Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

Minería e fontes de enerxía en España e Galicia

493 views

Published on

Fontes de enerxía e minería en España e Galicia

Published in: Education
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

Minería e fontes de enerxía en España e Galicia

  1. 1. O SECTOR SECUNDARIO A MINERÍA E AS FONTES DE ENERXÍA
  2. 2. Sector secundario: definición Actividades que o compoñen ► As actividades económicas que transforman as materias primas en produtos elaborados ou en semielaborados forman parte do sector secundario. A actividade máis importante deste sector é a industria e é o tipo de actividade que máis encaixa coa definición anterior. ► A minería, aínda que é unha actividade extractiva e non transformadora, forma tamén parte deste sector aos que se suman a produción enerxética e a construción. ► En resume as actividades económicas que comprende o sector secundario son a industria, minería, fontes de enerxía e construción.
  3. 3. S.1º S. 2º S. 3º Ano PIB 1900 68,0% 15,0% 17,0% 1930 48,0% 31,0% 21,0% 1940 51,0% 24,0% 25,0% 1950 50,0% 25,0% 25,0% 1950 23,45% 1960 41,7% 31,8% 26,5% 1960 30,90% 1970 29,0% 37,3% 33,6% 1970 30,89% 1980 19,5% 37,1% 43,4% 1980 30,21% 1989 12,3% 30,4% 57,3% 1990 26,25% 1996 8,1% 30,0% 61,9% 2016 4,4% 19,8% 76,1% 2015 23,10%
  4. 4. As materias primas. As materias primas de orixe mineral ► Chamamos materias primas a aqueles recursos extraídos da natureza que nos serven para transformar en produtos elaborados ou semielaborados. Éstas clasifícanse segundo a súa orixe como orgánicas (de orixe vexetal ou animal) ou mineral. ► Xa se falou na unidade dedicada ao sector primario sobre as materias de orixe orgánica. Neste apartado falarase daquelas materias primas de orixe mineral (ver cadro).
  5. 5. MATERIAS PRIMAS MINERAIS ou INORGÁNICAS METÁLICOS FÉRRICOS Ferro Cromo Manganeso Niquel Pirita Volframio… NON FÉRRICOS Cobre Chumbo Aluminio (Bauxita) Mercurio Ouro… NON METÁLICOS ou INDUSTRIAIS Fosfatos Sales Potasas… PRODUTOS DE CANTEIRA Cuarzo Caolín Arxila Areas… ROCHAS ORNAMENTAIS Granito Lousa Mármore Basalto Calcárea… ENERXÉTICOS Carbón Petróleo Gas natural Uranio… ORIXE VEXETAL Algodón Liño…
  6. 6. A MINERÍA Instituto Xeolóxico Mineiro MTI.Blog MINAS DE RIO TINTO
  7. 7. Minerais: metálicos e non metálicos ► A primeira división que se fai sobre os minerais é se estes son metálicos ou non. ► Os primeiros son necesarios para elaborar metais, atópanse en pequenas cantidades na natureza polo que é necesario facer minas subterráneas ou a ceo aberto para chegar a eles. Dentro destes os dividiremos en férricos (se existe unha porcentaxe importante deste metal) e non férricos (se non hai presenza deste). ► O segundos teñen unha finalidade distinta á obtención de metais. Denomínanse tamén como minerais industriais posto que se utilizan principalmente na industria química, produtos de canteira e rochas ornamentais para a construción... Dentro destes destacan as rochas industriais (áridos, aglomerados, rochas de construción, vidro e produtos cerámicos) que se extraen, xeralmente, en canteiras ou minas a ceo aberto. Por último hai que destacar os produtos enerxéticos (carbón, petróleo, gas natural, uranio...)
  8. 8. Materias primas minerais estratéxicas ►Aquelas materias primas que pola súa importancia son vitais para a existencia económica ou política dos Estados e inflúen poderosamente nas decisións políticas. ►Xeralmente están relacionadas con sector enerxético: petróleo, gas, uranio, carbón... ►Na actualidade considéranse tamén estratéxicas as materias primas asociadas ás industrias de novas tecnoloxías: coltan, cobalto, aluminio, xermanio, grafito, cromo, níquel, titanio, cobre...
  9. 9. Evolución da explotación dos recursos mineiros en España. A situación actual ► España tivo unha forte actividade mineira. Na antigüidade fenicios, gregos, cartaxineses e romanos explotaron estes recursos. Minerais como o cobre, estaño, ouro ou mercurio son un exemplo. No século V, coa caída do imperio romano, a actividade mineira decaeu e continuará así ata mediados do século XIX ligada ao arranque e consolidación da Revolución Industrial en Europa. ► A partir de 1868, coa aprobación da Lei de Minas, a explotación do subsolo, que era un ben patrimonio do Estado, foi vendido fundamentalmente a importantes compañías mineiras de capital inglés, francés ou belga (como por exemplo as minas de Riotinto en Huelva). Isto provocou que a maioría do mineral fora exportado aos países europeos máis industrializados e non se contribuíse a industrialización de España durante a Revolución Industrial. ► Actualmente a actividade mineira decaeu en termos xerais e especialmente na minería metálica (aínda que houbo nos últimos anos unha lixeira recuperación). Si caeron os produtos de canteira (crise da construción) e os produtos enerxéticos (principalmente o carbón: final de subvencións) e contaminación (tende a importarse). ► Minas de Rio Tinto: Ver vídeo ► Minas de Almadén: Ver vídeo
  10. 10. Evolución da produción mineira Emprego Incr/05 Explotacións Incr/05 VEB ( en millóns €) Incr/05 2005 2013 % 2005 2013 % 2005 2013 % M. Metálicos 400 3.611 802,8% 3 5 66,7% 178 818 359,6% M. industriais 4.394 3.941 -10,3% 208 172 -17,3% 572 822 43,7% Rochas de canteira 19.662 11.611 -40,9% 3.039 2.165 -28,8% 2.262 728 -67,8% Rochas ornamentais 9.322 6.053 -35,1% 908 563 -38,0% 690 419 -39,3% Produtos enerxéticos 10.784 4.489 -58,4% 69 37 -46,4% 657 466 -29,1% Total 44.562 29.705 -33,3% 4.227 2.942 -30,4% 4.359 3.253 -25,4% Fonte MINETUR
  11. 11. Fe Cu Cobre Minerais metálicos Ferro e pirita Sn Estaño Fe Hg Zn Pb V Mercurio Cinc Chumbo Volframio Minerais non metálicos C M A G P Cu Rochas ornamentais Granito Lousa Calcaria Mármore Xeso Fe Fe Fe Fe Fe Sn Sn Sn Sn Cu Cu Cu Hg Zn Zn Zn Zn Pb Pb Pb Pb Pb Pb V V Caolín Sal mariño Arxila C C C C C G G G G G M M M M M M M M P P AA A A A Sal xema Sal potásico Cuarzo Cu Cu Cu Cu Cu A LOCALIZACIÓN DAS PRINCIPAIS RESERVAS E EXPLOTACIÓNS DE MINERAIS METÁLICOS*, NON METÁLICOS, ROCHAS ORNAMENTAIS E PRODUTOS DE CANTEIRA *A maioría das minas de minerais metálicos están pechadas dende principios do século XXI, aínda así quedan reservas. Elaboración propia. Cu
  12. 12. Valor da produción mineira 2013 (3.253.000 €) % sobre o total por CCAA (Fte. Mintetur) <3%, 3-5%, 5-10%, >10% 25,8% Cobre, sal mariño Mármore, xeso, hidrocarburos 20,4% Hidrocarburos, potasa, creta rochas industriais 11,2% Hulla, antracita, Volframio, lousa, glauberita 8% Cuarzo, lousa Granito, caolín 5,6% Hulla, antracita, ouro, fluorita 5,3% Sal mariño, calcaria marmórea, caolín, turba 4,9% Hulla, sepiolita, arxila refractaria 4% sepiolita, Glauberita, granito, xeso 3,9% Arxila, thenardita 3,4% Niquel, granito 2,2% Mármore, sal 1,7% Calcaria 1,3% Magnesita, sal xema 0,9% Sal xema calcaria 0,6% Calcaria, areisca 0,5% Rochas industriais 0,01% Calcaria
  13. 13. Evolución da explotación dos recursos mineiros en España A situación actual ► España pasou de ser un exportador neto a ser importador nunha porcentaxe moi elevada de minerais sobre todo de minerais metálicos e enerxéticos (carbón). Varias son as causas que motivaron isto: a) Esgotamento e baixa calidade dos principais depósitos minerais. b) Dificultades de extracción nas vetas que aínda hai nas reservas. c) Competencia do exterior. É máis rendible comprar o mineral a outros países (man de obra barata ou carestía de prezos na explotación por exemplo) d) Supresión dalgúns minerais como materia prima na industria para preservar o medio ambiente (como por exemplo o mercurio) e) Existencia de explotacións pequenas pouco rendibles, con dificultades para modernizarse e mecanizarse. f) Actividade moi contaminante (atmosférica, acústica, augas, solos) que vai en contra das directrices medio ambientais marcadas pola Unión Europea que esixe tecnoloxías máis limpas para a descontaminación e rehabilitación das áreas mineiras abandonadas. g) A política da Unión Europea que está a reconverter ou desmantelar este sector ao fixar tres obxectivos: incrementar a competitividade, protexer o medioambiente e fomentar a investigación e desenvolvemento tecnolóxico.
  14. 14. PRINCIPAIS IMPORTACIÓNS E EXPORTACIÓNS DE MINERAIS 2013 (Fte. MINETUR) IMPORTACIÓNS Principais proveedores EXPORTACIÓNS Principais compradores NON METÁLICOS NON METÁLICOS Fosfatos 100% Marrocos 72,8% Togo 10,4% Potasas Francia 19% Noruega Magnesita Países Baixos 51,3% China 11,8% Irlanda 10,4% Espato fluor Italia 30% METÁLICOS ROCHAS INDUSTRIAIS Bauxita 100% Guinea 98,4% Lousas Francia 72% Ferro 100% Brasil 64,6% Venezuela 13,2% Granito Italia 83% Cobre Chile 37,4% Indonesia 33,7% Mármore Italia 38% Estaño Perú 29,6% Indonesia 14,5% Brasil 14,3% Zinc Irlanda 35% Perú 30% Manganeso China 83,2% Chumbo Marrocos 23,7% Bélxica 22%
  15. 15. Evolución da explotación dos recursos mineiros en España A situación actual ► Importantes comarcas onde había unha importante concentración da actividade minería como son Asturias, Huelva (Rio Tinto), Ciudad Real (Almadén), Teruel (Utrillas) sufriron importantes reconversións como consecuencia do peche desta actividade. ► Na actualidade a balanza comercial[1] é negativa. ► [1] A balanza comercial é a diferencia entre o valor das materias primas, produtos ou mercancías vendidos ao exterior (exportados) e os que son comprados (importados).
  16. 16. Os minerais metálicos ► Son os máis utilizados na transformación industrial sobre todo na industria de base como a siderurxia[1] ou metalurxia. As principais reservas atópanse en España no zócolo hespérico e os seus rebordes. Ata hai moi poucos anos existían bastantes minas de ferro, pirita, chumbo, cinc, cobre, mercurio, volframio e estaño que foron rematando a súa actividade recentemente. ► O ferro é un mineral básico na industria siderúrxica. Foi a materia prima clave da primeira revolución industrial. Na actualidade sigue sendo o mineral estrela na industria. España pasou do autoabastecemento e exportación a importación do 100% deste mineral (peche das minas das Encartaciones en Vizcaya ou de pirita en Riotinto). ► [1] Chámase siderurxia a metalurxia relacionada coa fundición do ferro.
  17. 17. Os minerais metálicos ► O chumbo emprégase fundamentalmente nos acumuladores de enerxía. Os xacementos máis importantes estaban situados en Linares-La Carolina (Jaén). O cinc utilízase nas aliaxes, anticorrosivo e na industria eléctrica. O xacemento máis importante pechou no 2003 (Reocín, Cantabria). O cobre úsase para material eléctrico. As reservas máis importantes atópase en Riotinto (Huelva). O mercurio utilizouse para instrumentos de precisión, pilas ou pinturas. As minas de Almadén (Ciudad Real) (pechadas no 2001) eran as máis importantes do Mundo. O volframio utilizouse para os carburos, química, mecánica ferroaliaxes e compoñentes eléctricos. Actualmente todas as minas están pechadas. Na provincia da Coruña era onde se situaban as minas máis importantes. ► Se observas a táboa anterior observarás que actividade mineira de produtos metálicos practicamente está paralizada na actualidade importándose o 100% destas materias primas. ► Outros minerais dos que España non ten reservas pero que son moi importantes para a produción de bens industriais e ten que importar na súa totalidade son a bauxita, para elaborar aluminio; titanio, na industria química; manganeso, como ferroaliaxe e na industria química; o níquel, para producir aceiros inoxidables e o cromo, na industria metalúrxica.
  18. 18. Os minerais metálicos ►En resume: España a súa produción é moi escasa. ►Pecháronse importantes minas, polo que se importan a maioría. ►Non obstante, a suba de prezo está impulsando novas explotacións de cobre, cinc e chumbo (Huelva e Sevilla), níquel (Badaxoz), volframio (Salamanca) e ouro (Asturias).
  19. 19. PRODUCIÓN DE MINERAIS METÁLICOS 1980 1995 2000 2013 FERRO (miles de t) 9.227 966 49 0 PIRITA (miles de t) 2.513 403 94 0 COBRE (miles de t) 1.997 23 24 1.273 CHUMBO (miles de t) 134 30 51 0 ZINC (miles de t) 330 172 202 0 ESTAÑO (miles de t) 722 2 1 2,1 MERCURIO (miles de t) 968 1501 0 0 VOLFRAMIO (t) 0 0 0 960 NÍQUEL (miles de t) 112 OURO-PRATA (t) s.d. 128 41,8 14.092 Fte. MINETUR
  20. 20. Os minerais industriais ► Estes minerais utilízanse basicamente na construción e na industria química. Os xacementos están moi dispersos por todo o territorio. Atópanse nas formacións paleozoicas e nas concas terciarias. ► Como exemplo, as potasas (os seus xacementos atópanse en concas terciarias de orixe lacustre e estes van dende Navarra á provincia de Barcelona) empréganse na agricultura como abono e na industria química como colorante para xabóns, medicamentos ou vidros. A súa produción diminuíu por ser pouco rendibles. A produción de sal (tanto sal xema como mariño) é moi alta. Cantabria sitúase á cabeza da extracción de sal xema utilizada para a fabricación de sosa e noutras industrias químicas. O sal mariño extraese de salinas situadas na rexión suratlántica e mediterránea. O seu uso é fundamentalmente alimentario. As salinas máis antigas sitúanse en San Fernando (Cádiz) e Torrevieja (Alicante). O espato fluor, úsase na industria química e metalúrxica o xacemento máis importante está en Asturias. A magnesita utilízase para a produción de cementos, pasta de papel e pensos compostos. O caolín serve para a produción de cerámica e sanitarios, as arxilas especiais como a sepiolita ou a bentonita destínase fundamentalmente a construción. Co cuarzo elabóranse cristais para óptica e industria de precisión (reloxos...). O feldespato utilízase na industria química e como fertilizante agrícola. ► A balanza comercial dos minerais non metálicos é negativa. Aínda así o balance é positivo (exportamos máis do que importamos) en minerais como as potasas, cuarzo ou sepiolitas.
  21. 21. PRODUCIÓN DE MINERAIS NON METÁLICOS 1980 1995 2000 2013 POTASAS (miles t) 6.256 1.396 646 1.853 SULFATO SÓDICO (miles t) s.d. 813 833 0 ESPATO FLUOR (miles t) 40 114 5 6 MAGNESITA (miles t) 153 195 221 836 CAOLÍN (miles t) 46 113 123 3.073 ARXILAS (miles t) 462 36 45 55 FELDESPATOS (miles t) 103 379 478 926 SAL (inclúe sal mariña) (miles t) 3.482 3.685 4.630 3.529 Fte. MINETUR
  22. 22. As rochas de canteira, ornamentais e produtos enerxéticos ► Rochas de canteira: emprégase sobre todo na construción. Proceden das canteiras onde se extraen en grandes bloques (calcaria, granito, dolomía, arxila, xeso) ou xacementos de grava onde se obteñen pequenos fragmentos (area e grava). A súa relación coa construción provocou un auxe (1995-2008), e unha contracción desde entón. ► Rochas ornamentais: son rochas de canteira que poden usarse con fins decorativos na construción de interiores ou exteriores. Soportaron mellor a crise grazas a exportación. Hai máis de 500 explotacións de rochas industriais por toda España. Destaca o granito galego, lousa galego-leonesa e o mármore almeriense-murciano con gran potencial exportador. ► Produtos enerxéticos: substancias naturais sólidas, líquidas ou gasosas empregadas na produción de enerxía. En España só é significativa a produción de carbón, localizada en trece concas, que tende a decrecer a causa da reestruturación do sector. Os hidrocarburos (petróleo e gas) contan cunha produción mínima. ► Canteira de granito ► Canteira de lousa (Valdeorras) ► Canteira de lousa (Valdeorras) ► Canteira de mármore en Macael (Almería)
  23. 23. BALANZA COMERCIAL MINERÍA E FTES. ENERXÍA 2014 (miles €) EXPORTACIÓNS IMPORTACIÓNS BALANZA Recursos enerxéticos 17.069.174,9 55.373.515,3 80,9% -38.304.340,5 Minerais metálicos 8.850.399,2 10.946.665,9 16,0% -2.096.266,8 Minerais industriais 1.443.827,3 1.891.905,6 2,8% -448.078,4 Rochas ornamentais 871.993,0 122.087,4 0,2% 749.905,6 Produtos de canteira 647.724,7 92.093,1 0,1% 555.631,6 Augas minerais 12.166,3 13.940,0 0,0% -1.773,8 TOTAL 28.895.285,3 68.440.207,4 100% -39.544.922,2 Fte. Estatística do Comercio Exterior. Elaboración propia
  24. 24. Canteira de granito. Porriño
  25. 25. A minería en Galicia ► A produción galega no ano 2013 do sector mineiro (incluíndo o sector enerxético do cal falaremos máis tarde) supuxo o 8% do total estatal (por debaixo de Andalucía, Cataluña e Castela León). Galicia, dende a antigüidade, conta con importantes reservas minerais explotadas dende antes da romanización. ► Desde 1800 ata a finalización da II Guerra Mundial, a minería galega viviu unha etapa de desenvolvemento basada en dous piares: o ferro (Altos Fornos de Sargadelos na Mariña Lucense), que pecharían as súas portas en 1875 pola competencia da siderurxia vascas. Durante a II Guerra Mundial as minas de volframio que se estendían desde a comarca de Bergantiños por toda a Costa da Morte ata chegar ao Barbanza pechadas hai moitas décadas. As últimas en pechar foron as de Santa Comba e Lousame (A Coruña). ► Desde 1970, certo dinamismo, aínda que en declive nos últimos anos. No 2013 empregaba ao 1,4% da poboación activa industrial. ► Minerais metálicos, trala crise do volframio outras minas metálicas continuaron. A maioría pecharon a finais da década dos noventa do século pasado ou a inicios do século actual aínda que teñen algunhas delas reservas importantes Hai importantes xacementos de cobre (parada na actualidade) nas minas dos concellos Touro-O Pino (A Coruña) que chegou a extraer o 15% da produción estatal. chumbo e Cinc extraíase das minas de Pedrafita do Cebreiro (Lugo). Estaño obtíñase en Lousame e Viana do Bolo (Ourense). En mans foráneas. ► En canto aos minerais non metálicos destaca a magnesita (32,3% da produción española) en Rubiá-Bóveda (Lugo) e o caolín en Castrelo-Vimianzo (A Coruña) e Foz (Lugo) co 23% e 15% respectivamente da produción española. ► Por último son importantísimas as explotacións de rochas de canteira e ornamentais destacando o granito e a lousa. As principais canteiras de granito de forte produción e dedicadas a exportación están situadas no sur da provincia de Pontevedra destacando o concello de Porriño que dá nome a unha variedade de granito moi apreciada (granito rosada). Tamén ten moito prestixio o granito de Parga-Guitiriz (Lugo). En canto a lousa destacan os principais xacementos na parte oriental de Galicia Quiroga (Lugo) e Valdeorras (Ourense). Expórtase masivamente a países como EEUU, Xapón, Francia ou Australia. ► Produtos enerxéticos: lignito nas Pontes e Meirama (A Coruña) (esgotado) reservas na Limia.
  26. 26. ANTIGA MINA DE VOLFRAMIO MONTE NEME (CARBALLO)
  27. 27. MINA DE CAOLÍN CASTRELO (VIMIANZO)
  28. 28. MAGNESITA RUBIÁN (BÓVEDA)
  29. 29. FONTES DE ENERXÍA Central térmica de As Pontes
  30. 30. Definición e clasificación dos tipos de enerxía  Unha fonte de enerxía é un recurso que se precisa para realizar unha actividade.  Toda actividade económica necesita deste elemento.  Desde a prehistoria o ser humano precisou dela pero será a partir da industrialización cando a demanda creza de xeito importante.
  31. 31. As fontes de enerxía clasifícanse de diferentes maneiras: primarias ou finais  Primarias ou finais tamén chamadas secundarias.  Chamamos fonte de enerxía primaria a aquel recurso que para o seu consumo, non sufriu ningún proceso de transformación (carbón, petróleo, gas natural...).  En cambio, unha fonte de enerxía final ou secundaria é aquela que transformou o recurso natural en enerxía útil (electricidade, derivados do petróleo, gas procedente das refinerías...).
  32. 32. As fontes de enerxía clasifícanse de diferentes maneiras renovables ou non renovables  As primeiras son inesgotables, é dicir, non desaparecen ao xerar enerxía (sol, auga ou vento...).  En cambio as non renovables esgotan os seus recursos ao xerar enerxía (carbón, petróleo ou gas natural...).
  33. 33. As fontes de enerxía clasifícanse de diferentes maneiras clásicas ou alternativas ►As clásicas tamén se poden chamar convencionais ou tradicionais. Estas son as que se usaron máis frecuentemente desde o principio da industrialización (carbón, petróleo...). ►As enerxías alternativas son aquelas que tratan de substituír na actualidade as enerxías tradicionais (eólica, solar...).
  34. 34. As fontes de enerxía clasifícanse de diferentes maneiras contaminantes ou non contaminantes ►As primeiras deterioran ou poden deteriorar de forma moi importante o medio ambiente (térmica ou nuclear). ►As segundas non (solar, eólica...).
  35. 35. Déficit enerxético en España  En materia de fontes de enerxía é deficitaria. Dúas son as características deste déficit: desequilibrio (consúmese máis do que se produce) e dependencia (impórtase o 78% da enerxía consumida)  O consumo de enerxía en España creceu desde a segunda metade do s. XIX coa industrialización e acelerouse a partir de 1960: crecemento industrial, auxe do transporte, da urbanización e mellor no nivel de vida.
  36. 36. O consumo enerxético en España  Ata 1960 a principal fonte primaria (uso industrial e transporte) foi o carbón.  Posteriormente (1960-1970) foi substituída polo petróleo. Como consecuencia da crise do petróleo de 1973, a partir desta década, recupérase a explotación do carbón (para a produción de enerxía termoeléctrica) e óptase pola enerxía nuclear.  Actualmente mantense o modelo convencional enerxético pero cada vez máis óptase polas chamadas enerxías alternativas (fundamentalmente a eólica) aínda que tan só aportan o 7% da demanda aínda que o plan de enerxías renovables (PER) pretende chegar ao 12% no 2010.  A produción, lévase a cabo a partir da enerxía nuclear e do carbón, dada a pobreza de hidrocarburos (petróleo e gas natural) que ten España. As principais fontes de enerxía que importamos son: petróleo, gas natural e carbón. Así como o uranio enriquecido o mantemento tecnolóxico para as centrais nucleares.
  37. 37. 2014 Produción Consumo Autoabastecemento 1975 2014 1975 2014 1975 2014 Carbón 44,4% 4,7% 17,9% 10,1% 76,2% 13,2% Petróleo 18,1% 0,9% 73,2% 42,9% 4,6% 0,6% Gas 0,0% 0,1% 1,6% 20,0% 0,0% 0,1% Nuclear 17,3% 44,4% 3,4% 12,6% 100% 100% Hidráulica 19,9% 10,0% 3,9% 2,8% 100% 100% Outras renovabeis 0,0% 39,9% 0,0% 11,7% 100% 100% TOTAL 100% 100% 100% 100% FTE. MINETUR
  38. 38. O carbón  Rocha sedimentaria fósil e combustible.  Existen catro tipos de carbón: antracita, hulla formado na era primaria durante o período Carbonífero e lignito entre finais da era secundaria e principios da terciaria e a turba no cuaternario.  Estes carbóns diferéncianse, ademais do momento da súa formación, polo seu poder calorífico, contido en carbono e grao de pureza.  A hulla destilada denomínase coque e utilízase para fundición siderúrxica. Ademais do anterior, os principais usos do carbón é para a fundición en siderurxias, calefaccións domésticas e a produción (térmica) de enerxía eléctrica. As centrais térmicas localízanse preto das concas mineiras; na costa cando funcionan con carbón importado; ou preto das grandes cidades que abastecen  Destino: O lignito só se usa para a produción de enerxía eléctrica. O 85% do carbón utilízase para a produción termoeléctrica e o 15% restante principalmente para industria siderúrxica e cemento.
  39. 39. EVOLUCIÓN DO CARBÓN (1935-2014) (Ktep) ANO CONSUMO PRODUCIÓN % importación 1935 8.155 2.522 69,1% 1945 11.569 3.971 65,7% 1950 13.003 4.728 63,6% 1955 14.168 5.013 64,6% 1960 15.024 5.381 64,2% 1965 8.200 5.627 31,4% 1970 8.500 5.427 36,2% 1975 10.332 4.956 52,0% 1980 13.337 10.281 22,9% 1985 19.121 12.916 32,5% 1990 18.974 11.527 39,2% 1995 18.721 9.877 47,2% 2000 22.137 8.884 59,9% 2005 22.514 7.957 64,7% 2010 7.163 3.033 57,7% 2014 11.975 1.577 86,8% Produción carbón 2014 Produción Ktep Valor (miles €) Antracita 642,5 62.663,6 Hulla 966,4 193.267,4 Total 1.608,9 255.931,0 Distribución explotacións e emprego directo (2013) Provincias Explotacións Emprego Antracita 19 1.165 Asturias 6 697 León 10 443 Palencia 3 25 Hulla 8 3.207 Asturias 1 1.786 Ciudad Real 1 216 Cuenca 1 12 León 2 763 Teruel 3 430 Total 27 4.372 FTE. MINETUR
  40. 40. PRODUCIÓN DE CARBÓN ANO MINAS MILES DE TONELADAS (Ktep) MINEIROS 1990 234 18.974 45.212 2013 27 1.577 4.372 FTE. MINETUR
  41. 41. Evolucióndocarbón(1935-2014) 8.155 11.569 13.003 14.168 15.024 8.200 8.500 10.332 13.337 19.121 18.974 18.721 22.137 22.514 7.163 11.975 2.522 3.971 4.728 5.013 5.381 5.627 5.427 4.956 10.281 12.916 11.527 9.877 8.884 7.957 3.033 1.577 0 5.000 10.000 15.000 20.000 25.000 1935 1945 1950 1955 1960 1965 1970 1975 1980 1985 1990 1995 2000 2005 2010 2014 Ktep CONSUMO PRODUCIÓN FTE. MINETUR
  42. 42. O carbón: evolución da produción  A comezos da industrialización o carbón tivo un papel predominante como fonte de enerxía.  En España (1935-1965) a política proteccionista dos gobernos fomentou o crecemento de explotacións de minas fronte a importación do carbón estranxeiro que era de mellor calidade e moito máis barato. Esta hexemonía continuou ata a posguerra.  O aillamento español posterior á Guerra Civil fixo que España non se incorporase a outras tecnoloxías que utilizaban outro tipo de enerxía.  Ao rematar o período da autarquía (finais dos anos 50) o petróleo foi substituíndo o consumo de carbón. Descendeu o seu uso e péchanse moitas minas.  A crise enerxética de 1973 (1975-1985), co corte do abastecemento e a subida do prezo do petróleo, reactiva de novo o consumo de carbón para reducir a dependencia do petróleo (sobre todo na produción de enerxía eléctrica).  Desde 1985, a produción descende debido aos graves problemas do sector que deron lugar na década de 1990 e, na actualidade, a unha política para rematar coa minería non competitiva entre 2013 e 2018.
  43. 43. O carbón: evolución do consumo  Moi destacado durante a 1ª Revolución Industrial, partía de cifras modestas en 1935 ante a primacía da hidroelectricidade.  Ata 1960 creceu para cubrir o incremento da demanda enerxética sen as flutuacións da hidroelectricidade.  Entre 1960 e 1975 decaeu pola adopción xeneralizada do petróleo.  Entre 1975 e 1985 (crise do petróleo) recuperouse e mantívose ata 2005.  Desde entón decrece, pois a produción eléctrica tende a facerse máis eficiente e a incrementar o uso do gas natural e renovables; e a crise de 2008 reduce a actividade económica e a actividade industrial.  A recuperación 2010-2014 explícase pola imposición compensada a dez centrais térmicas de utilizar certa porcentaxe de carbón nacional na produción de electricidade.  Pero desde 2014 espérase un novo descenso pola maior utilización doutras fontes na produción eléctrica.
  44. 44. Problemas do carbón español: situación actual  Os xacementos máis ricos esgotáronse quedando outros de mediana ou mala calidade, excesivamente contaminante (dado a cantidade de impurezas: cinzas, xofre...)  Elevado custo de extracción (dislocación das vetas, lavado...) o carbón nacional é seis veces máis caro que o importado.  Minifundismo empresarial, pois, a parte da gran compañía estatal (Hunosa), hai numerosas privadas, pouco capitalizadas, que producen con altos custos e baixa rendibilidade.  Diminuíu a demanda (peche da actividade siderúrxica como consecuencia da reconversión industrial en 1984). Ciclo combinado que utiliza o gas natural e enerxías alternativas na produción eléctrica.  A UE liberalizou o mercado exterior fronte ao proteccionismo tradicional isto obrigou a reconverter o sector a partir de 1990 que eliminou progresivamente as axudas estatais á produción e ao consumo, que é probable que a UE corte definitivamente no 2010 si non se respectan os acordos de Kyoto relativos a redución de emisións de CO2. Aínda así, as minas que sexan máis produtivas poderán seguir recibindo axudas públicas ao considerarse estratéxicas no abastecemento enerxético.
  45. 45. Problemas do carbón español: situación actual  Na actualidade, esta política contempla o fin da minería non competitiva entre 2013 e 2018.  Entre ambas as dúas datas poderán recibir axudas as minas non competitivas, destinadas ao seu peche definitivo en 2018.  As rexións mineiras afectadas para paliar custos excepcionais derivados do peche (rexeneración medioambiental, cesamentos laborais) e para crear infraestruturas e empresas alternativas.  Desde 2019 só seguirán producindo as minas competitivas e as que desenvolvesen entón as axudas europeas recibidas.  Non obstante, garánteselle ao carbón unha participación dun 7,5% no mix ou combinación enerxética, dado que se considera unha materia prima estratéxica por ser o único combustible autóctono capaz de asegurar a subministración eléctrica en casos excepcionais de falta de abastecemento enerxético externo ou de irregularidade na produción de fontes renovables.
  46. 46. Reservas actuais de carbón duración e importacións ► As reservas, ao ritmo de consumo actual, durarían 104 anos para a hulla e antracita e o lignito está practicamente esgotado. ► España precisa importar hulla coquizable sobre todo para a industria siderúrxica e para as térmicas. A produción española non supón o 1% mundial. Os recursos actuais son de 2.300 m de tm. en hulla e antracita e 1.500 m de tm. de lignitos (o 0,023% das reservas mundiais). ► As necesidades carboníferas son substituídas por importacións procedentes de Colombia, Rusia, Sudáfrica, Indonesia, EEUU e Australia.
  47. 47. Consumo de carbón por sectores (2013) ktec % Centrais térmicas 14.571 85,2% Siderurxia e coquerías 1.720 10,1% Cemento 11 0,1% Resto 806 4,7% Total 17.108 100% FTE. MINETUR
  48. 48. Concas mineiras principais ► Rexión astur-leonesa: É a rexión máis importante. Explótanse as minas de hulla e antracita. Os xacementos asturianos son os que máis sobresaen xa dende 1/3 do s. XIX ata os nosos días. A conca central comprende as minas hulleras do val do Nalón con centro en Langreo e do Caudal con centro en Mieres. No conxunto de León e Palencia ten unha producción predominante a antracita. En León os principais distritos produtores son os do val do Bierzo, Fabero, Villablino, e La Robla. (75% das reservas españolas aprox.) ► Rexión de Serra Morena e proximidades: Comprende as provincias de Badajoz, Ciudad Real, Córdoba e Sevilla. Os xacementos de Puertollano (Ciudad Real) que abastecen a central térmica e complexo industrial desta localidade. En Córdoba existen núcleos carboníferos en Bélmez e Peñarroya-Pueblonuevo. (5% das reservas españolas aprox.) ► Zona de Cataluña e Aragón: produción de lignito en Cataluña as concas de Figols e Alto Llobregat. Aragón: Utrillas e Teruel. (15% das reservas aprox.) ► Outras áreas: Galicia esgotouse a explotación de lignito nos xacementos de As Pontes e Meirama (A Coruña). Baleares: en Mallorca hai xacementos que se explotaban (Alaró, Benisalem e Alcudia) cunha central térmica nesta última localidade que sirve para subministrar combustible á illa. (4% reservas aprox.) ► Lago das Pontes. Xaneiro 2011
  49. 49. Reservas de carbón en España (2013) Cuncas Mtec % Hulla e antracita 2.810,8 81,2% Asturias Occ. 47,3 1,4% Asturias Centro 722,5 20,9% Asturias resto 223,5 6,5% Villablino-El Bierzo (León) 860,2 24,8% Norte de León 280,0 8,1% Guardo-Barruelo (Palencia) 503,5 14,5% Suroccidental (Cr-Co-Se-Ba) 173,8 5,0% Hulla subbituminosa 546,2 15,8% Teruel 408,5 11,8% Mequinenza (Lleida-Zaragoza) 55,7 1,6% Pirenaica (Barcelona) 62,8 1,8% Baleares 19,2 0,6% Lignito pardo 106,4 3,1% As Pontes-Meirama (Coruña, A) 78,3 2,3% Padul (Granada) 28,1 0,8% Total de reservas 3.463,4 100% FTE. MINETUR
  50. 50. EL BUSTIELLO POBOADO MINEIRO CONCA DO ALLER. ASTURIAS
  51. 51. EL BUSTIELLO POBOADO MINEIRO CONCA DO ALLER. ASTURIAS
  52. 52. MUMI
  53. 53. MUMI
  54. 54. Mina de lignito de Meirama e As Pontes. Antes e despois
  55. 55. O petróleo  O petróleo é un aceite mineral composto por unha mestura de hidrocarburos formado pola descomposición de restos animais e plantas que quedaron almacenados en capas xeolóxicas.  O forte crecemento do seu consumo produciuse en España a partir da década de 1960. A industria foi incorporando esta fonte de enerxía que daquela era moi barata ao que hai que sumarlle o seu consumo no transporte. A pesar da crise de 1973 e 1979, segue a ser a fonte de enerxía principal do sistema enerxético (cerca do 50% da enerxía consumida en España procede desta fonte).  A produción española é escasa. As sondaxes que se levaron a cabo desde 1958, tanto en terra como en zonas mariñas, deron resultados mediocres, e actualmente tan só están en explotación as plataformas da costa de Tarragona Amposta e Ayoluengo (Burgos) (a punto de pechar ou semipechada), cunha producción de 0,3 millóns de toneladas ao ano.  Esta produción non cubre máis que o 0,6% do consumo
  56. 56. O petróleo  Destino: obtención de derivados en refinerías para o seu uso no transporte e na industria (gasóleo, gasolina, fuel óleo, nafta, queroseno, aceites lubricantes, asfalto); e nas industrias petroquimicas (xofre, amoníaco, acetona).  En menor medida para a produción de electricidade en centrais térmicas (limitadas na actualidade ás centrais insulares. Algunhas outras como o caso de Sabón tamén o utilizaron no pasado).  Dado que o petróleo se importa por mar, as centrais térmicas de fuel óleo, as refinerías (hai 8 en España) e as petroquímicas localízáronse na costa, agás no caso de Puertollano (Ciudad Real) (suman 9).  Como indicamos antes, o consumo segue sendo o máis elevado no mix enerxético (perto do 50%), aínda que tende a decrecer desde 2005 polo seu reducido uso na xeración eléctrica onde foi susbstituído por outras fontes (carbón e gas no caso termoeléctrico e alternativas); diminución na demanda de transporte (descenso do tráfico de mercadorías (crise econonómica, biocombustibles) e a diminución da demanda doméstica (estancamento na construción de vivendas e substitución do gasóleo por gas natural nas calefaccións).  Para 2020 prevese un continuo descenso pola súa substitucion polo gas na xeración de electricidade nas illas, a mellora da eficiencia dos vehículos e o desenvolvemento do automóbil eléctrico.
  57. 57. Petróleo en Ayoluengo (Burgos)  En xuño de 1964 brotou por primeira vez o petróleo da Lora, na provincia de Burgos.  Ayoluengo, Valdeajos e Sargentes, tres pequenos pobos do páramo, adicados por aquel entón á pataca de semente, atopáronse de repente rodeados de xornalistas, políticos, enxeñeiros e especuladores.  Todos buscaban a súa parte do pastel negro, todos querían ser protagonistas da nova Texas española. Bienvenido Mr. Marshall James Dean. Xigante A historia repítese
  58. 58. Bienvenido Mister Marshall "Los yanquis han venido, olé salero, con mil regalos, y a las niñas bonitas van a obsequiarlas con aeroplanos, con aeroplanos de chorro libre que corta el aire, y también rascacielos, bien conservaos en frigidaire ." ESTRIBILLO "Americanos, vienen a España gordos y sanos, viva el tronío de ese gran pueblo con poderío, olé Virginia, y Michigan, y viva Texas, que no está mal, os recibimos americanos con alegría, olé mi madre, olé mi suegra y olé mi tía." "El Plan Marshall nos llega del extranjero pa nuestro avío, y con tantos parneses va a echar buen pelo Villar del Río. Traerán divisas pá quien toree mejor corría, y medias y camisas pá las mocitas más presumías."
  59. 59. Pozo petrolífero en Ayoluengo (Burgos)
  60. 60. Plataforma petrolífera na costa de Tarragona
  61. 61. EVOLUCIÓN DO PETRÓLEO (1965-2014) (Ktep) ANO CONSUMO PRODUCIÓN % import. 1965 14.300 0 100% 1971 30.900 126 99,6% 1975 42.230 2.027 95,2% 1981 46.439 1.226 97,4% 1985 39.538 2.183 94,5% 1991 49.367 1.067 97,8% 1995 49.709 652 98,7% 2001 66.721 338 99,5% 2005 71.786 166 99,8% 2011 58.240 102 99,8% 2014 50.740 311 99,4% Evolución do petróleo (1965-2014) 14.300 30.900 42.230 46.439 39.538 49.367 49.709 66.721 71.786 58.240 50.740 0 126 2.027 1.226 2.183 1.067 652 338 166 102 3110 10.000 20.000 30.000 40.000 50.000 60.000 70.000 80.000 1965 1971 1975 1981 1985 1991 1995 2001 2005 2011 2014 Ktep CONSUMO PRODUCIÓN FTE. MINETUR
  62. 62. Procedencia do petróleo • A procedencia interior é insignificante e limítase aos xacementos da plataforma continental de Tarragona e Ayoluengo en Burgos. • Requírense custosas importacións de Oriente Medio (Irán, Arabia Saudita, Iraq); África (Nixeria, Guinea Ecuatorial); América Latina (México, Venezuela) e Europa (Rusia, Reino Unido, Noruega).
  63. 63. Refinerías de petróleo ► Se a produción é escasa, non o é no seu refinado. A variedade de produtos petrolíferos e as súas aplicacións son numerosas, especialmente para o transporte e a industria (gasóleo, gasolinas para o transporte; naftas e queroseno para a petroquímica que produce xofre, amoníaco, acetona, plásticos, fertilizantes; asfaltos, aceites lubricantes, produción de electricidade...). En España hai un total de nove refinarías (oito situadas na costa e unha no interior.
  64. 64. EMPRESA LOCALIDADE CAPACIDADE DE REFINADO (millóns de t de cru/ano) CEPSA San Roque (Cádiz) 12 La Rábida (Huelva) 5 Sta. Cruz Tenerife 4,5 REPSOL Meicende (A Coruña) 6 Puertollano (C. Real) 7,5 Cartagena 5,5 Tarragona 9,4 BP Castellón 6 PETRONOR Somorrostro (Vizcaya) 11 TOTAL 66,9
  65. 65. Ler artigo
  66. 66. Refinerías de petróleo ► Chama a atención a localización da refinería situada no interior: Puertollano (creada na época da Autarquía[1] para a explotación de lousas bituminosas). ► As refinerías téñense que adaptar aos cambios na demanda. Cada vez aumenta a petición de produtos lixeiros. Isto obrigou a restruturar o sector, instalando plantas máis axeitadas ás novas demandas (Plan de Reconversión de Refinerías, 1980) coordinado por empresas do sector público (Repsol) posteriormente privatizada a partir de 1996. ► Unha rede de oleoductos conecta a periferia costeira co interior e interrelaciona as refinerías. Ver mapa. ► O 50% do consumo é para o transporte, seguido do consumo industrial (química, téxtil e calzado) e dos usos domésticos (calefaccións). A produción termoeléctrica está diminuíndo o consumo de petróleo (substitución do tipo de combustible principalmente ciclo combinado de gas natural). ► [1] Autarquía: período económico do primeiro franquismo (1939-1959) baseado na autosuficiencia económica e non dependencia do exterior (proteccionismo económico)
  67. 67. Oleoduto soterrado Na avenida homónima atravesando o barrio do Castrillón (A Coruña) conexión porto-refinería Peirao petroleiro (San Diego-A Coruña)
  68. 68. FTE. El Público
  69. 69. O gas natural ► Fonte de enerxía cunha orixe similar á do petróleo, xa que é un hidrocarburo gasoso composto por etano e metano e que se atopa na codia terrestre, ás veces ao lado do petróleo. O consumo pasou dun 2,4% en 1980 da demanda final enerxética o 20% nos últimos anos. ► Destino: obtención de derivados na industria petroquímica (propileno, etileno, naftas); o uso calorífico na industria e nos fogares (cociñas e calefaccións); e, sobre todo, a produción eléctricas en centrais térmicas convencionais ou ciclo combinado e produción conxunta eléctrica e térmica en instalacións de coxeración. ► Ciclo combinado: aplícase en centrais termoeléctricas de nova xeración. Utilizan dúas veces o combustible para xerar electricidade (eficiencia enerxética). 1º. O gas queimado move directamente unha turbina. Despois, 2º. O vapor producido polos gases de saída da primeira turbina moven unha segunda turbina. Aproveitase máis do 90% do combustible a penas ten perdas enerxéticas. ► Coxeración: produción conxunta de enerxía térmica e eléctrica. A calor sobrante de queimar o gas para obter calor ou frío nunha industria emprégase para producir vapor e xerar electricidade.
  70. 70. O gas natural ► España só produce o 0,1% da súa demanda. Os xacementos céntranse no golfo de Cádiz, tamén no golfo de Vizcaya (La Gaviota) e o Serrablo no Pireneo aragonés. O 99,5% hai que importalo. Ata 1979 o principal país importador era Libia. Actualmente é Alxeria (43,3% do total de importacións no 2012), Nixeria (15,2%), Qatar (14,8%), Exipto (9%), Noruega (5,3%). ► Esta importación realízase en forma líquida a través de barcos metaneiros e en forma gasosa a través dos gasoductos que conectan cos xacementos internacionais: Alxeria a través de Tarifa; Noruega a través de Larrau; e Portugal a través de Tui e Badaxoz. Para mitigar as compras, na actualidade estúdase o aproveitamento de recursos non convencionais de gas atopados nos poros das rochas sedimentarias. A súa explotación consiste en facer un pozo vertical ata a rocha que contén o gas e logo unha perforación vertical mediante unha canalización pola que se inxecta auga a presión con area e compostos químicos. A auga sae por uns pequenos orificios practicados na canalización, fractura a rocha, e libera o gas. Logo a auga retírase e o gas procedentes das fracturas da rocha extráese pola canalización. Este proceso coñécese como a fracturación hidraúlica (fracking). Este proceso intenta levarse a cabo na conca vasco-cantábrica; e Mediterráneo.
  71. 71. O gas natural ► Consumo: iniciouse en 1969, incrementouse ata o 2005 grazas ao seu alto poder calorífico; prezo máis baixo; e menor contaminación ao carecer de xofre e emitir menos CO2. ► Desde entón decrece pola maior achega das fontes renovables á produción de electricidade e polos efectos da crise de 2008 na demanda residencial, terciaria e industrial. ► Para 2020 prevese o crecemento do seu consumo, ao substituír o petróleo na xeración de electricidade en ambos os dous arquipélagos, suprimir gradualmente as termoeléctricas convencionais de carbón por ciclo combinado de gas natural e estenderse a rede gasista por todo o territorio.
  72. 72. EVOLUCIÓN DO GAS NATURAL (1963-2014) (Ktep) ANO CONSUMO PRODUCIÓN % impor. 1963 0 3,8 0% 1969 100 2,5 97,5% 1975 941 1,2 99,9% 1979 1.327 0,6 99,95% 1985 2.195 230 89,5% 1989 4.505 1.527 66,1% 1995 7.504 366,2 95,1% 1999 13.535 123 99,1% 2007 31.603 145,4 99,5% 2009 31.093 12 99,96% 2014 23.664 21 99,9% Evolución do gas natural (1963-2014) 0 100 941 1.327 2.195 4.505 7.504 13.535 31.603 31.093 23.664 3,8 2,5 1,2 0,6 230 366,2 145,4 12 21 1.527 1230 5.000 10.000 15.000 20.000 25.000 30.000 35.000 1963 1969 1975 1979 1985 1989 1995 1999 2007 2009 2014 Ktep CONSUMO PRODUCIÓN FTE. MINETUR
  73. 73. PRODUCIÓN DE GAS NATURAL ESPAÑA 2013 REGASIFICADORAS Gwh/ano BARCELONA 57.448 15,3% BILBAO 40.774 10,8% HUELVA 40.050 10,6% SAGUNTO 31.918 8,5% CARTAGENA 28.813 7,7% MUGARDOS 17.987 4,8% TOTAL GNL 216.990 57,6% CONEXIÓN INTERNACIONAL 158.452 42,1% XACEMENTOS 1.139 0,3% TOTAL 376.581 100%FTE. MINETUR
  74. 74. PROVEDORES DE GAS N. 2011 2012 Gwh % Gwh % ALXERIA 150.985 37,65% 167.218 42,40% NIXERIA 77.799 19,40% 60.725 15,40% CATAR 52.786 13,16% 45.761 11,60% NORUEGA 31.923 7,96% 44.481 11,28% TRINIDAD TOBAGO 26.757 6,67% 26.629 6,75% PERÚ 19.989 4,98% 26.366 6,69% FRANCIA 5.325 1,33% 8.184 2,08% BÉLXICA 2.965 0,74% 7.874 2,00% EXIPTO 25.933 6,47% 6.266 1,59% PORTUGAL 50 0,01% 443 0,11% ESPAÑA 1.742 0,43% 393 0,10% EE.UU. 1.850 0,46% 0,00% LIBIA 967 0,24% 0,00% OMÁN 1.918 0,48% 0,00% TOTAL 400.989 100% 394.340 100%FTE. MINETUR
  75. 75. Gas Natural 2012 Aprovisionamento ao mercado español FTE. CNE
  76. 76. Proxecto gasoducto Alxeria-Almería
  77. 77. Planta regasificadora (Mugardos) Construción Gasoduto
  78. 78. Hoyo del Tozo (Burgos) País Vasco Campañas contra a fractura hidraúlica
  79. 79. Petróleo Carbón Refinerías petróleo Gas natural Reservas de uranio Oleoducto Gasoducto LOCALIZACIÓN DE XACEMENTOS, TRANSPORTE E TRANSFORMACIÓN DE COMBUSTIBLES FÓSILES Regasificadora
  80. 80. Enerxía termoeléctrica (carbón, petróleo, gas natural) O ciclo combinado (enerxía final) ► Unha central termoeléctrica é aquela que produce enerxía eléctrica a partir da enerxía primaria obtida ao queimar un combustible (sólido ou líquido) ou da xerada pola fisión de núcleos atómicos de certos elementos químicos. No primeiro caso denominámola termoeléctrica clásica ou convencional, e no segundo, termoeléctrica nuclear (falarase máis adiante). O funcionamento deste tipo de centrais é o seguinte: a auga transformada en vapor é conducida cara unha turbina a fortes presións; a enerxía mecánica xerada polo vapor ao circular pola turbina convertese en enerxía eléctrica mediante un alternador, e ésta é emitida á rede de alta tensión por medio dun transformador.
  81. 81. Torre de refrixeración Tendido eléctrico Vapor a presión Suministro de auga fría Bombas Condensador Quentadores Queimador Entrada de combustible Emisión de fumes Caldeira Funcionamento dunha central térmica Recuperador de calor Turbinas Transformador
  82. 82. Central térmica de Compostilla Ponferrada
  83. 83. Enerxía termoeléctrica (carbón, petróleo, gas natural). Vantaxes ► As vantaxes que ofrecen as centrais térmicas son as seguintes: ► Construción rápida e pouco custosa; ► Poden utilizar calquera tipo de combustible fundamentalmente o carbón pero tamén gases e produtos residuais da industria e do petróleo: fuel oil), gas natural; ► O seu emprazamento pode estar perto dos centros de consumo co conseguinte aforro, pois se evitan así a perda de enerxía e o encarecemento derivado da rede de transporte pero tamén atópanse en bocamina perto da extracción do carbón, das industrias siderúrxicas para aproveitar o gas recuperado ou perto das refinerías e terminais dos gasoductos.
  84. 84. Enerxía termoeléctrica (carbón, petróleo, gas natural). Inconvenientes • Os inconvenientes deste tipo de central é que son altamente contaminantes. Son as principais emisoras de CO2 responsable do efecto invernadoiro co quentamento da atmosfera e da choiva áceda[1]; consume moita enerxía primaria (carbón, gas natural...) e necesita maior número de persoal para o seu mantemento que outro tipo de centrais. • [1] Choiva ácida: Termo que se utiliza para designar á contaminación ocasionada polo xofre e o nitróxeno liberados á atmósfera, os cales, combinados coa auga, transfórmanse en moléculas de ácido corrosivo. Proceden sobre todo, da combustión de hidrocarburos debido ás impurezas de minerais que conteñen combustible. Térmica de Sabón
  85. 85. Enerxía termoeléctrica (carbón, petróleo, gas natural). Vantaxes ►As centrais termoeléctricas que utilizaban como fonte primaria o petróleo están sendo substituídas por outros combustibles principalmente o gas natural. ►As centrais termoeléctricas de carbón cada vez importan máis este. ► Tamén estase introducindo o ciclo combinado coa finalidade de conseguir a máxima eficiencia enerxética.
  86. 86. Cheminea de Sabón na néboa
  87. 87. Enerxía termoeléctrica (carbón, petróleo, gas natural). Ciclo combinado • O proceso de ciclo combinado consiste na recuperación das perdas de calor emitidas para a produción de enerxía. Calcúlase que en cada proceso de combustión dunha fonte de enerxía primaria, pérdese 1/3 de enerxía o ciclo combinado recuperaría un 80% desa fuga enerxética dos gases de saída da turbina que pasarían a unha segunda turbina para producir enerxía. En España o ciclo combinado estase aplicando a partir do gas natural. • O 33,1% da demanda de electricidade foi cuberta no 2015 por centrais termoeléctricas convencionais.
  88. 88. Entrada de aire Turbina de gas Cámara de combustión Xerador Transformadores Liñas de transporte de enerxía eléctrica Caldeira de vapor Turbina de vapor Xerador da turbina de vapor Condensador Torre de refrixeración Térmica de ciclo combinado
  89. 89. CENTRAIS TÉRMICAS EN ESPAÑA
  90. 90. As dez industrias máis contaminantes
  91. 91. Sectores de actividade que emiten máis CO2 en Galicia Produción de papel 0,9% Produción de enerxía eléctrica 66,4% Produción de aceiro e ferroaliaxes 3,8% Fabricación produtos químicos orgánicos 1,0% Produción cemento, cal, magnesita 0,8% Refino e produción de H2 9,8% Produción de aluminio 8,9% Fabricación cerámica 0,1% Coxeración-combustión 8,3% Sectores de actividade que máis emiten CO2 en Galicia toneladas Emisións 2016 Variación % 2015 Produción de enerxía eléctrica 9.395.282 -12,2% Refino e produción de H2 1.380.620 2,2% Produción de aluminio 1.262.027 -0,7% Coxeración-combustión 1.178.223 8,5% Produción de aceiro e ferroaliaxes 531.719 -3,4% Fabricación produtos químicos orgánicos 141.814 2,7% Produción de papel 123.880 7,6% Produción cemento, cal, magnesita 119.142 -12,8% Fabricación cerámica 7.798 -8,9% TOTAL 14.140.505 -7,9% Fte. Consellería de Medioambiente
  92. 92. Produción das centrais termoeléctricas 2015 Gwh % sobre o total Carbón 52.789 19,7% Ciclo combinado Gas Natural 29.357 11,0% Fuel/gas 6.497 2,4% Termoeléctrica total 88.643 33,1% FTE. REE
  93. 93. A enerxía nuclear • Obtense actualmente por fisión (separación de átomos pesados de uranio), aínda que está en experimentación a súa produción por fusión (unión de isótopos lixeiros de hidróxeno (deuterio ou tritio), que produce helio e grandes cantidades de enerxía). • A fusión nuclear está en fase experimental. Consiste na unión de isótopos lixeiros de hidróxeno (deuterio e tricio). É moi complicada de producir posto que reacción prodúcese a temperaturas de cen millóns de graos centígrados e non se conseguiu probar o inicio nin o control da reacción nuclear. España colabora no proxecto internacional ITER con sede en Cadarache (Francia) para construír un reactor capaz de producir este tipo de enerxía e que sexa rendible economicamente.
  94. 94. Central nuclear de Trillo (Guadalajara)
  95. 95. A enerxía nuclear • A produción desta enerxía en España é recente. Íniciase en 1969 (temos que relacionar o seu auxe coa crise enerxética do petróleo de 1973). Será entre mediados dos anos setenta e gran parte dos oitenta cando se produza a súa expansión. En 1987 prodúcese a moratoria nuclear. A súa produción estabilízase. No 2014 xenerou o 20,5% da enerxía eléctrica española. • A presión da opinión pública moi sensible aos argumentos sobre todo dos movementos ecoloxistas e da explosión da central nuclear de Chernóbil (Ucraína) motivaron este freo. Coa moratoria nuclear que supuxo a paralización das novas centrais que estaban construíndose (ver táboa) e o peche gradual das centrais que actualmente están operativas no momento da morte do seu ciclo de funcionamento (30 anos aproximadamente). As centrais nucleares operativas na actualidade están situadas en seis emprazamentos co funcionamento de oito reactores (ver táboa e mapa). • O seu destino principal é producir electricidade en seis centrais nucleares, cuxa localización responde exclusivamente a decisións políticas. Ademáis, emprégase en medicina (radioloxía e radioterapia).
  96. 96. A enerxía nuclear • Na actualidade, os grupos de presión económica favorables a esta enerxía están intentando defender este modelo mediante os seguintes argumentos: as centrais nucleares melloraron moito en tecnoloxía, son moi seguras e non emiten de CO2 . • O principal problema que presenta a enerxía de fisión é: a dependencia externa no enriquecemento de uranio e na tecnoloxía; os riscos, a pesar dos sistemas de seguridade existente; e, sobre todo, o almacenamento de residuos radioactivos. Actualmente se realiza na mina de El Cabril (Córdoba). A maioría dos residuos mándanse a Francia (La Hague (Beaumont-Hague na Baixa Normandía) (cun costo moi elevado). No 2010 aprobouse o novo cementerio en Villar de Cañas (Cuenca) actualmente paralizado. • A produción de uranio obtíñase dos xacementos de Saelices el Chico (Salamanca) e Don Benito (Badajoz) paralizados no ano 2002. Actualmente impórtase o 100% de uranio. A maioría provén de Níxer. • Para o 2020 prevese a diminución do seu peso no mix enerxético. • Por último sinalar que mentres na actualidade España ten oito reactores nucleares activos, Francia ten 58. A cantidade de enerxía que aporta ao sistema eléctrico español é do 20% fronte ao 80% francés.
  97. 97. NUCLEARES FUNC. CESE MW ZORITA-GUADALAJARA 1968 2006 160 GAROÑA-BURGOS 1971 2009[1] 466 ASCÓ I-TARRAGONA 1982 1.033 ASCÓ II-TARRAGONA 1985 1.027 VANDELLÓS-I TARRAGONA 1972 1989 480 VANDELLÓS-II TARRAGONA 1988 1.087 COFRENTES-VALENCIA 1984 1.092 ALMARAZ I-CÁCERES 1980 980 ALMARAZ II-CÁCERES 1983 984 TRILLO I-GUADALAJARA 1987 1.043 TRILLO II-GUADALAJARA MORATORIA VALDECABALLEROS I-BADAJOZ MORATORIA VALDECABALLEROS II-BADAJOZ MORATORIA LEMÓNIZ I-VIZCAYA MORATORIA LEMÓNIZ II-VICAYA MORATORIA FTE. REE. Elaboración propia
  98. 98. Central nuclear en activo Central nuclear parada ou desmantelada Almaraz I e II Valdecaballeros I e II Lemóniz I e II Garoña Zorita Trillo I e II Cofrentes Ascó I e II Vandellós I e II Cementerio nuclear El Cabril ENERXÍA NUCLEAR
  99. 99. Evolución enerxía nuclear (1969-2014) 200 1.966 1.746 7.308 14.625 14.449 15.337 16.602 14.995 13.750 14.933 0 2.000 4.000 6.000 8.000 10.000 12.000 14.000 16.000 18.000 1969 1975 1979 1985 1989 1995 1999 2001 2005 2009 2014 Ktep
  100. 100. PRODUCIÓN ENERXÍA NUCLEAR MUNDO País Reactores Potencia (Mw) Potencia media por reactor EEUU 104 100.747 969 Francia 58 63.610 1097 Xapón 54 46.821 867 Rusia 32 22.693 709 Corea do Sur 21 18.698 890 India 20 4.391 220 Reino Unido 19 10.137 534 Canadá 18 12.565 698 Alemaña 17 20.490 1205 Ucraína 15 13.107 874 China 13 10.058 774 Suecia 10 9.298 930 España 8 7.514 939
  101. 101. REACTORES NUCLEARES NO MUNDO 2014
  102. 102. URANIO 2011 PAÍS PRODUCIÓN % KAZAKHASTÁN 19.451 35,79% CANADÁ 8.923 16,42% AUSTRALIA 5.886 10,83% NÍXER 4.159 7,65% NAMIBIA 3.262 6,00% UZBEKISTÁN 3.000 5,52% RUSIA 2.993 5,51% USA 1.537 2,83% CHINA 1.500 2,76% MALAWI 998 1,84% UCRAÍNA 890 1,64% SUDÁFRICA 656 1,21% INDIA 400 0,74% BRASIL 265 0,49% R. CHECA 252 0,46% ROMANÍA 77 0,14% ALEMAÑA 51 0,09% PAQUISTÁN 45 0,08% TOTAL 54.345 Toneladas m. Fte. MINETUR
  103. 103. Centro de reprocesado La Hague (Beamont-Hague) Onde se envían gran parte dos residuos radiactivos das centrais nucleares españolas Fte. Wikipedia
  104. 104. Concellos que presentaron candidatura para ter o novo cementerio nuclear. O goberno aprobou no 2010 en Villar de Caña (Cuenca). Paralizado o plan actualmente Polo Consello de Seguridade Nuclear Fte. Wikipedia
  105. 105. Enerxías renovables • Proceden de recursos inesgotables. • Causan menos alteración medioambiental. • Son autóctonas, permitindo o autoabastecemento. • Posúen elevada dispersión, o que permite utilizalas en lugares diversos. • Un contra: son discontinuas (suxeitas á variación de caudal, vento, insolación...) • Son a enerxía hidraúlica e as novas fontes de enerxía alternativas.
  106. 106. Produción de enerxías renovables (1990-2014) 0 1.000 2.000 3.000 4.000 5.000 6.000 1990 2000 2005 2010 2014 Ktep Minihidráulica (<10 MW) Hidraúlica (>10 MW) Eólica Biomasa Biogás Biocarburantes RSU Solar térmica Solar fotovoltaica Solar termoeléctrica Xeotermia 1990 2000 2005 2010 2014 % Minihidráulica (<10 MW) 184 380 345 567 616 3,6% Hidraúlica (>10 MW) 2.019 2.155 1.237 3.071 2.745 16,1% Eólica 1 406 1.821 3.807 4.495 26,3% Biomasa 3.753 3.443 4.175 4.560 4.857 28,4% Biogás 0 73 299 277 171 1,0% Biocarburantes 0 51 256 1.413 969 5,7% RSU 0 227 189 174 119 0,7% Solar térmica 22 31 61 183 258 1,5% Solar fotovoltaica 0 2 3,5 553 705 4,1% Solar termoeléctrica 0 0 0 299 2.142 12,5% Xeotermia 3 8 7 16 20 0,1% Total 5.982 6.776 8.393,5 14.920 17.097
  107. 107. A enerxía hidráulica • España contaba ao redor de 1.300 centrais hidroeléctricas (2015) con 20.353 MW (19,2% da potencia eléctrica) 11,5% da produción eléctrica Estado. • A distribución por bacías sería a seguinte: • 1º Vertente cantábrica e galaica: subministra moita enerxía grazas ao réxime regular dos ríos e á forza das augas que salvan niveis considerables. É de destacar o sistema hidraúlico da cunca do Miño-Sil. As empresas eléctricas están estudiando na actualidade a creación de proxectos de microcentrais[1]. No 2015 esta vertente xerou o 32% da enerxía hidroeléctrica española da que o 22% correspondeu a Galicia. • [1] Microcentral: central hidráulica con menos de 10 Mwh de potencia. A produción enerxética compútase pola Rede Eléctrica de España como réxime especial, non como réxime ordinario.
  108. 108. Enerxía hidraúlica Potencia Producción (GWh) %Bacía MW 2015 Norte 5.801 9.857 32,0% Duero 4.427 8.748 28,4% Ebro-Pirineo 3.371 7.584 24,6% Tajo-Júcar-Segura 5.309 3.827 12,4% Guadalquivir-Sur 1.162 641 2,1% Guadiana 282 158 0,5% Total 20.352 30.815 100%
  109. 109. Encoro de Aldeávila (Salamanca) o de maior potencia en España
  110. 110. A enerxía hidráulica • 2º Bacía do Duero: Sobre todo na área fronteiriza con Portugal. Destaca o encoro de Aldeávila (Salamanca), inaugurado en 1962, que é a central de maior potencia da de toda Europa Occidental e o encoro da Almendra (río Tormes) que é o de maior vaso de toda a Península. Tamén destaca o sistema hidraúlico de Ricobayo (Zamora). No 2015 xerou o 28,4% da produción hidroeléctica do estado. Aínda que é habitual na maioría dos anos que sexa a principal conca produtora.
  111. 111. 1. Encoro 2. Presa 3. Reixas filtradoras 4. Tubería forzada 5. Conxunto grupos tubina-alternador 6. Turbina hidráulica 7. Eixo 8. Xerador eléctrico 9. Transformadores 10. Liñas de transporte de enerxía electrica
  112. 112. A enerxía hidráulica • 3º Bacía do Ebro As características físicas o permiten (afluentes da marxe esquerda que teñen o nacemento nos Pireneos: precipitacións regulares, fortes pendentes que fomentan a creación de saltos) e pola demanda de enerxía da zona industrial de Barcelona á que hai que sumarlle, a partir dos anos sesenta, Zaragoza. Os pantanos dos ríos Noguera-Pallaresa (Tremp e Camarasa), Noguera-Ribagorzana, Segre, Aragón xunto coa presa de Flix no mesmo Ebro, son as realizacións máis importantes deste conxunto. Xerou no 2015 o 24,6% de España.
  113. 113. Encoro de Belesar no río Miño
  114. 114. A enerxía hidráulica • 4ºCuncas suratlánticas: bacías do Tajo, Júcar e Segura Guadalquivir: Empezouse a explotar tardiamente. Os pantanos de Buendía e Entrepeñas, no Tajo. No 2013 inaugurouse no Júcar a central reversible Muela II (a de más potencia de Europa 800 MW). No 2015 aportaron o 12,1%. Precisan encoros para regular as súas augas escasas e torrenciais. • 5º Ríos do sur embalsan grande cantidade de auga e o pantano de Cíjara é o máis importante do Guadiana. Os pantanos do Guadalquivir alimentan centrais de pouca potencia. 3,6% da produción. • O aproveitamento dos saltos de auga en España está acercándose ao seu límite. • Distinguimos entre grandes centrais (>10 MW de potencia) e microcentrais (<10 MW). • Nos últimos anos introducíronse innovacións na enxeñería hidraúlica: centrais reversibles (La Muela II) no cunca do río Xúcar (Valencia) e as centrais hidroeólicas (sistema mixto) de El Hierro (Canarias) ámbalas dúas inauguradas no 2013.
  115. 115. La Muela de Cortes (Valencia)
  116. 116. Central hidraúlica reversible (La Muela II) inaugurada no 2013
  117. 117. Central hidraúlica reversible (La Muela II) inaugurada no 2013
  118. 118. Central Hidroeólica de El Hierro Inaugurada no 2013
  119. 119. Novas fontes de enerxía renovable: eólica, biomasa, solar, xeotérmica e maremotriz • O consumo arrinca da crise do petróleo (diminuír a dependencia enerxética) e da creación dunha nova conciencia ecolóxica na maioría da poboación. Vantaxes: inesgotables, limpas, posuír elevadas dispersión. Inconvenientes: descontinuas, a tecnoloxía, instalación e mantemento sigue sendo cara. Representa o 25,5% da enerxía eléctrica xerada no 2015 (principalmente a eólica).
  120. 120. Eólica • Actualmente é a fonte de enerxía máis importante dentro das renovables • O seu crecemento foi moi importante na última década debido a dúas causas: redución dos custos e incremento da potencia instalada nos parques eólicos. • No 2015 xerou o 18% da enerxía eléctrica. • Os parques eólicos localízanse en zonas con ventos intensos, constantes e regulares. Coinciden cos cumios montañosos e certas costas (galega) e Tarifa (Cádiz). • As CC.AA. máis produtoras son as dúas Castelas, Andalucía e Galicia que xeneran máis do 70% da produción eólica estatal.
  121. 121. Parque eólico do cabo Vilaño (Camariñas)
  122. 122. 1. Turbina-xenerador 2. Cables condutores 3. Carga de freado 4. Toma de terra 5. Caixa de control e batería. 6. Fonte auxiliar 7. Transformadores 8. Liña de transporte de enerxía eléctrica.
  123. 123. Enerxía eólica en España 2016 CCAA Potencia (MW) % sobre total Nº parques Potencia media por parque (MW) Castilla León 5.593 24,3% 243 23,02 Castilla La Mancha 3.807 16,5% 139 27,39 Andalucía 3.338 14,5% 153 21,82 Galicia 3.330 14,5% 161 20,68 Aragón 1.893 8,2% 87 21,76 Cataluña 1.269 5,5% 47 27,00 C. Valenciana 1.189 5,2% 38 31,29 Navarra 1.004 4,4% 49 20,49 Asturias 518 2,2% 21 24,67 La Rioja 447 1,9% 14 31,93 Murcia 262 1,1% 14 18,71 Canarias 182 0,8% 57 3,19 País Vasco 153 0,7% 7 21,86 Cantabria 38 0,2% 4 9,50 Baleares 4 0,0% 46 0,09 Total 23.027 100% 1.080 21,32 Fte. IDAE
  124. 124. ENERXÍA EÓLICA: POTENCIA ELÉCTRICA INSTALADA (MW) 1980 1998 2000 2004 2008 2016 6 835 2.292 8.317 16.740 23.027 Fte. IDAE. REE. Elaboración propia.
  125. 125. Biomasa e biogás • Obtense da combustión e fermentación de materia orgánica de orixe agrícola, gandeira, forestal; lixo; ou certas industrias que usan produtos orgánicos (industria agroalimentaria); madeira ou papel. • Destínanse a producir enerxía eléctrica ou térmica, queimándoos directamente, ou transformándoos en biogás a partir da fermentación sen aire dos residuos do lixo, os xurros gandeiros e os lodos de depuración. • Permite producir biocombustibles (bioetanol (cereais e remolacha), e biodiésel (xirasol e colza)). • Localízanse en ámbitos rurais ou nos portos (importación por mar). • Estase fomentando a co-combustión, combustión conxunta da biomasa e do carbón nas centrais térmicas e o uso doméstico en estufas de pellets. • As comunidades máis produtoras son Andalucía, Galicia, Castela- León.
  126. 126. Planta de biomasa Allariz (Ourense)
  127. 127. Planta de bioetanol Teixeiro (Curtis)
  128. 128. Produción de pellets Fábrica Brión (A Coruña) Caldeira para o seu uso
  129. 129. Solar • Obtense a partir da radiación solar. España ten o potencial enerxético máis alto de Europa dado que o 70% do seu territorio conta con máis de 2.500 horas anuais de sol. A enerxía solar clasifícase como térmica (pasiva e activa), fotovoltaica e termoeléctrica. Chamamos térmico pasivo ao aforro enerxético dos edificios en función ao illamento e orientación. A enerxía solar térmica activa precisa de paneis solares para quentar a auga e as calefaccións das vivendas. As Comunidades Autónomas que máis equipos teñen instalados son Andalucía, Cataluña, Canarias e Baleares. • As centrais fotovoltaicas utilizan paneis de silicio para transformar a enerxía solar en electricidade. Existen grandes centrais en provincias como Toledo, Madrid e Alicante. Tamén estase difundindo cada vez máis na paisaxe as denominadas hortas solares (agrupacións en parcelas de pequenas instalacións fotovoltaicas). • A enerxía solar termoeléctrica, tanto de media como alta temperatura, utiliza grandes paneis de espellos para producir vapor que se transformará en enerxía eléctrica. A central máis importante está en Sanlúcar la Mayor (Sevilla). A enerxía solar só cubre na actualidade o 5% da demanda de electricidade en España (2015).
  130. 130. Térmica pasiva a construción como eficiencia enerxética
  131. 131. Térmica activa paneis solares para quentar auga Grupo Carme antes da rehabilitación
  132. 132. Centrais fotovoltaicas
  133. 133. Central fotovoltaica hortas solares
  134. 134. Enerxía solar termoeléctrica
  135. 135. Enerxía solar termoeléctrica Planta de Sanlúcar la Mayor (Sevilla)
  136. 136. Outras enerxías renvables • Xeotérmica: utiliza a auga quente ou vapor subterráneo. Úsase a calefacción de invernadoiros (Murcia, Granada, Tarragona) ou uso doméstico e balnearios (Ourense e Lleida), ou para a obtención eléctrica. • Maremotriz: utilización da forza das ondas do mar para a produción de enerxía. Actualmente está en fase experimental en Santoña (Cantabria) e Mutriku (Guipúzcoa). Prevense outras en Tenerife e Galicia (zona con maior potencial)
  137. 137. Enerxía final • Obtense da transformación das fontes de enerxía primaria en formas de enerxía aptas para ser utilizadas polos consumidores (transporte, industria, fogar e outras actividades económicas). • A produción da enerxía final en España céntrase nos produtos petrolíferos e na electricidade. A distancia sitúanse o carbón de uso directo; e o gas natural e as enerxías renovables de uso non eléctrico.
  138. 138. Produción de enerxía eléctrica en España e Galicia 2015 España Galicia Gwh % Gwh % Termoeléctrica 88.643 33,1% 11.466 38,7% Nuclear 54.755 20,5% Coxeración 25.108 9,4% 2.844 9,6% Total non renovables 168.506 63,0% 14.310 48,3% Eólica 48.118 18,0% 8.444 28,5% Hidráulica 30.819 11,5% 6.458 21,8% Solar 13.321 5,0% 21 0,1% Outras renovables 4.625 1,7% 393 1,3% Residuos 2.196 0,8% Total renovables 99.079 37,0% 15.316 51,7% Total 267.585 100% 29.626 100% Fte. REE. Elaboración propia % Galicia sobre total 11,1% % Electricidade producida en Galicia exportada a outras CCAA 33%
  139. 139. Consumo de enerxía final • O consumo creceu ata o ano 2005. • Desde 2005 descende pola mellora da eficiencia enerxética e o efecto da crise de 2008. • Fontes: baséase nos produtos petrolíferos, diminución en carbón e aumento en electricidade e renovables. • Sectores: creceu no transporte ata o 2008. A industria reduce consumo desde 2005 (eficiencia enerxética), segue a crecer no sector residencial. • Comunidades: desequilibrio. Consumidoras: Cataluña, Andalucía, Madrid, Valencia. Produtoras. Cataluña, Andalucía, C. León, Galicia, Castela-Mancha e Extremadura.
  140. 140. Produción e consumo de enerxía eléctrica por CCAA en España 2015 Produción Demanda Saldo Cataluña 42.394 46.569 -4.175 Andalucía 35.294 38.879 -3.585 C. León 30.385 13.752 16.633 Galicia 29.390 19.615 9.775 C. La Mancha 21.582 11.567 10.015 Extremadura 21.058 4.809 16.249 C. Valenciana 17.348 26.788 -9.440 Asturias 16.779 10.422 6.357 Aragón 15.086 10.253 4.833 Canarias 8.669 8.669 0 País Vasco 5.937 16.890 -10.953 Navarra 5.269 4.835 434 Murcia 4.909 8.905 -3.996 Baleares 4.461 5.796 -1.335 La Rioja 1.863 1.714 149 Cantabria 1.020 4.208 -3.188 Madrid 1.203 28.842 -27.639 Melilla 213 213 0 Ceuta 205 205 0 Fte. REE Elaboración propia
  141. 141. CONSUMO DE ENERXÍA FINAL POR SECTORES 1975-2013 (Ktep) Industria % Transporte % Residencial % Sector 3º % Sector 1º % Total 1975 20.827 48,9% 12.915 30,3% 4.239 10,0% 1.942 4,6% 2.666 6,3% 42.589 2005 37.359 37,5% 37.574 37,7% 13.148 13,2% 7.437 7,5% 4.192 4,2% 99.710 2013 20.762 25,7% 31.829 39,3% 15.015 18,6% 10.499 13,0% 2.795 3,5% 80.900 Fte. MINER e IDAE
  142. 142. Problemas e política enerxética • Problemas: a) Dependencia externa: impórtase o 71,6% da enerxía primaria utilizada (2014). Tómanse medidas para garantir a seguridade no abastecemento mediante o diálogo cos países provedores; diversificación da procedencia; fomento das enerxías autóctonas e renovables; e a extensión das redes transeuropeas de gas e electriciade. b) Elevado gasto enerxético: reduce a competitividade da economía. Solucións: abaratar os prezos liberalizando o mercado enerxético da UE, reducir o consumo (eficiencia enerxética), coxeración, centrais de ciclo combinado e melloras tecnolóxicas. c) Impacto ambiental: esgota certos recursos, contaminación do aire, requenta as augas, produce residuos, reduce a biodiversidade, impacto paisaxístico, comporta riscos. • Política: enerxías renovables. Plan de Acción Nacional de Renovables (2011-2020). Obxectivo 20% do consumo da enerxía final bruta. Biocarburantes consumo do 10% en vehículos.
  143. 143. A produción enerxética en Galicia A enerxía hidroeléctrica • Galicia ten un enorme potencial de produción de enerxía eléctrica. Xerou o 11,1% (2015) do total español. • A primeira fonte de produción foi a hidroeléctrica debido a factores físicos como a caudalosidade, relevo accidentado e o encaixamento dos ríos. As primeiras microcentrais datan de principios do século XX (a central de Piago en Outeiro de Rei é a máis antiga de Galicia (1900)) pero será a partir dos anos 40 coa creación de Fuerzas Eléctricas del Noroeste (FENOSA), cando se lle dea un impulso moi forte á creación de centrais hidroeléctricas sobre todo a partir da década dos sesenta. Conta con 38 centrais de máis de 10 MW de potencia (nove delas teñen máis de 100 MW) todas elas situadas na conca do Miño-Sil no seu curso medio: Ponte Bibei (313 MW), Belesar (255 MW), San Estevo (254 MW), Os Peares (181 MW), Velle, Castrelo de Miño e Frieira) sen menosprezar outros existentes nos ríos da vertente Atlántica: Eume, Xallas, Tambre, Ulla. Hai que engadir as microcentrais (< 10 MW de potencia) 108 centrais. Galicia xera o 25,8% de toda a produción hidroeléctrica de España.
  144. 144. Produción de enerxía eléctrica en España e Galicia 2015 Galicia Gwh % Termoeléctrica 11.466 38,7% Coxeración 2.844 9,6% Total non renovables 14.310 48,3% Eólica 8.444 28,5% Hidráulica 6.458 21,8% Solar 21 0,1% Outras renovables 393 1,3% Total renovables 15.316 51,7% Total 29.626 100% Fte. REE. Elaboración propia 11,1% % Electricidade producida en Galicia exportada a outras CCAA 33%
  145. 145. A produción enerxética en Galicia A enerxía termoeléctrica • A finais dos anos setenta, relacionado coa crise do subministro e encarecemento do prezo do petróleo, empezaron a funcionar as centrais termoeléctricas (As Pontes de García Rodríguez e Meirama) que utilizaban o lignito pardo como fonte de enerxía primaria con xacementos que se atopaban a pé das centrais. Esgotado este no 2007 utilizan na actualidade carbón importado. A estas centrais hai que sumarlle a de Sabón (Arteixo) que consumía fuel oíl e transformada na actualidade en central de ciclo combinado (consumindo gas natural como fonte de enerxía primaria. Algúns dos xeradores de As Pontes estanse adaptando para o uso do gas natural en ciclo combinado ata ter unha potencia de 1.200 MW). Se observamos os datos da táboa anterior, as centrais térmicas galegas, co 33% da potencia eléctrica instalada xeran o 38,7% de toda a enerxía anual en Galicia. Isto débese a que a súa produción é regular fronte as enerxías renovables que teñen descontinuidade na produción (dependendo do balance hídrico ou da velocidade do vento por exemplo). No lado negativo hai que sinalar que son as responsables da emisión do 40% de todo CO2 e de dióxido de xofre aínda que a mellora da calidade do carbón importado e a introdución do ciclo combinado fan que éstas diminúan.
  146. 146. A produción enerxética en Galicia A enerxía eólica e outras fontes • A gran novidade enerxética está na enerxía eólica. Galicia tiña ata o ano 2016, 161 parques eólicos e 3.330 MW de potencia instalada. A serra do Xistral, a dorsal Occidental, a serra da Capelada, a Costa da Morte e o Barbanza son as áreas onde hai maior concentración de parques, moitos deles con potencia de ata 50 MW. • A biomasa xerada a partir dos residuos forestais, aceites e pneumáticos aumentou nos últimos anos. É moi recomendable potenciar este tipo de enerxía para fomentar a limpeza do monte galego e así frear os incendios forestais. • A coxeración é un sector que está a medrar. 108 empresas galegas, sobre todo no sector enerxético e madeireiro participaron na xeración de enerxía eléctrica. • Na Comunidade Autónoma non hai centrais nucleares pese ao intento de introducir a finais dos anos setenta en Xove (Lugo).
  147. 147. Centrais termoeléctricas Centrais hidraúlicas Centrais minihidraúlicas < 10 MW Parques eólicos Centrais de residuos Centrais de biomasa Centrais de coxeración Mariña Occidentall Mariña Central Terra Cha Meira Ortegal A CORUÑA FERROL Betanzos As Pontes LUGO Cerceda Ordes SANTIAGO Chantada OURENSE Terra de Caldelas Monforte Trives Viana Valdeorras Baixa Limia O Carballiño O Ribeiro Terra de Celanova Arteixo Terra de Soneira Xallas Fisterra Muros O Sar Noia Barbanza Deza Tabeirós PONTEVEDRA VIGO
  148. 148. A produción enerxética en Galicia Situación e consumo • En canto ao que tecnicamente coñécese como cesta enerxética, os expertos consideran que a galega está suficientemente diversificada. Considérase que un sistema eléctrico é robusto cando o 50% da enerxía provén dunha base firme, é dicir, de fácil xestión (basicamente térmica ou nuclear). As centrais térmicas xeran case a metade da produción. Por outro lado o 60% da potencia instalada está baseada en enerxías renovables. • No consumo de electricidade destaca a altísima demanda da metalurxia non férrea galega que absorbe o 25% (produción de aluminio). (Cada tonelada de aluminio electrolítico de primeira fusión do que Galicia produce o 71% total do estado, precisa 15 MWh). • Outro sector é a construción naval, transformación de madeira, a extracción de carbón e lignitos e a propia enerxía consumida para obter e distribuír electricidade. A actividade industrial (descontando a produción de aluminio) consume o 28%. • A enerxía eléctrica consumida en Galicia para uso doméstico e agrario é dun 13% e un 7% respectivamente. • Isto supón que Galicia xera máis enerxía eléctrica da que consume internamente. Exporta o 26% cara outras áreas de España e o 1% a Portugal. • Fora da produción de enerxía eléctrica é de destacar a transformacións doutras enerxías (refinado de petróleo en A Coruña e a planta regasificadora de gas natural de Mugardos).

×