1. LOGO
Мэдээллийн технологи
Хичээлийн нэр: Мэдээллийн системийн үндэс
Хичээлийн төрөл: Лекц /№8/
Багшийн нэр: Г.Өсөхжаргал

2. Агуулга
ПХ-ийн төрлүүд
Програмчлалын хэл

3. ПХ-ийн төрлүүд
Компьютерийн
ПХ
Хэрэглээний
ПХ
Системийн
ПХ
Ерөнхий
зориулалтын
хэрэглээний
програм
Тусгай
зориулалтын
хэрэглээний
програм
Системийн
удирдлагын
програм
Систем
хөгжүүлэх
програм
•Вэб браузер
•Электрон мэйл
•Текст
боловсруулах
•Хүснэгт
боловсруулах
•ӨС-н менежер
•Хувийн
мэдээллийн
менежер г.м
• Санхүүгийн
• Хэрэглэгчтэй
харилцах систем
• Үйлдвэрлэлийн
нөөцийн төлөвлөлт
• Шинжлэх
ухаан, инженерийн
• Сургалтын г.м
• Үйлдлийн систем
• Сүлжээний
удирдлагын
програм
• ӨСУС
• Аппликешн
сервер
• Гүйцэтгэл болон
хамгаалалтын
хяналт
• Програмч-
лалын хэлний
хөрвүүлэгч
• Програмын
editor ба tool
• CASE пакетууд

4. Компьютерийн ПХ-ийн чиг хандлага
I үе I I үе III үе IY үе Y үе?
ПХ-ийн
чиг
хандлаг
а
Хэрэглэгчийн
бичсэн
програмууд
Машины хэл
Пакет
програмууд
Тэмдэгтэн
хэлүүд
Үйлдлийн
систем
Өндөр
түвшний
хэлүүд
ӨСУС
4-р үеийн
хэлүүд
Микрокомпь
ютерийн
пакетууд
ПХ-ийн чиг
хандлага
Чиг хандлага: Ашиглахад хялбар, олон зориулалтаар ашиглаж болохуйц, вэб
боломж бүхий аппликэшн пакетууд

5. ПХ-ийн төрлүүд
Тусгай зориулалтын ПХ-ууд
Нийлүүлэлтийн
гинжин холбооны
удирдлага
Үйлдвэрлэлийн
нөөцийн
удирдлага
Хэрэглэгчтэй
харилцах систем
Хүний нөөцийн
удирдлага
Санхүү болон
няг-бо бүртгэл
Бизнесийн
шийдвэрий
г дэмжих

6. Системийн ПХ
Үйлдлийн систем
Компьютерийн ТХ-ийг удирдах
Хэрэглэгчийн интерфейсээр хангах
ТХ-ийн үл хамаарлын зэрэглэлийг арилгах
Системийн санах ойг удирдах
Бодлого боловсруулалтыг удирдах
Сүлжээний боломжоор хангах
Системийн нөөцийн хандалтыг хянах
Файл удирдах

7. Үйлдлийн систем
Хэрэглэгчийн интерфейс
Командаар удирдагдах
Цэсээр удирдагдах
Хэрэглэгчийн график интерфейс

9. Системийн болон хэрэглээний ПХ-ийн
интерфейс
Компьютерийн
ТХ
Системийн ПХ
Хэрэглээний ПХ
Эцсийн хэрэглэгч
Эцсийн хэрэглэгч
Ерөнхий ба Тусгай зориулалтын
Системийн удирдлага ба
хөгжүүлэлт

10. Хэрэглээний ПХ
Үйлдвэрийн зориулалттай ПХ
Данс ба гүйлгээ Хүний нөөцийг удирдах
Мөнгөн урсгалын шижилгээ Үйлдвэрлэлийг удирдах
Хувьцаа, өрийн бичгийг удирдах Захиалга боловсруулах
Хөрөнгө оруулалтыг удирдах Төлбөр тооцоо
Хөрөнгө хуваарилалт, хяналт Түгээлтийг хянах
Ня-богийн ерөнхий дэвтэр Хадгаламж ба гүйлгээ
Өглөг авлагыг хянах Төлбөрийн карт зохицуулах
Цалин бодох Автомат харилцагч

11. Хэрэглээний ПХ
Үйлдвэрийн зориулалттай
11
Түүхий эд Орох
тээвэрлэ
лт
Агуулах,
хадгалал
т
Үйлдвэрлэл
Захиалагчта
й харилцах
Зах
зээл, борлуу
лалт
Гарах
тээвэрлэ
лт
Бүтээгдэхүүн
хадгалалт
Үйлдвэрлэлийн үйл ажиллагааг нэгтгэн боловсруулах ПХ-ийн жишээ

12. Доод түвшний хэл
1-р үеийн хэл
 Машины код. Энэ нь микропроцессорын шууд
ойлгож чадах цорын ганц хэл юм.
2-р үеийн хэл
 Микропроцессорын үндсэн хэл биш боловч уг
хэлээр програмчлахын тулд програм зохиогч нь
микропроцессорын үндсэн архитектурыг мэддэг
байх шаардлагатай.
 Жишээ нь. Регистрүүд болон зааврууд –
jmp, mov).

13. Доод түвшний хэл
Ассемблер хэл нь кодыг машины код руу
хөрвүүлэхэд ашиглагдана.
Шинж чанар
Өндөр хурд шаардана
Өндөр түвшний хэлүүдтэй харьцуулахад ПХ нь
доод түвшинд байна. Учир нь програмыг
дүрслэхдээ зөвхөн цагаан толгойн үсгүүдийг л
ашигладаг.
Програм зохиогч нь ТХ-ийн мэдлэгтэй байх
хэрэгтэй.
ТХ солигдоход програмыг дахин бичих хэрэгтэй
болно.

14. Дээд түвшний хэл
ПХ-ийг хөгжүүлэхэд ашиглагдана.
Шинж чанар
Ашиглахад хялбар
Ассемблер хэлтэй харьцуулахад ярианы
хэлтэй илүү ойролцоо
ТХ-аас хамааралгүй

15. Процедур хэл
Уг хэл дээр бичигдсэн програм нь
функцуудаас тогтоно.
Ихэнх дээд түвшний хэлүүд нь процедур
хэл байдаг. Жишээ: Fortran, COBOL, C

16. Процедур бус хэл
Ямар нэгэн алгоритм дүрслэлгүйгээр
програм зохиох боломжийг олгоно.
Програмд оролт, гаралт, боловсруулалт
хийх нөхцлийг оруулах замаар
програмчилна.
Шинж чанар:
Ямар ч алгоритм ашигладаггүй тул
програмчлах ур чадваргүй хүн ч энэ хэлийг
ашиглан програм зохион боломжтой.
Процедуруудыг боловсруулах урьдчилан
бэлтгэгдсэн функцуудтэй боловч програм
үүсгэхэд тийм ч тохиромжтой биш.

17. Процедур бус хэлний ангилал
Tabular form language
 Урьдчилан тодорхойлсон форматын дагуу
шаардлагатай боловсруулалтуудыг бичих ба уг
хэл нь шаардлагатай програмыг автоматаар
үүсгэж өгнө.
Functional language
 Функцуудыг нэгдлүүдээр програмыг үүсгэнэ.
Жишээ нь, LISP жагсаалт боловсруулах, APL
шинжлэх ухааны болон инженерийн
тооцооллуудыг гүйцэтгэнэ.

18. Процедур бус хэлний ангилал
Логик хэл
 Предикат логик дээр суурилсан логик
илэрхийллүүдийг ашиглан програмыг
үүсгэнэ.
 Жишээ нь, Prolo – хиймэл оюун ухаанд
ашиглагдана.
Объект хандлагат хэл
 Объектуудыг ашиглан програм үүсгэнэ.
Жишээ нь, Smalltalk, C++, Java. Сүлжээний
орчинд програмчлах боломжтой.

19. Програмчлалын хэл
4-р үеийн хэлүүд (4 GL)
Програмчлалын мэдлэг шаардагдахгүй.
Энэ програмчлалын хэл буюу
програмчлалын орчин нь тусгай
зориулалтаар ашиглагдахаар
загварчлагдсан бөгөөд бизнесийн үйл
ажиллагааг програмчлах зориулалтаар
хөгжүүлэгддэг.
Шинж чанар
ПХ-ийг хөгжүүлэх хугацаа болон үнэ
өртгийг багасна.
Зарим тохиолдолд хүссэн үр дүндээ хүрч
чаддаггүй.

20. Програмчлалын хэл
4-р үеийн хэлүүдийн төрлүүд
Тайлан үүсгэгч
 PostScript
 Oracle Reports
Форм үүсгэгч
 eDeveloper
 ColdFusion
Өгөгдлийн удирдлага
 SPSS
 SQL

21. Програмчлалын хэл
Скрипт хэл
Эцсийн хэрэглэгч програм хөгжүүлэх
зорилгоор ашиглана.
Tag хэлбэрээр бичигдэнэ.
Ажиллуулах бүрд команд командаараа
нэг бүрчлэн хөрвүүлэгдэнэ.
Жишээ, HTML (Hyper Text Markup
Language),

22. Тусгай зориулалтын програмчлалын хэл
Зарим салбарт хийгддэг боловсруулалтууд нь
хэт нүсэр, тооцоолол ихтэй байдаг ба эдгээр
тооцооллуудыг хийхэд хэдэн цаг, хэдэн өдөр
ч шаардлагатай болдог.
Иймээс тусгай зориулалтын програмчлалын
хэл нь энэ хүндрэлийг шийдвэрлэх зорилгоор
хөгжүүлэгдсэн байна.

23. Тусгай зориулалтын програмчлалын хэл
GPSS (Ерөнхий зориулалтын симуляцийн
систем)
Ихэвчлэн дискрет симуляцийн
боловсруулалтанд ашиглагдана.
FORMAC (Томъѐо боловсруулах хөрвүүлэгч)
Ихэвчлэн гидродинамик болон астрономийн
нүсэр, төвөгтэй томъѐог боловсруулахад
ашиглагдана. Мөн шинжлэх ухаан, техникийн
тооцооллуудад ашиглагдана.
COGO (COordinate GeOmetry)
Байгууламжийн бүтцийг загварчилж, шинжилгээ
хийхэд ашиглагдана.

24. Програмчлалын хэл
Програмчлалын технологи
 Объект хандлагат програмчлал
• object oriented programming
• өгөгдөл ба түүнийг боловсруулах процедур нь хамт нэг объект гэж
тооцогддог
 Визуаль програмчлал
• visual programming
• код бичдэггүй, програмын сангаас бэлэн объектүүдийг
сонгон хуулах замаар програмыг бүтээдэг
 ЭйчТМЛ/ИксМЛ
• HTML/XML-Hyper Text/ eXtensible Markup Language
• Вэб маягийн гипертехт / медиа баримтыг таг ашиглан
бүтээдэг
 Жава
• Java –аплет (applet) гэх жижиг програмуудыг сүлжээнээс
татаж тодорхой бодлогод ашигладаг
24

25. Програмчлалын хэл
Хэл Хэрэглээ
Кобол Үсэг-тоон өгөгдлийн файлыг боловсруулдаг, бизнес
хандлагат хэл
Си ПК-ийн ҮС, хэрэглээний ПХ-г бүтээх мэргэжлийн програмч
ашиглах зорилготой,, төрөл бүрийн ПК-т нийцдэг, ПК-ийн
нөөцийг үр ашигтай ашигладаг
С++ ПХ-ийг хөгжүүлэхэд ашигладаг, С хэлний объект хандлагат
хувилбар . Óäàìøèë, á¿ðäìýë, âèðòóàëü ôóíêö àøèãëàõ
áîëîìæòîé.
Визуаль бейсик Виндоузын орчинд ажиллах ПХ-ийг бүтээхэд ашигладаг
визуаль програмчлалын хэл
Фортран
(FORmula TRANslator)
Эрдэм шинжилгээ, инженерийн бодлогод зориулсан, тоон
өгөгдлийг боловсруулахад ашигладаг
Бейсик Програмчлах анхан шатны мэдлэгийг олгох зорилгоор
сургалтанд ашиглахаар бий болсон
Паскаль Компьютерийн ухаанаар суралцагчдад дуу авиа
боловсруулах дадлага олгоход ашигладаг
Ассемблер Системийн ПХ-г бүтээх зорилготой 2 дахь үеийн хэл
Жава ҮС-ээсхамаарахгүй ажилладаг, объект хандлагат
програмчлалын хэл
25

26. Програмчлалын хэл
Перл
UNIX-төрлийн үйлдлийн системүүд болон
Windows орчинд ашиглагдах хөрвүүлэгч хэл. .
Шинж чанар
WWW сервер дээр ажиллах CGI (Common
Gateway Interface) програмуудын стандарт хэл.

27. Програмчлалын хэл
SGML (Standard Generalized Markup
Language)
Баримт бичгийн логик болон семантик
бүтцийг энгийн tag-уудаар дүрсэлдэг.
Электрон бичиг баримтыг удирдах
зорилгоор хөгжүүлэгдсэн.
HTML
SGML хэлний өргөтгөсөн хувилбар.
Tag ашиглан зурган файл, холбоосуудыг
тодорхойлох боломжтой болсон.

28. Програмчлалын хэл
XML (eXtensible Markup Language)
HTML-тэй харьцуулахад хэрэглэгчид илүү
уян хатан боломжуудыг оруулж өгсөн.
Электрон худалдаанд өгөгдөл
солилцох, бичиг баримт хадгалах
боломжтой болсон.

29. Дүгнэлт
Үе Онцлог
1 дэх үе (1Ү) Командыг машины хэлээр (0/1-2-
ын код)
бичсэн, шууд биелдэг
2 дахь
үе(2Ү)
Ихэнх оператор нь товчлол
хэрэглэдэг(mov, jmp)
3 дахь
үе(3Ү)
Команд нь англи хэл рүү ойртсон,
ойлгоход хялбар
4 дэх үе (4Ү) Програмч биш эцсийн хэрэглэгчид
зориулсан, хялбар
29
Програмчлалын хэлний үе