2.2.hos egshig

1. • Õîñ ýãøãèéí îíöëîã øèíæ
• ªãñºõ õîñ, óðóóäàõ õîñ ýãøèã
• Ýíãèéí óðò, õîñ óðò ýãøèã

2. Õîñ ýãøèã ãýæ þó âý?
Õîñ ýãøèã ãýäýã áîë ºã¿¿ëýõ
ýðõòíèé ¿éë àæèëëàãàà ààæìààð íýã
ýãøãèéã õýëýõ áàéäëààñ íºãºº ýãøãèéã
õýëýõ áàéäàëä øèëæèí îðîõûã õýëíý.
ªºðººð õýëáýë, íýã äîð íýã öîãö áîëîí
õýëýãäýæ ñîíñîãäîæ áàéãàà õî¸ð ººð
ýãøãèéí íèéëöèéã õîñ ýãøèã ãýíý.

3. Õýë øèíæëýëèéí á¿òýýë¿¿äýä
Äýëõèéí îëîíõè õýëýíä õóóðìàã õîñ ýãøèã çîíõèëäîã
àæýý.
æèíõýíý õîñ ýãøèã õóóðìàã õîñ ýãøèã
Õîñëîí îðæ áàéãàà
õî¸ð ýãøãèéã àäèë
òýãø áàéäàëòàé
áóþó èæèë
õ¿÷äýëòýé õýëáýë
Õîñëîí îðæ áàéãàà
õî¸ð ýãøãèéí íýã íü
çîíõèëæ, íºãºº íü
äàãàëäàõ ìàÿãòàé
áóþó ¿å á¿òýýõ, ¿å
¿ë á¿òýýõ õî¸ð
ýãøãèéí áàéäàëòàé
õýëáýë

4. õî¸ð ýãøãèéí ¿å á¿òýýõ ýãøãèéã õààíà
õýëæ áàéãààãààñ ¿íäýñëýí:
ºãñºõ õîñ ýãøèã óðóóäàõ õîñ ýãøèã
¯å ¿ë á¿òýýõ
ýãøãèéã ýõýëæ
õýëýýä, äàðàà íü ¿å
á¿òýýõ ýãøãèéã
õýëæ áàéâàë ºãñºõ
õîñ ýãøèã
¯å á¿òýýõ õ¿÷òýé
ýãøãèéã ºìíº íü
õýëáýë óðóóäàõ
õîñ ýãøèã ãýíý
Îð÷èí öàãèéí ìîíãîë õýëíèé õîñ ýãøèã ºãñºõ,
óðóóäàõûí àëü íü áîëîõ òàëààð ÿíç á¿ðèéí
ñàíàë áàéäàã

5. Õîñ ýãøèã – Óðò ýãøèã
Îð÷èí öàãèéí ìîíãîë õýëíèé õîñ ýãøãèéã
õýëýõ õóãàöààíû õóâüä óðò ýãøèãò
õàìààðóóëäàã.
Óðò ýãøèã
Ýíãèéí óðò Õîñ óðò
Ìîíãîë õýëíèé õîñ ýãøèã ýíãèéí óðò ýãøèãòýé
ýñðýãöýëäýæ ¿ãèéí óòãà ÿëãàæ ÷àäàõ
ó÷ðààñ áèåý äààñàí àâèàëáàð áîëíî.
Òààë, îðîî, óóë, ãàà- òàéë, îðîé, óéë, ãàé

6. Õîñ ýãøèã – Óðò ýãøèã
Ìîíãîë õýëíèé õîñ ýãøã¿¿ä ¿ãèéí 1-ð ¿åä
áàéõäàà òîä õýëýãäýæ õîñ ýãøãèéíõýý
øèíæèéã ñàéí õàäãàëæ , óðò ýãøèãòýé
ýñðýãöýëäýí ¿ãèéí óòãà ÿëãàæ á¿ðýí ÷àääàã
áîë ¿ãèéí 1-ð ¿åýñ õîéø ÿëàíãóÿà ¿ãèéí
òºãñãºëä áàéõäàà ÿíç á¿ðèéí ºí㺺ð õýëýãäýõ
áºãººä èõýâ÷ëýí óðò ýãøãèéí ìàÿãòàé ¿ã¿¿ëíý.
Òîä
/хос#óðò/ ÿíç á¿ð
/õîñ=óðò/

7. ¯ã¿¿ëýõèéí òàëààñ õîñ
ýãøã¿¿ä õàðèëöàí àäèëã¿é
áàéäàã
• Àé, îé-èéí õîñ ýãøèã ¿ãèéí 1-ð ¿åýñ
õîéø õîñ ýãøãèéí øèíæèéã íèëýýä
õàäãàëæ áàéõàä ¿é õîñ ýãøãèéã
¿ã¿é, ¿ãèé, ¿ã¿¿, ¿ãýý ãýõ ìýòýýð
“èé, ýý, ¿¿-ãýýð õýëíý.

8. Àøèãëàõ ìàòåðèàë
• Áàÿíöîãò, Îäîî ¿åèéí ìîíãîë õýëíèé àâèàíû ñèñòåì, ªÌÈÑ,
1978, 3-ð
• Áàÿíöîãò, Áè÷ãèéí õýëíèé ¿ãèéí ýõíèé áóñ ¿åèéí
óðóóëûí ýãøèã àâèàíû îíöëîã, ªÌÈÑ, 1-ð, 1981
• Ë.Áîëä, Óéãàð-óðèàíõàé õýëíèé ýãøèã àâèà, ÕÇÑ, 11-ð
áîòü,
• Ë.Áîëä, Ìîíãîë õýëíýýñ óéãàð-óðèàíõàé õýëýíä îðñîí
¿ñãèéí ýãøèã àâèàíû îíöëîã, ÕÇÑ, 12-ð áîòü,
• Á.ß.Âëàäèìèðöîâ, Ñðàâíèòåëüíàÿ ãðàììàòèêà ìîíãîëüñêîãî
ïèñìåíåííîãî ÿçûêà è õàëõàñêîãî íàðå÷èÿ, Ë., 1929,
• Ø. Ëóâñàíâàíäàí, Îð÷èí öàãèéí ìîíãîë õýëíèé á¿òýö /Ìîíãîë
õýëíèé àâèàíû á¿òýö,1-ð äýâòýð , ÓÁ.,1967

9. Àøèãëàõ ìàòåðèàë
• Ø. Ëóâñàíâàíäàí, ÎÖÌÕ-íèé ýãøãèéí òîãòîëöîî, ÕÇÑ,15
• Ø. Ëóâñàíâàíäàí, Îð÷èí öàãèéí ìîíãîë õýëíèé ôîíåìèéí
á¿òýö, ÕÇÑ-15,
• Æ.Íàäìèä, Æ.Ñàíæàà, Îð÷èí öàãèéí ìîíãîë õýëíèé àâèàç¿é,
ÓÁ.,1993
• Æ.Öîëîî,Îð÷èí öàãèéí ìîíãîë õýëíèé àâèàç¿é,ÓÁ.,1976,
• Ã.È.Ðàìñòåäò, Ìîíãîë íîì áè÷ãèéí õýë, Õ¿ðýýíèé àìàí
àÿëãóó õî¸ðûã àâèàç¿éãýýð õàðüöóóëñàí íü, ÕÇ, 1967, 4
áîòü,
• Á.Ðåí÷èí, Ìîíãîë áè÷ãèéí õýëíèé ç¿é, äýä äýâòýð,
Óá.,1966
• Ä.Òºìºðòîãîî, Ìîíãîë õýëíèé ò¿¿õýí õýëç¿é, Ìîíãîë õýëíèé
ò¿¿õýí àâèàç¿é, 1 äýâòýð, Óá.,1992

10. Àøèãëàõ ìàòåðèàë
• Æ.Òºìºðöýðýí,Õàëõ àÿëãóóíû ýãøèã àâèàíû
òàãíàéøðàë,ÕÇÑ,1970,
• Æ.Òºìºðöýðýí,Ìîíãîë õýëíèé ¿å ýñ á¿òýýõ ýãøãèéí
ó÷èð,ØÓÀÌ, 1968-1
• Áàò÷óëóóí, Ç¿¿í óéãàð õýë áà ìîíãîë õýëíèé óðò ýãøãèéí
òîõèðîëöîî, ªÌÈÑ, 1986, 4
• Ø.Ëóâñàíâàíäàí, Îð÷èí öàãèéí ìîíãîë õýëíèé óðò ýãøãèéí
ãàðëûí òóõàé àñóóäàëä, ÕÇ, 1966, 4
• Ä.Òºìºðòîãîî, ÎÖÌÕ-íèé óðò ýãøãèéí ãàðàë, õóâüñàë,
Óá.,1981
• Î.×îéæèíæàâ, Óðò õîñ ýãøãèéí òóõàé, ÌÕÁ, 1954, 2,
• Æàðàííýã, Ìîíãîë õýëíèé õîñ ýãøãèéí àñóóäàëä, ÌÕÓÇ,
1985, 2,