Downloaded 27 times
![A.H.UT - ११. सन्धिसितसितरोगप्रतिषेधाध्यायः
• उपनाहं भिषक् स्विन्नं भिन्नं व्रीहिमुखेन च|
लेखयेन्मण्डलाग्रेण ततश्च प्रतिसारयेत्||१||
पिप्पलीक्षौद्रसिन्धूत्थैर्बध्नीयात्पूर्ववत्ततः|
पटोलपत्रामलकक्वाथेनाश्च्योतयेच्च तम्||२||
सर्वाङ्गसुन्दरी व्याख्या ( कृत)
स०-वैद्यो मण्डलाग्रेणोपनाहं सन्धिरोगं लेखयेत्| किम्भूतम् ? स्विन्नं
वर्त्मरोगप्रतिषेधोक्तेन प्रकारेण पोटलिकयोष्णोदकप्लुतयेति| तथा
व्रीहिमुखेन भिन्नम्| ततः पिप्पल्यादिभिः प्रतिसारयेत्| [ ततः-]
अनन्तरं, पूर्ववत्-प्रक्षाल्योष्णेन वारिणा घृतेन सिक्तमभ्यक्तं
मधुसर्पिषा ऊर्ध्वाधः कर्णयोश्च यवसक्तुभिः पिण्डीं दत्त्वा,
बध्नीयादिति| तथा पटोलपत्रामलकक्वाथेन चाश्च्योतयेत्|](https://image.slidesharecdn.com/sandhigatarogas-250121125842-8b238a63/85/sandhigata-rogas-CLASSIFICATION-treatmentpptx-9-320.jpg)
![उत्तरतन्त्रम् - १५. छेद्यरोगप्रतिषेधाध्यायः
पर्वणिकाच्छेदनविधिः
सन्धौ संस्वेद्य शस्त्रेण पर्वणीकां विचक्षणः |
उत्तरे च त्रिभागे च बडिशेनावलम्बिताम् ||२३||
छिन्द्यात्ततोऽर्धमग्रे, स्यादश्रुनाडी ह्यतोऽन्यथा |
प्रतिसारणमत्रापि सैन्धवक्षौद्रमिष्यते ||२४||
लेखनीयानि चूर्णानि व्याधिशेषस्य भेषजम् |२५|
निबन्धसङ्ग्रह व्याख्या (डल्हण कृत)
पर्वणिकापिडकाच्छेदनमाह- सन्धावित्यादि| सन्धौ कृष्णशुक्लसन्धौ, संस्वेद्य सम्यक्
स्वेदयित्वा, परं यथा दृशोः पीडा न स्यात्, उत्तरे त्रिभागे बडिशेनावलम्बितां विद्धा [१]
गृहीतां, छिन्द्यात्ततोऽर्धमग्रे इति तदनन्तरमग्रेऽर्धं छिन्द्यात् मूलाग्रयोर्मित्वा [२]
मध्ये तां
छिन्द्यादित्यर्थः| तस्यां छिन्नायां प्रतिसारणमाह- प्रतिसारणमित्यादि| शस्त्रकर्मावशिष्टस्य
पर्वणीशेषस्य चिकित्सामाह- लेखनीयानीत्यादि||१३-१४||-](https://image.slidesharecdn.com/sandhigatarogas-250121125842-8b238a63/85/sandhigata-rogas-CLASSIFICATION-treatmentpptx-23-320.jpg)
![Treatment of Krimigranthi
Su.ut - १४. भेद्यरोगप्रतिषेधाध्यायः
सम्यक्स्विन्ने कृमिग्रन्थौ भिन्ने स्यात् प्रतिसारणम् ||८||
त्रिफलातुत्थकासीससैन्धवैश्च रसक्रिया [१]
|९|
Lochanochita
sweda : mrudu
sweda
Bhedana Pratrisarana
Rasakriya :
triphala kwata](https://image.slidesharecdn.com/sandhigatarogas-250121125842-8b238a63/85/sandhigata-rogas-CLASSIFICATION-treatmentpptx-33-320.jpg)
More Related Content
Similar to sandhigata rogas.,CLASSIFICATION,treatmentpptx
sandhigata rogas.,CLASSIFICATION,treatmentpptx
- 1. SANDHIGATA ROGAS NETRA ROGAVIGNANA PAPER 1 By : Dr Sharada Assistant professor Dept of Shalakya Tantra Institute of Ayurveda, Major SD Singh University
- 2. CONTENTS 1. NUMBER 2. DETAILED-PUYALASA ,SRAVA 3. BRIEF – KRIMIGRANTHI, PARVANI, ALAJI 4. DC 5. EPIPHORA 6. BLEPHARITIS A. AETIOLOGY B. PATHOLOGY C. SIGNS N SYMPTOMS D. DD E. MX N SX RX
- 3. NETRA SANDHIS WHAT? NUMBER? IMPORTANCE? 1. PAKSHMAVARTMA 2. VARTMA SHUKLA 3. S-K 4. K-D 5. KANINIKA 6. APANGA
- 4. CLASSIFICATION OF SANDHIGATAROGAS • पूयालस सोपनाहः स्रावाः पर्वणिकSलजि | कृमिग्रन्तिश्च विज्ञेया रोगाः संधिगता नव|| (सु.उ २/३ ) गत शब्देन आश्रयवचनः|
- 5. 1. PUYALASA I. Ref:Su.ut 2, A.H Ut 10 II. Dosha: 3D III. Dushya: Mamsa + rakta IV. Sandhi : kaninika V. Chikitsa bheda : vyadhana sadhya VI. Lakshana : A. Acc to sushrita : पक्वः शोफः संधिजः संस्रवेध्यः| सान्द्रं पूयं पूति पूयालसः सः || (सु.उ २/) B. Acc. Vag: पूयलासे व्रणः सूक्ष्मः शोफसंरम्भपूर्वकः| कनीनसन्धावाद्मायी यास्रावि सवेदनः|| (अ.हृ.उ १०/) C. Acc. Videha: तोदभेद समाकु लं
- 6. TREATMENT 1. Raktamokshana 2. Upanaha 3.Krutsnovdhi 4. Paaka ghati 5. Anjana yogas Based on stage
- 7. 2. UPANAHA I. Reference: Su. Ut 2/4, A.H Ut 10/3-4 II. Dosha : K III. Dushya : Mamsa, rakta, meda IV. Sandhi : K-D (sush), kaninika (vag) V. Chikitsa bheda : bhedhana sadhya VI. Lakshana : A. Acc. to Sushruta : ग्रन्थिर्नाल्पो दृष्टिसंधावपाकः कण्डुप्रायो निरुजस्तु उपनाहः| B. Acc. To Vag: कफे न शोफः तीक्क्ष्ण्याग्रः क्षारबुद्बुदकोपमः| पृथुमूलबलः स्निग्धः सवर्णो मृदु पिच्छिलः|| महानपाकः कण्डुमान् उपनाह स नीरुजः ||(अ.हृ.उ १०/३) C. Acc. To videha: श्लेष्मोपनाह D. Acc to Madhukosha : इषात् पाकः अल्प स्रावः, आश्रयप्रभावात् अरुणत्वंम्, कृष्णदृष्टि सन्धि
- 8. TREATMENT SU.UT- १४. भेद्यरोगप्रतिषेधाध्यायः पञ्चसुभेद्यरोगेषु सामान्यविधिः भित्त्वोपनाहं कफजं पिप्पलीमधुसैन्धवैः ||९|| लेखयेन्मण्डलाग्रेण समन्तात् प्रच्छयेदपि |१०| निबन्धसङ्ग्रह व्याख्या (डल्हण कृत) श्लेष्मोपनाहचिकित्सामाह- भित्त्वेत्यादि| श्लेष्मोपनाहो भेद्यः, महान्नीरुजश्च लेख्यः, रक्तानुबन्धश्च प्रच्छनीयः; श्लेष्मोपनाहे भिन्ने लिखिते प्रच्छितेऽपि च पिप्पल्यादिभिरेकमेव प्रतिसारणम्||९||-
- 9. A.H.UT - ११.सन्धिसितसितरोगप्रतिषेधाध्यायः • उपनाहं भिषक् स्विन्नं भिन्नं व्रीहिमुखेन च| लेखयेन्मण्डलाग्रेण ततश्च प्रतिसारयेत्||१|| पिप्पलीक्षौद्रसिन्धूत्थैर्बध्नीयात्पूर्ववत्ततः| पटोलपत्रामलकक्वाथेनाश्च्योतयेच्च तम्||२|| सर्वाङ्गसुन्दरी व्याख्या ( कृत) स०-वैद्यो मण्डलाग्रेणोपनाहं सन्धिरोगं लेखयेत्| किम्भूतम् ? स्विन्नं वर्त्मरोगप्रतिषेधोक्तेन प्रकारेण पोटलिकयोष्णोदकप्लुतयेति| तथा व्रीहिमुखेन भिन्नम्| ततः पिप्पल्यादिभिः प्रतिसारयेत्| [ ततः-] अनन्तरं, पूर्ववत्-प्रक्षाल्योष्णेन वारिणा घृतेन सिक्तमभ्यक्तं मधुसर्पिषा ऊर्ध्वाधः कर्णयोश्च यवसक्तुभिः पिण्डीं दत्त्वा, बध्नीयादिति| तथा पटोलपत्रामलकक्वाथेन चाश्च्योतयेत्|
- 10. 3. NETRA SRAAVA •1. NETRAVIT --- Mala of “majjadhatu” • 2. Samprapti --- Ashruvaha Srotodusti --- Shatkriyakaala • 3. Other names Netranaadi, Netranali • 4. types ---------S, K, R, P(JALA)--- asadhya SROTO VAIGUNYA PARINAMA SANGA REDUCED TEARFLOW ATI PRAVRUTTI EXCESS FLOW VIMARGA GAMANA REGURGITATION SIRA GRANTHI STRICTURE/BLOCK
- 11. SRAVA D VARNARUPA LAKSHANA TEMP QNT POOYAS RAVA 3D NA EKA ROOPA PUYA TWAK MAMSA PAAKA HOT MEDIU M KAPHA K SHWETA SANDRA, PICCHILA BAHALA, SHEETA NIRUJA COLD LARGE RAKTA R RAKTA, TAMRA USHNA, NA ALPA, NA ATISANDRA PRABHOOTA SRAVA SAMBHAVAT HOT LARGE PITTA P PEETA, NEELA USHNA, JALAABHA SANDHI MADHYA HOT LARGE
- 12. SU.UT - २.संधिगतरोगविज्ञानीयाध्यायः गत्वा सन्धीनश्रुमार्गेण दोषाः कु र्युः स्रावान् रुग्विहीनान् कनीनात् | तान् वै स्रावान् नेत्रनाडीमथैके तस्या लिङ्गं कीर्तयिष्ये चतुर्धा ||५|| पाकः सन्धौ संस्रवेद्यश्च पूयं पूयास्रावो नैकरूपः प्रदिष्टः | श्वेतं सान्द्रं पिच्छिलं संस्रवेद्यः श्लेष्मास्रावो नीरुजः स प्रदिष्टः ||६|| रक्तास्रावः शोणितोत्थः सरक्तमुष्णं नाल्पं संस्रवेन्नातिसान्द्रम् | पीताभासं नीलमुष्णं जलाभं पित्तास्रावः संस्रवेत् सन्धिमध्यात् ||७||
- 13. Acc to Vagbhata JALASRAVA A.H UT - १०. सन्धिसितासितरोगविज्ञानीयाध्यायः • वायुःक्रुद्धः सिराः प्राप्य जलाभं जलवाहिनीः| अश्रु स्रावयते वर्त्मशुक्लसन्धेः कनीनकात्||१|| तेन नेत्रं सरुग्रागशोफं स्यात्स जलास्रवः| -----------------------------------------------|२| • सर्वाङ्गसुन्दरी व्याख्या ( कृत) • स०-पवनः कुपितो जलवाहिनीः सिराः प्राप्य जलाकृति अश्रु स्रावयते| कुतः ? वर्त्मशुक्लसन्धे कनीनकात्| तेन-जलाभस्रावेण, नयनं सरुक् सरागं सशोफं च स्यात्| स च जलास्रवाख्यो रोगः|
- 14. KAPHA SRAVA A.H UT- १०. सन्धिसितासितरोगविज्ञानीयाध्यायः -----------------------------------------------| कफात् कफास्रवे श्वेतं पिच्छिलं बहलं स्रवेत्||२|| सर्वाङ्गसुन्दरी व्याख्या ( कृत) स०-कफात् कफास्रवे सति श्वेतं पिच्छिलं बहलं च स्रवेत्|
- 15. RAKTA SRAVA • A.HUT १०. सन्धिसितासितरोगविज्ञानीयाध्यायः • -----------------------------------------------| रक्ताद् रक्तास्रवे ताम्रं बहूष्णं चाश्रु संस्रवेत्||४|| सर्वाङ्गसुन्दरी व्याख्या ( कृत) • स०-रक्तेन रक्तास्रवो भवति| तस्मिंश्च ताम्रवर्णमुष्णं चाश्रु संस्रवेत्|
- 16. PUYA SRAVA उत्तरस्थानम् -१०. सन्धिसितासितरोगविज्ञानीयाध्यायः पूयास्रवे मलाः सास्रा वर्त्मसन्धेः कनीनकात्| स्रावयन्ति मुहुः पूयं सास्रं त्वङ्मांसपाकतः||६|| सर्वाङ्गसुन्दरी व्याख्या ( कृत) स०-पूयास्रवाख्ये दोषा रक्तसहिता वर्त्मसन्धेः कनीनकात् पुनः पुनः पूयं सास्रं त्वङ्मांसपाकाद्धेतोः स्रावयन्ति|
- 17. TREATMENT 1. Acc. Sushrutaand Vagbhata : Asadhya 2. Acc. M.Ni : puyasrava asadhya, other yapya 3. Pathyadi vart i (Chakradatta 59/100) 4. Karpaasyadi varti (Y.R ) 5. Acc. Y.R, B.R स्रावेषु त्रिफला क्वाथं यथादोषं प्रयोजयेत् | • K with Madhu • P Gruta • V Pippali
- 18. CORRELATION 1. PUYASRAVA :PURULENT DC, LACRIMAL GLAND ABSCESS 2. K : CHRONIC DC, MUCOCOELE 3. R: HAEMORRHAGIC DC 4. P : SUBACUTE DC
- 19. INFECTIVE ORGANISM DISCHARGE INFECTIVEORGANISM BLUISH PYOCYANEA BACILLUS CREAMY WHITE STAPHYLOCOCCUS, STREPTOCOCCUS WATERY VIRAL, ALLERGIC, TRAUMATIC, FB MUCO PURULENT MILD BACTERIAL, CHLAMYDIAL PURULENT SEVEWRE ACUTE BACTERIAL INFECTIONS
- 20. 7. PARVANI I. Ref:Su.ut 2/8, A.S ut 13/6 II. Dosha : Rakta III. Sandhi: S-K (Sush), V-S (Vag) IV. Chikitsa: Bhedana sadhya V. Lakshanas: a. Acc. To Sushruta: ताम्र तन्वी दाह शूलोपपन्ना रक्ताज्ञेया पर्वणि वृत्ताशोफाः| जाता सन्धौ कृष्ण शुक्ले...|(सु. उ २/८) • निबन्धसङ्ग्रह व्याख्या (डल्हण कृत) ताम्रेत्यादि| असाध्योऽयम्| अलजीत्यादि| तस्मिन्नेव कृष्णशुक्लसन्धावेव| पूर्वलिङ्गैः पर्वणीलिङ्गैरित्यर्थः| पर्वण्यलज्योः स्थानस्य लक्षणस्य चैक्येऽपि तनुत्वस्थूलत्वाभ्यां भेदः| तन्वी पर्वणी, ततः स्थूला पुनरलजी| इयं सन्निपातजा असाध्या च||८||
- 21. b. Acc. toVagbhata: वर्त्मसंध्यश्रया शुक्ले पिटिका दाहशूलिनि | ताम्र मुद्गोपमा भिन्न रक्तं स्रवति पर्वणि || (अ.स.उ १३/६) सर्वाङ्गसुन्दरी व्याख्या ( कृत) स०-वर्त्मसन्धिराश्रयो यस्याः सा वर्त्मसन्ध्याश्रया, शुक्ले पिटिका शूलदाहवती ताम्रवर्णा मुद्गसदॄशी पर्वणी भण्यते| सा च भिन्ना सती रक्तं स्रवति| एषा च रक्तसमुत्थैव वेद्या, रक्तास्रवादनन्तरमस्याः पाठात् रक्तस्रावित्वाच्च|
- 22. Acc to M.Ni •Shukla krishna sandhi • Twak ankuropamam
- 23. उत्तरतन्त्रम् - १५.छेद्यरोगप्रतिषेधाध्यायः पर्वणिकाच्छेदनविधिः सन्धौ संस्वेद्य शस्त्रेण पर्वणीकां विचक्षणः | उत्तरे च त्रिभागे च बडिशेनावलम्बिताम् ||२३|| छिन्द्यात्ततोऽर्धमग्रे, स्यादश्रुनाडी ह्यतोऽन्यथा | प्रतिसारणमत्रापि सैन्धवक्षौद्रमिष्यते ||२४|| लेखनीयानि चूर्णानि व्याधिशेषस्य भेषजम् |२५| निबन्धसङ्ग्रह व्याख्या (डल्हण कृत) पर्वणिकापिडकाच्छेदनमाह- सन्धावित्यादि| सन्धौ कृष्णशुक्लसन्धौ, संस्वेद्य सम्यक् स्वेदयित्वा, परं यथा दृशोः पीडा न स्यात्, उत्तरे त्रिभागे बडिशेनावलम्बितां विद्धा [१] गृहीतां, छिन्द्यात्ततोऽर्धमग्रे इति तदनन्तरमग्रेऽर्धं छिन्द्यात् मूलाग्रयोर्मित्वा [२] मध्ये तां छिन्द्यादित्यर्थः| तस्यां छिन्नायां प्रतिसारणमाह- प्रतिसारणमित्यादि| शस्त्रकर्मावशिष्टस्य पर्वणीशेषस्य चिकित्सामाह- लेखनीयानीत्यादि||१३-१४||-
- 24. Treatment of Parvani 1.Acc. To Sushruta: Swedana , chedana , lekhana 2. Pratisatrana 3. Lekhana Shankhadhyanjana 4. Chedhana vidhi
- 25. A.H UT- ११.सन्धिसितसितरोगप्रतिषेधाध्यायः • पर्वणी बडिशेनात्ता बाह्यसन्धित्रिभागतः| वृद्धिपत्रेण वर्ध्याऽर्धे स्यादश्रुगतिरन्यथा||३|| चिकित्सा चार्मवत्क्षौद्रसैन्धवप्रतिसारिता| -----------------------------------------------|४| • सर्वाङ्गसुन्दरी व्याख्या ( कृत) स०-पर्वणी बाह्यसन्धित्रिभागे बडिशेन गृहीता सती वृद्धि पत्रेण वर्ध्या- छेदनीया| कुत्र भागे वर्ध्या ? इत्याह-अर्धे| अतोऽन्यथा-अधिकच्छेदनात्, अश्रुगतिः स्यात्| चिकित्सा चेयमर्मवत्| तत्र चैवमुक्तम् (श्लो. २०)-"सम्यक् छिन्नं मधुव्योषसैन्धवप्रतिसारितम्| उष्णेन सर्पिषा सिक्तमभ्यक्तं मधुसर्पिषा|| बध्नीयात्सेचयेन्मुक्त्वा तृतीयादिदिनेषु च| करञ्जबीजसिद्धेन क्षीरेण' इति|
- 26. SUSHRUTA VAGBHATA SWEDANA CHEDANA CHEDANAPRATISARANA PRATISARANA LEKHANA
- 27. 8. ALAJI I. Ref:Su.ut 2/8, A.S ut 13/6 II. Dosha : 3D III. Sandhi: Kaneena (Sush),kaneenasya antaralaji(Vag), S-K (videha), IV. Chikitsa: Asadhya V. Lakshanas: a. Acc. to Sushruta: अलाजी स्यात् तस्मिन्नेव ख्यापित पूर्वलिङ्गै: | (सु.उ २/८) DALHANA : पर्वण्यलज्योः स्थानस्य लक्षणस्य चैक्येऽपि तनुत्वस्थूलत्वाभ्यां भेदः| तन्वी पर्वणी, ततः स्थूला पुनरलजी| इयं सन्निपातजा असाध्या च||८||
- 28. b. Acc. toVag: कनीनस्य अन्तरलजी शोफो रुक् तोद दाहवान्| (अ.सं.उ १३/९) • शशिलेक व्याख्या (इन्दु कृत) कनीने वर्त्मसन्धावन्तर्भागे यो रुजादिमान् शोफः स नाम्नाऽलजी||९||
- 29. Parvani Alaji Size andshape Mudgopama- small Gostanakruti - big Presentation Tanu Sthoola Involvement Rakta 3D Symptoms mild severe Prognosis sadhya asadhya Netra sandhi Shukla-krishna Shukla- vartma Extended upto kaninika
- 30. 9. KRIMIGRANTHI I. Ref:Su.ut 2, A.H Ut 10 II. Dosha: K III. Sandhi : Su.: vartma- shukla, vag: apanga/kaneena,Videha : vartma shukla, Deepika : Pakshma IV. Chikitsa bheda : Vyadhana sadhya V. Lakshana : A. Acc to sushrita : कृमिग्रन्थिः वर्त्मनः पक्ष्मणश्च कण्डुः कुर्युः क्रिमयः संधिजातः|| नानारूपाः वर्त्म शुक्लस्य सन्धौ चरन्तोsन्तर्नयनं दूषयन्ति|| (सु.उ २/९) • निबन्धसङ्ग्रह व्याख्या (डल्हण कृत) क्रिमीत्यादि| क्रिमीग्रन्थिर्वर्त्मशुक्लयोः सन्धौ भवति| तत्रैव नानारूपाः क्रिमयो वर्त्मनः पक्ष्मणश्च सन्धिं प्राप्ताः कण्डूं जनयन्ति, अन्तश्चरन्तो भक्षयन्तो नयनं दूषयन्ति| असौ कफजः साध्यश्च||९||
- 31. Acc. Vag: अपङ्गे वाकनीने वा कण्डुषा पक्ष्मपोटवान्| पूयस्रावि कृमिग्रन्थिः कृमियुतो अर्तिमान|| (अ.हृ.उ १०/) सर्वाङ्गसुन्दरी व्याख्या ( कृत) स०-अपाङ्गे कनीने वा कण्ड्वादिमांस्तथा पूयास्रावी ग्रन्थिरेव कृमियुक्तोऽर्तिमान् कृमिग्रन्थिरुच्यते|
- 32. • M.Ni :having very minute legs • Sharangadhara : pakshma sandhi • Y.R : Jantugranthi
- 33. Treatment of Krimigranthi Su.ut- १४. भेद्यरोगप्रतिषेधाध्यायः सम्यक्स्विन्ने कृमिग्रन्थौ भिन्ने स्यात् प्रतिसारणम् ||८|| त्रिफलातुत्थकासीससैन्धवैश्च रसक्रिया [१] |९| Lochanochita sweda : mrudu sweda Bhedana Pratrisarana Rasakriya : triphala kwata
- 34. ACC TO VAGBHATA •A.H UT - ११. सन्धिसितसितरोगप्रतिषेधाध्यायः • -----------------------------------------------| कृमिग्रन्थिं करीषेण स्विन्नं भित्त्वा विलिख्य च||६|| त्रिफलाक्षौद्रकासीससैन्धवैः प्रतिसारयेत्| -----------------------------------------------|७| सर्वाङ्गसुन्दरी व्याख्या ( कृत) • स०-कृमिग्रन्थि त्रिपलादिभिः प्रतिसारयेत्| किम्भूतम् ? करीषेण- गोमयादिना स्विन्नम्, तथा व्रीहिमुखादिभिर्भित्त्वा विलिख्य च| 1. Krimi chikitsa, vruna chikitsa 2. Bhedana sadhya 3. Vag : Gomaya sweda Bhedana
- 35. CORRELATION • PEDICULARIS PALPEBRAE •CHRONIC BLEPHARITIS
- 36.