Pengurusan prasekolah

PRA 3110 Pengurusan Prasekolah
TAJUK 1 Perancangan Pusat Pendidikan Awal Kanak-kanak
1.1 SINOPSIS
Unit ini mendedahkan kemahiran mempertingkatkan pengetahuan dan
kemahiran pelajar merancang pusat pendidikan prasekolah. Perancangan yang
berstruktur akan memastikan pengurusan pengendalian program tindakan mencapai
matlamat yang dikehendaki secara efisien dan tersusun.
1.2 HASIL PEMBELAJARAN
Pada akhir pengajaran bab ini pelajar dapat:
1. Menerang dan menjelaskan konsep dan falsafah merancang pusat
pendidikan awal.
2. Mengaplikasikan format penulisan kertas kerja penubuhan prasekolah
secara berkesan dan bermakna
1.3 KERANGKA TAJUK-TAJUK
1
Perancangan Pusat
Pendidikan Awal
Kanak-kanak
Perancangan Falsafah Merancang
Penulisan Kertas Kerja
Penubuhan
Prasekolah
Konsep
Prinsip
Rasional
Objektif
Kepuasan
Optimun
Adaptasi
Kekuatan
Format kertas kerja
Organisasi
Individu

1.4 PERANCANGAN
Kepentingan pengurusan adalah bagi melaksanakan perancangan secara
efektif dan tersusun dengan cara menggerakkan struktur organisasi dan
sumber ke arah mencapai matlamat.
Perancangan membawa maksud membentuk imej atau gambaran mental
tentang apa yang hendak dibuat dan bagaimana mahu melaksanakannya
Ia jelas difahami sebagai satu panduan tentang arah tujuan dan bagaimana mahu
mencapai tujuan tersebut.
Terdapat 3 jenis perancangan iaitu
1. Perancangan strategik bermakna pelan keseluruhan (master plan).
2. Perancangan taktikal bermaksud pecahan perancangan kepada
matlamat yang lebih spesifik manakala
3. Perancangan operasional adalah langkah atau prosedur tertentu yang
membawa kepada pencapaian matlamat.
Kesimpulannya, perancangan adalah apa yang sepatutnya dilakukan dan
bagaimana hendak melaksanakannya.
1.4.1 Konsep
Konsep perancangan merupakan satu dokumen yang mengandungi
kenyataan tindakan ke arah pencapaian objektif. Ia menunjukkan cara bagaimana untuk
mencapai apa yang dirancang. Anda perlu merangka lebih awal apa yang perlu dibuat
dan bagaimana cara melakukannya. Ringkasnya, ia adalah satu proses persediaan
untuk melaksanakan tindakan/aktiviti/program.
Pendidikan prasekolah adalah program yang menyediakan pengalaman
dan pembelajaran kanak-kanak yang berumur 4 hingga 6 tahun dalam
jangka masa satu tahun atau pun lebih setahun sebelum masuk ke tahun
satu di sekolah formal.
1.4.2 Prinsip
Dalam program pendidikan prasekolah, proses pembelajaran dijalankan secara
tidak formal melalui bermain sambil belajar. Program ini menekankan kepada aktiviti
yang boleh merangsang naluri ingin tahu, mengukuhkan koordinasi motor kasar
dan halus, menggunakan daya kreatif, memupuk semangat bergaul, sifat
2

hormat-menghormati dan berdisiplin bagi menyediakan kanak-kanak ke arah
pembelajaran yang lebih formal di sekolah rendah nanti.
Pendidikan prasekolah bertujuan untuk menyuburkan potensi kanak-kanak
dalam semua aspek perkembangan, menguasai kemahiran asas dan memupuk sikap
positif sebagai persediaan memasuki sekolah rendah.
1.4.3 Rasional
Program pendidikan prasekolah bertujuan melahirkan generasi yang
berjaya mengembangkan JERIS mereka ke tahap yang maksima berlandaskan nilai dan
tradisi bangsa yang murni bagi memenuhi keperluan kepada pendidikan prasekolah.
1.4.4 Objektif
Menyediakan pengalaman pembelajaran kepada murid-murid yang
berumur antara 4 hingga 6 tahun bagi menyuburkan potensi mereka dalam semua
aspek perkembangan, menguasai kemahiran asas dan memupuk sikap positif sebagai
persediaan masuk ke sekolah rendah sejajar dengan objektif pendidikan prasekolah.
1.5 FALSAFAH MERANCANG
Pendidikan prasekolah boleh disimpulkan sebagai program pendidikan
terancang dan sistematik yang berdasarkan asas-asas perkembangan kanak-kanak
dengan tujuan mengembangkan potensi kanak-kanak sebelum masuk tahun
satu. Sewajarnya dalam merancang pusat pendidikan awal kanak-kanak hasrat,
arah tuju dan matlamat Kementerian Pelajaran Malaysia juga terlaksana.
1.5.1 Kepuasan
• Memenuhi kehendak Falsafah Pendidikan Kebangsaan (FPK)
• Memenuhi keperluan kanak-kanak Amalan Bersesuaian Perkembangan (ABP)
• Memenuhi kehendak ibu bapa dan komuniti
1.5.2 Optimun
• Melibatkan pelbagai sumber
• SMART (specific, measurable, rational, attainable)
• Berwawasan
3

1.5.3 Adaptasi
• Boleh melaksanakan perancangan secara rasional dan berkesan
• Boleh juga diadaptasi dalam membina modal insan seimbang
• Guru yang menghayati FPK dapat mengadaptasikannya dalam pelaksanaan
program pendidikan prasekolah
1.5.4 Kekuatan
• Teori Produktiviti menerangkan bahawa sikap seseorang yang meliputi ilmu dan
kemahiran akan menghasilkan produktiviti
• Keperluan Agensi : bagi prasekolah swasta perkara yang dititik beratkan adalah
nama tadika, pemilikan, kurikulum, kakitangan dan pengurusan tadika dan
kemudahan asas premis atau bangunan,
Bahan bacaan
Teori pengurusan organisasi yang boleh diguna pakai dalam pengurusan
prasekolah adalah Teori Pengurusan Matlamat (MBO) yang
diperkenalkan oleh Edwin A. Locke dan Gary P.Latham dalam
tahun 1960an.
Berpandukan MBO, bagaimana anda dapat melaksanakan proses
pengurusan dan perancangan prasekolah.
1.6 Penulisan Kertas Kerja Penubuhan Prasekolah
Perancangan merupakan satu proses untuk mengenal pasti keperluan
bagi pelaksanaan sesuatu aktiviti atau pertubuhan. Ianya juga merupakan
proses yang pertama memerlukan tumpuan khusus dan kemahiran bagi
memastikan kesemua aspek diteliti. Oleh itu, sebelum menyediakan premis
prasekolah, semestinya kita perlu membuat perancangan yang sesuai sebagai
langkah bijak. Langkah yang utama adalah menyediakan kertas kerja.
Berikut merupakan contoh format kertas kerja penubuhan prasekolah dan
isu-isu utama yang saling berkait dengan penubuhan prasekolah.
4

1.7 Format kertas kerja
1.7.1 Organisasi
1.7.2 Individu
KERTAS KERJA PENUBUHAN PRASEKOLAH
1.0 Latar Belakang/Pengenalan
 Menyatakan keperluan pendidikan prasekolah dalam negara Malaysia
 Kepentingan pendidikan prasekolah kepada kanak-kanak
 Pendidikan asas (seimbang & harmoni)
 Persediaan fizikal, mental, sosial, emosi sebelum persekolahan formal
2.0 Rasional
 Mengapa perlu menubuhkan prasekolah?
Antara contoh-contoh termasuklah :
 Memenuhi keperluan dan kehendak masyarakat setempat
 Pendidikan kurikulum tambahan (selain daripada yang sedia ada).
 Kurikulum selaras kehendak negara dan pembangunan modal insan
 Yuran yang rasional
 Apa signifikan prasekolah yang hendak ditubuhkan? Kebaikan dan
keistimewaan prasekolah
 Mempunyai pengangkutan sendiri
 Persaingan dengan prasekolah sedia ada
3.0 Nama, Tema, Visi, Misi, Motto, Logo Prasekolah
 Memberi nama prasekolah yang bermakna (pemberian nama prasekolah
mempunyai syarat-syarat tertentu)
 Imej prasekolah yang ingin dikenali
 Huraian Tema
 Visi : Matlamat Jangka Panjang
 Misi : Pernyataan yang lebih terperinci dalam menjayakan visi
 Loga serta huraiannya
5

4.0 Objektif Penubuhan
 Pecahan-pecahan jangkaan atau harapan bagi menjelaskan tujuan
penubuhan prasekolah
5.0 Lokasi Tapak
 Berikan alamat penuh premis (Juga nyatakan lokasi yang sesuai dan tidak
sesuai untuk penubuhan prasekolah)
 Perkaitan lokasi prasekolah dengan pelanggan
6.0 Tarikh Mula Pelaksanaan
 Tarikh prasekolah beroperasi
7.0 Pelan Pembangunan / Pelan Lantai
 Draf lukisan menunjukkan skala betul dan tepat
 Penggunaan komputer digalakkan
 Bahagian dalam : Tampak dengan jelas pembahagian kawasan P&P, meja
kanak-kanak, sudut P&P, dapur, tandas dan kemudahan lain.
 Bahagian luar : Tampak dengan jelas sudut permainan, sudut pasir/ air dan lain-
lain.
8.0 Kriteria Pengambilan Kanak-Kanak
 Umur
 Bangsa
 Latar belakang keluarga
 Anggaran sosio ekonomi pelanggan
9.0 Kurikulum & Program Pembelajaran
 Mesti menggunakan kurikulum asas (Kurikulum Standard Prasekolah
Kebangsaan, KSPK 2010)
 Menyediakan kurikulum tambahan
 Menyertakan jadual pembelajaran/jadual waktu
 Menggunakan buku-buku khas/alat bantu belajar yang digunakan
6

 Menyatakan jika ada program tambahan seperti hari pendaftaran atau suai
kenal, mesyuarat PIBG, sukan tahunan, lawatan sambil belajar, sambutan hari
jadi, sambutan hari kebangsaan, hari anugerah cemerlang, majlis konvokesyen,
hari kebudayaan dan ko kurikulum atau majlis sambutan perayaan.
10.0 Kemudahan
 Keperluan tandas
 Ruang belajar
 Rekreasi
 Bilik sakit/rehat
 Stor
11.0 Cadangan Inventori
 Senaraikan kesemua inventori yang diperlukan seperti meja dan kerusi
murid dan guru, komputer, alat pencetak,rak buku, meja makan, rak beg
dan kasut, rak pinggan mangkuk, katil rehat, peti sejuk, televisyen,
peralatan atau kabinet dapur, peralatan dapur, pemain vcd dan lain-lain.
12.0 Aspek Pemakanan
 Nyatakan prinsip-prinsip penyediaan makanan (menunjukkan kualiti pemakanan
kanak-kanak – halal , bersih dan seimbang)
 Bagaimana bentuk penyediaan makanan. Bermasak? Ditempah?
 Menyertakan menu makanan harian dalam seminggu
 Menyatakan jika ada keistimewaan dalam menu makanan yang disediakan
13.0 Aspek Kebersihan & Keselamatan
 Menyatakan langkah-langkah menjaga kebersihan kawasan prasekolah
 Langkah-langkah kebersihan: Panduan mencuci tangan, menggosok gigi dan
lain-lain
 Langkah-langkah keselamatan: Kawasan persekitaran tiada benda tajam/ licin,
pengawasan dari kawasan jalan raya dan lain-lain.
 Amalan penerapan rutin kebersihan
7

14.0 Aspek Kesihatan
 Penjagaan Kesihatan Tubuh Badan
 Menerima perkhidmatan pencegahan penyakit, saringan kesihatan, rawatan
ringan dan rujukan ke klinik atau hospital.
 Mengenal pasti masalah-masalah kesihatan yang mengganggu murid di
prasekolah dan seterusnya membuat rujukan awal bagi membolehkan intervensi
awal dan penempatan murid dalam sistem pendidikan khas.
 Memastikan tahap kesihatan murid sentiasa di tahap memuaskan melalui
promosi kesihatan, pencegahan penyakit, rawatan dan rujukan.
15.0 Kos Penubuhan
 Kos bangunan
 Kos penyediaan sudut-sudut pembelajaran (alat bantu mengajar)
 Kos taman permainan/ kawasan kanak-kanak memperoleh pengalaman
16.0 Pengurusan Pengelolaan/ Staf
 Menyatakan bilangan staf
 Menyediakan carta organisasi staf
 Kelulusan pendidikan staf
 Program pembangunan profesionalisme staf (kursus dan lain-lain)
17.0 Pengurusan Kewangan (Belanja Harian, Belanja Bulanan dan Belanja
Aktiviti Tahunan)
 Bajet pemasaran
 Yuran bulanan
 Sewa bulanan
 Utiliti - Bil air , bil elektrik dan bil telefon
 Peralatan P&P
 Makan
 Gaji guru /pembantu guru
18.0 Penutup
8

 Menyatakan harapan kertas kerja diangkat bagi kelulusan
 Menyatakan harapan sokongan daripada pihak yang dipohon
 Menyediakan aspek kepentingan pendidikan awal kanak-kanak kepada negara.
2.1 Sinopsis
Kualiti pendidikan prasekolah adalah bergantung kepada bagaimana pengurusan
prasekolah itu dirancang secara keseluruhannya. Akta Pendidikan 1996 telah
menaikkan martabat pendidikan prasekolah dengan memasukkan pendidikan
prasekolah ke dalam Sistem Pendidikan Kebangsaan.
Kesedaran masyarakat terhadap perlunya pendidikan di peringkat awal ini
menjadi titik tolak kepada perkembangan penubuhan pusat-pusat prasekolah
yang menjadi seperti cendawan tumbuh sekarang.
2.2 Hasil Pembelajaran
1. merancang langkah-langkah penubuhan prasekolah
2. Menjelaskan kriteria-kriteria penubuhan
3. menghasilkan satu kertas kerja penubuhan prasekolah
9
TAJUK 2 Penubuhan Pusat Pendidikan Awal Kanak-Kanak

2.3 Kerangka Tajuk
2.4. Langkah-langkah perancangan
Semasa merancang penubuhan sesebuah prasekolah perkara utama yang perlu diberi
perhatian ialah :
 Menentukan matlamat & objektif
 Tinjauan kebolehbinaan
 Infrastruktur kawasan, lokasi, keluasan, ruang dan persekitaran
 Bangunan
 Kewangan
 Organisasi pengurusan
 Peraturan dan undang-undang
 Peralatan dan sumber
10
Penubuhan
Pusat
Pendidikan Awal
Kanak-Kanak
Langkah-langkah
Perancangan
Kriteria
Penubuhan
Kebersihan Alam
Sekitar
Pelan Lantai

2.4.1 Menentukan Matlamat dan Objektif
Di negara kita kebanyakan pusat-pusat prasekolah dijalankan oleh pelbagai agensi yang
berbeza seperti agensi kerajaan KEMAS, FELDA, Jabatan Perpaduan, Prasekolah
Kementerian Pelajaran dan agensi keagamaan dan juga pihak swasta. Memandangkan
pusat-pusat prasekolah ini dikendalikan oleh pihak-pihak yang berbeza maka dari segi
matlamat dan objektif penubuhannya juga berbeza.
Kepentingan kepada pengajaran 3M membuka mata masyarakat tentang pentingnya
pendidikan di peringkat prasekolah. Ibu bapa berlumba-lumba memilih pusat
prasekolah yang dapat memenuhi harapan dan kehendak mereka. Inilah yang
mendorong munculnya pusat prasekolah seperti cendawan tumbuh pada masa
sekarang. Pemilihan pusat prasekolah oleh ibu bapa adalah berlandaskan kualiti yang
dimiliki oleh sesuatu pusat prasekolah yang menyediakan pendidikan kepada kanak-
kanak. Pusat prasekolah yang mempunyai matlamat dan objektif yang menepati
kehendak dan harapan akan lebih menjadi tumpuan ibu bapa.
Terdapat pelbagai kualiti pusat prasekolah yang perlu difikirkan bersama sama ada
penubuhannya menepati matlamat dan objektif atau pun tidak. Di antara penemuan
penubuhan pusat prasekolah adalah seperti berikut:
1. Ada sesetengah pengusaha pusat prasekolah tidak
melaksanakan program mereka dengan bersungguh-sungguh.
2. Ada pula yang hanya mementingkan keuntungan semata-
mata.
3. Ada pengusaha pusat prasekolah hanya mementingkan
akademik semata-mata
4. Ada pengusaha pusat prasekolah yang memberi
penekanan kepada aspek sosialisasi kanak-kanak.
Sebagaimana Kementerian Pelajaran Malaysia, matlamat penubuhan pusat prasekolah
secara umumnya adalah untuk memberi peluang yang sama kepada semua kanak-
kanak untuk mendapatkan pendidikan pada umur seawal 4 tahun. Objektif dan matlamat
pendidikan prasekolah menggambarkan harapan dan jangkaan yang perlu dicapai oleh
kanak-kanak prasekolah. Di sini mari kita lihat apakah penentuan matlamat dan objektif
11

pendidikan prasekolah yang telah dibentuk oleh Pusat Perkembangan Kurikulum,
Kementerian Pelajaran Malaysia
Pendidikan prasekolah bertujuan menyuburkan potensi kanak-kanak dalam semua
aspek perkembangan, menguasai kemahiran asas dan memupuk sikap positif sebagai
persediaan untuk masuk ke tahun satu di sekolah rendah. Pendidikan prasekolah
membolehkan kanak-kanak mencapai tujuan berikut :
i. Mempunyai sifat peribadi, perwatakan dan konsep kendiri yang positif yang
menjadi warganegara yang patriotik;
ii. Menggunakan bahasa Melayu dengan betul dan memperkembangkan
kemahiran bahasa untuk berkomunikasi;
iii. Menggunakan bahasa Cina dan bahasa Tamil dengan betul untuk
berkomunikasi di sekolah yang menggunakan bahasa pengantar bahasa
Cina dan bahasa Tamil;
iv. Menggunakan bahasa Inggeris dalam interaksi seharian selaras dengan
kedudukannya sebagai bahasa kedua;
v. Mengamalkan nilai-nilai Islam dalam kehidupan seharian untuk murid-
murid beragama Islam;
vi. Mengamalkan nilai-nilai murid dalam kehidupan seharian;
vii. Mempunyai kemahiran kognitif, kemahiran berfikir dan kemahiran
menyelesaikan masalah;
viii. Mempunyai kematangan emosi dan kemahiran sosial;
ix. Mempunyai kecerdasan dan kemahiran fizikal serta mempraktikkan amalan
kesihatan dan keselamatan yang baik; dan
x. Mempunyai daya kreatif dan estetika unuk menghargai keindahan alam dan
warisan budaya
Walau bagaimanapun secara umumnya apa yang perlu kita faham bahawa prasekolah
merupakan tempat kanak-kanak mula belajar membiasakan diri dengan rakan
sebaya dan orang dewasa. Di mana mereka berpeluang berinteraksi bersama
rakan, meningkatkan kemahiran-kemahiran perkembangan menyeluruh mereka
di samping meningkatkan keupayaan berkomunikasi. Peruntukan suatu alam
persekitaran yang kaya dan menggalakkan potensi maksimum kanak-kanak ini
boleh diwujudkan di pusat prasekolah
12

2.4.2 Tinjauan Kebolehbinaan
Tinjauan Kebolehbinaan (Feasibility Study)
Semasa merancang penubuhan sesebuah pusat prasekolah tinjauan kebolehbinaan
perlu dilakukan yang mengambil kira perkara-perkara berikut :-
 Kesesuaian tapak dan lokasi prasekolah
 Kumpulan sasaran/pelanggan
 Sumber kewangan
 Prasarana/Infrastruktur
 Kurikulum/perancangan
 Sumber manusia
 Peraturan dan perundangan
 Peralatan dan perabot
Aspek di atas perlu mengikut spesifikasi yang telah ditetapkan dalam Akta 267
(Perancangan) Wilayah Persekutuan 1982
2.4.3 Infrastruktur Kawasan, Lokasi, Keluasan, Ruang, Persekitaran Bangunan
dan lain-lain.
Dalam merancang menubuhkan pusat prasekolah perkara yang perlu difikirkan ialah
adakah tempat atau kawasan untuk ditubuhkan bangunan prasekolah. Penentuan lokasi
perlu mengambil kira keluasan kawasan untuk dijadikan tapak bangunan prasekolah.
Mengikut Akta 267 (Perancangan) Wilayah Persekutuan 1982 Seksyen 19); sesebuah
bangunan yang akan dijadikan pusat prasekolah tidak boleh digunakan serentak
sebagai tempat kediaman, kedai atau klinik. Setiap bangunan pusat prasekolah mestilah
sesuai dari segi keselesaan, rekabentuk, struktur dan juga keselamatan.
Memandangkan di Malaysia kemudahan prasekolah adalah berbeza, maka pihak
13

berkuasa tempatan telah menetapkan beberapa kategori bangunan yang digunakan
sebagai prasekolah.
Bangunan yang sesuai dijadikan pusat prasekolah :-
1. Rumah banglo yang saiz lotnya berukuran kurang lebih 7000 kaki persegi dan
kawasan sekeliling tidak lebih daripada 30%.
2. Rumah berkembar lot tepi, jika lot pertengahan hendaklah dicantumkan kedua-
dua lot untuk dijadikan sebagai satu pusat prasekolah.
3. Rumah-rumah lot sudut dari jenis teres dan berangkai dengan kawasan yang
tidak kurang dari 3000 kaki persegi.
4. Rumah sebuah di kampung tradisional dan kampung melayu.
5. Rumah pangsa dan pangsapuri yang mempunyai ruang khas untuk penggunaan
prasekolah.
6. Bangunan di dalam kawasan atau perkarangan masjid, surau dan madrasah.
7. Bangunan di dalam kawasan atau perkarangan gereja, tokong Cina serta
kuil Hindu.
8. Dewan orang ramai atau dewan serbaguna.
9. Bangunan-bangunan yang dibina khas untuk dijadikan pusat prasekolah.
Mengikut peraturan Jabatan Bomba dan Penyelamat sekiranya bangunan/rumah
dua tingkat, sebuah tangga keselamatan perlu disediakan ke luar dari bangunan
dari tingkat atas.
Walau apa pun tempat atau kawasan yang dipilih, perkara yang paling penting
diberi perhatian semasa merancang penubuhan prasekolah ialah aspek
keselamatan dan keselesaan kanak-kanak secara keseluruhannya.
2.4.4 Kewangan
14

Kewangan adalah satu bahan pengantaraan dan ditukar ketika membeli sumber
yang diperlukan untuk membangun pusat pendidikan awal kanak-kanak. Untuk
menukarkan idea menjadi tindakan yang akhir yang terbina pusat pendidikan
awal kanak-kanak, beberapa jenis sumber perlu digabungkan dengan betul.
Sumber adalah pasif sehingga idea manusia dan tenaga manusia
menggerakkannya dan digunakan untuk mencapai matlamat mereka.
Empat kategori sumber yang diperlukan untuk membina sebuah pusat
pendidikan kanak-kanak, berdasarkan formula MESH.
a. M (material)
- Untuk ‘bahan’ yang digunakan di pusat tersebut.
b. E (equipment)
- Untuk ‘peralatan’ termasuklah alat mainan, dapur, pejabat,
pengangkutan dan hiasan.
c. S (space)
- Untuk ‘tempat’ (ruang) termasuklah bangunan, taman permainan
dan susunan hiasan. Termasuk juga insuran.
d. H (human)
- Untuk ’tenaga manusia’ termasuklah pengetahuan, kemahiran dan
kebolehan semua untuk membentuk dan menyampaikan
perkhidmatan.
Pengendalian pusat pendidikan awal kanak-kanak memerlukan pengagihan
kewangan yang bijaksana. Kealpaan dalam pengagihan dan mengurus
kewangan yang ada akan mendatangkan masalah dan menjejaskan
pelaksanaan pembelajaran di pusat pendidikan ini. Oleh itu pengurusan
kewangan yang baik dan teratur hendaklah dirancang dan sentiasa
dikemas kini.
2.4.4.1 Peruntukan Makanan
a) Perancangaan Peruntukan Makanan/Minuman
b) Perancangan Menu Bulanan
c) Anggaran Perbelanjaan
15

i. Bahan Basah
ii. Bahan Kering
d) Tuntutan Perbelanjaan Bulanan
e) Buku Tunai - Pendapatan & Perbelanjaan
f) Fail Kewangan
2.4.4.2 Peruntukan Per Kapita
a) Perancangan Perbelanjaan
b) Daftar Stok Bekalan Pejabat
i) Barang Kekal
ii) Barang Hapus Kira
2.5 Organisasi Pengurusan
Pengelolaan prasekolah ialah salah satu daripada enam peranan penting
pengurusan sekolah selain daripada perancangan, penyelarasan,
perhubungan, penyeliaan dan penilaian. Pengelolaan adalah pengaturan,
penyusunan dan perlaksanaan perancangan yang dibuat dan melibatkan
pengembelengan semua elemen yang ada di sesebuah pusat prasekolah
yang terdiri daripada manusia ( guru, pelajar dan staf sokongan ), material
( bangunan, kawasan, kewangan dan peralatan )
Menurut Hoy dan Miskel ( Hoy dan Miskel, 2001:288) pengelolaan sekolah
yang berkesan adalah aspek paling asas dalam pengurusan sekolah.
Aspek-aspek yang akan dikelolakan ialah akauntabiliti, pencapaian
akademik, piawaian hasil kerja, skor ujian, aktiviti pembelajaran dan
pengajaran, kadar keciciran pelajar, kepuasan bekerja dan budaya
pembelajaran produktif. Aspek ini sentiasa berubah mengikut keperluan
semasa dan situasi kerana setiap sekolah mencapai keberkesanan dalam
pengurusan sekolah dengan kadar yang berbeza. Lantaran itu satu model
organisasi berasaskan garis panduan perlu diwujudkan bagi mengukur dan
menandai aras keberkesanan pengelolaan sekolah serta cara-cara untuk
16

mempertingkatkan keberkesanan tersebut.
Dalam pada itu Hopskin dan Leask ( Preedy, Glatter dan Levacic, 1997)
turut menyatakan penanda aras pencapaian dalam erti kata ” pengelolaan
sekolah yang berkesan ” amat perlu dalam mengelola program dan aktiviti
untuk menentukan matlamat dan objektif. Bagi sesetengah penanda aras
pernyataan ringkas sudah mencukupi namun demikian terdapat juga
penanda aras yang memerlukan perincian spesifik dan merujuk maklumat
tambahan yang melibatkan pengukuran kualiti dan komitmen dalam
bahagian-bahagian tertentu.
Oleh yang demikian, pembentukan penanda aras berbentuk kualitatif
dan kuantitatif. Berdasarkan pernyataan Cameron, ( Hoy an Miskel,
2001) jelas menunjukkan bagi mewujudkan dan membina penanda aras
yang sistematik dan standard. Penanda aras ini dibina berdasarkan
program dan aktiviti yang akan dijalankan.
Menurut Eric A Hanushek, pengelolaan sekolah menjadi tidak efektif
kerana tidak wujud sebarang pertalian yang konsisten antara variasi-
variasi yang terdapat dalam sumber sekolah dengan pencapaian
pelajar. Hal ini merangkumi nisbah antara guru dengan murid, kelayakan
guru, pengalaman, gaji, perbelanjaan perkapita, input pentadbiran dan
kemudahan fizikal. Ibrahim Mamat ( Ibrahim Mamat, 2001 : 167 ) juga
menyatakan dalam mewujudkan pengelolaan sekolah yang berkesan,
kita hendaklah mengenal pasti enam bidang pengurusan sekolah iaitu
1. Pentadbiran am
2. Pengurusan kurikulum
3. Pengurusan guru
4. Pelaksanaan kurikulum
5. Pelaksanaan kokurikulum
17

6. Penyeliaan
Dengan menggunakan pengurusan grafik, jelaskan bidang-bidang
pengurusan prasekolah berikut;
1. Pentadbiran am
2. Pengurusan pelajar
3. Pengurusan guru
4. Pelaksanaan kurikulum
5. Pelaksanaan kokurikulum
6. Penyedia
Rajah 1.1 : Contoh Model Organisasi Pengurusan Pusat Prasekolah
Walau bagaimana pun struktur-struktur organisasi setiap agensi adalah berbeza
dari aspek-aspek matlamat, objektif dan pelaksanaan sesebuah organisasi.
2.4.6 PERATURAN DAN UNDANG-UNDANG
18
Jabatan Pendidikan Negeri
Pembantu
Pengurusan
Guru
Pembantu AM
Guru Besar Lembaga pengelola

Pusat pendidikan awal kanak-kanak ditubuhkan mengikut peraturan dan undang-
undang yang telah ditetapkan oleh pihak Kementerian Pelajaran Malaysia.
Semua pusat pendidikan awal kanak-kanak mesti akur dengan segala pekeliling
yang dikeluarkan dari masa ke semasa untuk menjamin kepatuhan dan
keberkesanan perjalanan pendidikan prasekolah. Pusat pendidikan awal kanak-
kanak mestilah mematuhi dengan Akta Pendidikan (1996) atau Akta 550 dan
Akta 308. Selain daripada kedua Akta tersebut, perkara-perkara berikut perlu
diakuri;
A PEMILIHAN KANAK-KANAK
1. Kanak-kanak yang berumur di antara 4-6 tahun layak untuk belajar di
pusat pendidikan awal kanak-kanak.
2 Keutamaan pemilihan hendaklah diberikan kepada ibu bapa atau
penjaganya yang berpendapatan sebanyak RM400.00 ke bawah dan
diikuti dengan pendapatan di antara RM401.00 hingga RM800.00 jika
masih ada tempat. Kanak-kanak yang ibu bapanya berpendapatan
sebanyak RM1000.00 ke atas boleh juga diterima atas alasan
tanggungjawab (keramaian anak).
3 Pemilihan kanak-kanak untuk ditempatkan di pusat pendidikan awal
kanak-kanak ditentukan oleh jawatankuasa yang dianggotai oleh Guru
Besar, Penolong Kanan dan guru prasekolah.
4 Bilangan kanak-kanak di pusat pendidikan awal kanak-kanak antara 10-
25 orang.
B. SEMASA DI PRASEKOLAH
1. Waktu belajar tidak melebihi 4 jam.
2. Pakaian seragam tidak tetapkan terpulang kepada sekolah masing-masing.
3. Makanan hendaklah disediakan di sekolah atas kadar RM1.80 sehari
setiap murid. Tuntutan hendaklah sekali setahun sebagaimana telah
ditetapkan.
4. Bantuan per kapita kan diberikan pada kadar RM100.00 bagi setiap kanak-
kanak.
5. Tiada dikenakan yuran sekolah tetapi pihak sekolah boleh menetapkannya.
6. Pembantu guru prasekolah akan ditempatkan di setiap pusat pendidikan
19

awal kanak-kanak.
7. Kelas pendidikan awal kanak-kanak hendaklah dikendalikan oleh guru
opsyen prasekolah.
C. KEMUDAHAN DI PUSAT PENDIDIKAN AWAL KANAK-KANAK
1. Kemudahan yang disediakan termasuk alat permainan di luar bilik darjah
dijaga, dibaiki jika rosak dan digunakan dengan rapi. Alat permainan luar
yang rosak hendaklah dibaiki dengan segera.
2. Keselamatan murid hendaklah diambil perhatian dengan serius.
3. Kawasan dan tempat, alat permainan luar bilik darjah sentiasa dalam
keadaan bersih dan selamat.
4. Menyediakan alatan/permainan yang perlu dan mencukupi seperti bahan
pengajaran, bantal, apron, berus gigi dan ubat gigi.
5. Menyusun atur bilik darjah seperti yang dikehendaki.
6. Mengadakan perjumpaan dengan ibu bapa dan penjagan sebelum
bermulanya sesi persekolahan.
2.6.1 Perletakan Tadika
a) Taska boleh dijalankan mengikut keperluan masyarakat setempat di:
1) Rumah sesebuah
2) Rumah berkembar
3) Rumah Teres(Bahagian Tepi Lot)
4) Rumah Pangsa (di tingkat bawah sahaja)
5) Di ruang pejabat ( di tingkat bawah sahaja)
6) Tanah yang direzabkan untuk kegunaan TADIKA
b) Bangunan-bangunan yang tidak sesuai
1) Rumah teres dan berangkai yang terletak di lot tengah dan lot tepi yang
tidak mempunyai kawasan lapang.
20

2) Rumah kediaman yang terletak di persimpangan atau berhampiran
lebuhraya dan jalan-jalan sesak dan sibuk dengan kenderaan /lalulintas.
3) Keutamaan akan diberikan kepada lokasi yang berhampiran dengan
kawasan lapang/permainan awam.
2.6.2 Lokasi Bangunan
a) Jalan keluar masuk sekurang-kurangnya 33’ (10 meter) dari simpang
utama
b) Tidak terletak di kawasan sesak di mana lokasi bangunan tidak terletak di
sebatang jalan yang sibuk/ jalan utama
c) Tiada halangan dari jiran (10 orang) berkaitan bunyi bising dan kesesakan
lalaulintas. Surat kebenaran dari lot-lot bersebelahan adalah diperlukan.
d) Mendapat kebenaran bertulis daripada pemilik tanah.
e) Taburan Tadika di sesuatu kawasan hendaklah ditentukan oleh Majlis.
2.6.3 Keselamatan Premis
a) Tadika dijalankan hanya dibenarkan di aras satu bagi rumah kediaman yang
bertingkat.
b) Ada tangga laluan bagi masa kecemasan jika premis ditempatkan dalam
bangunan bertingkat jika bukan bukan bangunan kediaman biasa
c) Tangga hendaklah selamat unutk kegunaan kanak-kanak.
d) Tangga hendaklah dipasang dengan pagar(railings) yang tingginya sesuai
dengan ketinggian kanak-kanak.
2.6.4 Peredaran Udara dan cahaya semulajadi bersih
a) perlu ada peredaran udara dan cahaya semulajadi bersih
2.6.5. Luas Ruang
21

1) Mencukupi dengan kiraan 3.5 m.p. bagi seorang kanak-kanak. Tidak
termasuk jalan, stor, dapur, pejabat tandas atau kakitangan.
2.6.6. Kegunaan ruang
a) Kemudahan Ruang
 Ruang berasingan hendaklah disediakan untuk kanak-kanak belajar dan
bermain
 Sediakan ruang untuk perpustakaan
 Sediakan kawasan permainan yang lengkap dengan alat-alat permainan
yang tidak merbahaya(di luar banguanan)
b) Tempat rehat untuk kanak-kanak sakit
 Ruang berasingan (sick bay) hendaklah disediakan bagi kanak-kanak
yang kurang sihat
 Sediakan kotak perubatan kecemasan
c) Ruang dapur dan penyediaan makanan
 Ruang dapur hendaklah mempunyai pintu yang tidak mudah dibuka dan
dimasuki oelh kanak-kanak
 Dapur mesti berpisah daripada bilik-bilik darjah atau kawasan yang
diasingkan untuk aktiviti kanak-kanak
 Kanak-Kanak mesti dilarang masuk ke ruang dapur dan stor pada
bila=bila masa.
2.6.7 Keperluan Tandas
Tandas bagi murid-murid lelaki dan perempuan hendaklah berasingan (Tertakluk
kepada keadaan bangunan)
Peralatan dan rekabentuk tandas adalah seperti berikut:
22

 Kemudahan kebersiha; mesti sediakan “elbow tap”
 Lantai tandas hendaklah sentiasa bersih, tidak licin dan air tidak
bertakung
 Sediakan tempat pemegang untuk kanak-kanak istimewa
 Besin cuci tangan hendaklah rendah
 Lain-lain peralatan yang sesuai (sekiranya ada kanak-kanak istimewa)
2.6.8 Kelulusan Perancangan
 Perlu hantar 1 pelan tapak
 1 salinan pelan bangunan asal
 Salinan hakmilik tanah
 Surat kebenaran daripada pemilik rumah
2.6.9 Kemudah kecemasan/keselamatan
 Dua pintu yang berasingan (satu diahadapan dan satui di belakang)
hendaklah disediakan
 Semua pintu dan tingkat di atas bangunan tidak boleh dipasang dengan
pagar besi(grills)
 Tingkap jenis “louvres” tidak dibenarkan
 Semua punca kuasa (power points) hendaklah dipasang dengan plugs
kosong dan berkedudukan di paras yang tinggi
 Lampu meja yang berkaki tidak dibenarkan
 Kipas meja, kotak dan berkaki tidak dibenarkan
 Pintu pagar dan grills tingkat bawah hendaklah dari jenis yang tidak tajam
dan merbahaya.
2.7 Kriteria Penubuhan
Dalam merancang menubuhkan pusat prasekolah perkara yang perlu
difikirkan ialah adakah tempat atau kawasan untuk ditubuhkan bangunan
prasekolah. Penentuan lokasi perlu mengambil kira keluasan kawasan
23

untuk dijadikan tapak bangunan prasekolah. Mengikut Akta 267
(Perancangan) Wilayah Persekutuan 1982 Seksyen 19); sesebuah
bangunan yang akan dijadikan pusat prasekolah tidak boleh digunakan
serentak sebagai tempat kediaman, kedai atau klinik. Setiap bangunan
pusat prasekolah mestilah sesuai dari segi keselesaan, rekabentuk,
struktur dan juga keselamatan. Memandangkan di Malaysia kemudahan
prasekolah adalah berbeza, maka pihak berkuasa tempatan telah
menetapkan beberapa kategori bangunan yang digunakan sebagai
prasekolah.
Menurut Bustam dan Puteri Zabariah (2005), berikut adalah perkara yang
perlu diberi perhatian untuk mendapatkan kelulusan penubuhan
prasekolah
(i) Fizikal
• Konsep
Fizikal merupakan salah satu daripada kriteria utama yang perlu diberi
perhatian dalam penubuhan sesebuah pusat prasekolah. Ia merangkumi
infrastruktur kawasan, lokasi, keluasan, ruang. persekitaran dan
bangunan.
Bangunan yang sesuai dijadikan pusat prasekolah :-
10.Rumah banglo yang saiz lotnya berukuran kurang lebih 7000 kaki
persegi dan kawasan sekeliling tidak lebih daripada 30%.
11.Rumah berkembar lot tepi, jika lot pertengahan hendaklah
dicantumkan kedua-dua lot untuk dijadikan sebagai satu pusat
prasekolah.
12.Rumah-rumah lot sudut dari jenis teres dan berangkai dengan
kawasan yang tidak kurang dari 3000 kaki persegi.
13.Rumah sebuah di kampung tradisional dan kampung melayu.
24

14.Rumah pangsa dan pangsapuri yang mempunyai ruang khas untuk
penggunaan prasekolah.
15.Bangunan di dalam kawasan atau perkarangan masjid, surau dan
madrasah.
7. Bangunan di dalam kawasan atau perkarangan gereja, tokong Cina
serta kuil Hindu.
8. Dewan orang ramai atau dewan serbaguna.
9. Bangunan-bangunan yang dibina khas untuk dijadikan pusat
prasekolah
Mengikut peraturan Jabatan Bomba dan Penyelamat sekiranya
bangunan/rumah dua tingkat, sebuah tangga keselamatan perlu
disediakan ke luar dari bangunan dari tingkat atas. Pihak berkuasa yang
memantau dan meluluskan bahagian ini adalah Pihak Berkuasa
Tempatan.
• Kesan Persekitaran Kepada Murid-murid
Selain daripada spesifikasi bangunan yang sesuai, faktor persekitaran
juga merupakan kriteria penting yang perlu diberi perhatian dalam
penubuhan pusat prasekolah. Berikut adalah perkara-perkara yang
berkaitan dengan persekitaran
- Tempat yang selamat.
- Udara bersih.
- Jauh dari pusat hiburan.
- Tiada pencemaran bunyi.
- Kebenaran bertulis dari jiran.
- Kadar tadika iaitu 1 (SATU) tadika bersamaan dengan 300 (TIGA
RATUS) buah rumah.
Kesemua perkara di atas memberi kesan kepada murid-murid dan guru agar
proses pengajaran dan pembelajaran berjalan lancar.
• Kemudahan Asas
25

Kemudahan asas juga perlu dititikberatkan dalam penubuhan pusat
prasekolah. Kemudahan asas yang dimaksudkan di sini adalah seperti
ruang pembelajaran, dapur, ruang makan, bilik air , tandas, bilik sakit dan
padang permainan.
Walau apa pun tempat atau kawasan yang dipilih, perkara yang paling
penting diberi perhatian semasa merancang penubuhan prasekolah ialah
aspek keselamatan dan keselesaan murid-murid secara keseluruhannya.
• Keselamatan
- Mempunyai sekurang-kurangnya dua buah pintu yang mudah
- dibuka tanpa halangan.
- Dapur perlu diasingkan.
- Alat pemadam api sentiasa diperiksa dan mematuhi peraturan.
- Perabot alat permainan dan bahan pengajaran selamat
digunakan.
- Semua punca elektrik hendaklah yang tidak mudah dicapai atau
dilindungi.
- Kolam atau tempat menampung air hendaklah mengikut ukuran
yang ditetapkan dan berpagar.
Jabatan yang memantau dan meluluskan bahagian ini adalah Pihak
Berkuasa Tempatan, Bomba dan Tenaga Nasional.
• Keselesaan dan Kesejahteraan
Semua kemudahan asas yang terdapat di pusat prasekolah bertujuan
memberi keselesaan dan kesejahteraan kepada murid-murid dan guru
prasekolah. Susun atur perabot serta ruang pembelajaran yang terancang
26

juga memainkan peranan penting bagi memudahkan proses pengajaran
dan pembelajaran.
• Persekitaran Yang Kondusif
Persekitaran fizikal yang yang kondusif dapat membentuk sikap dan
tingkahlaku yang boleh membawa kebaikan dan kesejahteraan kepada
masyarakat. Persekitaran yang kondusif merangkumi :
- Kawasan bangunan dan lantai hendaklah dalam keadaan bersih
dan selamat.
- Bilangan tandas mencukupi, bersih, selamat dan selesa untuk
murid-murid.
- Menyediakan peralatan pertolongan cemas yang lengkap.
- Pencahayaan dan pengudaraan yang mencukupi.
Jabatan yang memantau dan meluluskan bahagian ini adalah Pihak
Berkuasa Tempatan dan Jabatan Kesihatan.
2.8 Pelan Lantai
2.8.1 Bahagian Dalam
Pengurusan pelan dalam hendaklah mengambil kira dengan keperluan dan hak
murid-murid. Apabila murid-murid mula melangkah masuk ke dalam bilik
prasekolah secara tidak langsung dia telah mula melebarkan lagi pengalaman
kehidupannya dan persekitarannya. Pengurusan pelan dalam hendaklah dibuat
dengan pelbagai jenis peralatan yang boleh dipelbagai guna dan perlulah
mengikut kehendak guru dan juga ibu bapa murid-murid. Terdapat beberapa
perkara penting yang perlu diambil kira di dalam merancang sesuatu pelan
dalam antaranya ialah memilih sudut-sudut pembelajaran, pengurusan bentuk
pelan penggunaan ruang bilik darjah dan susun atur perabot-perabot. Mengikut
27

sumber NAEYC kesesuaian sebuah bilik untuk pelan dalam dianggarkan 3.5 kaki
persegi untuk seorang murid-murid.
Pelan lantai di pusat prasekolah merupakan satu gambaran susun atur yang
sepatutnya dirancang oleh guru prasekolah bagi memenuhi keperluan
perkembangan murid-murid prasekolah. Ia mudah proses pelaksanaan
pengurusan prasekolah dan pengajaran dan pembelajaran. Pelan lantai perlu
merangkumi perkara-perkara seperti pusat-pusat pembelajaran, ruang
penyediaan, bilik sakit/rawatan, bilik pentadbiran, tandas dan susun atur perabot.
Berikut adalah antara contoh pelan lantai yang sepatutnya terdapat di pusat
prasekolah :
Gambarajah 1: Pelan Keseluruhan Pusat Prasekolah
28

Gambarajah 2: Pelan Lantai Kelas Prasekolah
• Menyusun Persekitaran Dalaman
Penyusunan persekitaran dalam kelas prasekolah boleh dilakukan
mengikut rupa bentuk tetap dan rupa bentuk mudahubah. Rupa bentuk tetap
biasanya melibatkan pusat pembelajaran yang mempunyai peralatan atau
perabot yang sukar diubah seperti Ruang Dapur, Pusat Multimedia yang
terdapat set komputer, televisyen dan socket outlet / suis elektrik. Manakala
reka bentuk mudah ubah pula termasuklah perabot seperti meja dan kerusi
29

murid yangterdapat di pusat pembelajaran yang boleh disusunatur mengikut
kesesuaian tema.
Guru hendaklah terlebih dahulu menyediakan susun atur ruang dalaman
untuk mengendalikan bilik darjah yang kondusif. Penyusunannya perlulah
mengambil kira keluasan sesebuah bilik kemudian dibuat pembahagian
ruang mengikut domain-domain perkembangan setiap kanak-kanak. Guru
bolehlah mengendalikannya dengan menggunakan daya imaginasi dan
kreativiti sendiri dengan mengambil kira amalan yang bersesuaian dengan
kanak-kanak.
Antaranya ialah:
1. Domain Perkembangan Kognitif:
Penting bagi merangsang proses pemikiran kanak-kanak
2. Domain Perkembangan Sosio-emosi:
Untuk kanak-kanak membina sosialisasi dan mempertingkatkan
tahap emosi.
3. Domain Perkembangan Literasi:
Untuk perkembangan dan penguasaan berbahasa.
4. Domain Perkembangan Kreatif:
Untuk menjadikan kanak-kanak itu lebih kreatif dan inovatif di dalam
menjalankan kehidupannya.
2.9 Peralatan dan sumber
Alat-alat dan bahan-bahan amat penting dalam sesebuah program pendidikan
prasekolah kerana ia memberikan arah untuk pengajaran dan pembelajaran.
Alat-alat pembelajaran boleh membantu memperkembangkan perkembangan
kanak-kanak sama ada dalam aspek fizikal, mental, sosial, emosi ataupun
keharmonian. Peralatan boleh meliputi perabot-perabot seperti kerusi, meja,
almari dan rak buku serta bahan-bahan yang digunakan dalam pembelajaran
30

seperti pensil, buku, pembaris, gam dan juga dan bantu mengajar yang guru
gunakan.
Sebagai penganjur sebuah tadika seseorang itu perlu mempunyai kemahiran
memilih peralatan dan bahan-bahan untuk digunakan di tadika. Bahan-bahan
yang dianggap berkualiti dipandang menarik, sedap disentuh atau dipegang
serta teguh. Bahan-bahan perlu juga memenuhi keperluan dan minat kanak-
kanak. Keselamatan alat-alat tersebut perlu difikirkan kerana kanak-kanak
berinteraksi dengan alat-alat sebagaimana juga mereka berinteraksi dengan
guru-guru dan rakan sebaya. Oleh itu, bahan-bahan pembelajaran perlu juga
selamat digunakan, iaitu ia tidak bertoksid, bersih dan memiliki tarikan deria
seperti warna, tekstur dan bau yang menarik.
Kelengkapan-kelengkapan di tadika perlu menyokong aktiviti-aktiviti yang
dijalankan. Berbanding dengan plastik dan besi (metal), adalah lebih baik
menggunakan perabot dan kelengkapan daripada kayu atau fiber glass.
Bangku-bangku dan kerusi perlu sesuai dengan saiz kanak-kanak. Meja yang
terlalu besar dan memuatkan ramai kanak-kanak tidak menggalakkan
pembelajaran.
Kebanyakannya tadika mempunyai almari dan rak-rak buku yang boleh
menyimpan buku-buku dan barang-barang kanak-kanak seperti pensil, kasut,
beg, buku dan lain-lain.
Bahagian Luar
• Kawasan permainan
Bermain merupakan satu pendekatan pembelajaran yang utama di kelas
prasekolah. Aktiviti bermain dapat memupuk keyakinan diri murid
prasekolah di samping memperluaskan minda, membentuk sosiolisasi dan
penyelesaian masalah. Perancangan ruang hendaklah dilaksanakan
dengan berhati-hati. Peralatan yang dipilih menjurus kepada aktiviti
31

permainan imaginasi. Reka bentuk mengambil kira ciri-ciri ketahanan,
keselamatan dan penggunaan jangka panjang.
Ruang luar perlu disusun dan dirancang dengan rapi. Ruang luar kelas
hendaklah sentiasa bersih dan selamat. Aktiviti yang dirancang
bergantung kepada keadaan cuaca dan suhu. Ruang di luar kelas
hendaklah mempunyai permukaan yang sesuai dan selamat untuk
memudahkan kanak-kanak menjalankan aktiviti yang berkaitan dengan
fizikalnya. Pelan luar yang dirancang perlu mudah dilihat oleh guru atau
pembantu untuk memastikan guru dapat mengawasi setiap pergerakan
kanak-kanak semasa menjalankan aktiviti. Segala longkang hendaklah
ditutup.
Kawasan Permainan
32

Gambarajah 3: Pelan luar- Taman Permainan Prasekolah
Jenis Taman Permainan dan Susun Atur
Jenis taman permainan dapat diklasifikasikan mengikut zon aktiviti yang
akan diadakan. Kanak-kanak biasanya gemar memilih aktiviti yang
diminatinya semasa berada di ruang luar kelas. Guru perlulah menyediakan
pelbagai peralatan dan bahan yang boleh diklasifikasikan dan diletakkan
kepada zon-zon tertentu. Setiap zon akan memainkan peranan yang unik di
dalam memperkembangkan tahap jasmani, emosi, rohani dan sosial kanak-
kanak. Adalah diharapkan semasa kanak- kanak ini berada di ruang luar bilik
darjah ia akan dapat mempertingkatkan kecekapan berbahasa dan
berkomunikasi, memperluaskan lagi tahap kemahiran berfikir, mengamalkan
33

sikap berakhlak mulia dan beretika, sentiasa berkeyakinan dan berdisiplin,
melahirkan kanak-kanak yang sihat dan cergas serta boleh menjadikan
kanak-kanak itu seorang yang kreatif dan imaginatif.
Alatan Permainan
- Buaian
- Gelongsor
- Papan Imbangan
- Peralatan memanjat
- Peralatan motor kasar
- Pondok Permainan
- Pusat Main Air & Pasir
- Stor Peralatan
Landskap
Landskap yang cantik dan ceria dapat menarik minat kanak-kanak untuk
hadir ke prasekolah. Seni bina landskap memberi keutamaan kepada reka
bentuk yang kreatif, inovatif, sensitif dan efektif dengan perancangan dan
pengurusan sesuatu ruang atau kawasan luaran mahupun dalaman agar
ia berfaedah kepada murid-murid prasekolah. Pusat prasekolah yang baik
sepatutnya dilengkapi dengan lanskap seperti taman bunga, kebun sayur
kolam ikan dan mini zoo.
Pagar
Pagar di pusat prasekolah adalah salah satu eleman yang penting yang
perlu diberi perhatian. Ini adalah kerana ia berkaitan dengan aspek
keselamatan murid prasekolah. Antara reka bentuk dan bahan pintu pagar
serta pagar yang diperbuat daripada kayu dan besi. Pemasangan pagar
34

hendaklah terlebih dahulu mendapatkan kelulusan pihak berkuasa
berdasarkan pengemukaan permohonan pelan perincian cadangan reka
bentuk pagar yang mengutamakan dan menggalakkan fungsi , prestasi
dan inovasi pagar.
Ciri-ciri perincian reka bentuk dan pintu pagar serta bahan kemasan seperti
yang berikut:
- Pagar dibina daripada tanaman pagaran
- Bahan kemasan daripada keluli bergalvani, logam lain atau bahan
rencam seperti jejaring kimpal atau kayu
- Logam padu atau kayu padat yang menghadang pandangan tidak
dibenarkan.
- Warna neutral hendaklah warna monokrom yang menjurus kepada
warna hitam atau kehitaman, putih atau keputihan, warna kayu atau
warna perang kekuningan dan warna asli pelbagai jenis logam.
- Reka bentuk hendaklah tidak mempunyai bahagian tajam dan
berbahaya.
35

3.1 SINOPSIS
Unit ini mendedahkan kemahiran mempertingkatkan pengetahuan dan
kemahiran pelajar merancang pengurusan prasekolah. Perancangan yang berstruktur
akan memastikan pengurusan pengendalian program tindakan mencapai matlamat yang
dikehendaki secara efisien dan tersusun.
1. menyediakan satu senarai semak tugas harian guru
2. merancang jadual dan rutin harian kelas
3. menyediakan alat alat penilaian
36
TAJUK 3 Penubuhan Pusat Pendidikan Awal Kanak-Kanak

3.4Perancangan Mengajar
1.Pengurusan Mata Pelajaran
1. Memiliki, memahami dan boleh mentafsirkan serta menghuraikan kandungan
sukatan pelajaran dan huraian mata pelajaran yang berkenaan.
2. Memahami dan mematuhi Pekeliling-pekeluiling dan arahan yang berkaitan
dengan mata pelajaran yang diajar serta menentukan dan menetapkan
matlamat yang harus dicapai; iaitu dari segi pengetahuan, kebolehan dan
kemahiran yang harus dicapai di akhir tiap penggal.
3. Mempunyai sebuah buku rekod mengajar yang kemaskini dan menyerahkan
kepada Guru Besar pada masa yang ditetapkan.
4. Menyediakan rancangan pelajaran bagi mata pelajaran yang diajar dengan
lengkap untuk tempoh setahun/sepenggal/seminggu/harian dan melaksanakan
pengajaran mengikut rancangan pelajaran yang disediakan.
5. Menyedia dan memberikan kerja-kerja latihan yang cukup, memeriksa buku
latihan dan memulangkan semula secepat mungkin. Menyerahkan /
menunjukkan buku latihan kepada Guru Besar atau wakilnya pada masa yang
dikehendaki.
6. Mengesan kelemahan murid dan menjalankan kerja bimbingan.
37
Penubuhan Pusat
Pendidikan Awal
Kanak-Kanak
Perancangan
Mengajar
Perancangan
Penilaian
Refleksi Guru

7. Menyedari dan menggunakan buku panduan yang dikeluarkan oleh
Kementerian Pelajaran / Jabatan Pelajaran / Pejabat Pelajaran Daerah.
9. Memastikan keselamatan murid-murid serta mengawasi penggunaan alatan.
10. Sentiasa mengikut perkembangan dan pembaharuan tentang teknik
mengajar bagi meninggikan lagi prestasi dalam pengajaran dan pembelajaran.
11. Menjaga keselamatan dan kebersihan alat-alat bantu mengajar yang
digunakan, meastikan bahan-bahan tersebut digunakan secara meluas.
13. Menyediakan ruang-ruang pembelajaran di kelas.
3.5 Merancang jadual dan rutin harian
a) Jadual waktu
Merancang Jadual Waktu mengikut kehendak KSPK
b) Ketibaan Murid
1. Menyambut ketibaan murid
2. Menanda jadual kedatangan harian selewat-lewatnya sebelum waktu
kedua berakhir dan menyimpan buku daftar kedatangan di pejabat.
3. Menentukan semua butir yang dikehendaki ada di dalam buku daftar
kedatangan murid.
c) Merancang waktu aktiviti
1) Mengikut slot yang ditentukan
2) Selaras dengan objektif yang hendak dicapai
3) Menyediakan alatan yang mencukupi jika perlu
4) Mengawal murid dan memastikan keselamatan murid pada setiap
masa
d) Aktiviti Luar
1) Dilaksanakan mengikut waktu yang dijadualkan.
38

2) Memastikan semua alatan permainan luar adalah dalam keadaan
selamat
3) Aktiviti dirancang selaras dengan objektif yang hendak dicapai
4) Murid berpakaian yang sesuai
5) Mengawal keselamatan murid pada setiap masa
d) Makan/Minum pagi
1) Disediakan mengikut menu yang telah dirancangkan
2) Mengikut garis panduan penyediaan makanan yang disediakan oleh
Kementerian
3) Melaksakan rutin seperti cuci tangan sebelum dan selepas makan, doa
dan sebagainya.
e) Penilaian dan Bersurai
1) Guru mengadakan sesi refleksi mengenai perkara yhang dipelajari
pada hari tersebut.
2) Guru melaksanakan rutin sebelum murid pulang ke rumah seperti doa,
bersalaman, kemas meja, ambil beg dan sebagainya.
3) Guru memastikan keselamatan setiap murid supaya mereka disambut
oleh waris yang berkenaan sahaja.
3.6 Perancangan Penilaian Di Prasekolah
1) Boleh berbentuk tidak formal dan/atau berterusan.
2) Alat-alat pemerhatian termasuk pemerhatian, senarai semak, temu
bual, skala berkadar, berstruktur, rekod kerja dan portfolio serta penilaian
kendiri.
39

TAJUK 4 Pengurusan Perkhidmatan Makanan
4.1 SINOPSIS
Unit ini mengandungi maklumat berkaitan perancangan perkhidmatan
makanan, peruntukan dan bantuan kewangan, kemudahan penyediaan
makanan, mengelakkan keracunan makanan, perancangan menu makanan
serta menghidang dan menyediakan makanan. Maklumat ini penting untuk guru
prasekolah agar lebih memahami tanggung jawab mengurus perkhidmatan
makanan di prasekolah.
Pada akhir pengajaran bab ini pelajar dapat :
1. Mengenalpasti bahan, peralatan, menu makanan yang bersesuaian
dengan kanak-kanak serta pengurusan untuk melaksanakan
perkhidmatan makanan dengan berkesan.
40

4.4 Pengurusan Perkhidmatan Makanan
Peringkat awal kehidupan kanak-kanak adalah tahap yang kritikal bagi
membentuk konsep dan tingkah laku pemakanan yang sihat (Lee dan rakan
rakan dalam Swadener, 1994). Oleh itu amalan pengurusan perkhidmatan
makanan untuk kanak-kanak prasekolah sangat penting kerana kualiti
pemakanan mempunyai kesan langsung ke atas pertumbuhan, perkembangan
serta kesihatan kanak-kanak pada masa depan.
4.4.1 Perancangan perkhidmatan makanan
Kanak-kanak perlu menerima makanan yang berkhasiat, bermutu tinggi
dan seimbang kerana makanan yang tidak berkualiti menjejaskan perkembangan
kanak-kanak. Oleh yang demikian, ibu bapa juga perlu terlibat secara langsung
dalam program pemakanan di prasekolah.
Objektif Program Amalan Pemakanan Berkhasiat kanak-kanak adalah
mempromosi hidup gaya sihat untuk kanak-kanak prasekolah. Di samping
memenuhi keperluan sosial, menjadi tanggung jawab pihak pengurusan
prasekolah untuk memastikan perancangan perkhidmatan makanan
dilaksanakan dengan kesedaran dan komitmen yang tinggi baik dalam
41
PENGURUSAN
PERKHIDMATAN
MAKANAN
Perancangan Perkhidmatan Makanan
Peruntukan Dan Bantuan Kewangan
Kemudahan Penyediaan Makanan
Mengelakkan Keracunan Makanan
Perancangan Menu Makanan
Menghidang Dan Menyediakan Makanan

pemesanan kelengkapan pembelian makanan mahu pun yang
dipertanggungjawabkan untuk memasak di dapur dan menyediakan kemudahan.
Di era moden ini kanak-kanak harus didedahkan dengan kelengkapan dan
penyediaan makanan pelbagai cita rasa seperti makanan bercorak tradisional,
kontinental, barat serta makanan ringan yang berkhasiat. Kepekaan ibu bapa
perlu dalam aspek penyediaan makanan di prasekolah. Sebagai guru yang
mengurus prasekolah anda perlu mempunyai pengetahuan dalam aspek
pemakanan. Terdapat 5 komponen utama yang perlu dikenal pasti dan
dikuasai :
1. Pengetahuan diet
2. Pengetahuan berkenaan vegetarian
3. Pengetahuan keperluan air
4. Pengetahuan keperluan susu
5. Pengetahuan berkenaan keracunan makanan
Seterusnya, anda serta kakitangan yang terlibat dalam mengurus dan
merancang makanan seharusnya arif tentang membuat penilaian bagi
kanak-kanak sihat. Antara beberapa perkara penting yang perlu dititik
beratkan dalam perancangan perkhidmatan makanan adalah :
• Merancang menu yang seimbang yang memiliki nutrient yang baik.
• Membeli makanan.
• Membuat penyeliaan pada makanan yang ditempah dan masukkannya
dalam inventori.
• Mengawasi keperluan dapur.
• Mengekalkan kepuasan yang tinggi iaitu pengurusan, penyediaan
makanan dan tempat membuang sampah.
• Mengawal perbelanjaan dan membuat laporan kepada pengurusan.
• Menghargai keperluan dan perbezaan budaya dalam pemakanan
setiap kanak-kanak.
• Mengetahui keperluan dan cara komunikasi yang sesuai berkenaan
pemakanan kanak-kanak.
42

• Menyediakan pemeriksaan kesihatan bagi pengendali makanan.
• Menyimpan rekod pemakanan kanak-kanak.
• Menyediakan rekod dan kapasiti pemakanan.
• Membina kerjasama dan persefahaman antara guru, ibu bapa dan
pihak pengurusan.
4.4.2 Peruntukan dan bantuan kewangan
Prasekolah mempunyai peruntukan kewangannya sendiri. Ia perlu diurus
dengan sempurna mengikut prosedur yang betul. Sebagai pengurus sekolah
Guru Besar perlu mengetahui peranan dan tanggungjawabnya dalam mengurus
kewangan tersebut .
Kewangan
1. Bantuan perkapita (LPBT) akan diberi pada kadar RM 100.00
( Ringgit
Malaysia : Seratus sahaja ) bagi setiap kanak-kanak setahun. Rujuk
Surat Pekeliling kewangan Bil. 5 Tahun 2002 – Lampiran B –
perkara A dan Lampiran C – Jadual 1
2. Penggunaan wang perkapita adalah untuk pengurusan dan
pentadbiran
hal-hal berkaitan pembelajaran prasekolah sahaja.
3. Pembelian peralatan kecil dan bahan habis guna bagi tujuan
pengajaran
dan pembelajaran.
4. Penyelenggaraan peralatan permainan dalam dan luar bilik darjah
serta
penyelenggaraan komputer dan lain-lain peralatan bagi tujuan pengajaran
dan pembelajaran.
5. Pembelian buku rujukan, ensiklopedia, perisian, video tape /CD dan
lain-
lain yang bersesuaian untuk tujuan pengajaran dan pembelajaran.
6. Program lawatan berunsurkan pendidikan yang boleh memberi
43

pengukuhan kepada proses pengajaran dan pembelajaran sama ada
semasa cuti persekolahan atau hari persekolahan.
7. Perolehan harta modal adalah tidak dibenarkan.
8. Menguruskan peruntukan tambahan bagi aktiviti prasekolah
mengikut
aturan dan peratuan kewangan.
9. Sumber tambahan : boleh menggunakan mana- mana wang
peruntukan
bantuan lain/suwa sekolah untuk keperluan kelas prasekolah jika perlu.
10. Tiada yuran dikenakan ke atas murid prasekolah.
Makanan
1. Makanan hendaklah disediakan oleh sekolah di atas kadar RM 1.50
sehari bagi setiap murid. Rujuk Pekeliling Kewangan Bil.6 Tahun 2002
: Perkara 3.1 (kini dinaik ke RM 1.80)
2. Tuntutan hendaklah dibuat sekali setahun sebagaimana yang telah
ditetapkan.
3. Menguruskan peruntukan pembelian makanan tambahan /bekalan bahan
– bahan makanan dan minuman mengikut tatacara kewangan yang
ditetapkan.
4. Makanan mestilah seimbang dan mengikut menu.
5. Minuman yang mengandungi bahan pewarna adalah dilarang.
Kewangan adalah satu bahan pengantaraan dan ditukar ketika membeli
sumber yang diperlukan untuk membangun pusat pendidikan awal kanak- kanak.
Pengendalian pusat pendidikan awal kanak-kanak memerlukan pengagihan
kewangan yang bijaksana. Kealpaan dalam pengagihan dan mengurus
kewangan yang ada akan mendatangkan masalah dan menjejaskan
pelaksanaan pembelajaran di pusat pendidikan. Oleh itu pengurusan kewangan
yang baik dan teratur hendaklah dirancang dan sentiasa dikemas kini.
A. Peruntukan Makanan
44

1. Perancangaan Peruntukan Makanan/Minuman
2. Perancangan Menu Bulanan
3. Anggaran Perbelanjaan
i. Bahan Basah
ii. Bahan Kering
4. Tuntutan Perbelanjaan Bulanan
5. Buku Tunai - Pendapatan & Perbelanjaan
6. Fail Kewangan
- Surat Tuntutan Perbelanjaan
- Baucer Bayaran (sertakan resit)
B. Peruntukan Perkapita ( Surat Pekeliling Kewangan Bil 5 Tahun 2002
1. Perancangan Perbelanjaan
2. Daftar Stok Bekalan Pejabat
- Barang Kekal
- Barang Hapus Kira
C. Perancangan Tahunan Perbelanjaan Peruntukan Wang Makan
Perancangan ini hendaklah disediakan sebelum penggal persekolahan
bermula tiap-tiap tahun. Suatu perancangan perbelanjaan tahunan perlu
disediakan bagi membolehkan pihak pengurusan prasekolah mengetahui jumlah
wang yang diperlukan bagi bulan/penggal tertentu. Perancangan tahunan ini
dapat dijadikan panduan kepada pihak pengurusan prasekolah bagi
mengeluarkan wang peruntukan terlebih dahulu kepada guru prasekolah, bagi
keperluan membeli bekalan makanan/minuman, untuk bulan tertentu. Anda tidak
perlu menggunakan wang peribadi terlebih dahulu untuk perbelanjaan
makan/minum murid-murid. Di prasekolah Kementerian Pelajaran, makan minum
murid-murid prasekolah hendaklah diuruskan dan disediakan oleh
guru/pengasuh kelas prasekolah yang bertugas. Pihak pengurusan prasekolah
tidak dibenarkan sama sekali menggunakan perkhidmatan kantin/koperasi
sekolah dalam pengurusan/penyediaan makan minum murid-murid prasekolah.
D. Penyata Kewangan Bulanan
45

Di prasekolah Kementerian Pelajaran, status penyata kewangan bagi
catatan penerimaan dan perbelanjaan wang peruntukan yang diterima oleh
guru /Pembantu Pengurusan Murid(PPM) daripada Guru Besar (sebagaimana
perancangan tahunan), perlu disediakan oleh guru/PPM secara kemaskini tiap-
tiap bulan. Penyata ini perlu disemak dan ditandatangani oleh Guru Besar pada
akhir bulan dan dianggap sebagai dokumen sokongan bagi pengurusan
perbelanjaan wang peruntukan prasekolah. Ianya wajar diteliti dan diperiksa oleh
audit sekolah. Penyata kewangan ini perlu disediakan di dalam suatu buku tunai
khas.
Kesimpulannya, memang agak sukar merangka bajet, mengurus
pelaksanaannya dan mengawal perbelanjaan. Anda perlu lebih berkaliber
dan mempunyai visi menyelaras dan mengemudi pentadbiran prasekolah
dengan berkesan.
4.4.3 Kemudahan penyediaan makanan
Antara kriteria yang perlu diambil kira adalah dalam mengurus sajian
makanan termasuklah :
1. Perancangan makanan
2. Prosedur-prosedur perancangan makanan
3. Pengetahuan dalam pemakanan
4. Kakitangan pengurusan makanan
5. Pengendalian semasa kanak-kanak makan
Nasihat pemakanan perlu diberikan kepada pihak yang
dipertanggungjawabkan berkaitan pemilihan bahan mentah yang segar dalam
penyediaan makanan kepada kanak-kanak. Makanan yang dibeli mestilah
berkualiti dengan mempertimbangkan harga yang berpatutan. Kenali dan teliti
bahan makanan supaya segar, tidak luput tarikh, busuk, berkulat, hapak dan
seumpamanya. Pastikan kuantiti yang diperlukan dikira secara teliti agar tidak
berlaku pembaziran atau terlebih belanja. Semasa menyediakan makanan
hendaklah menggunakan resipi yang standard. Sediakan ruang yang
secukupnya bagi makanan yang boleh disimpan. Pastikan ada rekod jenis dan
46

kualiti makanan yang dibeli, kos yang terlibat dan bagaimana digunakan dan
lain-lain yang difikirkan perlu.
4.4.4 Mengelakkan keracunan makanan
Apa itu makanan yang selamat?
Makanan yang selamat ialah makanan yang bebas dari pencemaran.
Penyediaan makanan yang selamat adalah penting untuk mencegah keracunan
makanan. Rujuk Surat Pekeliling Ikhtisas Bil. 5 /1995 : Keracunan Makanan Di
Sekolah)
Fakta penting:
• Bakteria keracunan makanan boleh dipindahkan kepada orang lain dalam
sesuatu masa.
• Bakteria keracunan makanan ini boleh ditemui di hidung, mulut, tangan,
usus dan luka yang dijangkiti kuman
• Bakteria keracunan makanan ini boleh disebarkan oleh orang yang
menyediakan makanan melalui bersin, batuk ke dalam makanan dan
dengan menyentuh makanan.
• Kebanyakan wabak keracunan makanan timbul akibat dari pencemaran
makanan semasa makanan disediakan oleh orang yang menyediakan
makanan tersebut
Apa yang perlu anda buat untuk memastikan penyediaan makanan
yang selamat?
• Menjaga kebersihan diri
• Basuh tangan dengan betul, terutama sekali:
o Selepas keluar dari tandas
o Mengendalikan sisa makanan
o Selepas makan, merokok atau menghembus hidung
o Selepas mengendalikan bahan mentah dan sebelum menyajikan
makanan
47

• Pastikan kuku sentiasa bersih dan pendek
• Pakai pakaian yang bersih dan penutup kepala
• Balut luka dengan pembalut luka yang kalis air
• Tanggalkan semua perhiasan seperti cincin, gelang dan jam tangan
sebelum menyediakan makanan
• Amalkan tabiat yang sihat apabila menyediakan makanan
• Gunakan sudu, garpu atau penyepit (tong) untuk menyajikan makanan
• Gunakan kain/tuala yang berasingan untuk mengelap tangan, meja dan
peralatan makan
• Gunakan papan pemotong yang berasingan untuk bahan mentah dan
yang telah dimasak
Dilarang :
• Meludah, mengorek hidung atau telinga semasa menyediakan makanan
• Makan, merokok atau mengunyah gula-gula getah atau sirih semasa
menyediakan makanan
• Batuk atau bersin ke arah makanan
• Menyentuh bahagian dalam permukaan pinggan, cawan atau gelas
semasa menghidang makanan.
• Menjilat jari semasa menyediakan makanan
• Menggaru kepala semasa menyediakan makanan
• Menghembus hidung ke dalam beg, pembungkus atau bekas yang
digunakan untuk makanan dan minuman
• Merasa makanan dengan jari atau sudu yang tidak dibasuh
• Menggunakan tangan untuk menyajikan makanan
• Menggunakan bahan bercetak seperti kertas surat khabar untuk
membungkus makanan
• Menggunakan peralatan seperti pinggan, cawan dan piring yang pecah,
retak atau rosak.
48

Mengapa memilih makanan yang selamat?
Memilih makanan yang selamat penting untuk mengelakkan keracunan
makanan.
Bagaimana untuk memilih makanan yang selamat?
 Pilih bahan mentah yang segar
• Sayur-sayuran dan buah-buahan
o Tidak layu, kecut, bertukar warna dan busuk
• Ikan
o Kulit yang bersinar dan berwarna terang dan tidak diselaputi oleh
lendir yang tebal
o Cerah dan matanya tidak tenggelam
o Segar dan insangnya berwarna merah cerah (bukan perang atau
kering)
o Tidak berbau busuk
o Isi yang kenyal
• Udang
o Tidak rosak, kulitnya lutsinar tanpa tompok-tompok hitam
o Tidak berbau busuk
• Daging
o Segar dan tidak berselaput
o Tidak busuk
• Unggas
o Segar
o Tidak busuk dan tidak bertukar warna
o Lihat kepada kegemukan di dada dan kelicinan kulitnya
• Telur
o Tidak retak atau bocor
o Tidak terlalu tua atau terlampau banyak najis dan kotoran pada kulit
telur
49

• Bijirin/kekacang
o Tidak berkulat
o Tidak dicemari oleh serangga atau bahan asing
o Tidak dicampur dengan bahan lain yang lebih murah
 Pilih makanan yang selamat
• Makanan dalam tin
o Tin itu tidak kemek, kembung atau berkarat
o Tudungnya tidak kembung
o Tidak bocor
o Belum tamat tarikh luput
• Makanan yang dibungkus
o Tidak bocor atau kotor
o Tidak menggunakan bahan bercetak (majalah dan surat khabar)
untuk membungkus.
 Pilih makanan yang telah dimasak dengan sempurna
• Daging yang telah dimasak dengan sempurna, berwarna perang
dibahagian dalamnya
• Ayam yang telah dimasak mempunyai jus yang berwarna jernih dan tidak
berwarna merah jambu apabila dicucuk dengan garfu
• Ikan yang telah dimasak mesti mudah dipisahkan isi dari tulang dan tidak
berwarna merah jambu
• Telur kuning dan putih tidak jernih atau lutsinar
 Pilih makanan yang baru dimasak
• Elakan dari memakan makanan yang disediakan terlalu awal dari masa
untuk dimakan
• Lebih baik untuk makan sebaik sahaja selepas dimasak
• Panaskan dengan sempurna makanan yang telah dihidangkan untuk
beberapa lama
50

 Pilih makanan yang disimpan dengan betul (lihat website Panduan
Untuk Menyimpan Makanan Dengan Selamat)
• Bahan mentah yang mudah busuk (daging, ayam dan ikan) sepatutnya
disimpan pada suhu yang betul
• Makanan yang telah dimasak tidak disimpan bersama dengan bahan
mentah
• Elakan dari membiarkan makanan terhidang pada suhu bilik terlalu lama
(lebih dari 4 jam)
• Bungkus atau tutup makanan untuk disimpan
• Makanan yang sedia untuk dimakan yang dipamerkan harus ditutup
dengan sempurna
Panduan Untuk Menyimpan Makanan Dengan Selamat
Jika makanan tidak disimpan dengan selamat, ia akan menjadi tempat
untuk bakteria membiak dan perubahan kimia akan berlaku. Cara menyimpan
makanan yang betul adalah penting kerana :
• Untuk memastikan makanan berada dalam keadaan yang selamat
sehingga dimakan
• Untuk mengekalkan rupa dan rasa makanan tersebut
• Untuk kesedapan makanan tersebut
• Untuk mengekalkan khasiat makanan tersebut
Makanan perlu disimpan pada suhu yang betul, persekitaran yang bersih
dan dimakan sebelum tarikh luput.
Fakta penting
• Menyimpan dengan betul akan membantu untuk meminimakan makanan
menjadi basi, tercemar dan membazir.
• Makanan yang telah dimasak boleh menjadi tercemar walaupun
bercampur dengan sedikit sahaja bahan mentah.
• Meyimpan dalam peti sejuk adalah cara yang mudah dan selamat untuk
menyimpan makanan untuk tempoh yang singkat
51

• Jangan basuh sayur-sayuran hijau sebelum disimpan di dalam peti sejuk.
• Simpan mentega atau majerin berasingan dari ikan dan buah-buahan
kerana ia boleh berubah dengan bau tersebut.
• Jangan bekukan kembali makanan selepas dinyahbekukan
• Simpan telur dan yang berasaskan telur berasingan dari bawang kerana
ia boleh berubah dengan bau bawang.
• Makanan untuk bayi mesti segar dan buang lebihan makanan tersebut (ia
tidak sepatutnya disimpan langsung).
• Baca label pada pembungkus/bekas makanan untuk cara menyimpan
sebelum dan selepas membukanya.
Bagaimana untuk menyimpan makanan dengan betul?
Ada beberapa cara untuk menyimpan makanan:
• Penyejukan
• Pembekuan
• Penyimpanan pada suhu bilik
Cara untuk menyimpan makanan bergantung kepada jenis makanan.
Bagaimana cara makanan disimpan di dalam peti sejuk?
Peraturan untuk menyimpan makanan di dalam peti sejuk:
Anda perlu:
• Simpan semua makanan yang telah dimasak di dalam bekas yang
bertutup, beg plastik yang bertutup, di bungkus dengan plastik nipis atau
kertas aluminium.
(Kenapa? Ini akan mengurangkan pengeringan, pencemaran, perubahan
bau dan tumpah)
• Simpan makanan yang telah dimasak di bahagian atas dan bahagian
yang berbeza dengan yang mentah
(Kenapa? Bahan mentah seperti daging mentah dan sayur-sayuran
biasanya mengandungi bakteria yang merbahaya yang boleh mencemar
makanan yang telah dimasak dan menyebabkan keracunan dan basi)
52

• Simpan bahan mentah yang mungkin akan tumpah di dalam bekas.
Letakkan di bahagian bawah peti sejuk (Kenapa?Tumpahan dari bahan
mentah boleh mencemar makanan yang telah dimasak)
• Simpan telur dan makanan yang berasaskan telur di bahagian yang lebih
sejuk
(Kenapa? Ini adalah kerana suhu yang lebih rendah melembapkan
pembiakan bakteria)
• Bungkus sayur-sayuran dengan bekas plastik yang berlubang (Kenapa?
Ini akan mengurangkan kehilangan air dan untuk peredaran udara)
• Letak sayur-sayuran dan buah-buahan di bahagian bawah peti sejuk
(Kenapa? Untuk mengelakkan ianya rosak oleh pembekuan)
Jangan :
• Menyimpan makanan dalam tin yang telah dibuka dalam peti sejuk.
Pindahkan makanan tersebut ke dalam bekas plastik atau kaca sebelum
disimpan ke dalam peti sejuk (Kenapa? Jika disimpan dalam tin yang asal,
kandungannya akan bertindak balas dengan logam tin tersebut apabila
terdedah ke udara)
• Simpan makanan yang panas ke dalam peti sejuk
(Kenapa? Makanan yang panas perlu disejukkan dulu sebelum disimpan
untuk menghalang pertambahan kelembapan dan mengekalkan suhu di
dalam peti sejuk)
• Padatkan rak-rak di dalam peti sejuk
(Kenapa? Ini adalah untuk membolehkan udara yang sejuk beredar
dengan baik di dalam peti sejuk)
• Menyimpan daging, ikan dan unggas di dalam peti sejuk lebih dari 3 hari
(Kenapa? Kandungan protein dan kelembapan yang tinggi di dalam
makanan tersebut akan menggalakkan pembiakan bakteria dan menjadi
busuk)
• Menyimpan makanan atau lebihan makanan lebih dari 5 hari
53

Apakah yang dikatakan menyimpan beku?
Menyimpan pada suhu yang mengekalkan makanan dalam keadaan
beku. Makanan yang disimpan dalam bahagian beku boleh disimpan
untuk tempoh yang lebih lama.
Peraturan untuk menyimpan makanan di bahagian beku :
Anda perlu:
• Simpan daging, ayam dan ikan dalam bekas , beg plastik yang kedap
udara atau dibungkus dengan pembungkus polyethylene.
(Kenapa? Untuk menghalang kehilangan kelembapan dan untuk
mengelakkan pencemaran bahan makanan lain dengan baunya)
• Potong daging dan ayam kepada bahagian yang lebih kecil
(Kenapa? Bahagian yang lebih kecil akan lebih mudah dibekukan dalam
masa yang singkat)
• Bungkus makanan dengan lapisan plastik atau beg beku sebelum
disimpan ke dalam bahagian beku peti sejuk
• Basuh daging, ikan dan ayam dengan sempurna sebelum disimpan di
dalam peti beku.
Jangan :
• Menyimpan buah-buahan atau sayur-sayuran di dalam bekas beku
(Kenapa? Suhu pada tahap beku akan merosakkan tisu buah-buahan dan
sayuran)
• Masukkan ramuan ke dalam ayam sebelum disimpan. Masukkan ramuan
hanya apabila ingin dimasak.
(kenapa? Peti sejuk tidak cukup sejuk untuk membekukan daging unggas
yang disumbat itu dalam masa yang singkat)
• Menyimpan padat bahagian beku peti sejuk anda.
(Kenapa? Untuk membenarkan udara sejuk mengalir)
• Membekukan makanan dalam tin.
(Kenapa? Pada tahap beku kandungan dalam tin itu akan mengembang
54

dan keadaan ini akan merosakkan tin tersebut dan menyebabkan ia
tumpah)
Bagaimana untuk menyimpan pada suhu bilik?
Cara untuk menyimpan makanan pada suhu bilik
Anda mesti :
• Menyimpan makanan kering seperti tepung, gula, beras dan serbuk teh di
dalam bekas yang bertutup rapat.
(Kenapa? Untuk menghalang pencemaran oleh serangga dan tikus)
• Simpan makanan dalam tin di tempat yang sejuk
• Simpan sayuran seperti ubi kentang dan bawang di tempat yang sejuk
dan kering, jauh dari sinaran langsung matahari untuk menghalang
makanan tersebut dari bercambah
• Simpan susu yang telah dinyahkuman atau UHT di tempat sejuk. Simpan
di dalam peti sejuk apabila telah dibuka dan habiskan dalam masa
seminggu.
• Simpan roti pada suhu bilik di dalam bekas yang bersih, kering dan
berangin.
• Simpan tepung dalam bekas asalnya di tempat yang sejuk, kering dan
berangin. Jangan campur tepung yang lama dengan yang baru
• Simpan buah-buahan yang belum masak seperti pisang pada suhu bilik
• Jauhkan makanan dari dinding dan paip-paip bagi mengelakkan dicemari
oleh tikus dan serangga.
• Pastikan kabinet untuk menyimpan makanan bersih, kering dan berangin
Jangan :
• Menyimpan makanan bersama-sama dengan bahan kimia, ubat-ubatan
dan racun seperti racun serangga, racun rumpai, racun tikus, peluntur dan
sabun
• Biarkan makanan yang telah dimasak terhidang lebih dari 4 jam pada
suhu bilik
55

4.4.5 Perancangan menu makanan
Merancang dan menyediakan makanan yang seimbang adalah penting
bagi kanak-kanak yang membesar. Imbas kembali amalan dan rutin berkaitan
perancangan menu makanan di prasekolah anda. Adakah ia menepati kriteria
berikut?
Kriteria Merancang Makanan bagi Kesihatan
1. Kepelbagaian jenis makanan yang bernutrien dan budaya pemakanan
yang sihat.
2. Kolerasi antara budaya dan sistem pemakanan di rumah.
3. Mengamalkan sistem latihan yang sistematik dalam pengendalian
makanan.
4. Menyediakan tempat atau pun suasana pemakanan yang sesuai
dengan keperluan dan kuantiti kanak-kanak.
Mengapa perancangan menu sihat dan seimbang penting untuk
kanak-kanak prasekolah?
• Dapat memberi tenaga yang diperlukan serta mencukupi bagi kanak-
kanak dalam aktiviti belajar sambil bermain.
• Dapat membantu ketahanan badan bagi mengelak daripada jangkitan
virus serta sembuh daripada luka atau pun penyakit.
• Untuk membekalkan makanan dan snek yang sihat pada waktu yang
bersesuaian justeru baik untuk pembinaan badan dan juga pembesaran..
• Memastikan kepelbagaian dalam setiap sajian agar kanak-kanak
mendapat makanan yang seimbang.
• Untuk mengurangkan pilihan makanan berulang.
• Membuat perancangan awal bahan yang diperlukan bagi mengelakkan
daripada membeli di saat akhir atau dalam keadaan yang tergesa-gesa.
• Untuk menjimatkan masa. Dengan merujuk kepada menu yang
dirancang, anda boleh mengutamakan makanan yang boleh disedia awal.
56

Kumpulan Makanan Yang Berkhasiat Berasaskan Piramid Makanan.
Amalan makanan yang sihat ialah memilih dan makan pelbagai makanan
berasaskan Piramid Makanan. Menuru Kumpulan Kebangsaan “Healthy Eating”
(Kementerian Kesihatan , 1997) tidak ada satu jenis makanan yang dapat
membekalkan semua zat makanan yang diperlukan.
Dengan memakan pelbagai jenis makanan daripada lima kumpulan
makanan, semua zat yang diperlukan badan dapat diperoleh. Pengambilan
makanan perlu seimbang, iaitu makanan pada aras bawah piramid perlu
dimakan banyak dan makanan aras atas piramid perlu dimakan sedikit setiap
hari.
Aktiviti-aktiviti yang dirancang di dalam Program Amalan Pemakanan
Berkhasiat memberi penekanan kepada pemusatan kanak-kanak dan
kesesuaian fizikal prasekolah yang terlibat. Fakta berikut boleh membantu anda
meningkatkan pengetahuan, sikap dan amalan pemakanan yang sihat di
kalangan kanak-kanak prasekolah iaitu
1. Makan lebih sayur-sayuran dan buah-buahan
2. Pilih makanan rendah lemak dan kurang manis
3. Minum banyak air kosong
Prosedur-prosedur Perancangan Pemakanan
57
Menu menepati
standard dan
piawaian
Memesan dan
membeli makanan
dengan harga
berpatutan tanpa
mengabaikan kualiti
bahan
Menyediakan
ruang menyimpan
makanan yang
mencukupi
Membimbing
dan
mengawasi
pengendali
makanan
Ruang dan
persekitaran dapur
atau pun
memasak yang
sesuai serta
selesa
Mendapatkan
khidmat pakar
dalam
penyediaan
pemakanan

Rajah 2.1 Prosedur perancangan pemakanan
Saranan pengambilan makanan bagi kanak-kanak perempuan adalah
1800 hingga 2000 Kcal (tenaga) bagi setiap pengambilan manakala bagi
kanak-kanak lelaki pula ialah 2000 hingga 2500 Kcal (tenaga) bagi setiap
pengambilan.
Berikut adalah saranan pengambilan makanan untuk kanak-kanak
mengikut kumpulan makanan yang memberi tenaga (kabohidrat), protein,
lemak, vitamin, mineral, serat dan air.
Karbohidrat Vitamin
50 %
5%
25%
12%
8%
Metabolik basal
Penghadaman makanan
Aktiviti fizikal
Pembesaran tisu
(tissue growth)
Pembuangan najis
A
B1(Thiamine)
B2(Riboflavin)
B3(Niacin)
B5(Folancin)
B6(Pyridoxine)
700 – 1000 (ug RE)
1.2 – 1.4 mg
1.4 – 1.6 mg
16 – 18 mg
300 – 400 mg
1.6 – 1.8 mg
58
Membuat
pemeriksaan bahan
yang dipesan
dengan terperinci
Pemantauan aliran
kewangan dan
mendokumentasikan
secara sistematik
Mengenal pasti
keperluan dan
selera kanak-
kanak secara
individu

(faecal loss) B9(Folic Acid)
B12
180 – 200 mcg
3 ug
Mineral Protein
Kalsium
Zat besi
Magnesium
Zink
Iodin
Kuprum
Selenium
Potassium
Klorida
Sodium
800 – 1200 mg
10 – 18 mg
250 – 350 mg
10 – 15 mg
120 – 150 ug
1.0 – 1.5 mg
0.02 – 0.08 mg
550 – 1650 mg
500 – 1500 mg
250 – 750 mg
Bayi 6 bulan ke atas (2.2 g/kg),
kanak-kanak 2 g/kg dan menurun
sehingga 0.8 g/kg bagi dewasa.
Air
70 -75 % air di dalam badan.
Bayi mengambil air 10% hingga 15%
daripada berat badan dan orang
dewasa mengambil air 2 % hingga
4% daripada berat badan.
Tips merancang menu sihat untuk waktu makanan utama
• Pastikan hidangan utama terdiri daripada 5 kumpulan makanan dalam
Piramid Makanan Malaysia.
• Pilih hidangan daripada produk bijirin penuh
• Tambahkan buah-buahan dan sayur-sayuran dalam hidangan utama.
(contoh : tomato dalam ayam masak merah)
• Tambahkan satu sajian makanan dari kumpulan ikan, ayam,daging atau
telur dengan makanan alternatif seperti kacang panggang, kacang peas,
dal atau tauhu. Contohnya, campurkan kacang peas dalam resepi ayam
masak kicap atau campurkan tempe dalam sambal ikan bilis.
Tips merancang menu sihat untuk makanan snek
• Masukkan sekurang-kurangnya 2 kumpulan makanan yang berlainan
dalam setiap sajian snek.
• Pilih snek berkhasiat seperti sayur-sayuran, buah-buahan, roti bijirin
penuh, susu, keju dan dadih.
59

• Kurangkan snek yang terlalu manis dan melekit seperti gula-gula yang
boleh melekat pada gigi kanak-kanak yang boleh menyebabkan karies
gigi.
Senarai semak pelan perancangan menu sihat
Guna senarai semak berikut untuk memastikan menu yang anda rancang
adalah lengkap:
• Adakah kanak-kanak mendapat pelbagai jenis makanan setiap hari?
• Adakah kanak-kanak mengambil makanan daripada setiap kumpulan
makanan?
• Adakah kanak-kanak meminum susu dan air kosong setiap hari?
• Adakah anda/pembantu pengurusan murid berusaha untuk menyediakan
hidangan dengan cara memasak yang berbeza setiap hari?
• Adakah terdapat ulangan hidangan dan jenis makanan yang terlalu
kerap? Contohnya makanan bergoreng 5 kali seminggu.
• Adakah sajian anda tinggi nilai khasiatnya?
Menghidang dan menyediakan makanan
Pemilihan dan amalan pengambilan makanan sihat perlu diterapkan di
kalangan kanak-kanak sekolah. Berikut adalah panduan am untuk membantu
anda memilih makanan sihat untuk kanak-kanak agar mereka dapat makan
secara sihat dan belajar menikmati makanan berkhasiat:
1. Gunakan maklumat yang positif
Beritahu kanak-kanak bahawa semua makanan boleh memenuhi
keperluan pemakanan yang sihat. Tidak ada makanan yang baik atau
tidak baik. Kunci utama pemakanan sihat ialah pilihan dan pengambilan
makanan secara sederhana. Ajar mereka mengenai pemakanan yang
baik dengan cara yang mudah seperti yogurt dan susu boleh membantu
perkembangan tulang yang kuat atau lobak merah membantu anda
melihat dalam keadaan yang gelap.
60

2. Tumpukan kepada pemilihan makanan yang kaya dengan nutrien
Sentiasa galakkan kanak-kanak untuk memilih makanan yang kaya
dengan nutrient. Ajar mereka untuk sentiasa memilih makanan seperti:
o Buah-buahan berwarna terang sebagai snek berbanding gula-gula.
o Sayur-sayuran beraneka warna.
o Makanan yang diperkaya dengan nutrien, bijirin penuh dan yang tinggi
serat.
o Minuman bersusu berbanding minuman kordial.
o Hidangan yang kurang berminyak dan bergula.
o Hidangan yang mengandungi produk kekacang seperti tempe dan tauhu
selain ayam, daging dan ikan.
3. Jadi contoh yang baik
Kanak-kanak mudah dipengaruhi oleh keadaan sekeliling dan orang yang
rapat dengan mereka. Sebagai guru, pemilihan makanan yang anda buat akan
mempengaruhi murid. Jika anda memilih makanan yang sihat, kanak-kanak juga
akan mencontohi anda.
Selain menunjukkan contoh tabiat makan yang sihat, bincang dengan
anak-anak tentang Panduan Piramid Makanan dan pelbagai sajian makanan
lazat yang boleh dinikmati.
4. Masak bersama
Kanak-kanak lebih teruja dan berminat untuk mengambil makanan sihat
apabila mereka diberi peluang untuk menyediakan makanan. Libatkan mereka
semasa menyediakan hidangan seperti sandwich atau salad buah-buahan dalam
slot pengajaran dan pembelajaran. Benarkan mereka menambah apa yang
mereka gemar dalam makanan mengikut kreativiti mereka.
5. Bercucuk tanam bersama
Libatkan murid semasa menanam sayur atau buah di kebun, sekiranya
61

melaksanakan projek sains di prasekolah. Pilih makanan yang kaya dengan
nutrien. Bantu murid memilih satu atau dua bungkusan makanan snek
kegemaran mereka yang kaya dengan nutrien untuk dibawa ke sesi lawatan
prasekolah.
a. Pengendalian semasa kanak-kanak makan.
Berusahalah untuk memberi makanan yang pelbagai, seimbang dan
berkhasiat agar kanak-kanak prasekolah dapat membesar dan kekal sihat.
Pemilihan dan amalan pengambilan makanan sihat perlu diterapkan di kalangan
mereka. :
1. Ruang makan, meja dan kerusi perlu sesuai dengan kanak-kanak.
2. Basuh tangan dengan cara yang betul sebelum makan.
3. Duduk dengan tertib dan bersopan sebelum makan.
4. Mengamalkan membaca doa sebelum dan selepas makan.
5. Tetapkan kumpulan kanak-kanak sebelum makan.
6. Jangan berebut semasa mengambil makanan yang dihidangkan.
7. Guru dan pembantu perlu ada bersama-sama semasa kanak-kanak
makan.
8. Pihak pengurusan perlu merasa makanan sebelum dihidangkan terlebih
dahulu.
9. Semua kanak-kanak terlibat sama dalam aktiviti sebelum, sewaktu dan
selepas makan.
10.Pinggan mangkuk perlu sesuai dengan kanak-kanak.
11.Berikan kanak-kanak masa senggang yang cukup selepas makan.
b. Urusan Penyediaan Makanan/Mengemas/Membersih
Melihat sebahagian skop fungsi dan bidang tugas, perlu dinyatakan di sini
bahawa dalam urusan penyediaan makanan/mengemas/membersih, Pembantu
Pengurusan Murid bertanggungjawab ke atas tugas-tugas seperti berikut:
(a) Menyedia dan menghidangkan makanan dan minuman yang bersih,
62

berzat dan seimbang bagi murid-murid prasekolah.
(b) Mengemas dan membersihkan perkakas seperti pinggan, piring, cawan,
peralatan dapur, mangkuk, cerek, peti ais dan sebagainya.
(c) Menyedia dan mengemaskan bilik darjah dan bilik-bilik atau ruang yang
lain sebelum dan selepas kelas termasuk menyapu, mengunci kelas dan
menjaga kebersihan bilik darjah dan ruang-ruang lain.
(d) Mengatur kerusi dan meja serta membantu guru menyusun alat dan
bahan pengajaran di dalam kelas.
4.4.6 Menghidang dan menyediakan makanan.
Pemilihan dan amalan pengambilan makanan sihat perlu diterapkan di
kalangan kanak-kanak sekolah. Berikut adalah panduan am untuk membantu
anda memilih makanan sihat untuk kanak-kanak agar mereka dapat makan
secara sihat dan belajar menikmati makanan berkhasiat:
6. Gunakan maklumat yang positif
Beritahu kanak-kanak bahawa semua makanan boleh memenuhi
keperluan pemakanan yang sihat. Tidak ada makanan yang baik atau tidak baik.
Kunci utama pemakanan sihat ialah pilihan dan pengambilan makanan secara
sederhana. Ajar mereka mengenai pemakanan yang baik dengan cara yang
mudah seperti yogurt dan susu boleh membantu perkembangan tulang yang
kuat atau lobak merah membantu anda melihat dalam keadaan yang gelap.
7. Tumpukan kepada pemilihan makanan yang kaya dengan nutrien
Sentiasa galakkan kanak-kanak untuk memilih makanan yang kaya
dengan nutrient. Ajar mereka untuk sentiasa memilih makanan seperti:
o Buah-buahan berwarna terang sebagai snek berbanding gula-gula.
o Sayur-sayuran beraneka warna.
o Makanan yang diperkaya dengan nutrien, bijirin penuh dan yang tinggi
serat.
o Minuman bersusu berbanding minuman kordial.
63

o Hidangan yang kurang berminyak dan bergula.
o Hidangan yang mengandungi produk kekacang seperti tempe dan tauhu
selain ayam, daging dan ikan.
8. Jadi contoh yang baik
Kanak-kanak mudah dipengaruhi oleh keadaan sekeliling dan orang yang
rapat dengan mereka. Sebagai guru, pemilihan makanan yang anda buat akan
mempengaruhi murid. Jika anda memilih makanan yang sihat, kanak-kanak juga
akan mencontohi anda.
Selain menunjukkan contoh tabiat makan yang sihat, bincang dengan
anak-anak tentang Panduan Piramid Makanan dan pelbagai sajian makanan
lazat yang boleh dinikmati.
9. Masak bersama
Kanak-kanak lebih teruja dan berminat untuk mengambil makanan sihat
apabila mereka diberi peluang untuk menyediakan makanan. Libatkan mereka
semasa menyediakan hidangan seperti sandwich atau salad buah-buahan dalam
slot pengajaran dan pembelajaran. Benarkan mereka menambah apa yang
mereka gemar dalam makanan mengikut kreativiti mereka.
10. Bercucuk tanam bersama
Libatkan murid semasa menanam sayur atau buah di kebun, sekiranya
melaksanakan projek sains di prasekolah. Pilih makanan yang kaya dengan
nutrien. Bantu murid memilih satu atau dua bungkusan makanan snek
kegemaran mereka yang kaya dengan nutrien untuk dibawa ke sesi lawatan
prasekolah.
Pengendalian semasa kanak-kanak makan.
64

Berusahalah untuk memberi makanan yang pelbagai, seimbang dan
berkhasiat agar kanak-kanak prasekolah dapat membesar dan kekal sihat.
Pemilihan dan amalan pengambilan makanan sihat perlu diterapkan di kalangan
mereka. :
12. Ruang makan, meja dan kerusi perlu sesuai dengan kanak-kanak.
13. Basuh tangan dengan cara yang betul sebelum makan.
14.Duduk dengan tertib dan bersopan sebelum makan.
15.Mengamalkan membaca doa sebelum dan selepas makan.
16.Tetapkan kumpulan kanak-kanak sebelum makan.
17.Jangan berebut semasa mengambil makanan yang dihidangkan.
18.Guru dan pembantu perlu ada bersama-sama semasa kanak-kanak
makan.
19.Pihak pengurusan perlu merasa makanan sebelum dihidangkan terlebih
dahulu.
20.Semua kanak-kanak terlibat sama dalam aktiviti sebelum, sewaktu dan
selepas makan.
21.Pinggan mangkuk perlu sesuai dengan kanak-kanak.
22.Berikan kanak-kanak masa senggang yang cukup selepas makan.
Urusan Penyediaan Makanan/Mengemas/Membersih
Melihat sebahagian skop fungsi dan bidang tugas, perlu dinyatakan di sini
bahawa dalam urusan penyediaan makanan/mengemas/membersih, Pembantu
Pengurusan Murid bertanggungjawab ke atas tugas-tugas seperti berikut:
(a) Menyedia dan menghidangkan makanan dan minuman yang bersih,
berzat dan seimbang bagi murid-murid prasekolah.
(b) Mengemas dan membersihkan perkakas seperti pinggan, piring, cawan,
peralatan dapur, mangkuk, cerek, peti ais dan sebagainya.
(c) Menyedia dan mengemaskan bilik darjah dan bilik-bilik atau ruang yang
lain sebelum dan selepas kelas termasuk menyapu, mengunci kelas dan
menjaga kebersihan bilik darjah dan ruang-ruang lain.
(d) Mengatur kerusi dan meja serta membantu guru menyusun alat dan
bahan pengajaran di dalam kelas.
65

TAJUK 5 Pengurusan Kewangan Pusat Prasekolah
5.1 SINOPSIS
Unit ini dibahagikan kepada empat bahagian utama yang akan
membincangkan topik berkaitan pengurusan kewangan di pusat prasekolah.
Antara topik yang disentuh dalam pengurusan. kewangan ialah tentang
pemerolehan kewangan, merancang, mengawal dan membelanjakan serta
66

penyediaan buku stok. Pengurusan kewangan yang baik dapat menyediakan
perkhidmatan pembelajaran yang efisien kepada kanak-kanak.
1. Mengenal pasti sumber pemerolehan kewangan di pusat prasekolah.
2. Mengetahui bagaimana merancang , mengawal dan membelanjakan
kewangan dengan betul.
3. Menghuraikan tentang penyediaan buku stok di pusat prasekolah.
5.3 KERANGKA TAJUK -TAJUK
5.4 Pengurusan kewangan
5.4.1 Sumber/ pemerolehan kewangan
Sumber kewangan merupakan asas penting untuk menguruskan kelas
prasekolah.Sumber kewangan yang kukuh dapat membangunkan kelas
prasekolah dengan serba lengkap dengan pelbagai kemudahan. Terdapat
berbagai cara untuk memperolehi sumber kewangan di prasekolah. Antara
sumber kewangan yang boleh diperolehi melalui:
(i) sumbangan dari ibu bapa, atau orang perseorangan
67
Pengurusan
kewangan di
pusat
prasekolah.
Pemerolehan
kewangan
Mengawal dan
membelanjakan
kewangan
Merancang
kewangan
prasekolah
Penyediaan
buku stok

(ii) pemberian grant per-kapita oleh kerajaan,
(iii) bantuan makanan
(iv) pinjaman
(v) pertubuhan bukan kerajaan
(vi) badan kebajikan
(vii) yuran
(viii) dana
Pihak Kerajaan mmempunyai peruntukkan kewangan yang khusus untuk
disalurkan kepada prasekolah . Kementerian Kerajaan menyalurkan peruntukkan
kepada Prasekolah Kementerian Pelajaran, Kementerian Perpaduan
menyalurkan peruntukkan kepada Tabika Perpaduan manakala Kementerian
Tanah dan Luar Bandar menyalurkan peruntukkan kepada Tabika KEMAS. Ia
disalurkan dalam bentuk pemberian grant per-kapita oleh kerajaan. Pemberian
dan Bantuan ,pemberian bermaksud wang atau barangan yang diperuntuk dan
diagihkan kepada sekolah untuk menampung keperluan pembelajaran dan
pengajaran misalnya Bantuan Per Kapita. Pemberian juga termasuklah wang
atau barangan yang diperuntuk dan diagihkan kepada sekolah untuk
menampung pembekalan makanan bermasak atau bahan makanan mentah
kepada murid prasekolah iaitu Pemberian Bantuan Makanan Pelajar.Pemberian
Bantuan Per Kapita ( Per Capita Grant - PCG )Peruntukan ini hendaklah
dibelanjakan pada tahun semasa dan tidak melebihi 10% daripada jumlah asal
PCG yang diterima dalam tahun berkenaan yang dibenarkan dibawa ke tahun
hadapan. Peruntukan ini hendaklah diakaunkan ke dalam Buku Tunai Kumpulan
Wang Kerajaan.
Prasekolah Persendirian menggunakan modal sendiri dan mengenakan
yuran yang tertentu bagi menampung perbelanjaan prasekolah mereka. Yuran ini
tidak sama antara satu sama lain. Banyak faktor yang mempengaruhi kadar
yuran antaranya lokasi, premis, dan perkhidmatan yang ditawarkan. Berbeza
68

dengan prasekolah kerajaan di mana perjalanan prasekolahnya tidak mendapat
sebarang bantuan kerajaan atau separa kerajaan semuanya ditanggung oleh ibu
bapa kanak-kanak. Yuran hendaklah dibayar pada setiap awal bulan mengikut
kehendak pengurusan tadika itu sendiri. Semakin tinggi yuran yang dibayar
semakin baik tahap kualiti pembelajaran diprasekolahnya
Sumbangan adalah satu pemberian secara sukarela dan ikhlas dengan
tanpa adanya imbalan yang bersifat keuntungan, selain itu dengan adanya
sumbangan dapat menjadikan prasekolah yang lebih baik dan kondusif.
Sumbangan boleh di perolehi dari ibu bapa , perseorangan Yang Berhormat ,
Syarikat dan Agengsi kerajaan dan bukan kerajaan (NGO)
Contohnya :-
 Sumbangan makanan , seperti milo, minuman bijirin dan sebagainya.
 Sumbangan peralatan contohnya alat bantu mengajar, perabot, buku ,
permainan luar.
 Sumbangan pakaian seragam dan baju sukan
 Sumbangan kewangan untuk menjalankan aktiviti contohnya Sukaneka ,
Hari Keluarga dan Lawatan
Sumber kewangan juga boleh diperolehi dari aktiviti atau program yang di
dianjur atau dikelolakan oleh pihak prasekolah itu sendiri seperti hari karnival,
jualan kupon, jogathon, serta jualan bahan terpakai. Sebelum menjalankan
aktiviti, pihak prasekolah perlulah menyediakan satu kertas kerja untuk tujuan
tersebut. Pengurusan prasekolah akan lebih tersusun dan perjalanannya lebih
teratur, jika dana kewangan banyak.Ia juga akan menjadikan prasekolah lebih
kondusif. Contoh format kertas kerja yang dicadangkan ialah:-
69

Tajuk : Tajuk projek,nama prasekolah,nama pemohon,alamat,agensi yang
dituju,bajet keseluruhan,tandatangan dan tarikh menghantar.
Abstrak : Lebih kurang 200-500 perkataan,merumuskan segala perkara
penting,kehendak utama,objektif dan anggaran dapatan.
Masalah Utama : Nyatakan dengan jelas masalah yang dihadapi oleh prasekolah
kerana terpaksa meminta bantuan atau derma.
Objektif : Nyatakan dengan jelas kehendak-kehendak guru malah dan keperluan.
Prosuder : Nyatakan bagaimana anda dapat mencapai objektif yang anda
kehendaki secara terperinci.
Penilaian : Nyatakan bagaimana anda akan memberitahu agensi terlibat selepas
objektif tercapai.
Kelengkapan dan peralatan : Prasekolah anda mungkin mengkehendaki pekerja
baru, pastikan anda menyatakan apakah kelayakan atau keperluannya.
Keperluan Staf : Pastikan anda mengetahui siapakah yang perlu mengetuai
projek itu jika memerlukan pekerja baru nyatakan kenapa pekerja baru di
perlukan.
Bajet : Tunjukkan keseluruhan anggaran kos projek. (keperluan staf peralatan
yang digunakan,pengangkutan,cara memungut, dan pengurusan).
5.4.2 Kegunaan sumber kewangan
Sumber kewangan yang diperolehi ini digunakan untuk menanggung
Perbelanjaan mengurus tadika atau prasekolah yang meliputi makanan,
pembelian peralatan pembelajaran, bahan-bahan untuk aktiviti, gaji kakitangan
70

dan pengurusan. Pengurusan kewangan dan sumber yang cekap dan mantap
boleh menjamin perjalanan program prasekolah berjalan dengan lancar.
Pengurusan Kewangan Prasekolah adalah tertakluk kepada pihak
pengurusan sekolah berdasarkan kepada garis panduan penggunaannya.
Contoh: Penggunaan Bantuan Per Kapita(PCG)
Bantuan Per Kapita ( PCG ) merupakan satu bantuan kewangan untuk
pembelajaran yang diperuntukkan kepada setiap murid sekolah sama ada
Sekolah Bertaraf Kerajaan atau Bantuan Kerajaan. Kadar-kadar tertentu
ditetapkan bagi memudahkan tuntutan dibuat oleh pihak sekolah
 Pembelian peralatan kecil dan bahan habis guna bagi tujuan pengajaran
dan pembelajaran.
 Penyelenggaraan peralatan permainan dalam dan luar bilik darjah serta
penyelenggaraan komputer dan lain-lain peralatan bagi tujuan pengajaran
dan pembelajaran.
 Pembelian buku rujukan, ensaiklopedia, perisian, video tape dan lain-lain
yang bersesuaian untuk tujuan pengajaran dan pembelajaran.
 Program dan lawatan berunsurkan pendidikan yang boleh memberi
pengukuhan kepada proses pengajaran dan pembelajaran sama ada
semasa cuti persekolahan atau hari persekolahan ( misalnya melawat
Zoo pada hari persekolahan semasa tema Haiwan Liar, melawat Muzium
semasa tema Masyarakat, Negeri dan Negara, melawat Taman Bunga
semasa tema Bunga atau melawat ke dusun buah-buahan semasa tema
Buah-buahan )
 Perolehan harta modal adalah tidak dibenarkan.
5.5 Merancang ,mengawal dan membelanjakan kewangan Prasekolah
71

Sebelum satu- satu prasekolah ditubuhkan, adalah perlu untuk guru
membuat perancangan sebelum dan semasa prasekolah tersebut dijalankan.
Perancangan kewangan yang baik dapat membantu perjalanan prasekolah
menjadi tersusun dan lancar.
Tugas untuk merancang, mengawal dan membelanjakan kewangan di pusat
prasekolah adalah menjadi tangungjawab guru. Guru perlu membuat beberapa
perkara seperti di bawah:-
• Perancangan
- Menyediakan perancangan perbelanjaan tahunan untuk pihak
pentadbiran.Ia biasanya disediakan sebelum bermula
persekolahan. Perancangan ini termasuklah perancangan membeli
keperluan makan dan minum. Setiap perancangan ini akan
disemak oleh pihak pentadbir.
- Guru juga bertangungjawab merancang keperluan peralatan
perabot yang bersesuaian dengan kanak-kanak , bahan
pembelajaran yang serta kadar insuran yang akan diambil.
- Contoh penyediaan peralatan yang digunakan pada permainan luar
dan peralatan dalaman adalah disarankan seperti berikut:
a. Peralatan Dalaman
Bil Pusat Pembelajaran Peralatan Unit
1. Pusat Bahasa 1. Carta poket
2. Buku besar
3. Buku cerita kanak-kanak
4. Buku kecil bergambar
5. Buku Puisi kanak-kanak
6. Buku cerita/ lagu kanak-kanak
1
1
1
1
1
1
2. Pusat Teknologi 1. Telivisyen
2. CD, DVD & Radio
1
1
72

3. Komputer
4. Pencetak
5. Perisian
2
1
1
3. Pusat Manipulatif 1. Board plus starter kit
diperbuat dari tech-foam
2. Linking quarter circle block
3. Pelbagai jenis bentuk Blok
1
1
1
4. Pusat Kognitif 1. Alat pengukur
2. Kanta pembesar
3. Set magnet
4. Set Tabung uji
5. Foam alphabet
6. Foam numbers
7. Alat penimbang
8. Alat formasi bentuk geografi
9. Model haiwan
10.Model Sayur-sayuran
11.
1
1
1
1
1
1
1
1 set
1 set
1 set
5. Pusat Pendidikan Islam 1. Carta huruf Hijaiyyah
2. Huruf-huruf jawi
3. Cop huruf jawi
4. Buku cerita
5. Buku cerita pendidikan moral /
tauladan
6. Panduan wuduk/ Solat
7. Kelengkapan solat
1 set
1 set
1 set
1 set
1 set
1 set
1 set
6. Pusat Kreativiti dan
Estetika
1. Warna air
2. Berus
3. Apron
4. Peralatan dan media lukisan
5. Play dough
6. Serbuk warna
7. Alat Permainan dalam
8. Alat muzik
20
20
20
20
10
10 kotak
2 set
1 set
b. Perabot Prasekolah
Bil Butiran Perabot Spesifikasi bahan Unit
1. Meja Trapezium • 1200mm x 600mm x 560mm tinggi
• Papan lapis@ papan solid tebal 18mm
• Plastik tak mudah lekok tebal tak kurang
5 mm
• Kaki meja- besi bulat 50mm@ kayu beluti
45 x 45 mm
4
buah
2. Meja rectangular Sama seperti diatas 4
73

3. Meja bulat • Garis pusatmn1200mm, tinggi 560 mm
• Papan lapis@ papan solid, Tebal tidak
kurang 18mm atau plastik tak mudah
lekok
• Kaki meja besi bulat 50mm @ kayu
beluti.
4
4 Kerusi Murid • Tinggi 650mm dari lantai. Penyandar
230mm lebar tak kurang 400mm x
360mm.
• Kayu@papan lapis tak kurang 12 mm
• Kaki kerusi- beluti 40x40mm
25
5. Kotak menyimpan
carta
• 1015mmx330mmx790mm tinggi
• Diperbuat daripada kayu/ plywood.
2
6. Rak buku (Low Book
shelf)
• Papan lapis-tebal tak kurang 4mm
2
7. Rak manipulatif • 1220mmx400mmx760mm tinggi
2
8. Rak Buku (single
sided library shelf)
2
9. Rak serbaguna • 1220mmx400mmx760mm tinggi
2
1
0
Rak ABM beroda • 1220mmx400mmx760mm tinggi
4
1
1
Rak Buku berlipat • 1220mmx400mmx760mm tinggi
1
1
2
Papan Esel • 1200mmx300mmx1200mm tinggi
• Papan soft board/ white board
• Roda berkunci garispusat 25mm
2
c. Peralatan Permainan Luar Prasekolah.
Bil Peralatan Spesifikasi Unit
1 Papan Jongkang-
jongkit
• 3000mm – 3600 panjang
• 300mm – 450 mm tinggi
1
2 Buaian • 2000-2100 tinggi
• Saiz tempat duduk 600x100mm
• Tali buai 1250-1800 mm panjang
2
74

3. Gelongsor • Panjang 3200mm x 630mm lebar
• Tinggi tangga 1500mm
• Bahan berasaskan plastik
1
4. Rangka Bergayut • Tinggi 1200-1500mm
• Palang 1500mm -2100 mm
• Lebar 600mm
1
5. Kotak main air • Ukuran 800 x 600 x 300mm tinggi
• Kotak Plastik
1
6. Kotak main pasir • Ukuran 800 x 600 x 300mm tinggi
• Kotak Plastik
1
7. Terowong • Ukuran 2500mm panjang x 600-900mm
• Komponen utama silender
1
8. Tiang bola keranjang • Tinggi 2500mm
• Garis pusat gelong lontaran 350mm
• Daripada besi@kayu yang kukuh
1
9. Pondok • Ukuran 3180-1830mm
• Bahan berasaskan plastik
• Mampu menampung 5 kanak-kanak
1
1
0
Getah pelapik • Saiz 300mm x 300mm
• Diperbuat daripada getah
16
Rajah 6 : Kelengkapan peralatan dalam dan luaran prasekolah
Setiap barangan atau alatan yang hendak dibeli perlu dinyatakan harga
berdasarkan tawaran pembekal.
• Kawalan dan perbelanjaan
- Mengawal perbelanjaan dan akaun prasekolah supaya segala
perbelanjaan mempunyai akauntibiliti.Kawalan dan perbelanjaan ini
dapat membantu guru berbelanja secara berhemah dan tidak
berlaku pembaziran.
5.6 Penyediaan buku stok pembelian dan penerimaan
Dalam pengurusan pusat prasekolah, adalah menjadi keperluan untuk
menyediakan buku stok bagi pembelian atau penerimaan iaitu buku inventori
alatan yang diterima dan menyediakan buku stok bahan basah dan kering
75

Inventori
Sebagai satu definisi ringkas inventori ialah barang-barang yang disimpan
untuk kegunaan masa depan sama ada untuk dijual atau diproses. Barang-
barang ini mungkin terdiri daripada berbagai bentuk, seperti bahan mentah,
barang-barang separuh siap (dalam proses pembuatan) atau barang-barang
yang telah siap. Barang-barang keperluan pejabat, alat kelengkapan dan tenaga
manusia yang diambil khas untuk menampung keperluan sesuatu projek masa
depan juga dianggap satu inventori.
Terdapat beberapa sebab mengapa inventori perlu disimpan. Kerap kali
wujud satu jangka masa di antara waktu pesanan yang dibuat tidak akan tiba
dengan serta merta. Oleh itu untuk menjamin supaya barang yang hendak
digunakan tidak kehabisan, simpanan atau inventori adalah diperlukan.
Sungguhpun pembekal boleh menhantar dengan kadar segera tetapi pelanggan
kerapkali akan dikenakan kos pengangkutan yang tinggi untuk menampung kos
hantaran, misalnya hantaran ekspres.
Pengurusan Inventori Peralatan
Terdapat dua perkara utama dalam pengurusan inventori iaitu bilangan
unit yang perlu dipesan dalam setiap pesanan dan bila pesanan harus dibuat.
Objektif utama dalam membuat kedua-dua keputusan ini supaya jumlah kos
pengurusan inventori yang dibincangkan adalah minimum. Kos memberi kesan
yang berlainan. Misalnya kos menyimpan inventori dapat dikurangkan jika
bilangan unit yang dipesan kecil dan dengan itu bilangan unit yang disimpan juga
kecil. Tetapi untuk memenuhi permintaan, jika pesanan adalah kecil, pesanan
perlulah dibuat lebih kerap.Contoh inventori ialah Peralatan dan kelengkapan
pejabat (alat pengira, kipas angin, dsbnya).Perabot, permaidani, langsir,
Definisi Bekalan Pejabat
Termasuk semua barang luak (consumables) (ball pen, kertas am
dsbnya). Alat tulis serta kelengkapan pejabat takluak (non-consumable) yang
76

rendah nilainya dan tidak ekonomi untuk dikesan penempatannya secara satu
persatu (gunting, stapler dsbnya).
Merancang keperluan
1. Menentukan keperluan
2. Mengkaji penggunaan
3. Membuat anggaran penggunaan
Perolehan / Pembelian
Tujuan untuk mendapatkan nilai yang terbaik.
1. Pembelian yang paling menguntungkan.
2. Pastikan peruntukan mencukupi.
3. Kuasa pembelian diperolehi.
4. Spesifikasi barang ditentukan.
5. Nasihat teknikal diperolehi.
6. Dasar dan pertaturan pembelian dipatuhi.
Penyimpanan
Tujuan untuk mengelakkan daripada kehilangan, kekurangan, kerosakan,
keusangan dan kelusuhan.
1. Simpan di tempat yang sesuai dengan jenis barang.
2. Memberi perhatian kepada cara susunan barang-barang.
3. Pastikan keselamatan barang-barang.
4. Sediakan tanda-tanda amaran.
Penyelenggaraan
Tujuan untuk melanjutkan usia penggunaan barang dan sentiasa di
peringkat yang efisyen dan untuk menentukan keselamatan pengguna.
Jenis-jenis penyelenggaraan:
1. Penyelenggaraan dirancang.
2. Penyelenggaraan tidak dirancang.
77

Pemindahan / Pengeluaran
Tujuan: Bagi mempastikan bahawa kesemua pemindahan atau
pengeluaran dibuat dengan kebenaran.
1. Pemindahan/pengeluaran barang dibuat dengan kebenaran bertulis.
2. Pastikan barang yang dipindah sampai ke destinasinya.
3. Dapatkan perakuan terima pemindahan.
4. Pengeluaran biarlah dalam kuantiti yang munasabah.
Penggunaan
Tujuan: Bagi mempastikan harta Kerajaan digunakan dengan berkesan
untuk mencapai objektif tertentu.
1. Penggunaan mengikut keperluan barang-barang.
2. Penggunaan mengikut cara yang ditetapkan.
3. Penggunaan adalah di bawah kawalan/penyeliaan.
4. Penggunaan hendaklah dibuat secara berhati-hati.
Merekod
Tujuan: Kawalan secara dokumen supaya dapat mengesan dan
mengakaun semua harta yang dimiliki.
1. Pastikan semua harta kerajaan direkod dengan kemaskini. (rujuk pekeliling
perbendaharaan 2/1991
2. Wujudkan sistem maklumat yang kemaskini dan berkesan bagi memudahkan
pihak pengurusan mencapai penggunaan yang optima serta pengurusan harta
yang cekap.
3. Pastikan semua harta kerajaan mempunyai label hak milik kerajaan dan
nombor kod.
Jenis daftar rekod
Daftar harta modal - kew 312, 312a
Daftar inventori - kew 313
78

Daftar stok dan bekalan pejabat -kew 314
Daftar pergerakan harta modal – kew 315
Pemeriksaan / Verifikasi
Tujuan : Kawalan secara fizikal supaya dapat mempastikan barang-
barang masih ada dalam keadaan yang baik.
1. Verifikasi/pemeriksaan perlu diadakan mengikut lat masa yang ditentukan.
2. Pemeriksa/pemverifikasi stok perlu dilantik secara bertulis.
3. Pemeriksaan dibuat secara sistematik.
4. Sediakan laporan-laporan yang tertentu.
Pelupusan
Tujuan: Bagi membatalkan atau mengeluarkan rekod barang-barang
daripada daftar.
1. Membolehkan jabatan membeli atau mendapatkan barang baru.
2. Menjimatkan ruang simpanan.
3. Mengelakkan susut nilai yang berterusan.
4. Mengelakkan kemungkinan barang disalahgunakan.
5. Mengelakkan risiko kehilangan.
Kehilangan
Tujuan: Mempastikan bahawa segala kes kehilangan harta kerajaan
disiasat, dilapor dan tindakan sewajarnya diambil.
1. Semua kehilangan perlu dilaporkan.
2. Kehilangan jenayah memerlukan laporan polis serta laporan awal
3. Siasatan jabatan/kementerian perlu diadakan.
4. Laporan akhir.
5. Dapatkan ganti jika kehilangan wang.
6. Hapus kira jika kehilangan barang/ wang.
Buku Stok Bahan Basah dan Kering
79

Buku stok pembelian bahan basah dan kering juga perlu direkodkan. Ia
perlu dinyatakan dengan jelas tentang barangan yang diterima berserta
kuantitinya. Buku stok ini juga perlu diperiksa oleh pentadbir bagi mengelakkan
ketidakseragaman dengan perancangan pengurusan perbelanjaan. Pembantu
guru juga bertangungjawab dalam menyempurnakan kelancaran pengurusan
pusat prasekolah ini.
TAJUK 6 Pengurusan Kesihatan dan Keselamatan
80

6.1 SINOPSIS
Unit ini dibahagikan kepada dua bahagian utama yang akan
membincangkan topik merancang persekitaran yang sihat dan aspek-aspek
keselamatan kanak-kanak.
Antara topik yang disentuh dalam merancang persekitaran yang sihat
termasuklah penyimpanan rekod kesihatan kanak-kanak, pengurusan kanak-
kanak sakit, pengurusan bilik darjah (cahaya dan peredaran udara), latihan
penggunaan tandas, rehat dan tidur dan pendidikan kesihatan.
Seterusnya topik keselamatan kanak-kanak akan menghurai dengan lebih
lanjut berkaitan merancang keselamatan luar dan dalam prasekolah,
keselamatan kanak-kanak di pusat prasekolah (normal dan berkeperluan khas),
penderaan kanak-kanak, peralatan (perabot dan peralatan permainan luar dan
dalam) serta keselamatan ketibaan dan kepulangan kanak-kanak.
4. Mengenal pasti garis panduan dan peraturan keselamatan dan kesihatan
pusat prasekolah.
5. Mengetahui bagaimana merancang persekitaran yang sihat.
6. Menghuraikan tentang keselamatan kanak-kanak.
81

6.4 Merancang persekitaran yang sihat
Prasekolah merupakan tempat transit pertama dari rumah ke alam
pendidikan yang lebih formal. Unsur keselamatan sering menjadi persoalan di
prasekolah, lebih-lebih lagi kanak-kanak mudah dan sering ditimpa kemalangan
kerana kurang peka pada bahaya di sekeliling mereka. Sebagai seorang guru
prasekolah yang prihatin dan bertanggungjawab seharusnyalah anda
mengambil langkah-langkah keselamatan bagi memastikan kanak-kanak
prasekolah berada dalam keadaan selamat, bersih dan sihat dari aspek emosi
dan fizikal dan sentiasa di bawah pengawasan dan penjagaan orang dewasa.
6.4.1 Penyimpanan Rekod Kesihatan Kanak-Kanak
82
Pengurusan Kesihatan
dan Keselamatan
Merancang persekitaran yang sihat
Merancang keselamatan
luar dan dalam Prasekolah
Penyimpanan rekod kesihatan
kanak-kanak
Pengurusan kanak-kanak sakit
Pengurusan bilik darjah
(cahaya dan peredaran udara)
Latihan penggunaan tandas
Rehat dan tidur
Pendidikan kesihatan
Keselamatan kanak-kanak di
pusat prasekolah (normal dan
berkeperluan khas)
Penderaan kanak-kanak
Peralatan (Perabot dan
peralatan permainan luar dan
dalam)
Keselamatan ketibaan dan
kepulangan kanak-kanak.

Menjadi kewajipan pihak pengurusan prasekolah untuk menyimpan Buku
Rekod Kesihatan dan Laporan Pergigian kanak-kanak. Anda perlu mencatat
segala laporan doktor berkaitan kanak-kanak terbabit sekiranya kanak-kanak
mendapatkan bantuan pakar perubatan. Rawatan yang diterima perlu dicatatkan
supaya mudah merujuk kembali apakah jenis rawatan yang diterima dan ubat-
ubatan yang disyorkan pada kanak-kanak berkenaan. Penyakit ataupun
kemalangan yang pernah dialami oleh kanak-kanak juga perlu direkodkan.
Begitu surat yang berkaitan seperti cuti sakit.
6.4.2 Pengurusan Kanak-Kanak Sakit
Apabila kanak-kanak sakit di prasekolah, segeralah menghubungi ibu
bapa atau waris/penjaga kanak-kanak. Asingkan kanak-kanak di sudut khas
dengan memantau perkembangan kesihatan sehingga kanak-kanak dijemput
oleh ibu bapa. Bersikap telus dengan ibubapa dan berbincang agar kanak-kanak
yang sakit dapat rawatan yang tepat dan segera. Sebagai guru, anda perlu
rekodkan sebarang masalah kesihatan kanak-kanak. Bertanyalah mereka yang
arif untuk mendapat nasihat kesihatan sekiranya anda cemas dengan situasi
yang dihadapi. Hubungi talian hospital untuk bantuan sekiranya perlu. Sekiranya
kecederaan serius, guru harus membawa pelajar itu ke klinik berhampiran bagi
rawatan selanjutnya.
Apabila kanak-kanak terlibat dengan kemalangan, laporan perlu
disiapkan segera dengan merujuk pada masa, tempat dan mereka yang terlibat.
Anda perlu melaporkan kejadian kemalangan ataupun kebakaran yang serius.
Mereka yang berkhidmat di prasekolah perlu mengetahui cara-cara memberi
pertolongan cemas yang asas seperti membalut luka kecil. Sekurang-kurangnya
anda atau pembantu mengetahui cara-cara memberi bantuan pernafasan CPR.
Pastikan guru dan pembantu menjalani pemeriksaan tahap kesihatan dari
semasa ke semasa.
6.4.3 Pengurusan Bilik Darjah (Cahaya Dan Peredaran Udara)
83

Faktor-faktor yang boleh mempengaruhi corak dan suasana interaksi di
dalam bilik darjah pada lazimnya boleh diklasifikasikan kepada tiga kategori iaitu
faktor fizikal, faktor kemanusiaan yang boleh di lihat dari segi faktor sosial dan
emosi, dan faktor teknikal (Mak Soon Sang,2008).
Ruang di dalam premis prasekolah harus menerima pengudaraan dan
pencahayaan yang mencukupi. Cahaya yang mencukupi serta pintu dan
orientasi tingkap yang terbuka membolehkan pengedaran udara yang
secukupnya diterima. Hasilnya terjelma suasana yang harmonis, ceria, dan
semangat kepada kanak-kanak dan guru untuk berada lebih lama di prasekolah.
Pengudaraan perlu diadakan di dalam bangunan samaada secara
semulajadi atau mekanikal. Peruntukan bukaan minimum untuk tujuan
pencahayaan dan pengudaraan secara semulajadi telah pun tersedia
sepertimana yang terkandung di dalam Undang-undang Kecil Bangunan
Seragam (UBBL) 1984.
Pengaliran udara secara semulajadi ada kaitan dengan kesihatan dan
keselesaan kanak-kanak. Bukan sahaja berlaku penyejukan ruang dalaman
tetapi anda dapat mematuhi kehendak (UBBL) dan kehendak-kehendak
penguasa tempatan. Pihak bertanggung jawab sepatutnya memperbaiki dan
memperluaskan kefungsian bukaan secara kreatif dan bijaksana untuk
memakmurkan dan memanjangkan hayat bangunan.
Seterusnya keseluruhan elemen-elemen landskap dapat membantu
memberi keselesaan menerusi pengudaraan secara semulajadi juga perlu
disepadukan.
6.4.4 Latihan Penggunaan Tandas
Menjadi tanggungjawab guru melatih kanak-kanak dengan amalan ke tandas
supaya lama kelamaan kanak-kanak yakin dan boleh berdikari. Pastikan kanak-
kanak mengetahui kedudukan tandas di prasekolah. Latih kanak-kanak supaya
mereka tahu bila masanya mereka perlu ke tandas. Anda perlu menggalakkan
kanak-kanak supaya berani menyuarakan hasratnya. Didik kanak-kanak supaya
mereka tahu tentang aurat dan betulkan tabiat kanak-kanak yang suka
menanggalkan seluar di luar bilik air tanpa segan silu. Kadang kala ini berlaku
pada kanak-kanak berkeperluan khas.
84

Seterusnya, bimbing kanak-kanak menggunakan tandas dengan betul
dan membersihkannya selepas digunakan. Dalam masa yang sama, anda perlu
pastikan tandas tersebut berfungsi. Pada peringkat awal, guru perlu memastikan
kanak-kanak dapat membersihkan dirinya dengan betul. Tegur kanak-kanak
secara berhikmah apabila pakaian mereka basah kuyup atau tidak menyimbah
selepas menggunakan tandas. Pastikan kanak-kanak mengamalkan tabiat
membasuh tangan selepas ke tandas. Bagi yang beragama Islam, guru boleh
melatih mereka mengamalkan bacaan doa sebelum masuk dan selepas keluar
dari tandas. Cara menjaga kebersihan diri boleh ditekankan dalam penyampaian
pengajaran dan pembelajaran di bilik darjah. Langkah ini bagus bagi membantu
kanak-kanak serta keluarganya.
6.4.5 Rehat Dan Tidur
Kanak-kanak prasekolah kebiasaannya aktif dan mempunyai lebihan
tenaga. Sebagai guru anda perlu cakna terhadap kebajikan kanak-kanak di
bawah jagaan anda di prasekolah. Menurut Teori Hierarki Maslow, tidur dan
rehat merupakan antara keperluan fisiologi dan biologi individu kanak-kanak.
Kanak-kanak harus diberi masa senggang antara setiap slot sebagai
transisi bagi kesediaan dirinya untuk menerima pembelajaran yang seterusnya.
Begitu juga selepas waktu makan. Terdapat kanak-kanak yang lambat
berkembang dan memerlukan lebih masa berbanding rakan-rakan sebaya. Anda
harus menangani perbezaan individu kanak-kanak supaya keseronokan di
prasekolah dapat dikekalkan.
Wajarlah anda memberi ruang kepada kanak-kanak yang tidak dapat
menumpukan perhatian kerana mengantuk di prasekolah. Berbincanglah dengan
ibu bapa kanak-kanak sekiranya tabiat tidur kanak-kanak tersebut sering tidak
mencukupi dan dikesan berlanjutan.
6.4.6 Pendidikan Kesihatan
85

Untuk pengawalan kesihatan yang baik kanak-kanak perlu menjaga kebersihan
tangan, gigi, pengendalian makanan yang betul dan sedikit berhubung senaman
dan kaitannya dengan kesihatan badan.
Tangan yang tidak dibasuh mempunyai banyak kuman yang boleh
menyebabkan kanak-kanak akan sakit. Ini adalah disebabkan kuman berada di
merata-rata tempat termasuk pada tangan yang tidak berbasuh dan kelihatan
bersih. Pastikan juga kuku sentiasa dipotong pendek dan kemas.
Tabiat suka makan makanan yang digoreng yang lazimnya mengandungi
kolestrol ialah salah satu faktor utama berlakunya gejala pelbagai penyakit.
Pengambilan gula yang keterlaluan boleh menyebabkan penyakit kardiovaskular
disamping penyakit-penyaklit lain seperti tekanan darah tinggi, kegendutan dan
penyakit kencing manis. Kegiatan sosial yang sentiasa melibatkan jamuan
secara besar-besaran juga merupakan salah satu aktiviti yang kurang sihat.
Faktor-faktor persekitaran banyak mempengaruhi kesihatan kanak-
kanak. Antaranya termasuklah
a. Pencahayaan : Kita akan lebih sihat jika tinggal ditempat yang mempunyai
cahaya yang cukup. Kuman mudah merebak ditempat yang kurang
mendapat cahaya matahari. Walau bagaimanapun cahaya yang terlalu
terang atau malap mungkin akan merosakkan mata. Oleh itu
pencahayaan mestilah sesuai.
b. Pengudaraan : Kita memerlukan udara yang bersih dan segar setiap hari.
Satu cara untuk mendapatkan udara yang bersih ialah dengan menanam
pokok. Ia juga mengurangkan kadar pencemaran udara di rumah dan
sekolah. Selain itu ia akan menjadi sumber bekalan oksigen tambahan di
persekitaran kita.
c. Tempat tinggal yang selesa: Tempat tinggal yang bersih akan
mencetuskan suasana yang selesa dan harmoni. Rumah yang bersih
juga boleh mewujudkan interaksi yang positif antara keluarga. Jika
keadaan rumah yang sesak penyakit berjangkit mudah berjangkit
terutamanya penyakit selsema, batuk, penyakit kulit dan sebagainya.
86

d. Kebisingan : Bunyi yang bising akibat daripada bunyi kenderaan di jalan
raya, bunyi binaan dan muzik yang keterlaluan boleh menimbulkan
ketegangan dan tekanan.
Sebagai kesimpulannya persekitaran mempengaruhi kesihatan fizikal,
emosi, mental dan sosial dan ini boleh menggugat tahap kesihatan yang tidak
stabil dan boleh menyebabkan berbagai penyakit seperti darah tinggi mudah
terjebak. Sebuah sudut khas hendaklah disediakan di setiap prasekolah untuk
menempatkan kanak-kanak yang sakit sehingga mereka dijemput oleh ibu bapa
mereka.
6.5 Merancang Keselamatan Luar Dan Dalam Prasekolah
Aspek-aspek keselamatan merangkumi
1. Keselamatan emosi/ psikologi
2. Keselamatan fizikal
Keselamatan psikologi merujuk kepada persepsi kanak-kanak terhadap
persekitaran mereka. Secara fitrah, kanak-kanak dapat merasakan persekitaran
mereka selamat, selesa, menyenangkan ataupun sebaliknya. Persekitaran
negatif seperti takut, risau dan ragu semasa berinteraksi boleh berpunca
daripada guru, pembantu ataupun kanak-kanak lain. Anda dan mereka yang
terlibat secara langsung perlu mencipta dan mengekalkan suasana kondusif
agar kanak-kanak bermotivasi ke arah perkembangan yang optimum.
Keselamatan fizikal pula akan sering kali berlaku melainkan setiap orang
di prasekolah sentiasa berwaspada dan boleh membuat jangkaan terhadap
kemalangan seperti tergelincir, terhantuk atau keracunan. Kanak-kanak seumur
4 hingga 6 tahun sangat lincah dan terdedah pada bahaya. Menjadi tanggung
jawab pengurusan prasekolah mengutamakan keselamatan dan keselesaan
kanak-kanak baik di dalam atau di luar bangunan.
6.5.1 Keselamatan Kanak-Kanak Di Pusat Prasekolah (Normal Dan
Berkeperluan Khas)
87

Antara langkah-langkah keselamatan yang mesti dititikberatkan adalah :
1. Pastikan kelas dan kawasan sekeliling premis selamat.
2. Elakkan kanak-kanak daripada terjatuh daripada aras tinggi yang
boleh
mencederakan mereka.
3. Awasi dan nasihati kanak-kanak supaya tidak menghampiri
kawasan yang
bertakung seperti longkang besar atau kolam.
4. Pastikan kanak-kanak tidak dibiarkan bermain seorang diri tanpa
pengawasan.
5. Segera mengelap lantai supaya kering untuk mengelakkan kanak-
kanak tergelincir. Simpan semua barang-barang di tempatnya dan tidak
disepahkan di lantai.
6. Letakkan peralatan elektrik seperti kipas angin di tempat yang
tinggi.
7. Elakkan daripada menggunakan perabot yang diperbuat daripada
kaca.
8. Tutup semua soket yang berkedudukan rendah dan kemaskan
wayar
elektrik yang berselirat.
9. Kanak-kanak tidak dibenarkan memasuki ruang dapur untuk mengelakkan
terdedah kepada bahan api, air panas dan peralatan elektrik serta alat
dapur yang tajam. Pastikan pintu dapur sentiasa ditutup.
10. Tidak menyimpan racun dalam botol minuman atau menggunakan bekas
racun untuk memasak atau menyimpan makanan mahu pun
meletakkannya berdekatan makanan.
11. Awasi benda-benda halus dan kecil seperti kekacang, manik, peniti, duit
syiling atau mana-mana bahagian kecil mainan supaya tidak memasuki
mulut, telinga dan hidung kanak-kanak. Berwaspada juga memberi
makanan berbiji dan bertulang.
88

12. Tidak membiarkan kanak-kanak bermain di sudut air bersendirian. Orang
dewasa harus sentiasa ada semasa kanak-kanak bermain air bagi
mengelakkan kejadian lemas.
13. Sentiasa awasi kanak-kanak semasa mereka bermain di sudut permainan
luar seperti padang permainan kerana keghairahan mereka bermain boleh
mengundang bahaya akibat peralatan permainan seperti buaian dan
gelongsor. Oleh itu semua peralatan perlu diselenggara dengan baik dan
sentiasa berada dalam keadaan sihat. Pastikan mereka memakai selipar
atau pun kasut semasa bermain.
14. Awasi kanak-kanak semasa di jalan raya dan jangan biarkan kanak-kanak
melintasi jalan bersendirian. Dedahkan kanak-kanak dengan pengetahuan
dan keselamatan jalan raya.
15. Peti pertolongan cemas perlu lengkap dan tersedia di tempatnya di
prasekolah.
16. Alat pemadam api perlu berfungsi. Anda boleh mengadakan lawatan ke
pusat bomba dan penyelamat untuk menimbulkan kesedaran kanak-
kanak atau menjalani latihan kebakaran di prasekolah. Pastikan juga
bangunan prasekolah mempunyai sekurang-kurangnya dua pintu dan
pengudaraan yang baik.
17. Sebuah sudut khas perlu disediakan di prasekolah bagi menempatkan
kanak-kanak yang sakit sehingga mereka dijemput oleh ibu bapa.
6.5.2 Penderaan Kanak-Kanak
Penderaan fizikal, mental dan emosi sering menjadi topik hangat pada
muka depan akhbar. Perkara ini berlaku apabila ibu bapa ataupun penjaga gagal
memberi kasih sayang dan penjagaan secara berterusan. Mereka sering
mengancam, mengutuk atau menjerit kepada anak-anak. Keadaan ini
menyebabkan kanak-kanak hilang keyakinan diri, harga diri dan menunjukkan
tingkah laku cemas dan pengasingan diri sehingga kesihatan mental terganggu
(Thompson & Kaplan, 1996). Ciri-ciri ini mengambil kira empat perkara yang
tertentu iaitu :
89

1. Bentuk interaksi
2. Kerosakan psikolgi
3. Kelemahan kanak-kanak
4. Tingkah laku ibu bapa atau pun penjaga yang tidak sihat
Mengikut Akta Kanak-kanak dan Orang Muda 1947 yang dimaksudkan dengan
penderaan kanak-kanak ialah mereka yang tidak dijaga hak keperluan
sepenuhnya sehingga menjejaskan pertumbuhan dan kesihatan serta emosi.
Pihak pengurusan prasekolah perlu peka dengan pelbagai aspek
penderaan kanak-kanak. Terdapat juga beberapa kes penderaan kanak-kanak
yang pernah berlaku. Semua kelas perlu membuka pintu bilik masing-masing
supaya guru-guru lain dapat melihat murid-murid dari kelas lain dengan jelas.
Penderaan boleh berupa fizikal, mental dan seksual. Bagi mengajar
kanak-kanak, mengenakan hukuman rotan, tidak dibenarkan sebagai satu
tindakan disiplin. Hukuman dalam bentuk penderaan mental seperti mengejek,
memarahi ataupun mengaibkan kanak-kanak perlu dihindarkan. Guru yang tidak
dapat menangani masalah kanak-kanak tanpa menggunakan hukuman fizikal
dan emosi perlu diberhentikan serta merta.
Simptom-simptom penderaan termasuklah :
1. Penderaan fizikal
Kecederaan yang bukan akibat kemalangan tetapi dilakukan
secara sengaja mengakibatkan terbakar, melecur, luka atau pun
lebam, patah anggota badan, pendarahan, laserasi atau kulit
terkoyak, kontusil atau terpulas dan lelasan atau melecet.
2. Pengabaian fizikal
Pengabaian makanan dan kesihatan.
3. Penderaan emosi
Tindakan-tindakan negatif yang boleh membahayakan
perkembangan kanak-kanak daripada aspek intelek, emosi, sosial
dan lain-lain.
90

4. Pengabaian emosi
Kegagalan penjaga memberi keperluan membesar, sokongan dan
kegagalan mereka merangsang perkembangan kanak-kanak.
5. Penderaan seksual
Mengambil kesempatan ke atas kanak-kanak.
Tindakan pencegahan yang boleh diambil oleh orang dewasa bila kanak-
kanak melaporkan telah berlaku pencabulan hak asasi kanak-kanak adalah
o Percayakan mereka
o Bertenang
o Tegas
o Membimbing kanak-kanak untuk menghadapi situasi
o Sokongan
o Laporkan kes
6.5.3 Peralatan (Perabot Dan Peralatan Permainan Luar Dan Dalam)
Aspek keselamatan di prasekolah tidak boleh dipandang remeh oleh pihak
pengurusan prasekolah. Ibu bapa mengharapkan prasekolah dapat
menyediakan ruang yang selamat bagi kanak-kanak sepanjang masa mereka
berada di prasekolah.
Keselamatan di ruang pembelajaran boleh dijamin sekiranya penyusunan
perabot mengambil kira aliran pergerakan kanak-kanak. Susun atur perabot
harus kemas dan selamat dan digalakkan dilabel. Perabot harus diperbuat
daripada bahan yang tidak toksik dan mudah terbakar. Saiz kerusi, meja dan
perabot sesuai dengan peringkat umur kanak-kanak. Bagi meja dan rak yang
berbucu gunakan penghalang bucu atau kain berpad untuk mengelakkan
kecederaan di kepala, lebam dan benjol. Elak daripada menggunakan perabot
yang berkaca atau mempunyai permukaan. Alatan yang berbahaya seperti
gunting digunakan di bawah kawalan guru dan disimpan di tempat yang selamat.
Aktiviti kumpulan ataupun individu sentiasa dikawal selia oleh guru.
Permainan dalam juga perlu menitikberatkan keselamatan kanak-kanak.
91

Adakan peraturan sistem penggunaan. Ciri-ciri bahan permainan harus berbucu
bulat, saiz tidak terlalu kecil, tajam, memerangkap debu serta habuk dan
diperbuat daripada bahan yang tidak toksik atau mudah lekang atau tanggal
warna. Contoh guru boleh gunakan doh tepung bagi menggantikan plastisin.
Pastikan taman permainan berpagar, tiada objek-objek berbahaya, jauh
daripada ancaman haiwan berbahaya dan alat-alat permainan dalam keadaan
yang selamat dan terurus dengan baik. Perlu dibuat pemeriksaan berkala agar
tiada alat permainan yang rosak dan boleh membahayakan keselamatan kanak-
kanak apabila bermain di taman permainan. Permukaan longkang dan
permukaan lain yang terbuka mesti ditutup.Tapak ruang permainan luar harus
ditutup dengan ’rubber tiles’ untuk keselamatan murid jika terjatuh semasa
bermain. Rumput mestilah dipotong pendek.
6.5.4 Keselamatan Ketibaan Dan Kepulangan Kanak-Kanak
Pihak pengurusan prasekolah boleh membantu ibu bapa dan waris
meningkatkan keselamatan kanak-kanak semasa tiba dan pulang dari
prasekolah. Jalan sehala dan kawasan menurunkan kanak-kanak perlu hampir
dengan pintu masuk prasekolah. Anda harus menyimpan rekod nama dan talian
yang boleh dihubungi supaya anda maklum tentang mereka yang dibenarkan
mengambil kanak-kanak. Sangat digalakkan sekiranya anda peka dan mengenali
ahli keluarga terdekat kanak-kanak.Sebaik-baiknya ibu bapa memaklumkan
pihak pengurusan sekiranya ada orang lain menjemput balik anak mereka pada
hari berkenaan.
Kanak-kanak harus diberi pendidikan keselamatan diri terutama jika
berhadapan dengan penjahat atau penjenayah. Untuk itu selaku guru, anda
boleh memanggil pegawai polis untuk memberi ceramah mengenai keselamatan
diri. Terapkan kepada kanak-kanak dengan menekankan beberapa perkara
seperti tidak mengikut kehendak orang yang tidak dikenali atau jangan menaiki
kenderaan orang yang tidak dikenali.
Adalah wajar bagi pihak pengurusan prasekolah menyediakan
pengangkutan untuk tujuan aktiviti luar atau lawatan. Anda perlu memohon
92

kebenaran ibu bapa terlebih dahulu serta mengambil kira insurans perjalanan
dan langkah-langkah keselamatan seperti membawa peti pertolongan cemas
dan yang lain-lain. Keadaan dan keselesaan pengangkutan, pemandu yang
berkelayakan, kehadiran guru pengiring yang mencukupi serta pengawalan
kanak-kanak adalah mustahak.
TAJUK 7 Pengurusan Kanak-kanak di Dalam Kelas Prasekolah
7.1 SINOPSIS
Unit ini menerangkan tentang pelbagai pendekatan pengurusan kanak-kanak di
dalam prasekolah. Bab ini juga menjelaskan strategi dan teknik pengukuhan,
mengambil perhatian, tidak mempedulikan, time-out, mengelakkan,mengalih-
arah, mengawal, perbincangan, menyelesaikan masalah, shaping, modifikasi
tingkah laku, memberi token, masa dan perhatian khusus.
1. Mengenalpasti dan memahami penggunaan strategi-strategi mengurus
kanak-kanak di dalam prasekolah.
2. Menyusun strategi untuk menguruskan kanak-kanak di dalam kelas
prasekolah secara kritis, kreatif dan inovatif untuk melaksanakan sesuatu
tugasan.
93

94
masa &
perhatian
khusus
masa &
perhatian
khusus memberi
token
memberi
token
modifikasi
tingkah
laku
modifikasi
tingkah
laku
shapingshaping
menyelesai
masalah
menyelesai
masalah
bincang
bersama
bincang
bersama
mengawalmengawal
mengalih-
arah
mengalih-
arah
mengelakmengelak
time-outtime-out
tidak
pedulikan
tidak
pedulikan
mengambil
perhatian
mengambil
perhatian
pengukuhanpengukuhan
Pengurusan
kanak-kanak
Pengurusan
kanak-kanak

Pengenalan
Guru prasekolah perlu kreatif dalam melaksana strategi dan teknik
berkesan di samping memiliki kesabaran dan keupayaan merangsang kanak
kanak supaya berminat melibatkan diri dalam proses pembelajaran. Ini
memerlukan anda mempunyai pengetahuan dan kemahiran pelbagai
pendekatan pengurusan kanak-kanak supaya dapat menjalankan tugas anda
dengan lebih berkesan.
Pengetahuan dan kemahiran dapat diperolehi melalui pengalaman
mendidik dan membimbing kanak-kanak serta menghadiri kursus dan latihan
yang berkaitan. Strategi pengurusan kanak-kanak yang baik membantu
kelancaran prasekolah anda. Berikut adalah kupasan ringkas pelbagai
pendekatan pengurusan kanak-kanak di dalam prasekolah yang anda boleh
bincangkan dengan lebih lanjut.
7.4 Pengukuhan
Beri ganjaran ke atas tingkah laku baik. Puji kanak-kanak apabila harinya
seronok atau dia rajin menghulurkan bantuan. Hebahkan kebaikan kanak-kanak
kepada rakan-rakannya supaya yang lain akan menyedari dan faham tentang
tingkah laku baik dan terpuji. Pertimbangkan untuk menggunakan carta ganjaran
di prasekolah di mana kanak-kanak boleh meletakkan pelekatnya ke atas carta
tersebut apabila dia berkelakuan baik bagi tempoh tertentu. Pamerkan semua
nama kanak-kanak pada carta. Carta sebegini boleh memotivasikan kanak-
kanak prasekolah. Beri kanak-kanak ganjaran apabila dia mendapat sejumlah
bilangan pelekat tertentu.
Apabila anda melihat kanak-kanak memenuhi jangkaan guru, pujilah
usahanya! Luahkan kata-kata anda kepada kanak-kanak tersebut dengan ikhlas.
Pujian adalah satu ganjaran namun ia bukan hadiah yang dapat dipegang.
Pujian menjadikan murid merasa bagus tentang dirinya secara intrinsik. Ia
95

membuatkan anak didik anda ingin mengulang semula perkara yang betul dan
baik yang pernah mereka lakukan. Memuji anak didik anda juga akan
menyebabkan mereka berasa selamat berada di dalam bilik darjah. Ia
merupakan penggalak utama untuk komuniti bilik darjah yang koperatif.
7.5 Mengambil Perhatian
Perlu dingatkan bahawa apabila anda berkomunikasi dengan kanak-
kanak pastikan mata anda separas dengan matanya, elak bercakap terlalu jauh
atau daripada hujung bilik. Apa yang anda perkatakan akan lebih bermakna dan
dapat diikutinya kerana apabila bersemuka tumpuannya lebih berfokus. Anda
akan mendapat perhatiannya apabila perkataan anda tepat dan jelas. Hormatilah
kanak-kanak agar anda dihormatinya.
Kanak-kanak prasekolah memberi respon kepada rutin dan kelaziman.
Guru boleh menetapkan bunyi atau gerakan tertentu yang menandakan kanak-
kanak harus melakukan aksi yang ditetapkan. Kemungkinan, melalui cara ini
kanak-kanak menyedari bahawa mereka perlu senyap dan menumpukan
perhatian kepada guru ataupun ia mungkin petanda berakhirnya sesuatu aktiviti
dan kanak-kanak perlu bersedia untuk aktiviti berikutnya. Ada guru yang gemar
menggunakan sistem panggil dan respon, iaitu apabila guru menyebut satu
perkataan, kanak-kanak akan memberi respon bagi menandakan mereka
sedang mendengar. Ada juga guru yang menggunakan instrumen tertentu
seperti drum. Yang lain mungkin menekan atau menutup suis lampu atau
menunjukkan dua jari ke udara. Sangat membantu untuk menetapkan kiu yang
spesifik supaya kanak-kanak tahu masa untuk memberi fokus dan perhatian
kepada guru dan sedia mengikut arahan seterusnya.
7.6 Tidak Mempedulikan
Menurut National Network for Child Care semua kanak-kanak prasekolah
lazimnya memberi respon peneguhan positif dalam bentuk pujian dan ganjaran.
Strategi yang baik bagi menangani tingkah laku kanak-kanak yang bermasalah
adalah tidak mempedulikan aksinya yang tidak wajar dengan memberi ganjaran
96

kepada aksi yang lebih sesuai. Contohnya, lebih wajar guru memuji penglibatan
kanak-kanak berbanding memarahinya kerana menjerit-jerit di dalam bilik darjah.
Strategi sebegini meletakkan nilai yang lebih tinggi kepada tingkah laku yang
dipuji dengan itu meningkatkan keberangkalian ia berlaku di masa akan datang.
Kepentingan tingkah laku negatif, dalam kes ini, kelakuan suka menjerit-jerit,
secara serentak akan berkurangan dan lama kelamaan semakin lemah.
7.7 Time-Out
Prosedur ini digunakan untuk mengurangkan tingkah laku yang tidak
diingini contohnya apabila kanak-kanak telah melakukan sesuatu kesalahan.
Kanak-kanak tidak dibenarkan meneruskan sesuatu aktiviti atau menerima
sebarang pengukuhan untuk seketika waktu sehingga dia telah bertenang (cool
down) atau bersedia untuk bertingkah laku baik. Pastikan kanak-kanak dapat
dilihat oleh guru dalam masa time-out seperti duduk di kerusi di penjuru bilik
darjah. Time out selama lima minit bagi kanak-kanak seusia 6 tahun adalah lebih
efektif . Meletakkan “timer” di atas meja adalah cara baik kanak-kanak tahu
peruntukan masa baginya. Semasa time-out tidak benarkan guru berkomunikasi
dengan kanak-kanak tersebut malah kanak-kanak sendiri dilarang bercakap-
cakap atau merungut. Penting bagi kanak-kanak memahami apakah tingkah laku
yang tidak diingini seperti memukul bermaksud menyakiti rakan menggunakan
tangan atau objek.
7.8 Mengelakkan
Elakkan perebutan kuasa atau pergaduhan. Sebagai guru di prasekolah,
anda perlu menetapkan sempadan dan peraturan sekiranya ingin berjaya.
Bertindak tegas dan tidak bertolak ansur dengan kanak-kanak yang berunding
atau merayu dikecualikan dari dendaan. Bersikap konsisten adalah bahagian
terpenting dalam polisi disiplin. Ia membantu membina asas kukuh bagi prinsip
panduan dan peraturan. Anda juga harus bersikap berkecuali, tidak memihak
kepada sesiapa semasa melaksanakan peraturan. Bermakna sekiranya sesuatu
97

peraturan dikenakan ke atas seorang kanak-kanak, pastikan peraturan yang
sama juga akan dikenakan apabila menangani kanak-kanak lain.
7.9 Mengalih-Arah
Sekiranya kanak-kanak membuat perangai di dalam bilik darjah di
prasekolah, cari jalan untuk membetulkan tingkah lakunya tanpa mengganggu
kanak-kanak lain. Contohnya, sekiranya kanak-kanak membaling pensil-pensil
warnanya ke lantai, anda harus segera ke arahnya, ambil kesemua pensil
warnanya dan jelaskan kepada kanak-kanak tersebut bahawa masa mewarna
baginya telah tamat kerana dia tidak menggunakan pensil warna dengan cara
yang betul. Kemudian berikan tugasan baru seperi membaca, membuat latihan
matematik atau bermain puzzle.
7.10 Mengawal
Sebagai guru tunjukkan contoh tauladan yang baik. Ini adalah amalan
penting anda boleh lakukan untuk mengajar kanak-kanak kawalan kendiri.
Sekiranya anda dilihat hilang kawalan, mengamuk atau melepaskan kemarahan
kepada orang lain di prasekolah, maka berkemungkinan anda akan hilang
kredibiliti apabila mengajar tentang kepentingan mengurus tingkah laku.
Pertimbangkan perasaan kanak-kanak apabila mereka hilang kawalan
diri. Sekali sekala, tidak mengapa mengabaikan karenah mereka. Ada kanak-
kanak yang mungkin baik emosinya pada waktu pagi tetapi akibat keletihan di
tengahari menunjukkan karenah dan mula membuat perangai. Adalah lebih baik
sekiranya anda memujuknya dengan mengajaknya berbual atau bermain
berbanding memarahi atau menghukumnya dengan time-out.
7.11 Perbincangan
Apabila guru di prasekolah berhadapan dengan karenah anak-anak
didiknya, bawalah berbincang. Anda perlu bersikap tegas namun dalam keadaan
yang tenang dan terkawal semasa bercakap dengan kanak-kanak tersebut.
Pastikan perbualan berlaku antara anda dan kanak-kanak tersebut sahaja.
98

Mengkritik kanak-kanak di hadapan rakan-rakan sekelasnya akan mengeruhkan
lagi keadaan. Gugurkannya daripada aktiviti kelas; terangkan dengan jelas
apakah peraturan bilik darjah yang telah dia langgar dan kenapa tingkah laku
tersebut tidak wajar. Ingat, ada pelbagai sebab kenapa kanak-kanak bertingkah
laku dalam cara tertentu.
Adakan perbincangan dari semasa ke semasa yang melibatkan ibu bapa
dan penjaga serta warga pendidik lain bagi meminimakan permasalahan tingkah
laku kanak-kanak.
7.12 Menyelesaikan Masalah
Tingkah laku kanak-kanak prasekolah yang lazim termasuklah
menimbulkan karenah seperti mudah merajuk, bergaduh kerana berebut
permainan, mengkasari rakan kerana tidak puas hati dan sebagainya. Beberapa
tingkah laku ini merupakan sebahagian daripada proses perkembangan
umpamanya pertelingkahan antara kanak-kanak seharusnya akan berkurangan
seiring dengan peningkatan kemahiran sosial serta kematangan. Namun, dalam
kes tertentu guru perlu memandang serius terhadap tingkah laku kanak-kanak di
prasekolah.
Ajar kanak-kanak cara bertingkah laku baik. Semakin pertambahan usia,
kanak-kanak prasekolah berupaya membezakan antara betul dan salah dan
boleh mematuhi peraturan. Anda boleh menetapkan satu set model tingkah laku
dan jika perlu laksanakan satu set peraturan yang mudah diikuti oleh anak didik
di prasekolah.
Perlu ada intervensi atau campur tangan guru sebelum sesuatu masalah
menjadi semakin serius. Sekiranya anda melihat kanak-kanak bergaduh sesama
rakannya, bertindak segera untuk meleraikan keadaan. Alih arah atau perhatian
kanak-kanak tadi kepada tugasan baru atau jelaskan kenapa kelakuan mereka
tidak disukai oleh guru dan rakan-rakan lain.
Wujudkan suasana bilik darjah yang positif dan menggalakkan. Bilik
darjah yang terurus dengan jadual yang tersusun akan menggalakkan tingkah
laku baik dan positif kanak-kanak. Aktiviti-aktiviti yang bertenaga tinggi dan
99

tenang harus digilirkan manakala abaikan masa menunggu bagi menghindarkan
kebosanan.
Selidiki mana-mana isu yang timbul secara mendalam. Masalah tingkah
laku kanak-kanak yang berterusan mungkin merupakan simptom masalah di
rumah. Mungkin juga kehadiran bayi baru di rumah ataupun perselisihan antara
ibu dan bapa kanak-kanak tersebut. Hubungilah ibu bapanya untuk
mendapatkan gambaran sebenar dan bersama-sama mencari jalan
penyelesaian untuk kebaikan kanak-kanak tersebut.
7.13 Shaping
Merupakan salah satu kaedah modifikasi tingkah laku yang sangat
berguna. Shaping adalah pembentukan strategi atau tabiat baik dan positif yang
menghasilkan perubahan tingkah laku secara automatik dan memberhentikan
tingkah laku negatif atau tidak diingini. Ahli psikologi, B.F.Skinner merupakan
yang terawal mempelopori konsep “shaping”. Skinner menjalankan eksperimen
melatih tikus menekan tuas. Dalam proses menyempurnakan tugasan tersebut,
apa sahaja pergerakan tikus ke arah tuas, diberi ganjaran. Sebaliknya sekiranya
pergerakan lain dilakukan tiada ganjaran diberikan. Akhirnya, akibat daripada
shaping itu tikus dapat membuat pergerakan yang tepat melalui penerimaan
ganjaran, berjaya dilatih untuk menekan tuas.
Teknik ini perlu digunakan dalam kalangan kanak-kanak di prasekolah
yang tidak melakukan secara sendiri tingkah laku yang diingini. Guru perlu
memberi beberapa peneguhan secara beransur-ansur hampir kepada
tindakbalas yang diharapkan dalam proses membentuk tingkah laku kanak-
kanak yang diingini.
7.14 Modifikasi Tingkah Laku
Istilah ini berdasarkan kepada prinsip bahawa memberi ganjaran yang
setimpal dengan tingkah laku adalah lebih efektif berbanding menghukum
tingkah laku yang tidak diingini. Fasa awal kanak-kanak belum berkembang
sepenuhnya, secara kognitif mereka kurang memahami konsep sebab akibat
100

dan mempunyai penumpuan yang singkat. Oleh yang demikian, lebih baik
memberi ganjaran sebaik sahaja mereka menunjukkan tingkah laku baik. Ini
membuatkan mereka bermotivasi secara intrinsik dalam mengukuhkan lagi
tingkah laku yang dingini.
Guru boleh berhujah dengan kanak-kanak prasekolah tentang tingkah
laku dan sebab akibat atau kesan daripadanya, namun kanak-kanak lebih
mempelajari apakah yang menyebabkan ibubapa dan gurunya suka tentang
dirinya sekiranya orang dewasa mengamalkan teknik ini.
Anda boleh mengamalkan teknik ini di bilik darjah prasekolah hanya
dengan memperhatikan satu tingkah laku yang hampir dengan apa yang anda
ingin lihat dan memberi ganjaran kepada kanak-kanak tersebut kerana dia
“duduk dengan tertib di kerusinya”. Jangan tunggu untuk memarahi kanak-kanak
sehingga kanak-kanak tersebut mula bergerak-gerak kerana bosan atau tidak
selesa. Sebaliknya perhatikan tingkah laku baik yang hampir anda inginkan dan
berikan pujian. Kebanyakan kanak-kanak mahu disukai dan merasa seronok
apabila ibu bapa dan guru menyedari tingkah laku baik mereka.
7.15 Memberi Token
Sistem ganjaran memberi token ialah satu bentuk peneguhan positif yang
mudah di laksanakan di prasekolah untuk meningkatkan tingkah laku positif
kanak-kanak. Mereka boleh meraih token kerana berkelakuan baik dengan
menikmati ganjaran seperti bintang, pelekat, gambar, setem dan lain-lain.
Token-token ini boleh ditukar oleh kanak-kanak untuk sesuatu hadiah atau pun
sesuatu aktiviti yang digemarinya. Senaraikan ganjaran-ganjaran yang boleh
mereka “tebus” dengan (poin merit) token yang diperolehi contohnya mendapat
masa tambahan untuk menggunakan komputer atau apa sahaja yang
memotivasikan kanak-kanak. Secara tidak langsung anda mengukuhkan lagi
tingkah laku positif kanak-kanak apabila anda memberitahunya kenapa dia layak
mendapat token tersebut.
7.16 Masa Dan Perhatian Khusus
101

Luangkan masa yang berkualiti bersama kanak-kanak di prasekolah.
Kadang kala mereka membuat perangai kerana inginkan perhatian daripada
guru. Anda perlu berikan sepenuh perhatian kepada anak didik walaupun
mereka tidak menimbulkan masalah. Aktiviti-aktiviti mudah seperti membaca
buku cerita, bersiar-siar di luar atau berbual tentang kehidupan harian adalah
cara-cara terbaik meluangkan masa dan memberi perhatian khusus kepada
kanak-kanak tertentu. Lakukan dengan penuh kasih sayang dan komitmen yang
berterusan.
Ringkasnya, sama ada murid anda berusia tiga mahupun enam tahun
atau, baik bilangannya sepuluh mahupun dua puluh lima orang, strategi-strategi
yang diamalkan di atas boleh menjamin keseronokan dan kejayaan
persekolahan. Apabila anda gembira, murid anda juga berasa seronok, maka
pengajaran dan pembelajaran yang berlaku di dalam bilik darjah lebih bermakna
dan berkesan.
Pembelajaran tentang pengurusan pendidikan prasekolah amat penting
bagi menjamin kesejahteraan kanak-kanak. Pengusan yang baik dapat memberi
kesan dan pengalaman yang mantap kepada kanak-kanak ini. Diusia inilah
mereka sangat kritikal, kemantapan pengurusan memberi peluang kepada
mereka menjadi insan yang terbilang dan cemerlang. Kelancaran dalam
pengurusan prasekolah dapat memberi ruang kepada guru untuk menambahbaik
pengajaran dan pembelajaran mereka.
102
RUMUSAN

Pengurusan prasekolah

More Related Content

What's hot

Viewers also liked

More from Hon Shan Shan

Recently uploaded

Pengurusan prasekolah