Your SlideShare is downloading. ×
გაკვეთილი № 7
გაკვეთილი № 7
გაკვეთილი № 7
გაკვეთილი № 7
გაკვეთილი № 7
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×
Saving this for later? Get the SlideShare app to save on your phone or tablet. Read anywhere, anytime – even offline.
Text the download link to your phone
Standard text messaging rates apply

გაკვეთილი № 7

819

Published on

Published in: Education
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
819
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
3
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

Report content
Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
No notes for slide

Transcript

  • 1. გაკვეთილი № 7 საშინაო დავალების შემოწმება: Cl Cl +Cl2   1. ა) CH2=CCH=CH2 + Cl2 H2CC=CHCH2 H2CCCHCH2      CH3 Cl Cl CH3 Cl Cl Cl +Cl2   CH2=CCH=CH2 + Cl2 H2CC=CHCH2 H2CCCHCH2        Cl Cl Cl Cl Cl Cl Cl +H2 ბ) CH2=CCH=CH2 + H2 H3CC=CHCH3 H3CCHCH2CH3    CH3 CH3 CH3 +H2 CH2=CCH=CH2 + H2 H3CC=CHCH3 H3CCHCH2CH3    Cl Cl Cl კაუჩუკი ზოგიერთი მცენარე გამოყოფს რძისმაგვარ წვენს, რომელსაც ლატექსი ქვია.განსაკუთრებით დიდი რაოდენობით გამოყოფს ლატექსს ხე ჰევეა, რომელიც ბრაზილიაშიხარობს. ბრაზილიიდან ეს კულტურა გადატანილ იქნა სხვა ტროპიკულ ქვეყნებში,მაგალითად ინდონეზიაში და ინდოჩინეთის ქვეყნებში. ჰევეას კანს სერავენ, კანიდანგამოყოფილი ლატექსი გროვდება ჭურჭელში. ლატექსს გადაამუშავებენ და მისგან გამოყოფენნივთიერებას, რომელსაც კაუჩუკი ქვია. კაუჩუკისგან შეიძლება დამზადდეს აფსკები,რომლებიც ჰაერ და წყალგაუმტარია. რაც მთავარია კაუჩუკი ელასტიურია, ანუ ძალისმოქმედებით ის იცვლის ფორმას, ხოლო ძალის მოქმედების მოხსნისას ის აღიდგენს ძველფორმას. ელასტიურობამ, აგრეთვე ჰაერ და წყალგაუმტარობამ კაუჩუკის ფართოდ გამოყენებაგანაპირობა. მაგრამ აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ ამ თვისებებს კაუჩუკი ინარჩუნებს ვიწროტემპერატურულ ინტერვალში. მაღალ ტემპერატურაზე ხდება წებვადი, ხოლო დაბალტემპერატურაზე კი მყიფე. როდესაც ცხელ კაუჩუკს დაუმატეს გოგირდი მათ შორის რეაქციისშედეგად წარმოიქმნა ახალი მასალა, რომელსაც რეზინი ქვია. რეზინი კი კაუჩუკის უნიკალურთვისებებს ინარჩუნებს ძალიან დაბალ (დაახლოებით -600) და ძალიან მაღალტემპერატურაზეც (დაახლოებით 4000)
  • 2. -2- კაუჩუკი და რეზინი შეუცვლელი მასალებია ავტომობილებისა და თვითმფრინავებისსაბურავებისა და კამერების დასამზადებლად. მათგან მზადდება ჰიდროსისტემებისშლანგები, საყოფაცხოვრებო საგნები, ფეხსაცმელი, ტანსაცმელი, სამედიცინო და ტექნიკურიხელსაწყოების და აპარატების დეტალები. რას წარმოადგენს კაუჩუკი და როგორ მიიღება მისგან რეზინი? კაუჩუკის ზოგადი ფორმულა აღმოჩნდა (C5H8)n ანუ ის იზოპრენის პოლიმერია. გავიხსენოთ: H2C C CH CH2 იზოპრენი კაუჩუკის აღნაგობა შეიძლება ასე გამოვსახოთ: CH2 H2C CH2 H2C CH2 H2C C C C C C C H3C H H3C H H3C H CH2 H2C ანუ C C H3C H n სადაც n  10000 – 22000 ამასთან ნახშირბადოვანი ჯაჭვი ორმაგი ბმების მიმართ ყოველთვის ცის მდგომარეობაშიიმყოფება. გოგირდის დამატებისას ეს გრძელი ჯაჭვი იკერება გოგირდის ატომების საშუალებით დახაზოვანი სტრუქტურის ნაცვლად ერთმანეთთან დაკავშირებული მდგრადი აღნაგობისსტრუქტურებს ვიღებთ. CH3 CH3 CH3 CH3     CH2=C=CHCH2CH2C=CHCH2– CH2=C=CHCH2CH2C=CHCH2–  +2S S  CH2C=CHCH2CH2C=CHCH2– S    CH2C=CHCH2CH2C=CHCH2– CH3 CH3   CH3 CH3 ამ პროცესს ვულკანიზაცია ეწოდება, ხოლო მიღებულ პროდუქტებს კი რეზინი. თუძალიან ბევრ გოგირდს დავამატებთ მაშინ ყველა ორმაგი ბმა გაიხლიჩება და მიიღება მყიფემასალა, რომელსაც ებონიტი ქვია.
  • 3. -3- როგორც ვნახეთ კაუჩუკის აღნაგობა მაინცდამაინც დიდი სირთულით არ გამოირჩევა.ყველა ქვეყანაში არ არის ჰევეას მოყვანის და მისგან ბუნებრივი კაუჩუკის დამზადებისსაშუალება. ლატექსს სხვა მცენარეებიც იძლევიან, მაგ: ბაბუაწვერა ან ლეღვი. ყველასგვინახავს როგორ გადმოედინება ლატექსი მოწყვეტილი ბაბუაწვერას ღეროდან ან ლეღვისფოთლიდან, მაგრამ ამ მცენარებიდან კაუჩუკის მიღება საწარმოო მასშტაბით შეუძლებელია.კაუჩუკის მიღება შესაძლებელი გახდა ქიმიური გზით. სინთეზური კაუჩუკი მიიღებაბუტადიენის, იზოპრენის, ქლოროპრენის და ზოგიერთი სხვა ნივთიერებისპოლიმერიზაციით. ბუტადიენი შეიძლება მივიღოთ ნავთობის გადამუშავების შედეგად მიღებულიპროდუქტებისგან, მაგ: Pd H3CCH2CH2CH3 H2C=CHCH=CH2 + 2H2 ბუტანი ბუტადიენ-1,3 ასევე მიიღება იზოპრენიც Pd H3CCHCH2CH3 H2C=CCH=CH2 + 2H2   CH3 CH3 2-მეთილბუტანი 2-მეთილბუტადიენ-1,3 ბუტადიენის პოლიმერიზაცია მეტალური ნატრიუმის ან ლითიუმის გამოყენებითმიმდინარეობს: +2Na + H2C=CHCH=CH2H2C=CHCH=CH2 NaCH2CH=CHCH2Na NaCH2CH=CHCH2CH2CH=CHCH2Na ასე უერთდება ბუტადიენის მოლეკულები საწყის ნივთიერებებს ორივე ბოლოში.საბოლოოდ წყლით ჩამოირეცხება ნატრიუმი და მივიღებთ კაუჩუკს: CH2Na + H2O  CH3 + NaOH სხვაგვარად ეს პროცესი ასე შეიძლება გამოვსახოთ: n H2C=CHCH=CH2  (CH2CH=CHCH2) n სინთეზური ბუტადიენური კაუჩუკი თუ დავაკვირდებით ბუნებრივი და სინთეზური კაუჩუკის აღნაგობას შევამჩნევთ, რომ
  • 4. -4- CH2 H2C C C (CH2CH=CHCH2) n H3C H n მათ შორის ძალიან მცირე განსხვავებაა. პრაქტიკულად განსხვავება არ არის ბუნებრივკაუჩუკს და სინთეზურ იზოპრენულ კაუჩუკს შორის. CH3 CH3   n H2C=CCH=CH2  (CH2C=CHCH2) n სინთეზური იზოპრენული კაუჩუკი ეს სინთეზური კაუჩუკი ბუნებრივისაგან ჯაჭვის სიგრძით განსხვავდება. სინთეზურიკაუჩუკის ნაკლი იმაშიც მდგომარეობს, რომ ბუნებრივი კაუჩუკისგან განსხვავებით,რომელშიც ნახშირბადოვანი ჯაჭვი ორმაგი ბმის მიმართ ყოველთვის ცის მდგომარეობაშია,სინთეზურ კაუჩუკში ჯაჭვი ორმაგი ბმის მიმართ როგორც ცის ასე ტრანს მდგომარეობაშიარის. CH2 H2C CH2 H2C C C C C H3C H H3C H ცის ფრაგმენტი ტრანს ფრაგმენტი თუმცა ტექნოლოგიური პროცესების დახვეწამ შესაძლებლობა მოგვცა ვაწარმოოთთითქმის მთლიანად ცის აღნაგობის კაუჩუკი. ასე რომ სინთეზური კაუჩუკი ამჟამადმთლიანად და სრულფასოვნად ცვლის ბუნებრივ კაუჩუკს. კაუჩუკი კარგად იხსნება ნავთობპროდუქტებში და ბენზოლში (ამ ნივთიერებას მალეშევისწავლით). შესაბამისი ხსნარებით შეიძლება გავჟღინთოთ ქსოვილები. გამხსნელისაორთქლების შემდეგ წყალგაუმტარი ქსოვილები მიიღება. სინთეზური კაუჩუკის სხვასახეებიც არსებობს, რომლებსაც მოგვიანებით გავეცნობით.
  • 5. -5-საშინაო დავალება:1. დაწერეთ ქლოროპრენის, აგრეთვე 2,3-დიმეთილბუტადიენის პოლიმერიზაციის რეაქციები.2. სინთეზური ბუტადიენური კაუჩუკის ერთ-ერთი ნიმუშის მოლეკულური მასა 1000000- ის ტოლია. როგორია პოლიმერიზაციის ხარისხი?3. ინდონეზიაში იზრდებიან მცენარეები, რომლებიც გამოყოფენ ლატექსს და მისგან გამოიყოფა ნივთიერება გუტაპერჩა. გუტაპერჩას ელემენტურ რგოლს კაუჩუკის მსგავსი აღნაგობა აქვს, ოღონდ ნახშირბა დოვანი ჯაჭვი ორმაგი ბმის მიმართ ტრანს მდგომარეობაშია. დაწერეთ გუტაპერჩას სტრუქტურული ფორმულა.

×