1. ใบความรู้ เรื่อง เข็มทิศ
ระดับชั้น ม.4
เข็มทิศ หมายถึง เครื่องมือชี้บอกแนวทิศ ที่มีลูกศรเป็นเข็มแม่เหล็กเป็นตัวชี้ เราสามารถใช้เข็มทิศ
ได้โดยวางเข็มทิศบนพื้นราบ หรือถือเข็มทิศให้อยู่ในแนวระนาบให้ถูกต้องก่อนมองดูที่หน้าปัดเข็มทิศแล้ว
ค่อยๆหมุนปรับให้หัวลูกศรตรงกับตัวอักษร N ซึ่งแสดงทิศเหนือ เพราะหัวลูกศรทาจากแม่เหล็กจะชี้ไปทาง
ทิศเหนือ(ทิศเหนือแม่เหล็ก) เสมอ
เข็มทิศ (อังกฤษ: magnetic compass) คือเครื่องมือสาหรับใช้หาทิศทาง มีเข็มแม่เหล็กที่แกว่งไกว
ได้อิสระในแนวนอนทอดตัวในแนวเหนือ-ใต้ ตามแรงดึงดูดของแม่เหล็กโลก และที่หน้าปัดมีส่วนแบ่ง
สาหรับหาทิศทางโดยรอบ เข็มทิศจึงมีปลายชี้ไปทางทิศเหนือเสมอ (อักษร N หรือ น) เมื่อทราบทิศเหนือ
แล้ว ย่อมหาทิศอื่นได้โดยหันหน้าไปทางทิศเหนือ ด้านขวามือเป็นทิศตะวันออก ด้านซ้ายมือเป็นทิศ
ตะวันตก ด้านหลังเป็นทิศใต้ การบอกทิศทางในแผนที่โดยทั่วไป คือการบอกเป็นทิศที่สาคัญ 4 ทิศ คือทิศ
เหนือ ทิศใต้ ทิศตะวันออก และทิศตะวันตก หรือ อาจจะบอกละเอียดเป็น 8,16 หรือ 32 ทิศก็ได้
เข็มทิศมีหลายชนิด
1. เข็มทิศตลับธรรมดา หาแนวทิศเหนือได้แต่หามุมอาซิมุทไม่ได้ เป็นเข็มทิศแม่เหล็กเล็กๆ
2. เข็มทิศแบบ เลนซาติก ฝาตลับมีช่องเล็ง มีเส้นลวดขึงไว้ตรงกลางช่องฝา เพื่อให้ประกอบ
การเล็งที่หมาย

2. 3. เข็มทิศข้อมือ
4. สาหรับเข็มทิศของลูกเสือ เรียกว่า เข็มทิศซิลวา (Silva) ชนิด 360 องศา เป็นเข็มทิศที่ทาใน
ประเทศสวีเดน ทั่วโลกนิยมใช้มาก
ข้อควรระวังในการใช้เข็มทิศ
ควรจับถือเข็มทิศด้วยความระมัดระวัง เพราะหน้าปัดและเข็มแม่เหล็กบอบบางอ่อนไหวง่าย
แรงกระแทกอาจทาให้เสียหายได้ การอ่านเข็มทิศนั้น ไม่ควรกระทาใกล้ ๆ กับสิ่งที่เป็นเหล็ก หรือ
วงจรไฟฟ้า แรงกระแทกอาจทาให้เสียหายได้ การอ่านเข็มทิศไม่ควรกระทาใกล้ กับสิ่งที่เป็นแม่เหล็ก
หรือวงจรไฟฟ้า ควรคานึงถึงระยะปลอดภัยในการใช้เข็มทิศโดยประมาณ ไว้ต่อไป
สายไฟแรงสูง ๖๐ หลา รถถัง ๒๐ หลา
รถยนต์ ๒๐ หลา สายโทรเลข ๑๐ หลา
โทรศัพท์ ๑๐ หลา ลวดหนาม ๑๐ หลา
ปืนใหญ่ ๑๐ หลา ปืนเล็ก ๑ หลา

3. การหาทิศโดยใช้เข็มทิศ
ทิศเหนือ เป็นทิศสมมติที่ถือเป็นจุดเริ่มต้น เพื่อสะดวก ในการใช้เข็มทิศ ที่หน้าปัดเข็มทิศ
นอกจากจะมีเครื่องหมายแสดงทิศแล้ว ยังมีตัวเลขเพิ่มจานวนไปตามเข็มนาฬิกา เริ่ม ๐ ที่ทิศเหนือแล้วหมุน
ตามเข็มนาฬิกากลับไปที่ทิศเหนือมีเลข ๓๖๐ เป็นตัวเลขบอกองศา เมื่อเราหาทิศได้ เราก็จะทราบทิศอื่น ๆ
ได้ โดยหันหน้าไปทางทิศเหนือ ข้างหลังคือทิศใต้ ขวามือเป็นทิศตะวันออก ซ้ายมือจะเป็นทิศตะวันตก
ส่วนประกอบของเข็มทิศ
1. แผ่นฐานเป็นตัววัตถุโปร่งใส
2. ขอบเข็มทิศ มีมาตราส่วนเป็นนิ้วหรือเซนติเมตร
3. ลูกศรชี้ทิศทาง
4. เลนส์ขยาย
5. ตลับเข็มทิศเป็นวงกลมหมุนได้ บนกรอบหน้าปัดของเข็มทิศมี 360 องศา
6. ปลายเข็มทิศเป็นแม่เหล็กสีแดง ซึ่งจะชี้ไปทางทิศเหนือเสมอ
7. ตาแหน่งสาหรับตั้งมุมและอ่านค่ามุม อยู่ตรงปลายลูกศรชี้ทิศทาง

4. การใช้เข็มทิศซิลวา ในการสารวจพื้นที่ 2 วิธี คือ
1. การตั้งมุม โดยใช้เข็มทิศซิลวา
ในกรณี ที่ทราบค่ามุมแอซิมัส เช่น กาหนดให้ 60 องศา หรือ20,60,120, อื่นๆ ที่เราต้องการ
ทราบว่า จะต้องเดินไปทิศทางใด มีวิธีปฏิบัติ ดังนี้
1. ให้ถือเข็มทิศบนฝ่ามือ หรือบนสมุดในแนวระนาบ โดยให้เข็มแม่เหล็กแกว่งไปมาได้อิสระ
2. หมุนกรอบหน้าปัดของตลับเข็มทิศ ให้เลข 60 อยู่ตรงขีดตาแหน่ง ตั้งมุม
3. หันเหตัวเข็มทิศทั้งฐาน จนกว่าเข็มแม่เหล็กสีแดงภายในตลับเข็มทิศชี้ตรงกับอักษร N
บนกรอบหน้าปัด
4. เมื่อลูกศรชี้ทิศทาง ชี้ไปทางทิศใดให้เดินไปตามทิศทางนั้น
2. การวัดมุม โดยใช้เข็มทิศซิลวา
กรณีที่จะหาค่าของมุมแอซิมัส ณ จุดที่เรายืนอยู่ไปยังทิศทางที่เราจะเดินทางไป
1. ถือเข็มทิศบนฝ่ามือ หรือบนสมุด ในแนวระนาบ
2. หันลูกศรชี้ทิศทางไปยังจุดหรือตาแหน่ง ที่เราจะเดินทางไป
3. หมุนกรอบหน้าปัดเข็มทิศไปจนกว่าอักษร N บนกรอบหน้าปัดอยู่ตรงปลายเข็มแม่เหล็กสีแดง
ในตลับเข็มทิศ
4. ตัวเลขบนกรอบหน้าปัดที่อยู่ตรงขีดตาแหน่ง สาหรับตั้งมุมและอ่านค่ามุม คือค่าของมุมทึ่เรา
ต้องการทราบ