This document describes about mur ghas a type of grass used for fodder for cattles especially in areas of low rainfall

3. ]nhaLyaat Anaok izkaNaI PyaayalaahI paNaI nasato.tr kahI
izkaNaI AsalaolaI ipko janaavaranaa Kayalaa nasato.
kahI SaotkrI jaMgalaI Aqavaa bahuvaaiYa-k JaMaDacaI panao hI
imaLvauna janaavaraMnaa Gaalatta. ASaa vaoLI maUr GaasaaMcaa
caaMgalaa ]pyaaoga hao}, Saktao ,yaMda pavasaaLa
baraca laaMbalaa ,%yaamauLo AjaunahI kahI izkaNaI gavat ]plabQa Aaho.
pavasaLyaat maaokLyaa jaagaot ihrvao gavat Barpur ]gavato.
gauraMnaa itqaoca carayalaa imaLola yaaca vaoLI ihrvyaa gavatacao ]pyaaoga haotao.

4. janaavaranaa caaMgalyaa p`tIcaa caara ]pyaaogaI pDtao .
yaacyaa maaihtI pTuna doNao.

5. ihrvyaa caa¹yaasaazI maurvalaolao vaOrna mhNajao maurGaasa haoya.
maurGaasa caara svaadIYT va mau} rahtao .vaOrnatIla Anna
GaTkaMcao P`amaaNa yaaogya rhavao .maur Gaasa janaavaro AavaDInao
Katat ,hvaa baMd isqatIt caara zo}na %yaacao maur Gaasaat
$paMtr krta .yaoto ,yaasaazI ivaivaQa gavato va caara vaaprtat

6. caara AQa-vaT fulat Asatanaa %yaatIla Anna GaTk AaplyaakDo
tyaar Jaalaolaa ihrvaa caara hvaa baMd KDyaat saazvaUna ja$r %yaavaoLI
mhNajao ihrvaa caara nasatao %yaavaoLI janaavaraMnaa Ka}
Gaalaavaa. Aa@TaoMbar va naaovhoMbar maihnyaat maurGaasa tyaar krNyaacaI
ik`yaa sau$ kolaI tr ]nhaLyaatIla ihrvyaa caa­yaaMcaI samasyaa kmaI
haoto.

8. maurGaasaat $paMtr k$na saazvana krNao ha ]%tma maaga- Aaho.
maurGaasa banaivalyaanao eka jaimanaI maQaUna duPpT ]%padna iMmaLto va
janaavaraMcaa AavaDta ihrvaa caara ihvaaLyaat va ]nhaLyaat dota
yaotao.kaorDvaahU SaotI Asalaolyaa p`doSaat maurGaasa ho ek vardana
Aaho.

9. caara 50T@ko fulaaorat Asatao %yaa caayaat duQa vaaZIsaazI
laagaNaaro jaastIt jaast AnnaGaTk Asatat ,yaavaoLosa ja$rIpoxaa
jaast AsaNaara ]%padIt ihrvaa caara hvaa baMd KDDyaat
saazvauna zovatat va jyaavaoLosa ihrvaa caara ]plabQa nasatao
,%yaavaoLosa tao caara maurvaNyaasaazI kmaItkmaI tIna maihnao laagatat
mhNajao ]nhLyaat jyaavaoLosa ihrvaa caa¹yaaca tuTvaDa Asatao.
ASaavaoLosa saazivalaolaa ihrvaa caara janaavaraMnaa Ka} Gaalata
yaotao.

11. ☻maurGaasa krNyaasaazI vaogavaogaLyaa Aakaracao KDDo isamaMoT
maQyao baaMQatat ,%yaamaQyao Ta^var saayalaao ,DaoMba saayalaao ,caaOkaonaI
saayalaao Asao vaogavaogaLyaa Aakaracao KDDo Asatat va ASaa
´
KDDyaat maurGaasa saazvauna zovatat ,isamaoMT cyaa KDDyaat
saazvauna zovalaolaa maurGaasa 3 vaYaa-pya-Mt sauQda rahu Saktao .
isamaoMT cao KDDo tyaar krNyaasaazI ba¹yaaca maaozyaa p`maaNaat
Kca- yaotao.

12. %yaamauLo maaozmaaozyaa fama-varca ASaa p`karcyaa KDDyaamaQauna
maurGaasa krNao ,prvaDt nasalyaanao sava-saamaanya duQa ]%padkaMnaI
jaimana kccyaa KDDo Gao}na saazvauna zovalyaasa Kca- AitSaya
kmaI p`maaNaat haotao va saazvauna zovalaolyaa caa¹yaacaa duBa%yaa
janaavaraMnaa purvaza krta yaotao.

13. ☻maur GaasaasaazI ]Mca izkaNaacaI jaagaa inavaDavaI
toqao paNaI ijarNaar naahI ASaI AsaavaI.

14. ☻maurGaasa krNyaasaazI vaogavaogaLyaa Aakaracao KDDo kravaot.
to isamaoMTnao p@ko kravao

15. ☻eka GanafuT jaagaot 16iklaao kDvaL va 45iklaao ihrvaa maka
ihrvyaa caa¹yaacyaa ku+IsaazI 7 iklaao yaurIyaa 7 iklaao maIz vaaprvao .
☻K=Da Bartanaa ihrvyaa ku+I 4 [Mca jaaDIcaa qar K=yaat
psa$na %yaavar qaaoDa yaurIyaa va maIz Takavao .
ASaa pQdtInao qara var qar rcauna K=Da Baravaa .

16. ☻K=Da BarlyaanaMtr daona fuT ku+I jaast BaravaI Barlaolyaa
K=Dyaavar Plaa^sTIkcaa kagad Aqavaa gaaoNapaz Takuna tao
Jaakavaa ,%yaavar palaa pacaaoLa Takuna maatInao tao K=Da baMd
kravaa .
☻daona idvasaaMnaI caaracao va maatIcyaa vajanaanao K=DyaatIla
ku+I dbato K=DyaamaQyao paNaI jaaNaar naahI yaacaI kaLjaI
GyaavaI .

17. ☻saaQaarNa 3 maihnyaanaMtr caaMgalaa maurGaasa tyaar haotao.
ihrvaa maka kDvaL baajarI AaoT yaaMcaa maurGaasa tyaar
krta yaotao.
☻eka gaa[-laa drraoja saumaaro 10 iklaao maurGaasa laagatao.
%yaa p`maaNao ]nhaLyaatIla caa­yaacaa ihSaaoba k$Na K=Da
tyaar kravaa .

19. ☻K=Da ]GaD%yaa vaoLosa %yaavarIla kaba-na vaayau inaGauna
jaa[-la. maurGaasa Ga+ Jaalaolaa ,paihjao .tovha maurGaasa kaZvaa.
va janaavarasa KaNyaasa dyaavaa ,maurGaasa Plai^sTkcyaa
poprnao.punha baMd kravaa .

20. 1 caara saazivaNyaacyaa [tr pQdtIpoxaa yaa pQdtInao caara
saazivalyaasa caa¹yaat AsaNaa¹yaa Anna GaTkaMcao AitSaya
kmaI p`maanaat nauksaana haoto.
2 vaYa-Bar janaavaraMnaa ihrvyaa caacyaacaa purvaza krta yaotao.
3 maurGaasa sava- hMgaamaat yaotao ,prMtu pa}sa ]GaDlyaanaMtr
mhNajao Aa^@Taobar va naaovhoMbar maQyao maurGaasa kolyaasa kccyaa
KDDyaat kolaolaa maurGaasa pavasaacyaa paNyaamauLo saDNyaacaI
iBatI nasato.

21. 4 maurGaasa tyaar krNyaasa jaagaa AitSaya kmaI laagato.
5 AagaI pasauna iBatI nasato .
6 maurGaasa kolaolaa caara AitSaya cavadar Asatao .

22. janaavaraMcyaa Aaharat vaaLlaolyaa caa¹yaalaa sauQda AitSaya
mah%vaacao sqaana Aaho ,jvaarIcaa kDbbaa ,baajarI sarmaaD ,]saacao
vaaZo ,gavhacao kaD ]saacaa caaoqaa Baatacaa poMZa ,vaaLlaolyaa caara
maQyao duQa tyaar krNyaasaazI laagaNaaro Anna GaTk AitSaya
Alp p`maaNaat Asatat ,duQa vaaZIsaazI vaaLlaolyaa caa¹yaacaa
]pyaaoga haot naahI ,pNa kahI gaaoYTIsaazI vaaLlaolaa caara
janaavaraMcyaa Aaharat AavaSyak Asatao.

24. caara janaavaraMnaa ihrvaa caara mhNauna Ka} Gaalatanaa ]saacaI
baarIk ku+I krNao ,AavaSyak Aaho ,va ku+I kolaolaa }sa Ka}
Gaatlyaasa duQaacao ]%padna vaaZto ,ho inaiScat , prMtu maaJyaa
maaihtI nausaar AitSaya kmaI p`maaNaat duQa ]%padkaMkDo
ku+I yaM~aacaI sauivaQaa ]plabQa Aaho .baroca duQa ]%padk ]saacao
tukDo ivaLyaanao ,AaDik%yaanao ikMvaa kaoya%yaanao krIt Asatat

25. • ho tukDo saaQaarNapNao 10 to 15 saoM ,maI ,laaMbaMIcao Asatat ,%yaamauLo
]da 10 to 12 ilaTr duQa doNaa¹yaa gaa[-laa jar 15 iklaao ihrvyaa
caa­yaacaI AavaSyakta Asalyaasa yaa pQdtImauLo caa­yaacao sava- tukDo
janaavaro Kat naahI.baroca vaayaa jaato va ApoxaIt duQa %yaa janaavaarakDUna
imaLt naahI yaa maQyao dusara taoTa Asa Asatao kI ,caa­yaacao tukDo
baarIk krNao ikMvaa caavaNyaasaazI janaavaraMcaI barIca ]jaa- vaayaa jaat
Asato.%yaamauLo ]%pnna kmaI yaoto.
janaavaraMpasaUna duQa yaacao Aqa-SaasHaacao gaiNat caukaNyaacaI Sa@yata Asato.

27. 1 maurGaasa janaavaro AavaDInao Katat .
2 maurGaasa vaayaa jaat naahI .
3 ihrvyaa caa–yaatIla sava- paoYak d`vya maurGaasaat iTkuna rahtat.
4 maurGaasa duQa ]%padna vaaZIsaazI AiQak ]pyau@t zrtao .
5 ]nhaLyaamaQyao janaavaranaa maUrGaasa ,ihrvaa caara imaLtao .

28. 1 maur GaasacaI bacat haotao.
2 duQa ]%padna vaaZto ,AiQak fayada imaLtao .
3 maurGaasa saaOmya va raocak AsalyaamauLo jaanavarat
kuTlaIhI baaQaa haot naahI.
4 maurGaasa laagaNaarI pIko lavakr tyaar haotat.
va tI lavakr fulaavar yaotat .

29. 5 ipYzmaya pdaqa- jaast Asatat.
6 maurGaasa tyaar krNyaasaazI ek dla id`dla pIk laagatat.

30. 1´ku+I krNaoo : caara ku+I k$na Ka} Gaatlyaasa duQa ]%padnaacyaa Kca-
kmaI krta yaotao. duQaacyaa ikMvaa SarIr vaaZNyaasazI p`maaNabaQd caara janaavaro
Katat
2)ku+I krNyaacao fayado
caara vaayaa jaat naahI,.
jaastIt jaast caara
Kallaa jaatao.
[tr Anna GaTk ku+ImaQyao
imasaLta yaotat.

31. ihrvaa gavat K=Dyaat hvaabaMd Avasqato AaMbavauna kolaolyaa maurGaasa mhNatat ,
☻ pavasaLyaat haoNaara maubalak caara maurGaasa pQdtInao ihravyaa sva$pat
saazvaNao Sa@ya haotao, , [tr ?tumaQyao
isaMcanaacaI saaoya nasato ,trI AapNa Aaplyaa janaavaraMnaa ihrvaa
caara do} Saktao ,ha ihrvaa caara pavasaaLyaacyaa naOsaiga-k
paNyaanao tyaar Jaalaolaa Asalyaanao [tr ?tuMmaQyao AQa-yaa poxaa
kmaI Kcaa-t ]plabQa haotao. iSavaaya ihrvaa caara duBa%yaa
janaavaraMcao AavaDto KaVa Aaho,.puNa- vaYa-Bar jar ihrvaa caara
]plabQa Jaalaa tr janaavaro saat%yaanao duQa dotIla ]nhaLyaat
ihrvaa caa–yaacyaat TMcaa[-mauLo ,haoNaarI duQa ]%padnaacaI Gar haoNaar naahI .
yaa kaLat duQaacaa Baava pNa AiQak Asalyaanao
AiQak fayada jaast hao[-la

32. 1) sava- p`qama K=Da kaorDa k$na Gyaavaa .tLat kaorDo gavat
psaravao . kaorDo gavat nasalyaasa pa^ilaiqana caI SaIT AMqaravaI
2) maurGaasa banaivaNyaacyaa caa–yaat paNyaacaa Baaga 60 to 70
T@ko Asaavaa Asao Asaalyaanao caara sakaLI kapuna psa$na
zovaavaa va duparI K=Dyaat Baravaa .
mhNajao paNyaacao p`maaNa yaaoga paTLIvar rahIla .

33. maurGaasa banaivaNyaasaazI ihrvaa ,gavat K=Dyaat hvaabaMd
Avasqaot Baravao lagaolao ,ho K=D daona p`karcao Aaho .
☻kccao K=Do :
☻p@ko K=Do :

34. paNaI pajarNaar naahI ASaa jaagaot maurGaasa saazI
K=Da KNaavaa,,.ek Gana fuT jaagaot ku+I kolaolaa AMdajao 14 ,00
ik ,ga`M ihrvaa caara rahtao ,jar ku+I klyaapasauna ihrvaa caara
Baravayaacaa Asalyaasa ho maap 12 ik ,ga`M cao p`maaNa laxaat zovauna va
caa–yaacyaa ]plabQato nausaar K=DyaacaI saa[ja na@kI krvaI ,kccao
K=Do kravayaacao Asalyaasa nao Sa@yatao ]Mca jaagaovar KNaavao ,paNaI
iJarpt nasato ASaa p`karcaI va paNyaacaa inacara haot Asaola ASaa
p`karcaI jaagaa phavaI ,]Mca jaagaa nasalyaasa K=Dyaa BaaovatI maatIcaa
baaMQa kravaa ,mhNajao K=Dyaat paNaI iSarNaar naahI .

35. p@ka K=Da tyaar krNyaacaa Asalyaasa K=Da
ivaTa
va isamaoMT k`a^Mik`Tnao baaMQauna GyaavaI ,K=Da AQaa- jaimanaIt va AQaa-
BavatI cyaa p`maanao baaMQaavaa .maurGaasa caa K=Da Aqavaa pova gaaolaakar Asavaa ,va
iBaMtI caa AatIlaa Baagaa gauLgauLIt ,Asavaa , pova tLakDo inamauLta Asaavaa ,pova
caaOkaonaI kolaa Asalyaasa %yaacao kaopro gaaolaaokar kravaot .%yaamauLo caara
Barlyaavar tao hvaabaMd krNyaasa madt haotao,.pova ,dgaD ivaTaMnaI baaMQauna Gyaavaa .
maurGaasacaa K=Da gaaolaaokar Asalyaasa %yaat dabauna Ga+
basaivaNyaasa baro pDto va hvaa raht naahI .ASaa p`karo laaMba caaOrsa
T/oMca saayalaao pIT k$na baaMQatat .

36. yaa vyaitir@t ihrvao gavat Bartat.
puZIla p`maaNao pdaqa- TakNyaat yaotat.
³ho pdaqa- Takayacao Ainavaaya- naahI .´
☻1 ekdla ipkamaQyao ek T@ka yauiryaa
1 ik ,ga`^M ,yauiryaa va 100 ilaTr paNaI .
paNyaat imasaLuna fvaara ikMvaa iSaMpDavaa .
☻2, saaoiDAma salfa[-D 4to 6iklaao ,dr 1000 iklaao caa–yaat krta.
☻3 ,100 ik ,ga`^M ,ihrvaa gavatat 100 ga`^ma saaQao maIz TakNyaat yaoto.

37. maurGaasa p@kyaa K=Dyaat Asao saazivalaolao Asatat .
ihrvao gavat 1 to 2 vaYao- pya-Mt iTk}na rahu Saktao .
kccyaa K=Dyaat 6 to10 maihnao iTk}na rahu Saktao .
20 to 40 idvasaaMt maurGaasa cyaa K=DyaatlaI rasaayainak iÌyaa
puNa- haoto. va ihrvao gavat AaMbavalaolyaa Avasqaot K=d ]GaDo pya-Mt rahtao.
ihrvaa caara ]plabQa haot nasaola ASaa idvasaaMt K=Da ]GaDuna
maurGaasacyaa ]pyaaoga kravaa

38. maurGaasa saazI gavat Bartanaa hvaabaMd pirisqtI raKNao far
mah%vaacao Aaho. ihrvao gavat %yaacyaamauLo japlao jaato.