Θέματα Νεοελληνικής Ιστορίας, Γ' Γενικού Λυκείου, Ομάδα Προσανατολισμού Ανθρωπιστικών Σπουδών, Αθήνα: ΙΤΥΕ 2021, 17-20.

1. Β. Η ελληνική οικονομία
κατά τον 19ο αι.
1. Το εμπόριο

2. Μετά τη μελέτη της παρούσας υποενότητας αναμένεται να:
 αναφέρετε τους λόγους για τους οποίους η εσωτερική εμπορική κίνηση
κυμαινόταν σε χαμηλά επίπεδα.
 εντοπίσετε τις εξελίξεις που σημειώθηκαν στο εμπόριο στο τέλος του
19ου αι.
 περιγράψετε την κατάσταση του εξωτερικού εμπορίου μέχρι τον 19ο αι.
 εξηγήσετε τη σημασία του εξωτερικού εμπορίου για την Ελλάδα.
 αναφέρετε τις συνθήκες και τους λόγους ανάπτυξης του εξωτερικού
εμπορίου και τα αποτελέσματα που είχε η ανάπτυξη αυτή.
 απαριθμήσετε τα εξαγόμενα γεωργικά προϊόντα και το αντίστοιχο
ποσοστό που αντιπροσώπευαν στις εξαγωγές.
 απαριθμήσετε τα προϊόντα πρώτων υλών που εξάγονταν για
βιομηχανική επεξεργασία.
 αναφέρετε τα προϊόντα που εισάγονταν.
 ονοματίσετε τις χώρες με τις οποίες η Ελλάδα είχε εμπορικές σχέσεις.
 περιγράψετε την ελληνική εμπορική δραστηριότητα στο εξωτερικό.

3. 19ος αιώνας: Η εσωτερική εμπορική κίνηση κυμαινόταν
σε πολύ χαμηλά επίπεδα
Λόγοι
• Τα μικρά οικονομικά μεγέθη της χώρας.
• Ο μικρός πληθυσμός
• Η περιορισμένη αγοραστική δύναμη.
• Η απουσία παραγωγικών μονάδων μεγάλου μεγέθους.
Για τους ίδιους λόγους
το εμπόριο της χώρας
συνδέθηκε με το
εξωτερικό

4. Τελευταίες δεκαετίες 19ου αι.
Άξια λόγου εμπορική κίνηση
στις μεγαλύτερες πόλεις
σε μεγάλο ποσοστό τροφοδοτήθηκε από
εισαγωγές καταναλωτικών προϊόντων

5. Εξωτερικό εμπόριο
(Όταν εξετάζουμε το εμπόριο της Ελλάδας μέχρι το 1913, εννοούμε βασικά το
εξωτερικό εμπόριο)
• Το εμπόριο της χώρας συνδέθηκε με το εξωτερικό,
από τα πρώτα χρόνια της ανεξαρτησίας.
• Ήταν μόνιμα παθητικό για τη χώρα: η Ελλάδα
αγόραζε από το εξωτερικό πολύ περισσότερο από
όσα πωλούσε εκεί.
• Το βασικό πρόβλημα ήταν το ισοζύγιο πληρωμών:
η σχέση ανάμεσα στην αξία των εισαγωγών και
των εξαγωγών.

6. Η σημασία του εξωτερικού εμπορίου:
ήταν μεγάλη
Επειδή
α. συνέβαλλε στην αντιμετώπιση του επισιτιστικού
προβλήματος και
β. αποτελούσε την πλέον αξιόπιστη πηγή εσόδων
για τα δημόσια ταμεία →Τα έσοδα των τελωνείων
ήταν σημαντικό ποσό των δημοσίων εσόδων

7. Ανάπτυξη εξωτερικού εμπορίου
ακολουθούσε
Ρυθμούς ανάλογους
με τη γενικότερη
βελτίωση των εθνικών
οικονομικών μεγεθών.
Ρυθμούς ανάλογους
της ανάπτυξης της
διεθνούς εμπορικής
κίνησης.

8. Αποτέλεσμα της ανάπτυξης
Εντυπωσιακή αύξηση της αξίας των συναλλαγών
Έτος Αξία Εισαγωγών - Εξαγωγών
1851 36.000.000 χρυσές δραχμές
1901 235.000.000 χρυσές δραχμές
1911 315.000.000 χρυσές δραχμές
Το ίδιο διάστημα η Ελλάδα διευρύνθηκε με την προσάρτηση των Ιονίων
νήσων και της Θεσσαλίας κι ο πληθυσμός της αυξήθηκε κατά 2,5 φορές.

9. Εξαγωγές
γεωργικών προϊόντων
• Αρχικά τα γεωργικά
προϊόντα αντιπροσώπευαν
τα 2/3 (σε αξία) του συνόλου
των εξαγωγών.
• Στη δεκαετία 1900-1910 τα
γεωργικά προϊόντα
αντιπροσώπευαν τα ¾ των
συνολικών εξαγωγών.
Αύξηση ποσοστού εξαγωγών
Πάτρα. Εξαγωγή σταφίδας

10. Εξαγόμενα γεωργικά προϊόντα
Σταφίδα
(πλησίαζε σε αξία το ½ των
συνολικών εξαγωγών)
Ελαιόλαδο
Κρασί
(μετά το 1900)

11. Η Πάτρα υπήρξε το κύριο λιμάνι εξαγωγής της
σταφίδας το 19ο αι. (Φωτο Συλλογή ΕΛΙΑ)

12. Το λιμάνι του Αιγίου στα τέλη του 19ου αι. Δεύτερο
εξαγωγικό κέντρο κορινθιακής σταφίδας της χώρας.

13. Εξαγωγές πρώτων υλών
για βιομηχανική επεξεργασία
• Φυτικά προϊόντα: Μικρές ποσότητες
 Βαμβάκι (την εποχή του αμερικανικού εμφυλίου πολέμου)
 Καπνός (ασήμαντο ποσοστό, 2-3% στις εξαγωγές, αλλά σταθερά
ανερχόμενο)
• Κατεργασμένα δέρματα: Σημαντική εμπορική κίνηση μέχρι το 1880
(στη συνέχεια σχεδόν εξαφανίστηκε).
• Μεταλλευτικά προϊόντα
 Πλησίαζαν το 1/5 της συνολικής αξίας των εξαγωγών από το
τέλος του 19ου αι.
 Μόλυβδος, μαγγανιούχα μεταλλεύματα, σμύριδα και θηραϊκή γη.
• Βιομηχανικά προϊόντα: Ασήμαντες εξαγωγές

14. Φυτικά προϊόντα
Καπνός (φυτό)
Ξήρανση καπνού
Βαμβάκι

15. Κατεργασμένα δέρματα
Επεξεργασία δέρματος
Κατεργασμένα δέρματα

16. Μεταλλευτικά προϊόντα
Μόλυβδος
Σμύριδα
Μαγγάνιο
Θηραϊκή γη

17. Εισαγωγές
προϊόντων [Ι]
• Αντιπροσώπευαν σταθερά το
1/3 (σε αξία) του συνόλου
• Τα δημητριακά (σιτάρι)
βρίσκονταν στην πρώτη θέση
των εισαγωγών (η εγχώρια
παραγωγή δεν κάλυπτε τις
επισιτιστικές ανάγκες του
πληθυσμού).
Σιτάρι
Αγροτικά προϊόντα

18. Εισαγωγές
προϊόντων [ΙΙ]
• Κυριαρχούσαν τα υφάσματα και
τα νήματα.
• Μεγάλωναν τα ποσοστά
 των ορυκτών
 της ξυλείας
 των χημικών προϊόντων
 των μηχανημάτων Το λιμάνι του Πειραιά τον 19ο αι.
(Λιμάνι εισαγωγών)
Βιομηχανικά προϊόντα

19. Εμπορικές σχέσεις Ελλάδας
με εξωτερικό
Βιομηχανικά κράτη
Δυτικής Ευρώπης
• Αγγλία (απορροφούσε
το σύνολο των
εξαγωγών σταφίδας και
σημαντικό ποσοστό
μεταλλευμάτων)
• Γαλλία
• Βέλγιο
Οθωμανική
Αυτοκρατορία
• Υπαρκτές εμπορικές
σχέσεις.
• Δεν βρισκόταν στην
πρώτη θέση από
πλευράς όγκου και
αξίας.

20. Ελληνική εμπορική δραστηριότητα
στο εξωτερικό
Η ελληνική εμπορική δραστηριότητα δεν περιοριζόταν
μέσα στα σύνορα του ελληνικού κράτους
Ισχυροί εμπορικοί οίκοι
επεκτείνουν δραστηριότητες σε:
• Νότια Ρωσία
• Χώρες από τις οποίες διέρχεται ο Δούναβης
• Κωνσταντινούπολη, Σμύρνη κι άλλα λιμάνια Οθωμανικής
Αυτοκρατορίας
• Αλεξάνδρεια

21. https://www.geografikoi.gr
Χώρες που διέρχεται ο Δούναβης

22. Άποψη Κωνσταντινούπολης τον 19ο αιώνα

23. Μαύρη Θάλασσα

24. Αλεξάνδρεια

25. Εξέλιξη εμπορικής δραστηριότητας
Αναπτυσσόταν ανταγωνιστικά ως προς τις
δραστηριότητες:
• Των εγχώριων εμπόρων
• Των εμπορικών οίκων των ισχυρών βιομηχανικών
κρατών της Δύσης

26. Τέλος
Επιμέλεια: Νασιώτη Ελένη (ΠΕ02), Σεπ 2023
Θέματα Νεοελληνικής Ιστορίας, Γ’ Γενικού Λυκείου, Ομάδας
Προσανατολισμού Ανθρωπιστικών Σπουδών, Αθήνα: ΙΤΥΕ
2021, 17-20