเมิดศีลขออื่น ๆ อีกดวย 4.4.2 กลวิธการการสงเสริมคานิยมในการประพฤติปฏิบัติเกี่ยวกับเบญจศีลและเบญจธรรมแก ี สังคมไทย จากคําพูดที่วา จะปลูกพืชตองเตรียมดิน จะกิจตองเตรียมอาหาร จะพัฒนาการตองเตรียม คน จะพัฒนาใหไดผลตองพัฒนาที่จตใจ จะพัฒนาใครเขา ตองพัฒนาตัวเองกอน 57 เปนคําพูดที่ ิ พิจารณาแลวจะเห็นวาเปนถอยคําที่มีเหตุผลในทางทฤษฎีและปฏิบัติ การนํากลวิธีที่เพื่อจะทําให ชาวพุทธในสังคมไทยไดยึดถือและปฏิบัตินั้นเปนอีกหนทางหนึ่ง ซึ่งผูเขียนไดเสนอไวเปนขอ ๆ โดยการอธิบายเพียงสังเขปเทานัน ประกอบดวย ้
  • 45.
    45 4.4.2.1 สงเสริมใหผูนําที่มีอํานาจหนาที่ในการปกครองในสังคมนั้น ๆ ใหมีความรูความ  เขาใจเกี่ยวกับเบญจศีลเบญจธรรม ผูนําในสังคมไทยมีหลายระดับตั้งแตผนําระดับหมูบาน ตําบล อําเภอ จังหวัด และผูนํา ู ระดับประเทศ โดยหนาที่ในการสงเสริมนี้ เปนภาระกิจทีงพระสงฆและชาวพุทธปญญาชนฝายถฤ ่ หัสถซึ่งถือวามีควมรูความเขาใจในหลักพุทธศาสนาเปนอยางดี จะตองชวยกันเผยแผแนะนําให บุคคลเหลานี้ไดเกิดสติปญญาในเรื่องเบญจศีลเบญจธรรมนี้เปนอยางนอย  4.4.2..2 สงเสริมใหผูนําที่มีอํานาจหนาที่ในการปกครองในสังคมนั้น ๆ เปนผูนํารองใน การประพฤติปฏิบัติตามเบญจศีลเบญจธรรม เพื่อเปนเนติแบบอยางแกสมาชิกในสังคม หลังจากที่ผูนําในสังคมไทยระดับตาง ๆ มีความรูความเขาใจในหลักทฤษฎีแลว ตองสงเสริมให ผูนําเปนแบบอยางในการประพฤติปฏิบัตตามกระบวนการของเบญจศีลเบญจธรรมนั้นดวย เมื่อ ิ สามารถกระทําไดดังนี้ สมาชิกในสังคมระดับตาง ๆ ยอมจะเกิดศรัทธาเลื่อมใสโดยการยึดถือ ปฏิบัติตามแนวทางของบุคคลผูเปนหัวหนาอยางแนนอน ____________________ 57 พระมหาสุขพัฒน อนนทจารย, ปริศนาปรัชญาธรรม. (กรุงเทพฯ: สํานักพิมพ ลูก ส. ธรรมภักดี, 2546), น. 272. 4.4.2..3 สงเสริมใหมีการประพฤติปฏิบัติตามเบญจศีลเบญจธรรมอยางจริงจัง โดยเริมจาก สถาบันครอบครัวซึ่งประกอบดวยพอ แม ลูก ฯลฯ สถาบันครอบครัวถือวามีบทบาทสําคัญยิ่งในการทีจะเปนตนแบบการดําเนินชีวิตที่ถูกตองดีงามแก ่ สมาชิกของสังคม โดยเฉพาะบุคคลผูเปนหัวหนาครอบครัวคือ พอ แม จะตองมีความรูความเขาใจ เปนเบื้องตนในหลักเบญจศีลเบญจธรรม และสามารถปฏิบัติตามไดดวย จักไดเปนแมแบบทีดีแก  ่ บรรดาลูก ๆ ในการครองชีวตดวย ิ 4.4.2..4 สงเสริมใหมีหลักสูตรการเรียนการสอนเบญจศีลเบญจธรรมทังภาคทฤษฏีและ ้ ปฏิบัติอยางจริงจังในสถานศึกษาทั้งหลาย การสงเสริมในขอนี้ เปนหนาที่รับผิดชอบโดยตรงของหนวยงานดานการศึกษา ที่จะตองให ความสําคัญและเห็นคุณคาของเบญจศีลเบญจธรรม ซึ่งบุคคลผูเปนเยาวชนของชาติจะตองไดรับ จากหลักสูตรการเรียนการสอน และที่สําคัญคือบุคคลผูทําหนาที่ในการสอนจะตองมีความรูความ   เขาใจพรอมทั้งสามารถปฏิบัติตนเปนแบบอยางเกี่ยวกับเรื่องนี้ปนอยางดี จึงจะประสบผลสําเร็จ 4.4.2..5 สงเสริมใหมีการอบรมเพื่อเสริมสรางความรูความเขาใจแกเด็กเยาวชน วัยรุนใน   ระดับตาง ๆ อยางจริงจังและสม่ําเสมอ ทั้งภาคทฤษฎีและปฏิบัติ การสงเสริมในขอนี้จะเกิดขึนและบังเกิดผลไดนั้น รัฐบาลจะตองใหความสําคัญในการผลักดันให ้ หนวยงานที่รับผิดชอบโดยตรง เชน สถาบันพระสงฆและกลุมบุคคลผูมีความรูความสามารถทาง ศาสนา ไดทํางานอยางเต็มที่ โดยการสนับสนุนดานงบประมาณอยางเพียงพอ เพราะเด็กเยาวชน วัยรุนถือวาเปนกลุมเปาหมายใหญที่สําคัญที่รัฐตองใหความเอาใจใสเปนพิเศษ
  • 46.
    46 4.4.2..6 สงเสริมใหมีการอบรมเสริมความรูเกี่ยวกับเบญจศีลเบญจธรรมแกบุคคลในสาขา อาชีพตาง ๆ อยางจริงจังและสม่ําเสมอ ทั้งภาคทฤษฎีและปฏิบัติ บุคคลในสาขาอาชีพตาง ๆ ทั้งภาครัฐและเอกชน จะตองไดรับการอบรมเสริมความรูเกี่ยวกับ หลักธรรมทางศาสนาโดยเฉพาะหลักเบญจศีลเบญจธรรมอยูเสมอ โดยการเอาใจใสดูแลอยาง จริงจังของรัฐบาล และใหถือเปนภารกิจที่สําคัญยิ่งทีตองดูแล ใหถือเปนแนวทางทีตองปฏิบัติของ ่ ่ หนวยงานทุกสาขาอาชีพ 4.4.2..7 สงเสริมใหสื่อมวลชนแขนงตาง ๆ รวมกันรณรงคใหประชาชนเห็นโทษการ ละเมิดเบญจศีลและเห็นประโยชนจากการประพฤติปฏิบัตตามเบญจศีลเบญจธรรม ิ สื่อมวลชนในขอนี้หมายถึง ผูทําหนาที่เปนนักขาว และบุคคลผูมีอาชีพดานการแสดง เชน ดารา นักรอง ฯลฯ ซึ่งถือวาเปนผูมีอิทธิพลทางดานคานิยมเปนอยางมากตอคนในสังคม เมื่อบุคคล เหลานี้เกิดความรูความเขาใจเกี่ยวกับหลักธรรมทางศาสนาอยางนอยเรื่องเบญจศีลเบญจธรรมนี้ อยางดีแลว พฤติกรรมที่แสดงออกยอมจะปรากฏเฉพาะในดานที่เกี่ยวกับการชักจูงใหสังคมไทยมี ทัศนคติคลอยตามในทางทีดีเชนกัน เพราะเด็กเยาวชน และวัยรุนในสังคมไทยมีคานิยมในตัว ่ บุคคลที่มีอาชีพประเภทดังกลาวนี้อยูแลว 4.4.2..8 สงเสริมใหสื่อมวลชนแขนงตาง ๆ รวมกันผลติรายการที่มความหลากหลาย ี เกี่ยวกับเบญจศีลเบญจธรรมอยางจริงจัง ผูทําหนาที่เกี่ยวกับการผลิตสื่อตาง ๆ เชน รายการวิทยุ รายการโทรทัศน ฯลฯ ถาเปนชาวพุทธที่มี ความรูความเขาใจเกี่ยวกับเรื่องเบญจศีลเบญจธรรมนี้อยางดีแลว  ยอมจะมีความคิดสรางสรรค ในทางที่ดีทจะชวยสงเสริมใหมีเฉพาะรายการที่เปนประโยชนตอชีวิตจิตใจของผูฟงและผูชม ี่ เทานั้น 4.4.2..9 สงเสริมใหมีการโฆษณาชวนเชื่อ เชน สินคา ตาง ๆ ที่เปนไปเพื่อการไมทําลาย คานิยมที่ดีงามและถูกตองเกี่ยวกับเบญจศีลแบะเบญจ.ธรรม สื่อโฆษณาชวนเชื่อตาง ๆ ไมวาจะเปนผลิตภัณฑสินคาประเภทใดก็ตาม ตองมีการสงเสริมให ผูประกอบการไดตระหนักและเห็นคุณคาของผูบริโภคเปนสําคัญ โดยเนนไปที่คณภาพและ ุ ประโยชนที่ไดรับจากสินคาตามที่เปนจริง 4.4.2..10. สงเสริมและสรางเสริมใหชาวพุทธทุกคนในสังคมไทย มีอุปนิสัยใสการ ประพฤติปฏิบัตินตามหลักกระบวนการบญจศีลเบญจธรรมใหไดตลอดชีวต ิ ภารกิจในขอนี้ ยอมเปนหนาที่สําคัญยิ่งอีกขอหนึ่งที่พระสงฆและชาวพุทธปญญาชนฝายถฟหัสถ จะตองรับไปดําเนินการโดยรีบดวน โดยการชี้แนะแนวทางใหบุคคลระดับตาง ๆ ในสังคม ตั้งแต เด็กเยาวชนเรื่อยไปจนถึงผูใหญ ใหเกิดความรูความเขาใจในหลักธรรมระดับเบญจศีลเบญจธรรม  เปนอยางนอย และใหรูจกฝกฝนตนเองใหมีอุปนิสัยเคยชินในการสมาทานรักษาศีลตลอดชีวิต ั 4.4.2.11. สงเสริมใหชาวพุทธทุกคนสมาทานเบญจศีลในตอนเชาตรู กอนที่จะออกไปทํา ภารกิจหนาที่ประจําวัน
  • 47.
    47 การสมาทานศีลในตอนเชาของทุกวันหลังจากตื่นนอนถือวาเปนเรื่องสําคัญอยางยิ่ง เปน การชวยปองกันตนเองไมใหกระทําบาปอกุศลที่จะเกิดขึนในแตละวัน เพราะเมื่อมีเจตนาตั้งใจไว ้ ในเบื้องตนกอนแลว เมื่อตองประสบกับเหตุการณที่ทําใหตองลวงละเมิดเบญจศีลขอใดขอหนึ่ง ก็ จะสามารถตั้งสติได โดยรูเทาทันกับสิ่งที่ตนเองกําลังจะกระทําวาควรหรือไมควรอยางไร 4.4.2.12. สงเสริมใหโรงเรียนและสถานศึกษาทั้งหลายในสังคมไทย ใหออกกฎระเบียบ ใหนักเรียนนักศึกษาในสถาบัน ตองรวมใจกันสมาทานเบญจศีลทุกวันในตอนเชาหลังเคารพธงชาติ โดยหนวยงานของรัฐและเอกชนที่เกี่ยวของกับการศึกษาจะตองสงเสริมใหโรงเรียนและ สถานศึกษา ใหออกกฎระเบียบใหนกเรียนนิสิตนักศึกษาทุกคนไดยึดถือปฏิบัติเปนประจําทุกวัน ั โดยใหมการสมาทานศีลในตอนเชาหลังจากเคารพธงชาติแลว เพื่อเปนการสรางอุปนิสัยและปลูก ี จิตสํานึกในทางทีดีแกเด็กเยาวชนและวัยรุน ่ กลวิธีทั้ง 12 ขอดังกลาวนี้ ผูเขียนไดมุงประเด็นไปเฉพาะกลุมสังคมชาวพุทธสวนใหญเปน สําคัญ ซึ่งบุคคลเหลานี้ นาจะเกิดจิตสํานึกในหนาทีรับผิดชอบตอสถานภาพที่ตนเองไดรับและจะตอง ่ ประพฤติปฏิบัติใหไดตามสถานภาพของความเปนชาวพุทธ โดยเฉพาะอยางยิง การสรางปญญาใหเกิดแก ่ ตนเองคือความรูความเขาใจที่ถูกตองเกี่ยวกับหลักธรรมทางศาสนา อยางนอยสุดคือเรืองของเบญจศีลเบ๘ ่ จธรรมนี้ ซึงถือวาเปนบรรทัดฐานที่สําคัญยิงของชีวิตตนและสังคมรอบดาน ่ ่ บทที่ 5 สรุปและขอเสนอแนะ 5.1 สรุป จากสถานการณที่เปลี่ยนแปลงอยูเตลอดเวลาในปจจุบัน ไดสงผลใหสังคมนานาประเทศ รวมถึงสังคมไทยดวย ไดรับผลกระทบจากภาวะทีกําลังเปลี่ยนแปลงนั้นเชนกัน ซึ่งเปนสิ่งที่จะ ่ หลีกเลี่ยงหรือจะไมยอมรับนั้นยอมเปนไปไมได และลักษณะความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้น ลวนเกิด จากการกระทําทั้งหลายของมนุษยเอง ประเด็นใหญ ๆ ของความเปลี่ยนแปลงก็คือ การพัฒนา ความกาวหนาทางวัตถุในทุกดานเพื่อคอยอํานวยความสะดวกแกมนุษยเองอันไดแก เครื่องอุปโภค บริโภคตาง ๆ ไมวาจะเปนเครื่องใชไฟฟา อาทิ ตูเย็น โทรทัศน พัดลม แอรคอนดิชั่น เครื่องเสียง เครืองไมโครเวป ฯลฯ เครื่องมือสื่อสาร อาทิ จานรับสัญญาณดาวเทียม โทรศัพท คอมพิวเตอร เครื่องสงแฟกซ ฯลฯ หรือจะเปนพาหนะเดินทาง อาทิ รนยนต รถไฟ เครื่องบิน เรือดําน้ํา ฯลฯ และยังมีอุปกรณเครื่องใชสอยในชีวตประจําวันตาง ๆ นานาชนิดอีกมากมายที่ถูกผลิตขึ้นเพื่อ ิ มาปรนเปรอความสะดวกใหแกมนุษย โดยเขาใจวา เมื่อไดรับความสะดวกสบายจากสิ่งอุปกรณ เหลานี้แลว ชีวิตก็จะมีความสุข แตความจริงหาไดเปนเชนนั้นไม เพราะความสุขกับความ สะดวกสบายเปนคนละอยางกัน การมุงเพื่อเติมเพียงวัตถุใหกับชีวตนั้นยังเพียงพอที่จะทําใหชีวิตมี ิ ความสุขไดอยางแทจริง ฉะนัน ผลกระทบจากการที่มนุษยผูมุงแตผลิตและเสพวัตถุแตเพียงอยาง ้ เดียวนั้น ยอมจะทําใหมนุษยยังคงประสบกับทุกขภยอันใหญหลวงอยูร่ําไป และนับวันยิ่งจะทวี ั
  • 48.
    48 ความรุนแรงขึ้นไปทุกขณะ ปญหานานาชนิดในสังคมยังคงเกิดขึนอยูเสมอเพราะผลพวงจาก ้ ความเจริญกาวหนาทางวัตถุนนเองั่ ในสังคมไทยซึ่งเปนสังคมชาวพุทธก็เชนกัน ยังไดรับผลกระทบจากความเปลี่ยนแปลง ทั้งหลายเหลานั้นดวย เพราะอํานาจของความโลภ ความโกรธ ความหลง เปนสาเหตุใหญ ความ ไมรูเทาทันและไมมีความฉลาดในการครองชีวิตของชาวพุทธเอง จึงตองประสบกับปญหาขึน ้ สารพัดในสังคมไทย ทั้ง ๆ ที่สังคมไทยนาจะเปนสังคมที่มีสุขสงบมากที่สุดกวาสังคมนานา ประเทศ เพราะสังคมไดถูกหลอหลอมและแวดลอมซึมซับดวยวัฒนธรรมอันดีงามตามหลักธรรม ทางพุทธศาสนามายาวนาน แตสถานการณกลับไดเปนเชนนั้นไม เพราะปญหาความรุนแรงยังคงมี ปรากฏในสังคม เชน ปญหาอาชญากรรม เกิดคดีฆารายวัน การฆาตกรรม การทํารายรางกายและยกพวกตีกัน ของเด็กนักเรียนวัยรุน ฯลฯ เรียกวาในสังคมไทยยังมีการเบียดเบียนขมเหงตนเองและผูอื่นปรากฏ ใหเห็นและรับรูอยูเสมอตามสื่อตาง ๆ ไมเวนแตละวัน ปญหาการลักขโมยทรัพยสินของบุคคลอื่น การฉอโกงทุจริตในหลากหลายรูปแบบเกือบทุกวงการ การฉกชิงวิ่งราวเปนคดีที่เกิดขึ้นสเมอใน สังคม ฯลฯ ปญหาการลวงละเมิดทางเพศของผูคนในเพศและวัยตาง ๆ เกิดพฤติกรรมวิปริตทาง  เพศ มีการลวงอนาจารทางเพศและมีเพศสัมพันธกอนวัยอันควรของเด็กวัยรุน ฯลฯ ยังมีปรากฏ ใหรับรูไมเวนแตละวัน ปญหาการพูดจาโกหกหลอกลวงยังมีปรากฏมากมายในสังคมเชนกัน หรือปญหาการดื่มสุราเครื่องดองของเมายังมีใหเห็นอยางดาษดื่นในสังคม ทุกระดับ โดยถือวาอ เปนเรื่องปกติธรรมดาในสังคม รวมถึงการเสพสิ่งเสพติดใหโทษตาง ๆ มีทั้งการคาขายและการเสพ ในทุกรูปแบบ ยังคงเปนปญหาระดับชาติที่สําคัญซึ่งตองแกไขและปราบปรามกันตอไปโดยไมมีที ทาวาปญหายาเสพติดนี้แกไขดัวยวิธใดจึงจะหมดไปจากสังคม ี จากปญหาทางสังคม ปญหาทางเศรษฐกิจ ปญหาทางการเมือง ซึ่งเปนแหลงรวมที่เกิด ของปญหาสารพัดตาง ๆ ที่ไดเกิดขึนและกําลังเกิดขึ้นอยูในสังคมไทยปจจุบนนี้ ยอมเกิดจากสาเหตุ ้  ั ที่สรุปไดคือ เกิดจากการที่ผูคนในสังคมขาดศีลธรรม วิถชีวิตอันดีงามของสังคมไทยเปลี่ยนแปลง ี ไปในทางที่เลวรายลงมากกวาสมัยอดีต ชาวพุทธสวนมากในสังคมไทยไมมความรูความเขาใจในี  หลักของพระพุทธศาสนา โดยเฉพาะอยางยิ่งหลักเบญจศีลซึ่งถือวาเปนกฏของระบบของชีวิตและ ระเบียบของสังคม ซึ่งชาวพุทธควรประพฤติปฏิบัตใหไดเปนอยางนอย แตสภาวการณที่ยังคง ิ ปรากฏ ชาวพุทธยังมีการลวงละเมิดเบญจศีลกันอยูมาก ไดแก ไมละเวนจากการฆาการเบียดเบียน ทังตนเองและผูอื่นสัตวอื่น ไมงดเวนจากการลักขโมยและการฉอโกงในรูปแบตาง ๆ ไมงดเวนจาก ้ การประพฤติผิดทางเพศ ไมงดเวนจากการดืนสุราเครื่องดองของเมา และสิ่งเสพติดใหโทษตาง ๆ ่ ซึ่งพฤติกรรมการลวงละเมิดตอตนเองและผูอื่นเหลานี้ ถือไดวาเปนตนตอเปนสาเหตุใหญทีเดียว ที่ ทําใหสังคมไทยตองประสบกับชะตากรรมความเดือดรอนทั้งหลาย โดยที่สังคมชาวพุทธหารูไมวา เปนผลพวงของวิบากกรรมที่ปจเจกบุคคลไดกระทําไวดวยตนเองในอดีต และในปจจุบันเมื่อไม   สรางเหตุแหงกรรมดีไว ยอมจะตองไดรับผลที่ไมดอันเนื่องมาจากเหตุแหงกรรมที่ทํามาไมดี ี
  • 49.
    49 เชนกัน ดังเชน การลวงละเมิดเบญจศีลขอใดขอหนึ่งหรือทั้งหมด ปจเจกบุคคล รวมถึงสังคม ยอมจะไดรับโทษทัณฑตาง ๆ เชนกัน ดังที่กลาวไปแลว เพราะฉะนัน ผูเขียนเห็นวา การที่จะแกไขปญหาตาง ๆ ที่เกิดขึ้นในสังคมไทย ตองแก ้ ที่ตนเหตุจึงจะเปนการแกปญหาที่ตรงประเด็น เพราะถาแกปญหาที่ปลายเหตุ ปญหาตาง ๆ จะยุติ ชั่วคราวและยอมจะเกิดขั้นอีกแนนอนจนลุกลามกลายเปนปญหาใหญที่ยุติไมไดอีกตอไป ดังเชน การแกไขปญหาทีใชอยูในสังคมไทย เพื่อเปนการยุติปญหาอยางถาวรในอนาคต จึงจําเปนอยางยิ่ง ่ ที่จะตองทราบสาเหตุที่เกิดของปญหา เมื่อทราบวาปญหาตาง ๆ ที่เกิดขึ้นในสังคมปจจุบน เกิดจาก ั ภาวะจิตใจของผูคนขาดศาลธรรม ศีลธรรมไดหางหายไปจากสังคมไทยซึ่งเปนสังคมชาวพุทธ เพราะขาดความรูความเขาใจจึงไมมีการประพฤติปฏิบัติกนอยางจิรงจังในหลักเบญจศีลเบญจธรรม  ั ในงานเขียนนี้ ผูเขียนจึงไดเสนอกลวิธีตาง ๆ ถึง 12 ขอ เพื่อชักนําใหปจเจกบุคคลไดเปน  แนวทางปฏิบัติ และสามารถเปนแนวทางใหสังคมโดยทั่วไปประพฤติปฏิบัติตามไดดวย เชน กลวี  การกระตุน ชักชวน ใหชาวพุทธไดตระหนักและใหเห็นความสําคัญของความเปนชาวพุทธวา จะตองมีพื้นฐานความรูความเขาใจที่ถกตองเกี่ยวกับหลักธรรมทางพระพุทธศาสนา อาทิ หลัก  ู เบญจศีลเบญจธรรม เปนอยางนอย เพื่อจักไดนํามาประพฤติปฏิบัติในชีวตจริงไดถูกตอง โดย ิ ชี้ใหเห็นถึงโทษภัยที่ไดรับจากการลวงละเมิดเบญจศีล และแสดงประโยชนที่จะไดรับเมื่อสามารถ รักษาเบญจศีลและประพฤติตามเบญจธรรมไดแลว หรือกลวิธีการสรางความรูความเขาใจใหและ สงเสริมใหมีการประพฤติปฏิบัติตามหลักเบญจศีลเบญจธรรมกันอยางจริงจังในกลุมชาวพุทธผูเปน หัวหนาของชุมชนในสังคมทุกระดับ เพราะเมื่อหัวหนาหรือผูนําในสังคมมีความประพฤติเชนไร แนวโนมที่สมาชิกในสังคมยอมจะมีความประพฤติพลอยตามนั้นยอมจะมีความเปนไปไดมาก และ ในกระบวนการปฏิบัติ บุคคลผูมีบทบาทที่สําคัญคือ พระสงฆ และชาวพุทธผูที่เปนปญญาชน ทั้งหลาย จะตองเปนตัวขับเคลื่อนที่สําคัญยิ่งในการเปนผูนํารองทั้งภาคทฤษฏีและภาคปฏิบัติ ฯลฯ  ฉะนั้น เมื่อชาวพุทธสามารถนําหลักเบญจศีลนี้มายึดถือปฏิบัติได ยอมจะสงผลใหสังคมไทยทุก ระดับไดพบกับแสงสวางแหงชีวิต และเกิดมิติใหม ๆ ในทางที่ดีอยางแนนอน 5.2 ขอเสนอแนะ 1. บุคคลผูเปนหัวหนาหรือผูนําประเทศ เชนรัฐบาลซึ่งสวนใหญเปนชาวพุทธจะตองเกิด การตื่นตัวและตระหนักในหนาที่ที่สําคัญของความเปนชาวพุทธ โดยการสรางปญญาคือความรู ความเขาใจที่ถูกตองเกี่ยวกับหลักธรรมในการครองชีวิตและประพฤติปฏิบัติตนใหไดกอน เพื่อเปน แบบอยางที่ดีแกบุคคลผูอยูในปกครองของตนซึ่งเปนชาวพุทธดวยกัน 2. พระสงฆวึ่งเปนผูนําทางจิตวิญญาณในสังคม ควรจะตั้งใจใฝศึกษาในหลักธรรมคําสอน และประพฤติปฏิบัติตนใหเปนแบบอยางของสังคมเชนกัน
  • 50.
    50 3. ชาวพุทธระดับปญญาชน ซึ่งถือวาเปนผูมีความรูความเขาใจในหลักธรรมทางศาสนา  เปนอยางดี เปนบุคคลอีกกลุมหนึ่งซึ่งจะตองเปนเจติแบบอยางในการประพฤติปฏิบัติของชาวพุทธ ทั้งหลายในสังคม 4. บุคคลทั้งสอลกลุมในขอ 1 และขอ 2 จะตองเปนผูที่มบทบาทเปนอยางมากในการชวย ี ชี้แนะแนวทาง เพื่อชักนําสังคมไทยใหเห็นคุณและโทษจากการลวงละเมิดและการประพฤติปฏิบัติ ตามเบญจศีลเบญจธรรม 5. กลวิธีและมาตรการตาง ๆ ในการแกไขปญหาอันเนื่องมาจากการสงเสริมศีลธรรม จะตองถูกนํามาใชอยางจริงจังและติดตามผลอยางตอเนื่อง เพื่อจะไดบังเกิดผลเปนความจริง อันจะ ทําใหสังคมไทยปลอดภัยจากปญหาตาง ๆ ทําใหสังคมมีวิถีชีวิตที่ดขึ้นและมีความสงบสุขอยาง ี ถาวร