ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΑΠΟ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ ΩΣ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΣΤΑΥΡΟΦΟΡΟΥΣ (1054-1204)

1. 5. Οικονομικές μεταβολές στη Δυτική Ευρώπη
Μπαθάιεο Κώζηαο
history-logotexnia.blogspot.com
 Δκπνξηθόο δξόκνο ηεο κεζαηωληθήο
Φιωξεληίαο. Αλαπαξάζηαζε.

2. α. Ο πληθυσμός και η γεωργία

3. ΢πγθεθξηκέλα:
1. Ο πιεζπζκόο απμάλεηαη
2. θαη νη θαιιηεξγνύκελεο εθηάζεηο επεθηείλνληαη κε εθρεξζώζεηο θαη απνμεξάλζεηο.
3. ΢πγρξόλσο δσληαλεύνπλ ην εκπόξην θαη ε βηνηερλία
4. θαη ηδξύνληαη λέεο πόιεηο.
5. Σν ρξήκα ρξεζηκνπνηείηαη θαη πάιη ζηηο ζπλαιιαγέο.
https://www.euratlas.net/history/europe/1100/index.html
΢ηα κέζα ηνπ 11νπαη.
παξνπζηάδνληαη νη
πξώηεο ελδείμεηο κηαο
αξρόκελεο αθκήο
 ζηε Γπηηθή
Δπξώπε
 θαη ηε Βόξεηα
Ιηαιία.

4. Οπζηαζηηθά πξαγκαηνπνηείηαη κηα γεωξγηθή επαλάζηαζε,
1. ε νπνία εθθξάδεηαη
κε ηελ αύμεζε ησλ θαιιηεξγνύκελωλ εθηάζεωλ
θαη ηεο ζπγθνκηδήο
2. θαη κε ηερλνινγηθέο θαηλνηνκίεο,
 όπσο είλαη ην ηξνρνθόξν άξνηξν
 θαη ε ηεηξάηξνρε άκαμα.
3. Η έιιεηςε ιηπάζκαηνο επηβάιιεη ηελ ηξηδωληθή θαιιηέξγεηα.
Σν ρσξάθη ρσξίδεηαη ζε ηξεηο δώλεο πνπ θαιιηεξγνύληαη εθ πεξηηξνπήο.
 ε 1ε θαιιηεξγείηαη ην θζηλόπσξν κε θξηζάξη θαη βξώκε
 ε 2ε ηελ άλνημε κε θξηζάξη όζπξηα θαη ιαραληθά
 ε 3ε κέλεη αθαιιηέξγεηε – αγξαλάπαπζε.
Δπηηπγράλεηαη έηζη
 θαιύηεξε αμηνπνίεζε ησλ δπλαηνηήησλ ηνπ αγξνύ
 θαη ν πιεζπζκόο εμαζθαιίδεη πεξηζζόηεξε θαη θαιύηεξεο πνηόηεηαο ηξνθή.
4. Οη κεηαβνιέο ζπλέβαιαλ
 ζηελ πξαγκαηνπνίεζε ηνπ αγξνηηθνύ επνηθηζκνύ
 θαη ζην ζρεκαηηζκό αζηηθώλ θνηλνηήηωλ.

5.  Πεγή:CarloM.Cipolla,The
FontanaEconomicHistoryofEurope,t.
3,FontanaCollins,1973,ζ.25-71
 Μπνξείηε λα εμεγήζεηε ηη ήηαλ
ε ηξηδωληθή θαιιηέξγεηα θαη πνην
ήηαλ ην όθεινο από ηελ εθαξκνγή ηεο;

6. b. Οι Πόλεις

7. Καηά ηελ πεξίνδν απηή
 ηδξύνληαη πνιιέο λέεο πόιεηο
 θαη επεθηείλνληαη νη παιαηνί νηθηζηηθνί ππξήλεο,
 ελώ αλεγείξνληαη θξνύξηα.
Ο έληνλνο
ξπζκόο
αλάπηπμεο ηωλ
πόιεωλ 
επεξεάδεη κε ηε
ζεηξά ηνπ ηελ
ύπαηζξν.
Ο ΚΑΣΑΜΔΡΙ΢ΜΟ΢ ΣΗ΢ ΔΡΓΑ΢ΙΑ΢:
 ζπληζηά βάζε ηεο δσήο ζηελ πόιε
 επηβάιιεηαη από ηελ πξόνδν ηεο ηερλνινγίαο.
Ωο θύξηεο πεγέο ελέξγεηαο θαζηεξώλνληαη:
Ο λεξόκπινο, ηνπ νπνίνπ ε ρξήζε επεθηείλεηαη ζηε Γύζε.
 ΢ηα ηέιε ηνπ 12νπ αηώλα πξνζηίζεηαη ν αλεκόκπινο.
Οη πόιεηο – αηκνκεραλέο πξνόδνπ
1. γίλνληαη θέληξα εληαηηθήο νηθνδόκεζεο θαη ζπλαιιαγώλ, θηλεηήξηεο δπλάκεηο ηεο
παξαγσγήο.
2. Παξάγνπλ θαη ζέηνπλ ζε θπθινθνξία εκπνξεύκαηα,
3. δηαδίδνπλ ηερληθέο θαη λέεο ηδέεο.
4. Αλαιακβάλνπλ ηνλ θνηλσληθννηθνλνκηθό θαη πλεπκαηηθό ξόιν πνπ δηαδξακάηηδαλ νη
κνλέο ζηνλ Πξώηκν Μεζαίσλα.

8.  Τν Παιάηζν Βέθην (παιηό παιάηη)
ζηε Φιωξεληία (Ιηαιία). Σην θηίξην
απηό είρε ηελ έδξα ηνπ ην ζπκβνύιην
ηωλ αζηώλ πνπ
θπβεξλνύζε ηελ πόιε. Χηίζηεθε
κεηαμύ 1299 θαη 1330.

9. γ. Το εμπόριο

10. • Απηή ηελ επνρή ζεκεηώλεηαη πξόνδνο ηνπ εκπνξίνπ, αθνύ ην αγξνηηθό
πιεόλαζκα δηαηίζεηαη ζηηο πόιεηο.
ΑΙΣΙΟ
• Οη εκπνξηθέο δξαζηεξηόηεηεο εκθαλίδνληαη
 ζηα κέζα ηνπ 11νπ αηώλα
 θαη αλαπηύζζνληαη ηδηαίηεξα ζηε δηάξθεηα ηνπ 12νπ αηώλα.
ΧΡΟΝΟ΢
• Πξόθεηηαη γηα έλα εκπόξην κε επξεία αθηίλα δξάζεο. Αλαπηύζζεηαη θαηά
κήθνο ησλ νδηθώλ αμόλωλ
 πνπ ζπλδένπλ ηα έζραηα ζεκεία ηεο Χξηζηηαλνζύλεο,
 ελώ άιινη δξόκνη θαηεπζύλνληαη πξνο ηα κεγάια κνπζνπικαληθά θαη
βπδαληηλά θέληξα ηεο Μεζνγείνπ.
ΧΩΡΟ΢

11. Μεγάια εκπνξηθά
θέληξα είλαη
1. ζην Νόηννη
ηηαιηθέο λαπηηθέο
πόιεηο,
2. ελώ ζην Βνξξά
αθκάδνπλ ε Μπξπδ
θαη ε Βξέκε.
ΔΜΠΟΡΙΚΑ ΚΔΝΣΡΑ
Πξσηαγσληζηνύλ
εβξαίνη θαη
ρξηζηηαλνί έκπνξνη
από ηε Βελεηία θαη ηελ
Πξάγα,
νη νπνίνη δηαθηλνύλ
θπξίσο δνύινπο,
πξνϊόληα πνιπηειείαο
θαη θαηαλαιωηηθά
αγαζά (γνύλεο,
κπαραξηθά, ρξσκαηηζηά
πθάζκαηα ηεο Φιάλδξαο,
αιάηη, μύιν, ζίδεξνο,
ζηηάξη θ.ά.).
ΠΡΩΣΑΓΩΝΙ΢ΣΔ΢
Γηα ηε κεηαθνξά ησλ
εκπνξεπκάησλ ζηελ
μεξά ρξεζηκνπνηνύληαη
 κεγάιεο ηεηξάηξνρεο
άκαμεο
 ή θαξαβάληα εκηόλωλ.
΢ηε ζάιαζζα ην
εκπόξην δηεμάγεηαη
κε γαιέξεο
 θαη θόγθεο (ηύπνο
πινίσλ ηνπ Βνξξά)·
αο ζεκεησζεί όηη πεξί ην
1200 θαζηεξώλεηαη ε
 ρξήζε ηεο ππμίδαο
θαη ηνπ πξπκλαίνπ
πεδαιίνπ.
ΜΔΣΑΦΟΡΑ

12.  Τερλνινγηθέο θαηλνηνκίεο ζην
Μεζαίωλα. Απεηθνλίζεηο πξπκλαίνπ
πεδαιίνπ θαη αλεκόκπινπ ζε
ζθξαγίζκαηα πόιεωλ ηεο Κεληξηθήο
Δπξώπεο (13νο αη.)
 Δκπνξηθόο δξόκνο κεζαηωληθήο πόιεο.
Μηθξνγξαθία ζε ρεηξόγξαθν ηνπ 15νπ αη.
 Τν ιηκάλη ηεο Μπξπδ.
Παξίζη Δζληθή Βηβιηνζήθε.

13. Ο ζεζκόο ηωλ εκπνξνπαλεγύξεωλ:
 Από ηα ηέιε ηνπ 12νπ αηώλα αξρίδεη λα δηαδίδεηαη ηδηαίηεξα ζηε Φιάλδξα
θαη ζηε γαιιηθή Κακπαλία.
Οη εκπνξνπαλεγύξεηο
1. Πξνηθηζκέλεο κε πξνλόκηα,
2. απνηεινύλ ζηελ νπζία κηα δηαξθή αγνξά,
 όπνπ δελ πξνζθέξνληαη κόλν εκπνξεύκαηα,
 αιιά γίλνληαη θαη αληαιιαγέο λνκηζκάησλ από εηδηθεπκέλνπο
αξγπξακνηβνύο-ηξαπεδίηεο
 θαη ρνξεγνύληαη πηζηώζεηο
 θπξίσο από εβξαίνπο επηρεηξεκαηίεο
 θαη από ηηο πινύζηεο κνλέο.
Δίλαη νη πξώηεο εθδειώζεηο ηνπ
ρξεκαηνπηζηωηηθνύ ζπζηήκαηνο.

15. Οη λαπηηθέο εηαηξείεο
• ΢ην κεζνγεηαθό θόζκν, θαη
ηδηαίηεξα ζηε Βελεηία θαη ζηε
Γέλνπα,
• γεληθεύεηαη από ην 12ν αηώλα
• ε πξαθηηθή ηεο ζπγθξόηεζεο
λαπηηθώλ εηαηξεηώλ,
 πνπ επελδύνπλ ζην ζαιάζζην
εκπόξην,
 απνθνκίδνληαο ηεξάζηηα
θέξδε.
Σσμβόλαιο ίδρσζης νασηικής εηαιρείας
Μάξηπξεο: ΢ηκόλε Μπνπθνύηζην, Οηδέξην,
Πειόδν, Ρηκπάιλην ληη ΢άνπξν θαη
Σδελνάξηλν Σόζθα. Ο ΢ηακπίιε θαη ν
Αξζάιλην Σδεξαπόλ ζπγθξόηεζαλ εηαηξεία,
ζηελ νπνία, όπσο εμεγνύλ, ν ΢ηακπίιε
ζπλεηζέθεξε πνζό 88 ιηξώλ θαη ν Αξζάιλην
πνζό 44 ιηξώλ. Ο Αξζάιλην παίξλεη ην
πνζό απηό καδί ηνπ γηα λα ην επελδύζεη
ζηελ Σύληδα ή όπνπ αιινύ πιεύζεη ην πινίν
ηνπ Μπαιληηηδόλε Γθξάζζν θαη ηνπ
Σδηξάξδν, πνπ ν ίδηνο ρξεζηκνπνηεί.
Δπηζηξέθνληαο παξαδίδεη ηα θέξδε ζηνλ
΢ηακπίιε ή ζηνλ αληηπξόζσπό ηνπ γηα ηε
δηαλνκή. Μεηά ηελ αθαίξεζε ηνπ θεθαιαίνπ
κνηξάδνπλ ηα θέξδε εμ εκηζείαο. Σν
ζπκβόιαην θιείζζεθε ζηνλ Οίθν ηνπ
Κεθαιαίνπ ζηηο 29 ΢επηεκβξίνπ 1163.
Πέξαλ απηώλ ν ΢ηακπίιε εμνπζηνδνηεί ηνλ
Αξζάιλην λα ζηείιεη ρξήκαηα κε πινίν ηεο
επηινγήο ηνπ ζηε Γέλνπα.
J. Le Goff, Das Hochmittelalter, Fischer
Weltgeschichte11, Φξαγθθνύξηε 1965, 50
 Μειεηήζηε κε πξνζνρή ην παξάζεκα πνπ
πεξηιακβάλεη ζπκβόιαην Ίδξπζεο λαπηηθήο
εηαηξείαο. Πώο πξνβιεπόηαλ λα γίλεη ε δηαλνκή
ηωλ θεξδώλ ηεο ηδξπόκελεο λαπηηθήο εηαηξείαο;

16. ΔΡΩΣΗ΢ΔΙ΢
1. Πνηα ζηνηρεία πηζηνπνηνύλ όηη θαηά ηνλ 11ν αηώλα πξαγκαηνπνηήζεθε ζηε Γπηηθή
Δπξώπε κηα γεωξγηθή επαλάζηαζε;
2.Πνηνη ιόγνη νδήγεζαλ ζηελ ίδξπζε λέωλ πόιεωλ θαηά ηνλ 11ν αηώλα ζηε Γπηηθή Δπξώπε
θαη πνην ξόιν δηαδξακάηηζαλ απηέο;
3. Πνηα ζηνηρεία πηζηνπνηνύλ ηελ πξόνδν ηνπ εκπνξίνπ θαηά ηνλ 11ν θαη 12ν αη. ζηε
Γπηηθή Δπξώπε;
4. Να εμεγήζεηε πώο ε πξόνδνο ηεο ηερλνινγίαο επεξέαζε : α) ηε γεωξγία, β) ηε δεκηνπξγία
πόιεωλ θαη γ) ην εκπόξην.
5. Πνηα ζηνηρεία πηζηνπνηνύλ όηη ε αθκή ηεο Γπηηθήο Δπξώπεο από ηνλ 11ν αηώλα
νθείιεηαη θαηά θύξην ιόγν ζηελ αλάπηπμε ηεο ηερλνινγίαο;
6. Με βάζε ηηο ηζηνξηθέο ζαο γλώζεηο θαη ην παξάζεκα ηεο ζει. 63 ηνπ ζρνιηθνύ βηβιίνπ λα
αλαθεξζείηε ζηηο λαπηηθέο εηαηξείεο πνπ ζπγθξνηήζεθαλ κεηά ην 12ν αη.
7. Να απνδώζεηε ζπλνπηηθά ην πεξηερόκελν ηωλ όξωλ : γεωξγηθή επαλάζηαζε, ηξηδωληθή
θαιιηέξγεηα, ζεζκόο εκπνξνπαλεγύξεωλ, λαπηηθέο εηαηξείεο.
8. Η παξνηκηώδεο έθθξαζε "ν πέκπηνο ηξνρόο ηεο ακάμεο" (απηόο πνπ δελ ηνλ
ππνινγίδνπλ θαζόινπ, ν 'αλύπαξθηνο'), ε νπνία εκθαλίζηεθε ηνλ 11ν- 12ν αη., ζε πνηα
ηερλνινγηθή θαηλνηνκία ηεο επνρήο παξαπέκπεη; Σπδεηήζηε ηε ζρέζε γιώζζαο-νηθνλνκίαο-
ηερλνινγίαο.