2. สาระเศรษฐศาสตร์
ใบความรู้ ที่ 5 เรื่อง รัฐวิสาหกิจ
ระดับ ม. 5
คาสั่ง 1.ให้นักเรียนศึกษาเนื้อหา แล้วสรุปลงสมุด
2. ตั้งคาถามที่เกี่ยวกับรัฐวิสาหกิจ คนละ 5 ข้อ
5. รัฐวิสาหกิจ
ตามพระราชบัญญัติวิธีการงบประมาณ พ.ศ. 2545 ให้ความหมายของรัฐวิสาหกิจ
ไว้ว่า เป็นองค์การของรัฐหรือหน่วยงานที่รัฐบาลเป็นเจ้าของ รวมทั้งบริษัทหรือห้าง
หุ้นส่วนนิติบุคคลที่ส่วนราชการหรือรัฐวิสาหกิจมีหุ้น เกินกว่าร้อยละห้าสิบ
ประเภทของรัฐวิสาหกิจ
รัฐวิสาหกิจแบ่งออกได้ 2 ประเภท คือ
1. รัฐวิสาหกิจที่เป็นนิติบุคคล นิติบุคคล หมายถึง การเป็นบุคคลตามกฎหมาย
ได้แก่องค์การและหน่วยงานที่จัดตั้งขึ้นมีฐานะเป็นบุคคลตามกฎหมา มีการดาเนินงานที่
แยกออกจากผู้ถือหุ้นหรือเจ้าของกิจการโดยเฉพาะ สาหรับกิจการที่เป็นนิติบุคคลแบ่ง
เป็น 4 ประเภท คือ
1.1 กิจการธุรกิจที่จัดตั้งขึ้นตามพระราชบัญญัติ ให้อานาจสาหรับจัดตั้ง
รัฐวิสาหกิจนั้น ๆ โดยเฉพาะทุนสาหรับดาเนินกิจการเป็นของรัฐ เช่น การสื่อสาร
แห่งประเทศไทย การปิโตรเลียมแห่งประเทศไทย การรถไฟแห่งประเทศไทย การท่า
อากาศยานแห่งประเทศไทย การท่าเรือแห่งประเทศไทย การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย

3. 1.2 กิจการที่จัดตั้งขึ้นตามพระราชกฤษฎีกา ซึ่งออกตามความใน
พระราชบัญญัติว่าด้วยการจัดตั้งองค์การรัฐบาล พ.ศ. 2496 กิจการเหล่านี้ใช้ทุนของรัฐ
ทั้งสิ้น เช่น องค์การเภสัชกรรม องค์การสะพานปลา องค์การสวนสัตว์ องค์การ
อุตสาหกรรมป่าไม้ ฯลฯ
1.3 กิจการธุรกิจประเภทธนาคาร รัฐบาลมีบทบาทในการดาเนินกิจการ
ประเภทธนาคารซึ่งแบ่งออกเป็น 2 ชนิด คือ
1.3.1 ธนาคารซึ่งจัดตั้งขึ้นโดยมีพระราชบัญญัติเป็นเอกเทศมีทุน
ดาเนินการทั้งสิ้นเป็นของรัฐ เช่น ธนาคารแห่งประเทศไทย ธนาคารออมสิน ธนาคาร
พัฒนาวิสาหกิจขนาดย่อม ธนาคารเพื่อการส่งออกและนาเข้า และธนาคารอาคาร
สงเคราะห์ เป็นต้น
1.3.2 ธนาคารที่รัฐถือหุ้นเกินกว่า 50 % แต่ไม่ถึง 100 % เช่น
ธนาคารกรุงไทย จากัด
1.4 กิจการบริษัทจากัด รัฐบาลได้จัดตั้งบริษัทจากัดหรือถือหุ้นในบริษัท
จากัด เพื่อดาเนินธุรกิจหลายประเภทดังนี้
1.4.1 บริษัทจากัดที่รัฐบาลลงทุนดาเนินกิจการ 100 % เช่น บริษัท
วิทยุการบินแห่งประเทศไทย จากัด บริษัท ไม้อัดไทย จากัด บริษัท เดินเรือทะเล ฯลฯ
1.4.2 บริษัทจากัดที่รฐถือหุ้นเกินร้อยละ 50 เช่น บริษัทขนส่ง จากัด
ั
บริษัทจังหวัดพาณิชย์ จากัด ฯลฯ
2. รัฐวิสาหกิจที่ไม่เป็นนิติบุคคล กิจการบางอย่างของรัฐซึ่งจัดตั้งขึ้นโดยใช้ทุน
ดาเนินการทั้งสิ้นเป็นของรัฐ สังกัดหน่วยงานราชการที่เป็นผู้ก่อตั้งขึ้น แต่ไม่มีฐานะเป็น
นิติบุคคล เช่น โรงงานยาสูบและสานักงานสลากกินแบ่งรัฐบาล สังกัดกระทรวงการคลัง
เป็นต้น
การดาเนินงานของรัฐวิสาหกิจ ซึ่งจัดตั้งขึ้นโดยกฎหมายให้อานาจไว้ การ
ดาเนินงานเหมือนกับการดาเนินองค์กรธุรกิจทั่ว ๆ ไป รัฐวิสาหกิจแต่ละแห่งจะมี

4. กรรมการรัฐวิสาหกิจประจา ซึ่งแต่งตั้งจากข้าราชการหรือนักการเมือง ทาหน้าที่กาหนด
นโยบายและควบคุมการดาเนินงานของรัฐวิสาหกิจนั้น
แผนผังการบริหารงานของรัฐวิสาหกิจ

5. ข้อดีของรัฐวิสาหกิจ
1. เป็นเครื่องมือและประโยชน์ในทางการเมือง เพราะกิจการ บางอย่างมี
ผลกระทบต่อความสงบเรียบร้อยภายใน ประเทศ เช่น วิทยุ โทรทัศน์ การไฟฟ้า ประปา
โทรศัพท์ฯ ให้เอกชนดาเนินงาน อาจทาให้ขาดคุณภาพและผลิตใน ปริมาณที่ไม่มี
ขอบเขตคุมไม่ได้
2. ทาให้เศรษฐกิจของประเทศชาติ ดีขึ้น เพราะเป็นการหารายได้เข้ารัฐ สามารถ
นาไปพัฒนาประเทศได้
3. สามารถควบคุมระดับราคาสินค้าที่มความจาเป็นในการบริโภคได้
ี
4. สามารถป้องกันประเทศให้ปลอดภัยในทางยุทธศาสตร์ ไม่ขาดแคลนสิ่งที่
จาเป็นในยามเกิดสงคราม เช่น น้ามันเชื้อเพลิง อาหารสาเร็จรูป
ข้อเสียของรัฐวิสาหกิจ
1. มีความล่าช้าในการดาเนินงาน เพราะถูกควบคุมด้วยระเบียบ ต่าง ๆ ต้องรอการ
สั่งการจากผู้มีอานาจ
2. ขาดประสิทธิภาพในการผลิต เพราะผู้บริหารมาจากการ แต่งตั้งโดยไม่พิจารณา
ความรู้ความสามารถ ขาดการวางแผนงานระยะยาว อีกทั้งต้นทุนการผลิตสูงกว่าเอกชน
เพราะมีพนักงานจานวนมาก รายจ่ายในส่วนนีจึงสูงมาก
้