გაკვეთილი IV

4,932 views

Published on

Published in: Education
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
4,932
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
83
Actions
Shares
0
Downloads
23
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

გაკვეთილი IV

  1. 1. გაკვეთილი N4 საშინაო დავალების შემოწმება8. Ar(N) = 14 ; Ar(F) = 19; Ar(Na) = 23; Ar(Fe) = 56; Ar(Sn) = 119; Ar(Au) = 197;9. Mr(P2O5) = 2 . 31 + 5 . 16 = 62 + 80 = 142 Mr(SO3) = 80 Mr(KMnO4) = 1581. M(HNO3) = 63 გ/მოლიM(H2S) = 34 გ/მოლიM(CO2) = 44 გ/მოლიM(CH4) = 16 გ/მოლი2. ა) m(Fe) = n(Fe) M(Fe) = 20 56 = 1120 გბ) M(C12H22O11) = 12 . 12 + 22. 1 + 11 . 16 = 342 გ/მოლი m(C12H22O11) = 0,3 . 342 = 102,6 გგ) M(Na2CO3) = 106 გ/მოლიm(Na2CO3) =5 . 106 = 530 გ3. ა) M(NaCl) = 58,5 გ/მოლი (NaCl) = = = 0,427 მოლი ბ) M(H2) =2 გ/მოლი (H2) = = 5 მოლი გ) M(NaOH) = 40 გ/მოლი (NaOH) = = 2,5 მოლი I ტესტი 1. რომელი ელემენტი აღინიშნება S სიმბოლოთი? 1. ფოსფორი 2. სილიციუმი 3. გოგირდი 4. კალიუმი 2. რომელი ელემენტი აღინიშნება Cl სიმბოლოთი? 1. ნახშირბადი 2. ქლორი 3. ქრომი 4. აზოტი 3. ნაერთებში ყოველთვის ერთვალენტიანი არიან: 1. Na, K, Ca 2. H, Na, K 3. H, K, Ca 4. Na, K, Zn 4. ნაერთებში ყოველთვის ორვალენტიანი არიან: 1. Al, K, O 2. Ca, O, K 3. Na, O, K 4. Ca, Mg, O 5. ჰაშ-ორი-ეს-ო-ოთხი. ასე იკითხება 1. H2SiO3 2. H2SO4 3. H3PO4 4. H2O 6. Ca-ის ჟანგბადნაერთის ფორმულაა: 1. CaO 2. Ca2O 3. Ca2O3 4. Ca2O5
  2. 2. 7. მასის ატომური ერთეული არის ნახშირბადატომის: 1. მასის ტოლი 2. მასის 1/2 3. მასის 1/12 4. არცერთი პასუხი არ აირს სწორი. 8. ელემენტის ფარდობითი ატომური მასა გვიჩვენებს რამდენჯერ მეტია მოცემული ელემენტის ერთი ატომის მასა: 1. ერთ მასის ატომურ ერთეულზე 2. ჟანგბადის ერთი ატომის მასაზე 3. ნახშირბადის ერთი ატომის მასაზე 4. მასის ატომური ერთეულის 1/12-ზე 9. ფარდობითი ატომური მასის ერთეულის განზომილებაა: 1. მგ 2. ნანოგრამი 3. გრამი 4. განზომილება არ აქვს 10. ფარდობითი მოლეკულური მასა გვიჩვენებს რამდენჯერ მეტია მოცემული ნივთიერების მოლეკულური მასა: 1. წყალბადის მოლეკულაზე 2. ნახშირბადის მოლეკულაზე 3. ერთი მასის ატომურ ერთეულზე 4. ერთი მასის მოლეკულურ ერთეულზე ნარევები და სუფთა ნივთიერებები სუფთა ნივთიერებები მხოლოდ ერთი სახის მოლეკულებისგან შედგებიან.ნარევების შემადგენლობაში კი ორი და მეტი სახის მოლეკულა შედის. სუფთაწყალი მხოლოდ H2O მოლეკულებისგან შედგება. ბუნებაში გავრცელებულიწყალი სუფთა ნივთიერებებს არ მიეკუთვნება, რადგან ოკეანის წყალი წყლისმოლეკულების გარდა საკმაოდ დიდი რაოდენობით შეიცავს მარილებს დაკიდევ მრავალ სხვა ნივთიერებას. მდინარეების და წყაროს წყალში ეს მარილებინაკლებია, მაგრამ მაინც საკმაო რაოდენობითაა. ყველაზე სუფთა წვიმის წყალია, მაგრამ მასშიც არის გახსნილი სხვადასხვა აირი (ჟანგბადი და სხვა). ასერომ, ბუნებაში აბსოლუტურად სუფთა წყალი არ გვხვდება. შეგვიძლიავთქვათ, რომ ბუნებაში სუფთა ნივთიერებები პრაქტიკულად არ გვხვდება.მაგრამ თუ მინა რევების რაოდენობა მცირეა და ისინი ვერ ცვლიან ძირითადინივთიერების თვისებებს, მაშინ ამბობენ, რომ ნივთიერება ქიმიურად სუფთაა.
  3. 3. ნარევები კი სხვადასხვა ნივთიერებათა ერთობლიობაა. ნარევია მაგალითადჰაერი, რომელიც ძირითადად აზოტის (N2), ჟანგბადის (O2) და მცირე რაო დენობით სხვა აირების ნარევია. ნარევში შემავალ ნითიერებებს თავისი თვისებებიშენარჩუნებული აქვთ. შედგენილობის მუდმივობის კანონი . მასური წილი ქიმიის ერთერთი ძირითადი კანონია შედგენილობის მუდმივობის კანონი.ეს კანონი ფრანგმა მეცნიერმა მარსელ პრუსტმა ჩამოაყალიბა. ყოველ სუფთა ნივთიერებას , მიუხედავად მისი მიღებისხერხებისა , მუდმივი შედგენილობა აქვს . როგორი გზითაც არ უნდა მივიღოთ წყალი (მივიღებთ ქიმიური რეაქციისგზით, თუ ბუნებრივ წყალს გავასუფთავებთ) ის მხოლოდ წყალბადისა დაჟანგბადის ატომებისგან შედგება (თვისებითი შედგენილობა). ამასთან სუფთაწყალში ყოველ ორ ატომ წყალბადზე ერთი ატომი ჟანგბადი მოდის (რაოდე ნობითი შედგენილობა). ასევეა სხვა ნივთიერებებისთვისაც. ნივთიერების რაოდე ნო ბითი შედგენილობის დასახასიათებლად იყენებენმასურ წილს. მასური წილი გვიჩვენებს ნივთიერების მთელი მასის რა ნაწილი მოდის მისშემადგენელ ამა თუ იმ ელემენტზე. მასური წილის აღსანიშნავად იყენებენ სიმბოლოს . მაგ: გამოვთვალოთ გოგირდისა და ჟანგბადის მასური წილები ნაერთში,რომლის ფორმულაა SO3. M (SO3) = 32 + 3 .16 = 80 გ/მოლი როგორც ვხედავთ. 80 გ (1მოლი) SO3 შეიცავს 1 მოლ გოგირდს, ანუ 32 გ-ს. აქედან გოგირდის მასური წილი (S) = = 0,4 ანალოგიურად, 80 გ (1მოლი) SO3 შეიცავს 3 მოლ ჟანგბადს, ანუ 3.16 = 48 გ-ს. აქედან ჟანგბადის მასური წილი (O) = = 0,6 მასური წილები შეიძლება გამოვსახოთ პროცენტულად (( %). მაშინ ნ (S) = 0,4 . 100% = 40% = (O) = 0,6 . 100% = 60% ცხადია, რომ შემადგენელი ელემენტების მასური წილების ჯამი 1-ის ან100%-ის ტოლია. ზოგადად, თუ ვიცით ნივთიერების ფორმულა მისი შემადგენელი ელე მენტების მასური წილი შეგვიძლია გამოვთვალოთ შემდეგი გზით: მაგ: თუ ნივთიერების ფორმულაა AxByCzA (A) = ; ( (B) = ; ( (C) = ნივთიერებები შეიძლება იყოს მარტივი და რთული. მარტივი ნივთიერებაერთი ელემენტის ატომებისგან შედგება, რთული კი ორი და მეტი ელემენტის
  4. 4. ატომებისგან. ცხადია, რომ სუფთა მარტივ ნივთიერებაში შესაბამისიელემენტის მასური წილი არის 1 (ან 100%). ხოლო სუფთა რთულნივთიერებაში ყველა ელემენტის მასური წილების ჯამი 1 (ან 100%-ია). ნივთიერებების ფორმულების შედგენა მასური წილის მიხედვით ქიმიური ანალიზის შედეგად შესაძლებელია ნივთიერების შემადგენელიელემენტების მასური წილების დადგენა. ელემენტთაA მასური წილების საშუალებით კი შეიძლება ამ ნივთიერების ქიმიური ფორმულის გამოთვლა. მაგ: ნივთიერების შემადგენლობაა: (H) = 11,11% და (O) = 88,89%.დაადგინეთ ფორმულა. ცხადია, რომ 100გრ ნივთიერება შეიცავს 11,11გ წყალბადს და 88,89გჟანგბადს. ანუ m(H) = 11,11გ და m(O) = 88,89გ M(H) = 1 გ/მოლი და M(O) = 16 გ/მოლი m ფორმულიდან n = ––– Mდავადგინოთ საძიებელ ნივთიერებაში წყალბადის და ჟანგბადის მოლებისთანაფარდობა: 11,11 n (H) = ––––– = 11,11მოლი 1 88,89 n (O) = –––––– = 5,56 მოლი 16 ცხადია, რომ როგორიც არის წყალბადისა და ჟანგბადის მოლებისთანაფარდობა, ისეთივე იქნება მოლეკულაში მათი ატომების თანაფარდობაც.მთელი რიცხვების მისაღებად მიღებული რიცხვები გავყოთ უმცირესზე: 11,11 5,56 n(H) : n(O) = 11,11 : 5,56 = ––––– : ––––– = 1,99 : 1 n 2 : 1 5,56 5,56 ე.ი. მივიღეთ, რომ 2 მოლ წყალბადზე მოდის ერთი მოლი ჟანგბადი. ანუორ ატომ წყალბადზე მოდის ერთი ატომი ჟანგბადი. ამიტომ საძიებელინივთიერების ფორმულაა H2O. განვიხილოთ კიდევ ერთი მაგალითი: ნივთიერების შემადგენელი ელემენტების მასური წილებია ა (H) = 1,59%; ( (N) = 22,22%; ( (O) = 76,19% ანუ ყოველი 100გ ამ ნივთიერების შემადგენლობაში შედის m(H) =1,59 გწყალბადი, m(N) = 22,22 გ აზოტი და m(O) = 76,19 გ ჟანგბადი. საძიებელინივთიერების ფორმულაა: HxNyOz . გამოვთვალოთ რამდენი მოლია თითოეულიელემენტი 1,59 22,22 76,19 n(H) = –––– = 1,59 მოლი n(N) = ––––– = 1,587 მოლი n(O) = ––––– = 4,76 მოლი
  5. 5. 1 14 16 ამ მონაცემების მიხედვით დავადგინოთ ამ ელემენტების მოლურითანაფარდობები: x : y : z = n(H) : n (N) : n (O) = :: = 1,59 : 1,587 : 4,76 მთელ რიცხვებზე გადასვლისათვის საჭიროა მიღებული სიდი დეებიგავყოთ მათ შორის უმცირესზე. 1,587 1,59 ამიტომ ყველა სიდიდე გავყოთ1,59-ზე. x : y : z = n(H) : n (N) : n (O) = 1 : 1 : 3 მივიღეთ, რომ 1 მოლი საძიებელი ნივთიერება შეიცავს 1 მოლ წყალბადს, 1მოლ აზოტს და 3 მოლ ჟანგბადს. შესაბამისად, ამ ნივთიერების 1 მოლეკულაშიგვაქვს 1 ატომი წყალბადი, 1 ატომი აზოტი და 3 ატომი ჟანგბადი. ამგვარად, მივიღეთ ფორმულა HNO3. განვიხილოთ კიდევ ერთი მსგავსი მაგალითი.: მოც: (Mn) = 49,6% (O) = 50,4% –––––––––––––––––––––––– უ.გ. ფორმულა? M (Mn) = 55 გ/მოლი M (O)= 16 გ/მოლი წინა ამოცანის მსგავსად 100გ ნივთიერებაში იქნება: m (Mn) = 49,6 გ; m (O) = 50,4 გ; საძიებელი ნივთიერების ფორმულაა: MnxOy x : y = n ( Mn) : n (O) = : = 0,9018 : 3,15 ორივე რიცხვი გავყოთ უმცირეს მათგანზე: x : y= n ( Mn) : n (O) = 1 : 3,5 ე.ი. მივიღეთ, რომ Mn-ის და O-ის მოლური თანაფარდობა შეადგენს 1 :3,5 რადგან შეუძლებელია მოლეკულაში ატომთა წილადი რაოდენობისარსებობა, ამიტომ, მსგავს შემთხვევებში, მიღებული სიდიდეები უმარტივესიმამრავლის მეშვეობით მთელ რიცხვებზე უნდა დავიყვანოთ.. ასე, რომ 1 . 2 = 2 3,5 . 2 = 7 შესაბამისად მივიღებთ ფორმულას Mn2O7. საშინაო დავალება
  6. 6. 1. რა არის სუფთა ნივთიერება?2. რას ეწოდება ნარევი?3. ჩამოაყალიბეთ ნივთიერების შედგენილობის მუდმივობის კანონი.4. რა არის მასური წილი?5. გამოთვალეთ შემადგენელი ელემენტების მასური წილები შემდეგ ნივთიერებებში: NaCl CuSO4 CaCO3 H2SO4 C4H10 NaOH6. შეადგინეთ ნივთიერების ფორმულა, თუ ა) (Pb) = 86,6% (O) 13,4% ბ) (Sn) = 77,7% (O) = 21,0% (H) = 1,3% გ) (Na) = 43,4% (C) = 11,32% (O) = 45,28%

×