Download as PDF, PPTX
![การทำเกษตรอินทรีย์ [โหมดความเข้ากันได้]](https://cdn.slidesharecdn.com/ss_thumbnails/random-120606024559-phpapp01-thumbnail.jpg?width=640&height=640&fit=bounds)
การขยายพันธุ์พืช
- 2. การขยายพันธุพืชคืออะไร ์ การขยายพันธุ์พืชหมายถึง การเพิมปริ มาณต้นพืชจากต้น ่ แม่เพียงต้นเดียว ให้มีจานวนมากขึ้น โดยต้นพืชที่เกิดขึ้นใหม่ ยังคงมีคุณสมบัติ คุณลักษณะเหมือนต้นเดิม การขยายพันธุ์พืชแบ่งออกเป็ น2ลักษณะคือ การขยายพันธุ์โดยใช้เพศ และการขยายพันธุ์โดยไม่ใช้เพศ
- 3. การขยายพันธุโดยใช้เพศ คืออะไร ์ คือการนาเมล็ดของพืชไปเพาะหรื อปลูกเพื่อให้เกิดเป็ น พืชต้นใหม่ หรื อที่เรี ยกว่าการเพาะเมล็ดนันเอง ่ 1. การเพาะเมล็ด การเพาะเมล็ด (Seed) หมายถึง การนาเมล็ดพันธุ์พืชที่ ผ่านการคัดคุณภาพมาแล้ว นามาปลูกไว้ในพื้นที่จากัดที่เตรี ยม ไว้โดยเฉพาะ เช่น กระบะเฉพาะ แปลงเพาะ หรื อภาชนะต่าง ๆ มีการดูแลรักษาเอาใจใส่ เป็ นพิเศษ จนกระทังเมล็ดงอกเป็ นต้น ่ กล้า เหมาะกับพืชพวกข้าว ผักต่างๆยกเว้นผักกาดหัว
- 4. วัตถุประสงค์ของการเพาะเมล็ด 1. เพื่อประหยัดหรื อไม่ให้เปลืองเมล็ดพันธุ์ 2.เมล็ดพันธุ์พืชบางชนิดมีขนาดเล็กเกินไป ไม่ทนทานต่อโรค แมลง และสิ่ งแวดล้อม ต้องดูแลเป็ นพิเศษ 3. ได้จานวนต้นพืชในปริ มาณตามที่ตองการ ้ 4. ได้ตนพืชที่มีอายุและการเจริ ญเติบโตเท่าๆ กัน ้
- 5. วิธีการเพาะเมล็ดในกระบะเพาะ 1. ถ้าหากภาชนะเพาะมีช่องหรื อรู ขนาดใหญ่อาจจะทาให้ดินเพาะรั่วไหล ออกมา ควรใช้วสดุปิดทับ เช่น ใช้เศษ- ั กระถางแตกเศษอิฐหักอุดรู ถ้าเป็ นภาชนะที่ เป็ นกระบะพลาสติกหรื อลังไม้ ควรใช้ กระดาษหนังสื อพิมพ์ปิดทับกระบะ 2. นาดินเพาะใส่ ลงในภาชนะให้เกือบเต็ม เกลี่ยผิวดินให้ ่ เรี ยบสม่าเสมอในระดับเดียวกัน ให้ดินเพาะอยูต่ากว่าขอบภาชนะ ประมาณ 1-2 นิ้ว การเกลี่ยดินให้เรี ยบ
- 6. ดินที่ใช้เพาะควรเป็ นดินที่ร่วนซุย โปร่ งมีน้ าหนักเบา ระบายน้ าได้ดี มีแร่ ธาตุอาหารพืชบ้างพอสมควร โดยทัวไป ่ อาจจะใช้ดินร่ วนธรรมดาก็ได้ หรื อ อาจจะใช้ดินที่มีส่วนผสมของวัสดุต่าง ๆ ในอัตราส่ วนที่กาหนด เช่น ทรายหยาบ : ขุยมะพร้าวในอัตรา 1:1 ทรายหยาบ : ถ่านแกลบในอัตรา 1:1 หรื อ ดิน : ปุ๋ ยคอกเก่า : ทรายในอัตรา 2:1:2 ก็ได้
- 7. 3. นาเมล็ดพันธุ์พืชที่ตองการ ้ ปลูก หว่านหรื อโรยลงบนผิวหน้าดิน ให้กระจายกัน อย่างทัวถึง โรยทับด้วย ่ ดินเพาะเพียงบาง ๆ พอกลบเมล็ด 4. ปิ ดทับผิวหน้าดินด้วยฟาง แห้งหรื อกระดาษหนังสื อพิมพ์ (เพื่อ รักษาความชื้นภายในดินเพาะให้ สม่าเสมอไม่ให้ระเหยเร็ วเกินไป และยังช่วยให้เมล็ดงอกได้เร็ วขึ้น)
- 8. การขยายพันธุพืชแบบไม่อาศัยเพศ ์ หมายถึงการนาส่ วนต่างๆของพืช ไปทาให้เกิดราก เกิดยอด แล้วเจริ ญเติบโตเป็ นพืชต้นใหม่สามารถให้ผลผลิตต่อไปได้ การขยายพันธุ์พืชโยไม่ใช้เพศทาได้หลายวิธี เช่น การตัดชา การตอนกิ่ง การทาบกิ่ง การติดตา การต่อกิ่ง และ การเพาะเลี้ยงเนื้อเยือ เป็ นต้น ่
- 9. การขยายพันธุพืชโดยการปักชา ์ การปักชา คือ การตัดส่ วนหนึ่งส่ วนใดของพืช เช่น ใบ กิ่ง ก้าน ลาต้น หรื อราก ออกจากต้นเดิมไปเก็บไว้ในที่ที่มีสภาพ สิ่ งแวดล้อมเหมาะสม ส่ วนต่างๆ ของพืชดังกล่าวจะออกรากและ แตกยอดเจริ ญเติบโตเป็ นต้นพืชต้นใหม่ต่อไป ขั้นตอนการปักชา 1) ตัดกิ่งให้มีความยาวประมาณ ่ ั 6 – 10 นิ้ว (ขึ้นอยูกบชนิดของพืช) ตัดให้ เป็ นแผลทามุมเฉี ยง 450 – 600 ด้านล่างของ กิ่งต่ากว่าข้อเล็กน้อย
- 10. 2) การปักชากิง นาส่วนของโคนกิ่งปั กลงไปในวัตถุปักชา ่ ให้ลึกประมาณ ของความยาวของกิ่ง โดยให้รอยแผลตัดด้าน ปลายของกิ่งเป็ นแนวตั้งตรงเพื่อ ป้ องกันไม่ให้น้ าขังบริ เวณรอยแผล ซึ่ งจะช่วยลดการเน่าของกิ่งได้ การปั กกิ่ง ควรจัดระยะให้ห่างกันพอประมาณอย่า ให้ชิด หรื อแน่นเกินไป จะทาให้กิ่งเน่าได้ การดูแลรักษา ในระยะแรกๆ ที่กิ่งยังไม่ออกรากจาเป็ นต้องรักษาความชื้น ในบริ เวณที่ปักชาให้สูงมากๆ เพื่อลดการสู ญเสี ยน้ าจากการคายน้ า ของใบให้มากที่สุด โดยการรดน้ าอย่างสม่าเสมอวันละ 2 - 3 ครั้ง
- 11. การตอนกิ่ง คือ การทาให้ก่ิงหรื อต้นพืชเกิดรากขณะติดอยูกบต้นแม่ จะ ่ ั ทาให้ได้ตนพืชใหม่ ที่มีลกษณะทางสายพันธุ์ เหมือนกับต้นแม่ ้ ั ทุกประการ โดยมีข้ นตอนการปฏิบติ ดังนี้ ั ั ข้ อดีของการตอนกิง ่ 1. คงสภาพลักษณะพันธุ์เดิมทุกประการ 2. การตอนจะแตกรากในปริ มาณมากกว่าการปั กชา 3. เมื่อนาไปปลูกอัตราการรอดตายมากกว่าการปั กชา 4. ทรงพุมเตี้ย สะดวกต่อการเก็บเกี่ยว และการดูแลรักษา ่ 5. ขนาดของกิ่งตอนใหญ่กว่ากิ่งปั กชา ให้ผลผลิตที่เร็ วกว่า
- 12. ข้ อเสี ยของการตอนกิง่ 1. ไม่มีระบบรากแก้ว จึงทาให้กิ่งตอนโค่นล้มได้ง่าย 2. กิ่งตอนมีขนาดใหญ่ การเคลื่อนย้ายไปปลูกทาได้ลาบาก 3. จานวนกิ่งพันธุ์ที่ได้ต่อต้นน้อยกว่าการปั กชา ุ่ 4. การตอนกิ่งมีวธีการที่ยงยากกว่าการปั กชา ิ 5. ต้องใช้แรงงานมากและการดูแลมากยิงขึ้น ่ เครื่องมือและอุปกรณ์ ในการตอนกิง ่ 1) มีดตอนกิง มีดตอนกิ่งจะต้องมี ่ ขนาดพอเหมาะเพื่อความสะดวกในการปฏิบติงาน ที่นิยมใช้กน ั ั มากได้แก่ มีดขยายพันธุ์พืช มีพบ และ คัทเตอร์ เป็ นต้น ั
- 13. 2) วัสดุทใช้ ในการตอนหรือวัตถุหุ้มกิง ี่ ่ เพื่อให้กิ่งตอนได้รับความชื้นที่สูงพอเหมาะ สม่าเสมอตลอดจนป้ องกันแสงสว่าง วัสดุที่ ใช้ในการหุ มกิ่งตอนจะต้องมีคุณสมบัติ อุม ้ ้ ความชื้นได้ดี สะอาด ไม่เป็ นพิษแก่พืช เช่น ดินร่ วน กาบมะพร้าว ขุยมะพร้าว 3) ฮอร์ โมนหรือสารเคมีทช่วยกระตุ้นการออกรากของกิง กิ่ง ี่ ่ พืชบางชนิดออกรากได้ยากและใช้เวลานาน การใช้ฮอร์โมน หรื อสารเคมีบางชนิดทาบริ เวณเหนือรอยแผลหรื อรอยควัน ่ จะช่วยกระตุนให้กิ่งออกรากได้เร็ วขึ้น ้
- 14. ขั้นตอนในการตอนกิง ่ 1) การเลือกกิงตอน ควรเลือกกิ่งที่มีอายุไม่ ่ มากหรื อไม่แก่จนเกินไป เพราะจะทาให้ออ กรากได้เร็ วขึ้น ซึ่ งสังเกตได้โดยกิ่งจะมีสีเขียว ปนน้ าตาล 2) การทาแผลหรือการควันกิง ่ ่ การควันกิ่ง เป็ นวิธีที่นิยมปฏิบติ ่ ั มากที่สุดและเหมาะสมกับพืชทุกชนิด โดยเฉพาะพืชที่ออกรากได้ยาก การ ควันกิ่งแล้วลอกเปลือกออก เป็ นการ ่ ตัดท่อลาเลียงอาหารของพืช
- 15. 3) การใช้ฮอร์โมนหรื อสารเร่งการออกรากทากิ่ง ตอน เพื่อกระตุนให้กิ่งออกรากได้เร็ วและมากขึ้น ้ ควรจะต้องใช้ฮอร์โมนหรื อสารเร่ งรากทารอบๆ เหนือบริ เวณรอยควันด้านบนและหลังจาก ่ ฮอร์โมนที่ทาแห้งดีแล้ว จึงค่อยหุ มกิ่งตอน ้ 4) นาตุมตอน (ขุยมะพร้าวที่แช่น้ า แล้ว ้ บีบหมาด ๆ อัดลงในถุงพลาสติก ผูกปาก ถุงให้แน่น) มาผ่าตามความยาวแล้ว นาไปหุ มบนรอยแผลของกิ่งตอน มัดด้วย ้ เชือกทั้งบนและล่างรอยแผล
- 16. 5.) วิธีการหุ มกิ่งนาตุมตอนไปหุม ้ ้ ้ บริ เวณรอยควันโดยเฉพาะให้เหนือบริ เวณ ่ รอยควันด้านบน พยายามดันกิ่งตอนให้เข้า ่ ่ ไปอยูกลางถุงให้มากที่สุด ดึงชาย ่ ้ ถุงพลาสติกที่ผาให้ซอนทับกัน มัดให้ แน่นด้วยเชือกฟาง 4.) เมื่อกิ่งตอนมีรากงอกแทงผ่าน วัสดุ และเริ่ มแก่เป็ นสี เหลือง สี น้ าตาล ปลายรากมีสีขาว และมี จานวนมากพอจึงตัดกิ่งตอนได้ .
- 17. การทาบกิง ่ คือ การทาบกิง คือ การนาต้นพืชสองต้น ซึ่ง ่ มีระบบรากและส่ วนยอดมาเชื่อมให้เป็ นต้นเดียว โดยมีเซลล์เนื้อเยือเป็ นตัวเชื่อมประสาน ่ ประโยชน์ ของการทาบกิง ่ 1. ช่วยเปลี่ยนพันธุ์ท่ีมีลกษณะไม่ดีให้เป็ นพันธุ์ที่ดี ั 2. ได้พนธุ์พืชที่มีคุณภาพดีไปปลูก ั ั 3. ใช้กบพืชที่ขยายพันธุ์โดยวิธีอื่นๆ ไม่ได้ผล 4. สามารถได้ตนตอที่มีระบบรากแข็งแรง หาอาหารเก่ง ้ และทนต่อสภาพแวดล้อมได้ดี
- 18. ขั้นตอนการทาบกิ่ง 1. การเตรี ยมต้นตอ 1.1 เลือกต้นตออายุประมาณ 1ปี ตัดให้สูงจากโคนประมาณ6นิ้ว แล้วเฉื อนต้นตอเป็ นปากฉลามยาว ประมาณ 2 นิ้ว 1.2 เฉื อนปลายต้นตอ ให้เป็ นรู ปลิ่ม
- 19. 2. การเตรี ยมกิงพันธ์ุดี ่ 2.1 เลือกกิ่งพันธุ์ดีที่สมบูรณ์ แข็งแรง 2.2 เฉื อนกิ่งพันธุ์ดีให้เข้าเนื้อ ไม้ เฉี ยงขึ้นยาวประมาณ 2 นิ้ว ตัด ส่ วนเปลือกที่เฉื อนไว้ให้เหลือลิ้นที่ ปลายเล็กน้อย
- 20. 3. การประกบกิงพันธ์ ุดเีข้ ากับต้ นตอ ่ 3.1 สอดปลายกิ่งต้นตอที่เฉื อนเตรี ยมไว้ให้เนื้อเยือเจริ ญตรง ่ กับกิ่งพันธุ์ดี 3.2 พันด้วยแผ่นพลาสติกให้แน่น 3.3 ใช้เชือกผูกปากถุงตรึ งกับโคนกิ่งพันธุ์ให้แน่น
- 21. 4. ประมาณ 6- 7 สัปดาห์ แผลจะติดกัน ดี รากตุมต้นตอจะงอกแทงผ่านวัสดุ ้ และเริ่ มมีสีน้ าตาล ปลายรากมีสีขาว และมีจานวนมากพอ จึงจะตัดได้ 5. นาลงถุงเพาะชา พร้อมปักหลัก ค้ ายันต้น เพื่อป้ องกันต้นล้ม
- 22. การติด ตา ื การติดตา คือการขยายพันธุ์พชที่นาแผ่นตาเพียงตาเดียวจาก กิ่งพันธุ์ดี ไปติดกับต้นตอในพืชประเภทเดียวกัน เพื่อให้ตานั้น เจริ ญเติบโตเป็ นยอดอ่อน และกิ่งพันธุ์ดีต่อไป ซึ่ งวิธีการนี้ มีลกษณะคล้ายกับวิธีการต่อกิ่ง แต่มีขอดีกว่า ั ้ คือ ทาได้ง่ายกว่า ได้ตนพันธุ์ดีมากกว่า และมีความเสี่ ยงต่า ้ อุปกรณ์ติดตา มีดติดตา แถบพลาสติก
- 23. ประเภทของการติดตา การติดตาแบ่งออกเป็ น 4 ประเภทคือ 1. การติดตาแบบตัวที ( T budding) ั การติดตาแบบตัวที (T) เป็ นวิธีที่นิยมใช้กบพวกไม้ดอก ได้แก่ กุหลาบ และไม้ผลบางชนิด เช่น ส้ม พุทรา 2. การติดตาแบบเพลต (Plate budding) ั การติดตาแบบเพลตใช้ขยายพันธุ์กบพืชที่มีเปลือกหนาและ ั ั เหนียว หรื อวิธีน้ ีมกใช้กบพืชที่มีน้ ายางมาก เช่น ยางพารา มะม่วง ขนุน หรื อพืชที่เกิดการเชื่อมต่อช้ากว่าปกติ เช่นมะขาม
- 24. 3. การติดตาแบบแพตช์ (Patchbudding) การติดตาแบบแพตช์ คือ วิธีการติดตาที่ทาการแกะเปลือกต้น ตอออกเป็ นรู ปสี่ เหลี่ยมผืนผ้า แล้วใช้เปลือกตาของกิ่งพันธุ์ดีที่มี ขนาดเท่ากันมาประกบแทนที่เปลือกของต้นตอ ั การติดตาแบบวิธีน้ ีมกจะใช้กบพืชที่เปลือกหนา เช่นมะม่วง ั ยางพารา เป็ นต้น 4. การติดตาแบบชิป (Chip budding) การติดตาแบบวิธีน้ ีมกทากับพันธุ์ไม้ที่ลอกเปลือกออกได้ ั ยาก และใช้ได้ผลดี กับไม้ผลบางชนิด เช่น องุ่น เงาะ เป็ นต้น
- 25. ขั้นตอนการติดตาแบบตัวทีมดงนี้ ี ั 1. การเตรียมต้ นตอ วิธีการกรี ดต้นตอควรกรี ดตามความ ยาวของ ต้นตอก่อน แล้วจึงกรี ดตามขวาง เป็ นรู ปตัวที (T) พร้อมกับพลิกใบมีด เล็กน้อยเพื่อเผยอเปลือกออกจากเนื้อไม้ 2. การเตรียมแผ่ นตา แผ่นตา คือ ส่ วนของแผ่นเปลือกซึ่ งมีตาพันธุ์ดี เพียง 1 ตา การเฉื อนควรเฉื อนแผ่นตาจากปลายแผ่นตา ไปหาโคนแผ่นตาให้มีความยาว 3-4 เซนติเมตร
- 26. 3. การประกบแผ่ นตา ่ ให้สอดแผ่นตาอยูใต้เปลือกของต้นตอ โดยให้ตาอยูตรงกึ่งกลางของรอยแผล ่ 4. การพันแผ่ นตา วัสดุที่ใช้ คือ แผ่นพลาสติกใส การ พันจะต้องพันจากล่างขึ้นบนให้กระชับ ติดกับต้นตอ คือพันไม่ให้แน่นหรื อหลวม เกิดไป จนกว่าเนื้อเยือเจริ ญของตาพันธุ์ ่ กับตอจะเชื่อมติดกันดี แล้วค่อยแกะแผ่น พลาสติกออก
- 27. การต่อกิ่ง Grafting การต่อกิ่ง คือการนากิ่งพันธุ์ดีไปต่อ บนต้นตอของพืชอีกต้นหนึ่ง เพื่อให้เกิด เป็ นยอดและกิ่งพันธุ์ดีต่อไป ขั้นตอนการต่อกิ่ง 1. ก่อนต่อกิ่งต้องตัดแต่งกิ่งต้น ตอให้โปร่ งเพื่อความสะดวกในการ ทางาน
- 28. 2. การตัดกิ่งพันธุ์ดี ตัดกิ่งพันธุ์ดีที่สมบุรณ์ให้มีตาติดไปด้วย3-4 ตา 3. การเตรี ยมต้นตอ กรี ดเปลือกต้นตอให้ขนานกันตามแนวยาวของกิ่ง ให้ยาว ประมาณ2-3นิ้วแล้วใช้มีกรี ดตัดด้านบน การกรี ดต้นตอ ตัดขวางรอยกรี ด ลอกเปลือกออก
- 29. การเตรี ยมกิ่งพันธุ์ดี 1. เฉือนกิ่งพันธุ์ดีให้เป็ นรู ปลิ่ม เฉื อนด้านหน้า เฉื อนด้านหลัง รอยเฉื อนด้านหลัง
- 30. การประกบกิ่งพันธุ์ดี นากิ่งพันธุ์ดีประกบลงบนแผลของต้นตอ โดยให้เปลือกชิด ด้านใดด้านหนึ่ง แล้วพันด้วยพลาสติกให้แน่น โดยควรพันจาก ด้านล่างขึ้นด้านบน เพื่อป้ องกันน้ าซึ มเข้า การประกบรอยแผล การพันด้วยแถบพลาสติก
- 31.