ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ - ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2ο
Η ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΑΚΜΗΣ :
ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ
ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ
ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ
Δ ΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ
(843-1054)
· Η Βυζαντινή Αυτοκρατορία στη μέγιστη
ακμή της επί Μακεδονικής Δυναστείας.
· Συγκεντρωτισμός με την οικονομική
ανάπτυξη της Κωνσταντινούπολης,
· Κυριαρχία της αστικής αριστοκρατίας - Βαθμιαία αναδιοργάνωση του στρατού
· Ανάσχεση των αραβικών εισβολών
· Ανάκτηση νησιών Αιγαίου - κατάκτηση Συρίας και τη
Βουλγαρίας
· Βελτίωση της εσωτερικής οργάνωσης - Οικονομική
ανάπτυξη.
· Αριστοκρατικά γένη μεγάλων γαιοκτημόνων
Στη Δύση,
 Παγίωση φεουδαρχίας
 Εξαρτήσεις κοινωνικών τάξεων - Υποτέλεια
1) Προοίμιο της ακμής του Βυζαντινού
Κράτους
(843 - 867)
Βασιλεία Μιχαήλ Γ΄ (842-867)
 πρόοδος στους τομείς της παιδείας και της οικονομίας,
 σημαντικές στρατιωτικές επιτυχίες κατά των Αράβων στη Μ. Ασία
α. Ο εκχριστιανισμός των Σλάβων
Έχοντας εδραιώσει την κυριαρχία τους στη Μικρά Ασία, στράφηκαν προς το σλαβικό
κόσμο και επιδίωξαν τον εκχριστιανισμό του.
Εκχριστιανισμός των Ρώσων
Ύστερα από μια ανεπιτυχή επίθεση των Ρώσων κατά της Κωνσταντινούπολης (860),
πρώτα σπέρματα του Χριστιανισμού στο νεοσύστατο Ρωσικό Κράτος.
Εκχριστιανισμός των Μοραβών (863)
· Ύστερα από πρόσκληση του Ραστισλάβου, ηγεμόνα της Μοραβίας
Σελίδα 1 από 13 Ιστορία Β΄ Λυκείου: κεφ. 2 ο

· Επικεφαλής της πρεσβείας τοποθετήθηκαν ο Κωνσταντίνος-Κύριλλος, λόγιος και
γνώστης της σλαβονικής, δηλαδή της αρχαίας σλαβικής γλώσσας, και ο αδελφός του
Μεθόδιος από τη Θεσσαλονίκη.
Ο Κωνσταντίνος (μετέπειτα Κύριλλος)
 επινόησε το γλαγολιτικό αλφάβητο
 μετέφρασε την Αγία Γραφή στα
σλαβονικά
Οι Σλάβοι οφείλουν τις απαρχές της εθνικής
φιλολογίας τους στους δύο αυτούς ιεραποστόλους.
Η σημασία του εγχειρήματος ήταν η εξής :
· Οι σλαβικοί λαοί και οι Βούλγαροι έρχονται κοντά
στο Βυζαντινό πολιτισμό.
· Αποκτούν έναν εύχρηστο γραπτό κώδικα (κυριλλική
μεγαλογράμματη γραφή)
· Γράφονται τα πρώτα λόγια και λογοτεχνικά έργα σ’
αυτή τη γραφή.
· Ανεξαρτητοποιήθηκαν από την επιρροή της
παπικής εκκλησίας
Εκχριστιανισμός των Βουλγάρων
 Έδρασαν δυναμικά το πατριαρχείο σε συνεργασία με
την αυτοκρατορική εξουσία.
 Οι Βούλγαροι ζήτησαν από τον πάπα ιεραποστόλους,
το Βυζάντιο επενέβη, για να μην ενταχθεί η γειτονική
χώρα στη σφαίρα επιρροής της Δύσης.
 Στρατός και στόλος απέκλεισαν τα σύνορα και τα παράλια της Βουλγαρίας.
 Έτσι ο βούλγαρος ηγεμόνας Βόρης το 864 μ βαπτίστηκε στην Κων/πολη και έλαβε το
όνομα Μιχαήλ, με ανάδοχο τον αυτοκράτορα.
Γλαγολιτικό αλφάβητο : Είναι το αλφαβητικό σύστημα στο οποίο γράφτηκαν τα
αρχαιότερα έργα της σλαβικής γραμματείας και το οποίο στηρίχτηκε στην ελληνική γραφή.
Πιθανώς ονομάστηκε έτσι από το τέταρτο γράμμα του, το Γ, που έχει την ονομασία
«γλαγόλ».
β. Ο ανταγωνισμός των δύο Εκκλησιών και το Πρώτο Σχίσμα
1. Οργάνωση της Βουλγαρικής Εκκλησίας σύμφωνα με τις υποδείξεις του πατριάρχη
Φωτίου.
2. Ο Βόρης συνέτριψε την αντίσταση των βουλγάρων ευγενών (βογιάρων ), που
έμεναν πιστοί στην εθνική θρησκεία,
3. Γρήγορα απογοητεύθηκε, η διοίκηση της Εκκλησίας ανατέθηκε σε έλληνα επίσκοπο

4. Στράφηκε εκ νέου προς τη Ρώμη
5. Ο πατριάρχης Φώτιος με τη συμπαράσταση του αυτοκράτορα, απέκρουσε και τη νέα
επέμβαση της Ρώμης - Κατηγόρησε τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία για θέματα λατρείας
και εκκλησιαστικής τάξης, κυρίως όμως για το δόγμα ότι το Άγιο Πνεύμα εκπορεύεται
και από τον Υιό (filioque).
Βογιάροι : Τα μέλη της παλαιάς βουλγαρικής και ρωσικής
αριστοκρατίας, που αρχικά συγκροτούσαν τη συνοδεία
των ηγεμόνων.
ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ:
 Το δόγμα απορρίφθηκε από τη Σύνοδο του
867
 Ο πάπας Νικόλαος αναθεματίστηκε (Πρώτο
Σχίσμα)
 Το βουλγαρικό ζήτημα διευθετήθηκε με
απόφαση της Συνόδου της
Κωνσταντινούπολης το 870: η Βουλγαρία θα
υπαγόταν πλέον στη δικαιοδοσία του πατριαρχείου της Κωνσταντινούπολης.
Η Σύνοδος του 867 απέρριψε τη φράση και ο Πάπας Νικόλαος αναθεματίστηκε.
Η Σύνοδος του 870 αποφάσισε η επισκοπή της Βουλγαρίας να υπόκειται στο Πατριαρχείο
ΑΣΚΗΣΕΙΣ
1) Πώς επιτεύχθηκε ο εκχριστιανισμός των Σλαβικών λαών;
2) Ποιες διαφορές παρουσιάζουν οι τρόποι εκχριστιανισμού των Μοραβών, των
Βουλγάρων και των Ρώσων;
3) Λαμβάνοντας υπ’ όψιν το πρώτο παράθεμα της σελ. 32 του σχολικού βιβλίου και με
βάση τις ιστορικές σας γνώσεις να αναφερθείτε στον εκχριστιανισμό των Μοραβών.
4) Ποια υπήρξε η ανάμιξη της Ρωμαϊκής Εκκλησίας στο ζήτημα του εκχριστιανισμού
των Βουλγάρων και ποια ήταν η αντίδραση του Βυζαντινού Κράτους;
5) Να τεκμηριώσετε την άποψη ότι στο σχεδιασμό του εκχριστιανισμού των σλαβικών
λαών οι βυζαντινές αρχές επέδειξαν σύνεση και διορατικότητα.
3. Κοινωνία
α. Η ανώτερη αριστοκρατία
Από τον 8ο αι.

 Αλλαγή σύνθεσης της κυρίαρχης τάξης - αντικατάσταση παλαιών μεγαλογαιοκτημόνων
με μια παλατιανή αριστοκρατία, που μισθοδοτούνταν για τα αξιώματα που κατείχε
(αριστοκρατία αξιωμάτων).
 Οι οικογένειες των νέων γαιοκτημόνων (αριστοκρατία της γης) συνέρρεαν τώρα στην
Κωνσταντινούπολη, για να εξασφαλίσουν ένα
προσοδοφόρο αξίωμα.
Από τα τέλη του 10ου αι.
 Η κυρίαρχη τάξη ενοποιείται, επειδή συνδέονται
με επιγαμίες η αριστοκρατία της γης και η
αριστοκρατία των αξιωμάτων.
 Οι βασιλικοί μονοπωλούν τα κυριότερα
στρατιωτικά και πολιτικά αξιώματα, είναι ακόρεστοι για πλούτο, διότι γνωρίζουν ότι
κάποια στιγμή μπορεί να χάσουν την αυτοκρατορική εύνοια.
 Οι αγροτικές κοινότητες και ο δήμος υφίστανται την ασφυκτική πίεση των μεγάλων
γαιοκτημόνων, των δυνατών, περιέρχονται σταδιακά υπό την κηδεμονία και
προστασία τους.
β. Η μεσαία τάξη
10ος - 11ος αι.
Διαμορφώνεται μια εμποροβιοτεχνική τάξη, η οποία αποτέλεσε την πηγή της
αναμφισβήτητης ευημερίας του Βυζαντίου κατά την περίοδο αυτή.
Η τάξη αυτή,
 ακμάζει στο πρώτο μισό του 11ου αι.,
 αποτελείται από τολμηρούς μεγαλεμπόρους, που επιχειρουν μακρινά ταξίδια
 και να εμπορευτούν τα πολύτιμα προϊόντα της Ανατολής (καρυκεύματα, πολύτιμους
λίθους και υφάσματα) - τεράστια κέρδη.
Στη διάρκεια του 11ου αι.
 ενεργή συμμετοχή στην πολιτική ζωή της αυτοκρατορίας.
 απέκτησαν τη δυνατότητα να ενθρονίζει και να εκθρονίζει αυτοκράτορες,
 Προστασία : Παρεχόταν από τους δυνατούς στους αδύνατους γείτονές τους. Οι
αδύνατοι ήταν υποχρεωμένοι να πληρώνουν φόρο σε είδος, ή να εργάζονται στα
κτήματα των δυνατών.
γ. Η κοινωνία του χωριού και η πάλη κατά των δυνατών
Το βυζαντινό χωρίον (κοινότητα)
 ακμάζει από τον 6ο αι.,
 συγκροτείται από διάφορες κοινωνικές ομάδες.
 Ο ιερέας δεσπόζει με το αδιαμφισβήτητο ηθικό κύρος του.
Οι δυνατοί
 κατέχουν τη μεγαλύτερη οικονομική δύναμη,
 ζουν, συχνά, κάπως απόμερα από το χωριό.

Οι ελεύθεροι μικροϊδιοκτήτες
 αποτελούν τον κορμό του πληθυσμού, βοηθούμενοι συχνά από δούλους.
Τέλη του 8ου αι.,
 Αποφασιστική στροφή στην εξέλιξη της αγροτικής κοινότητας.
 Οι κοινωνικές διαφορές εντείνονται και ευνοούν τη διαμόρφωση μιας νέας
ριστοκρατίας.
 Οι μικροκαλλιεργητές, υπερφορτωμένοι από φόρους, παραχωρούν τους κλήρους
τους και γίνονται πάροικοι των δυνατών
 Ο φόρος των γεωργών που εγκατέλειπαν τη γη τους επιβάρυνε τους γείτονες, οι
οποίοι, αδυνατούσαν να πληρώσουν, τρέπονταν και αυτοί σε φυγή.
 Η αλληλεγγύη των μελών της κοινότητας στράφηκε τελικά εναντίον τους. (Βλ.
σχολ. β., σελ. 24, 3η κάκωση)
Χωρίον : Η αγροτική κοινότητα. Η ακμή της χρονολογείται στον 8ο και 9ο αιώνα. Η
επέκταση των δυνατών υπονόμευσε τα θεμέλιά της.
Πάροικος : Αγρότης εξαρτημένος από κάποιον ισχυρό γαιοκτήμονα
Τα μέτρα των Μακεδόνων
Το μεγαλύτερο πλήγμα για τους δυνατούς αποτέλεσε το αλληλέγγυον, νόμος που
υποχρέωνε τους εύπορους γείτονες να καταβάλλουν τους φόρους των φτωχών αγροτών
της κοινότητας.
ΑΣΚΗΣΕΙΣ
1. Ποιες αλλαγές σημειώθηκαν στη σύνθεση της αριστοκρατίας από τον 8ο μέχρι το
10ο αιώνα;
2. Πότε εμφανίζεται η βυζαντινή εμποροβιοτεχνική τάξη και ποια η εξέλιξή της;
3. Ποιοι λόγοι οδήγησαν στην ελάττωση των ελεύθερων αγροτών και
μικρογαιοκτημόνων και ποιες οι συνέπειές της; Να λάβετε υπ’ όψιν τα παραθέματα
των σελ. 36 και 37 του σχολικού βιβλίου.
4. Τι ήταν το αλληλέγγυον και ποια ήταν η σκοπιμότητα της θεσμοθέτησής του; Να
ληφθεί υπ’ όψιν και το παράθεμα της σελ. 39 του σχολικού βιβλίου.
5.
Η διεθνής ακτινοβολία του Βυζαντίου

α. Η βυζαντινή διπλωματία
· Τα διακρατικά ζητήματα ρυθμιζόταν με ευκαιριακή αποστολή πρέσβεων. Δεν υπήρχε
μόνιμο σώμα πρεσβειών, όπως σήμερα.
· Οι πρεσβευτές ήταν πρόσωπα σεβαστά και απαραβίαστα, σύμφωνα με το εθιμικό
δίκαιο του Μεοαίωνα, όπως και σήμερα.
· Το Βυζάντιο χρησιμοποιούσε συχνά τις υπηρεσίες μιας πολύ επιδέξιας διπλωματίας,
για να στηρίξει την ασφάλειά του και τη διεθνή δύναμή του.
Εκτός από αποστολές πρέσβεων, χρησιμοποιούσε:
 χορηγίες (σε χρήμα ή δώρα) στους ξένους ηγεμόνες,
 σύναψη συμμαχιών (που βασίζονταν συχνά σε επιγαμίες)
 εμπορικές συνθήκες
 εκχριστιανισμό άλλων λαών
· Ο αυτοκράτορας χάραζε όριζε το πλαίσιο
της εξωτερικής πολιτικής.
· Ο Λογοθέτης του Δρόμου, ήταν
υπεύθυνος για την υποδοχή ξένων
ρεσβευτών,
τον ορισμό των μελών των βυζαντινών
πρεσβειών κ.ά.
β. Οι σχέσεις με τους Άραβες
 Την εποχή αυτή η σφοδρότητα των αραβοβυζαντινών συγκρούσεων φθάνει στο
αποκορύφωμά της.
 Σημαντική απώλεια για το Βυζάντιο υπήρξε η άλωση της Θεσσαλονίκης (904), οδήγησε
τη βυζαντινή κυβέρνηση στη λήψη μέτρων για την ενίσχυση του βυζαντινού στόλου.
Στα μέσα του 10ου αι.,
 Έδρασε ο Ιωάννης Κουρκούας, ένας από τους μεγαλύτερους στρατηγούς του
Μεσαίωνα.
 Αποκορύφωμα των επιτυχιών η άλωση της συριακής Έδεσσας (944), η ανάκτηση του
ιερού μανδηλίου, όπου, κατά την παράδοση, ήταν αποτυπωμένη η μορφή του
Χριστού.
 Οι επιτυχίες του Κουρκούα προετοίμασαν την
ανάκτηση των μεγαλονήσων Κρήτης (961) και
Κύπρου (965) - περιορισμός της πειρατικής
δραστηριότητας.
Στρατηγοί-αυτοκράτορες

 Οι μεγάλοι στρατιωτικοί αυτοκράτορες Νικηφόρος Φωκάς και Ιωάννης Τζιμισκής
επεξέτειναν και πάλι τα σύνορα του Κράτους ως τη Συρία και την Παλαιστίνη.
 προσάρτησαν στο Βυζάντιο την Κιλικία και την Συρία, όπου υπήρχαν ισχυρές βάσεις
του αραβικού στόλου.
ΟΜΩΣ Οι σχέσεις με τους Άραβες δεν ήταν πάντα εχθρικές. Συχνά υπογράφονταν
συνθήκες ειρήνης που επέτρεπαν την ανταλλαγή των αιχμαλώτων και την ανάπτυξη των
πολιτιστικών επαφών και των εμπορικών ανταλλαγών.
γ. Οι σχέσεις με τους Βουλγάρους
γ1. Οι Βούλγαροι υπό τον Συμεών
Επί Συμεών, διαδόχου του Βόρη,
 Μεταφέρθηκε η πρωτεύουσα στην Πρεσλάβα, από την Πλίσκα, λίκνο της αρχαίας
αριστοκρατίας.
 Ενθαρρύνθηκε η μετάφραση έργων της βυζαντινής λογοτεχνίας.
 Η παλαιοσλαβική εκκλησιαστική λογοτεχνία γνώρισε την πρώτη ακμή της.
 Εγκαινίασε μια περίοδο έντασης στις βυζαντινοβουλγαρικές σχέσεις.
 Απέβλεπε στη δημιουργία μιας βουλγαροβυζαντινής αυτοκρατορίας με
αυτοκράτορα τον ίδιο, γι’ αυτό αντικατέστησε τον αρχαίο τίτλο χάνος των
βουλγάρων ηγεμόνων με τον βυζαντινό τίτλο βασιλεύς.
Το 913,
 Δεν καταφέρνει να πορθήσει την Πόλη
 Διαπραγματεύσεις με τον πατριάρχη Νικόλαο
Μυστικό, που ασκούσε τότε καθήκοντα αντιβασιλέως.
 Ο πατριάρχης ενίσχυσε το ηθικό κύρος του Συμεών.
 Αυτοαναγορεύεται αργότερα Βασιλεύς των
Βουλγάρων και Ρωμαίων. Οι Βυζαντινοί όμως δεν του
αναγνώρισαν ποτέ τον τίτλο του βασιλέως.
Το 924
 εμφανίσθηκε ξανά μπροστά στα τείχη της
Κωνσταντινούπολης.
 δεν ήταν σε θέση να καταλάβει τη βυζαντινή
πρωτεύουσα, από στρατιωτική άποψη, επειδή :
 δεν διέθετε στόλο,
 οι διαρκείς αγώνες με τους Σέρβους και τους Κροάτες είχαν εξασθενίσει τις
δυνάμεις του.
Ο διάδοχός του Πέτρος
 συνήψε ειρήνη με το Βυζάντιο,
 νυμφεύθηκε την εγγονή του αυτοκράτορα Ρωμανού Λακαπηνού έλαβε τον τίτλο
βασιλεύς της Βουλγαρίας.

γ2. Η ίδρυση του νέου βουλγαρικού κράτους από τον Σαμουήλ
Το 976
 ο νέος ηγεμόνας των Βουλγάρων Σαμουήλ μεταφέρει την πρωτεύουσα στη
βορειοδυτική Μακεδονία (Πρέσπα-Αχρίδα).
 επεκτείνει τις βουλγαρικές κτήσεις μέχρι το Δούναβη και την κεντρική Ελλάδα.
 Αρχικά ο αυτοκράτορας Βασίλειος Β΄, περιορίστηκε σε διπλωματικά μέτρα, επειδή
αντιμετώπιζε εσωτερικά προβλήματα.
 Αργότερα, οι Βυζαντινοί ανέπτυξαν έντονη στρατιωτική δράση κατά των Βουλγάρων
997: πρώτη επιτυχία στην περιοχή του Σπερχειού με τον στρατηγό Νικηφόρο Ουρανό.
1014: μάχη του Κλειδιού, κοντά στο Στρυμόνα, νίκη των Βυζαντινών καθοριστική: η
Βουλγαρία, το 1018, υποτάσσεται και προσαρτάται στο Βυζάντιο.
δ. Οι σχέσεις με τους Ρώσους
 Το Βυζάντιο απειλήθηκε πολλές φορές από τους Ρώσους,
παράλληλα όμως ανέπτυξε εμπορικές σχέσεις που
ρυθμίστηκαν με ειδικές συνθήκες με το κράτος του Κιέβου.
 Ρώσοι έμποροι και πρεσβευτές, ταξιδεύοντας με τα μονόξυλά
τους στον ποταμό Δνείπερο και τον Εύξεινο, επισκέπτονταν το
Βυζάντιο, για να ανταλλάξουν τα προϊόντα τους (γούνες,
σκλάβους κ.λπ.) με τα περιζήτητα βυζαντινά μεταξωτά.
Ο δεύτερος εκχριστιανισμός των Ρώσων
957: τέθηκαν οι βάσεις του δεύτερου και οριστικού
εκχριστιανισμού των Ρώσων, με την επίσκεψη της Όλγας,
ηγεμονίδας του Κιέβου, στην Κωνσταντινούπολη.
Τέλη του 10ου αι.:
 Ο Βασίλειος Β΄ υποσχέθηκε να δώσει την αδελφή του Άννα ως σύζυγο στο ρώσο
ηγεμόνα Βλαδίμηρο, αν ο ίδιος και το έθνος του ασπάζονταν το χριστιανισμό.
 Ο γάμος του ρώσου ηγεμόνα με την πορφυρογέννητη πριγκίπισσα ήταν το μέσο, για
να αποκτήσει η Ρωσία διεθνές κύρος.
 Με τις βυζαντινές ιεραποστολές εισήχθησαν στη Ρωσία στοιχεία κοινωνικής και
πολιτικής οργάνωσης, θεσμοί, η βυζαντινή τέχνη.
 Ο βυζαντινός πολιτισμός αποτέλεσε τη βάση του ρωσικού πολιτισμού και της
ρωσικής πνευματικής παράδοσης.
ε. Η βυζαντινή πολιτική στην Ιταλία
· Ο Νικηφόρος Φωκάς ακολούθησε με ευλάβεια την πολιτική των προκατόχων του
στην Ιταλία, με σκοπό :
 να προστατεύσει τις εκεί βυζαντινές επαρχίες από τους Άραβες
 να ενισχύσει τη βυζαντινή επιρροή στη Ρώμη και στα ημιαυτόνομα
κρατίδια της κεντρικής Ιταλίας.

· Μετά τη στέψη του Όθωνος Α΄ ως αυτοκράτορα των Ρωμαίων (962) και την ίδρυση
της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας του Γερμανικού Έθνους, ανταγωνισμός με το
Βυζάντιο.
· Ο Νικηφόρος Φωκάς
 αρνήθηκε να αναγνωρίσει τον αυτοκρατορικό τίτλο του Όθωνος
 απαίτησε την αποχώρησή του από τα βυζαντινά εδάφη
· Η πρεσβεία του επισκόπου Κρεμόνας Λιουτπράνδου (968) ήταν η σπουδαιότερη από
όσες ανταλλάχθηκαν όμως οι διαπραγματεύσεις κατέληξαν σε ναυάγιο
Επί Ιωάννη Τζιμισκή,
· οι σχέσεις, των δύο αυτοκρατοριών βελτιώθηκαν, ιδίως από τότε που ο Όθων Β΄,
διάδοχος του Όθωνα Α΄, έλαβε ως σύζυγο την Θεοφανώ, ανεψιά του βυζ.
αυτοκράτορα.
· Η Θεοφανώ έφερε στην αυλή των Οθωνιδών τις συνήθειες και τις παραδόσεις του
βυζαντινού πολιτισμού.
· Το 1071, όμως, οι ιταλικές κτήσεις χάθηκαν οριστικά για το Βυζάντιο, όταν τις
κατέκτησαν οι Νορμανδοί.
Πορφύρα : Αίθουσα του βυζαντινού ανακτόρου, ντυμένη στα πορφυρά που προοριζόταν
για τους αυτοκρατορικούς τοκετούς.
Πορφυρογέννητοι : Γόνοι της αυτοκρατορικής οικογένειας, που γεννήθηκαν στη διάρκεια
της βασιλείας του πατέρα τους.
στ. Το σχίσμα μεταξύ των δύο Εκκλησιών
Το Σχίσμα του 1054
 προκάλεσε έντονη αντιβυζαντινή διάθεση στην Ιταλία
 παρεμπόδισε τη συνεργασία Ρώμης και Κωνσταντινούπολης
 έμμεσα διευκόλυνε την κατάκτηση των εδαφών στην Ιταλία από τους Νορμανδούς
Παράγοντες που οδήγησαν στο Σχίσμα
 Η έριδα ξεκίνησε από διαφωνίες αναφερόμενες σε θεολογικά και δογματικά ζητήματα,
όπως ήταν:
 η νηστεία του Σαββάτου,
 η αγαμία του κλήρου,
 η χρήση των αζύμων στη θεία Λειτουργία
 και, κυρίως, το δόγμα της Ρωμαϊκής
Εκκλησίας περί εκπόρευσης του Αγίου
Πνεύματος και από τον Υιό.
 Κύρια αιτία υπήρξε: η διεκδίκηση της
πρωτοκαθεδρίας στο χριστιανικό κόσμο, εκ
μέρους της Ρώμης, την οποία δεν μπορούσε να
αποδεχθεί η Κωνσταντινούπολη.

 Μεγάλες ευθύνες πρέπει να αποδοθούν στον πατριάρχη Μιχαήλ Κηρουλάριο
και στον καρδινάλιο Ουμβέρτο, εκπρόσωπο της Ρώμης στις διαπραγματεύσεις της
Κωνσταντινούπολης. Οι δύο ιεράρχες εξώθησαν τα πράγματα στα άκρα. Αμοιβαίοι
αφορισμοί.
 Αποτίμηση του Σχίσματος
 Οι σύγχρονοι δεν έδωσαν ιδιαίτερη προσοχή στο γεγονός.
 Η σημασία του Σχίσματος έγινε αντιληπτή αργότερα, τις παραμονές της Άλωσης
της Κωνσταντινούπολης από τους Τούρκους.
ζ. Οι σχέσεις με τις ιταλικές ναυτικές πόλεις.
Στη διάρκεια του 10ου αι.,
 οι ιταλικές ναυτικές πόλεις, ιδιαίτερα η Βενετία, αναπτύχθηκαν οικονομικά
και οι σχέσεις τους με το Βυζάντιο έγιναν στενότερες.
Ο Βασίλειος Β΄,
 για να ανταμείψει τους Βενετούς που μετέφεραν με τα πλοία τους τα βυζαντινά
στρατεύματα στο θέμα της Λογγοβαρδίας (Ιταλία), συνήψε μαζί τους μια ευνοϊκή
εμπορική συνθήκη. Εγκαινιάσθηκε έτσι μια πολιτική παραχώρησης προνομίων στα
ιταλικά κράτη.
Αυτή η πολιτική, μακροπρόθεσμα, απέβη μοιραία για τα συμφέροντα της αυτοκρατορίας.
ΑΣΚΗΣΕΙΣ
1) Να εντοπίσετε τις διαφορές και τις ομοιότητες της σύγχρονης διπλωματίας με αυτήν
που ασκήθηκε κατά τη βυζαντινή περίοδο.
2) Ποια ήταν τα μέσα άσκησης της βυζαντινής διπλωματίας; Να λάβετε υπ’ όψιν και το
παράθεμα της σελ. 41 του σχολικού βιβλίου.
3) Ποιες υπήρξαν οι σχέσεις του Βυζαντινού κράτους με τους Άραβες κατά την περίοδο
843 – 1054; Να αναφερθείτε στις εμπορικές και πολιτιστικές σχέσεις των δύο λαών,
αφού λάβετε υπ’ όψιν το πρώτο παράθεμα της σελ. 42 του
4) σχολικού βιβλίου.
5) Ποιες ήταν οι φιλοδοξίες του ηγεμόνα των Βουλγάρων Συμεών, σε ποια βάση
στηρίζονταν και ποια τα αίτια της τελικής αποτυχίας των σχεδίων του;
6) Να λάβετε υπ’ όψιν και το δεύτερο παράθεμα της σελ. 42 του σχολικού βιβλίου.
7) Ποιες υπήρξαν οι σχέσεις του Βυζαντινού κράτους με το Βουλγαρικό κατά την
περίοδο της βασιλείας του Βασιλείου Β΄;
8) Ποιες σχέσεις ανέπτυξαν οι Βυζαντινοί με τους Ρώσους κατά την περίοδο 843-1054;
Να λάβετε υπ’ όψιν και το παράθεμα της σελ. 43 του σχολικού βιβλίου, καθώς και
τη σχετική μικρογραφία.

9) Ποια υπήρξαν τα αίτια της κρίσης των σχέσεων μεταξύ Γερμανικής και Βυζαντινής
Αυτοκρατορίας επί Νικηφόρου Φωκά και πώς αυτή η κρίση ξεπεράστηκε; Να λάβετε
υπ’ όψιν και το παράθεμα της σελ. 44 του σχολικού βιβλίου.
10) Ποια ήταν η βυζαντινή πολιτική σχετικά με τις βυζαντινές κτήσεις στην Ιταλία
κατά την περίοδο της δυναστείας των Μακεδόνων και ποια υπήρξε τελικά η τύχη
των κτήσεων αυτών;
11) Ποιες ήταν οι αφορμές και ποια τα βαθύτερα αίτια του Σχίσματος μεταξύ των
εκκλησιών της Ρώμης και της Κωνσταντινούπολης; Να λάβετε υπ’ όψιν και το
παράθεμα της σελ. 46 του σχολικού βιβλίου.
12) Ποιες σχέσεις αναπτύχθηκαν μεταξύ Βυζαντινού κράτους και ιταλικών
ναυτικών πόλεων κατά τη διάρκεια του 10ου αι. και ποιες οι συνέπειές τους.
13) Λαμβάνοντας υπ’ όψιν συνολικά την πολιτική των Μακεδόνων αυτοκρατόρων
να δικαιολογήσετε το χαρακτηρισμό «ευτυχείς μονόφθαλμοι» που τους έχει
αποδοθεί.
7.
Οικονομία και κοινωνία στη Δυτική Ευρώπη
Το σύστημα της φεουδαρχίας
α. Χαρακτηριστικά και εξέλιξη
· Η κοινωνία του Φραγκικού Κράτους ήταν μια κοινωνία κυρίως αγροτική.
· Την εποχή των Μεροβιγγείων κυριαρχούσαν στην Ευρώπη συνθήκες ανασφάλειας.
ΣΥΝΕΠΕΙΑ:
 Οι αδύναμοι αναζητούσαν την προστασία των ισχυρών.
 Οι διάφορες κοινωνικές ομάδες συνδέθηκαν μεταξύ τους με δεσμούς εξάρτησης.
 Οι ιεραρχικά ανώτεροι άρχοντες παραχωρούσαν εκτάσεις γης σε άλλους
ευνοούμενους υποτελείς (βασάλους), με αντάλλαγμα
πίστη, υποτέλεια και υπηρεσίες. Η γη που
παραχωρούνταν ονομαζόταν φέουδο
Από τη λέξη αυτή αποκλήθηκε φεουδαρχική ολόκληρη η
ευρωπαϊκή μεσαιωνική κοινωνία και φεουδάρχες οι άρχοντες
της.
· Η επίσημη αναγνώριση ενός άρχοντα ως υποτελούς ενός
άλλου ισχυρότερου άρχοντα γινόταν με τη λεγόμενη
τελετή της περιβολής.
· Η παραμέληση των υποχρεώσεων εκ μέρους των
υποτελών συνεπαγόταν την αφαίρεση του φέουδου.
Κοινωνική διαστρωμάτωση
1. Ο βασιλιάς ήταν στην κορυφή της κοινωνικής πυραμίδας.

2. Οι άμεσοι υποτελείς του (κομήτες, βαρώνοι, μαρκήσιοι κ.ά), που ήταν συγχρόνως και
φεουδάρχες, αποτελούσαν την αριστοκρατία.
3. Κατώτεροι υποτελείς, οι οποίοι έπαιρναν επίσης γαίες ως αντάλλαγμα για τις
υπηρεσίες τους.
4. Οι εκκλησιαστικοί άρχοντες μπορούσαν να είναι και κάτοχοι φέουδων.
5. Τη βάση της κοινωνικής πυραμίδας συγκροτούσαν οι ελεύθεροι γεωργοί, που ήταν
μικροϊδιοκτήτες, οι δουλοπάροικοι που αποτελούσαν την πλειονότητα των αγροτών
(ήταν δεμένοι με τη γη, πλήρωναν φόρο στο φεουδάρχη της περιοχής και δεν
μπορούσαν να νυμφευθούν χωρίς την άδεια του) και οι δούλοι, τέλος, που
χαρακτηρίζονταν από νομική άποψη ως κινητά αντικείμενα.
Οι ομάδες αυτές:
 ζούσαν, γενικά, σε άθλιες συνθήκες,
 πλήρωναν φόρους και δικαιώματα στο
φεουδάρχη,
 εκτελούσαν αγγαρείες,
 τρέφονταν και ενδύονταν ανεπαρκώς.
β. Η επικράτηση του συστήματος της
φεουδαρχίας
Το σύστημα της φεουδαρχίας αναπτύχθηκε
στη διάρκεια του 8ου αιώνα, μετά την κατάρρευση της δυναστείας των
Μεροβιγγείων.
Οι μεταρρυθμίσεις του Καρλομάγνου αποτέλεσαν σταθμό στη διαμόρφωση του
συστήματος. Ο στρατός γίνεται φεουδαρχικός, παλαιότερα τον αποτελούσαν
ελεύθεροι αγρότες υπό την ηγεσία του αυτοκράτορα.
Τη δυνατότητα αυτή αποκτούν οι φεουδάρχες χάρη στην οικονομική και πολιτική
δύναμη που τους εξασφαλίζει το φέουδο σε τοπικό επίπεδο.
Ανάλογα αποτελέσματα είχε η διοικητική μεταρρύθμιση του Καρόλου, διότι στους
βασιλικούς αξιωματούχους παραχωρούνταν γαίες.
Οι τρεις αυτές λειτουργίες της φεουδαρχίας (στρατιωτική, οικονομικοκοινωνική και
πολιτική) αναπτύχθηκαν πλήρως στο κράτος του Καρόλου και στα κράτη που το
διαδέχθηκαν.
Έτσι, το φεουδαρχικό σύστημα γενικεύθηκε κατά τους δύο επόμενους αιώνες (10ο
και 11ο), οπότε η διάλυση των κρατών των Καρολιδών και οι εχθρικές επιδρομές
δημιούργησαν κλίμα ανασφάλειας και ενίσχυσαν την ανάγκη προστασίας των
κατοίκων.
ΑΣΚΗΣΕΙΣ

1) Ποια ήταν τα κυριότερα χαρακτηριστικά της φεουδαρχίας;
2) Ποια υπήρξαν τα κύρια στάδια της φεουδαρχίας;
3) Ποια ήταν η κοινωνική διαστρωμάτωση της φεουδαρχικής Ευρώπης;

ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ - ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2

More Related Content

What's hot

Similar to ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ - ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2

More from Georgia Sofi

Recently uploaded

ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ - ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2