38PhÇn thø nhÊtTriÕt häc ph­¬ng ®«ng vµ øng dông trong y häcCh­¬ng Ihäc thuyÕt ©m d­¬ng, häc thuyÕt ngò hµnha- häc thuyÕt ...
39Qu¸ tr×nh tÝch cùc víi nhau,Ho¹t ®éng vá n·o, tr­íc sau b×nh th­êng.3-¢m - D­¬ng tiªu tr­ëng.Tiªu lµ sù mÊt ®i, tr­ëng l...
40Häc thuyÕt ngò hµnh.I - §Þnh nghÜa.Häc thuyÕt Ngò hµnh lµ häc thuyÕt ¢m - D­¬ng, liªn hÖ cô thÓ h¬n trong viÖc quan s¸tq...
41- HiÖn t­îng vµ ngò hµnh:VËt chÊt:Kim (kim lo¹i), Méc (gç, c©y),Thuû (n­íc), Ho¶ (löa), Thæ ®©y (®Êt nµy).Mµu s¾c:Kim (l...
42Khi mµ uÊt kÕt, sinh s«i giËn hên…* * *IV- Häc thuyÕt thiªn nh©n hîp nhÊt.1-§Þnh nghÜa.Häc thuyÕt thiªn nh©n hîp nhÊt nã...
43C¬ n¨ng ho¹t ®éng ng­êi thêi sinh ra.Tinh tiªn thiªn cña mÑ cha,Tinh tõ dinh d­ìng gäi lµ hËu thiªn.ChÊt Tinh thuéc cña ...
44§ëm chñ quyÕt ®o¸n, khi cÇn hiÖn ra.Can, §ëm quan hÖ mÆn mµ,Cã bÖnh Can, §ëm nh÷ng lµ cã nhau…* * *IV- Quan hÖ gi÷a c¸c ...
45HÖ thèng Kinh l¹c ®ã lµ:Th«ng hµnh KhÝ, HuyÕt vµo ra nhÞp nhµng.Chèng ®ì tµ ngo¹i x©m l¨ng,B¶o vÖ c¬ thÓ nãi r»ng tèt h¬...
46* *Nh­ cao HuyÕt ¸p hoµnh hµnh,D¹ dµy ®au loÐt, viªm quanh t¸ trµng.ThÇn kinh suy nh­îc chuyÓn sang,KÝch ®éng t×nh chÝ, ...
47T¹ng, Phñ, mÆt, l­ìi nh÷ng lµ liªn quan…II- T¸m c­¬ng lÜnh ®Ó chÈn ®o¸n (B¸t c­¬ng).Tr­íc t×nh h×nh phøc t¹p cña c¸c chø...
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Triet hoc

1,820 views

Published on

Ngô Công Tình

1 Comment
0 Likes
Statistics
Notes
  • Dịch vụ làm luận văn tốt nghiệp, làm báo cáo thực tập tốt nghiệp, chuyên đề tốt nghiệp, tiểu luận, khóa luận, đề án môn học trung cấp, cao đẳng, tại chức, đại học và cao học (ngành kế toán, ngân hàng, quản trị kinh doanh…) Mọi thông tin về đề tài các bạn vui lòng liên hệ theo địa chỉ SĐT: 0973.764.894 ( Miss. Huyền ) Email: dvluanvan@gmail.com ( Bạn hãy gửi thông tin bài làm, yêu cầu giáo viên qua mail) Chúng tôi nhận làm các chuyên ngành thuộc khối kinh tế, giá cho mỗi bài khoảng từ 100.000 vnđ đến 500.000 vnđ
       Reply 
    Are you sure you want to  Yes  No
    Your message goes here
  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
1,820
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
1,491
Actions
Shares
0
Downloads
4
Comments
1
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Triet hoc

  1. 1. 38PhÇn thø nhÊtTriÕt häc ph­¬ng ®«ng vµ øng dông trong y häcCh­¬ng Ihäc thuyÕt ©m d­¬ng, häc thuyÕt ngò hµnha- häc thuyÕt ©m d­¬ngI- §Þnh nghÜa.C¸ch ®©y ®· mÊy ngh×n n¨m, ng­êi x­a ®· nhËn thÊy sù vËt lu«n lu«n cã m©u thuÉn,nh­ng thèng nhÊt víi nhau, kh«ng ngõng vËn ®éng, biÕn ho¸ ®Ó ph¸t triÓn vµ tiªu vong, gäi lµ:Häc thuyÕt ¢m- D­¬ng.Trong Y häc, Häc thuyÕt ¢m - D­¬ng qu¸n triÖt tõ ®Çu ®Õn cuèi, tõ ®¬n gi¶n ®Õn phøc t¹ptrong suèt qu¸ tr×nh cÊu t¹o c¬ thÓ, sinh lý, bÖnh lý, chÈn ®o¸n vµ c¸c ph­¬ng ph¸p ch÷a bÖnhb»ng §«ng y, (§«ng y cßn ®­îc gäi lµ Y häc cæ truyÒn, trong TËp th¬ nµy gäi lµ §«ng y), gåm:Thuèc, ch©m cøu, xoa bãp, bÊm huyÖt, khÝ c«ng, d­ìng sinh....II-C¸c quy luËt c¬ b¶n trong häc thuyÕt ¢m - D­¬ng.1-¢m - D­¬ng ®èi lËp víi nhau.§èi lËp lµ sù m©u thuÉn, chÕ ­íc vµ ®Êu tranh gi÷a hai mÆt ¢m- D­¬ng.ThÝ dô: Ngµy vµ ®ªm, n­íc vµ löa, øc chÕ vµ h­ng phÊnHai mÆt ®èi lËp, ®Êu tranh,M©u thuÉn, chÕ ­íc vÉn thµnh ¢m - D­¬ng.VÝ nh­: N­íc- löa, ®o¹n - tr­êng,H­ng phÊn - øc chÕ, nh­ng th­êng cã nhau.2-¢m - D­¬ng hç c¨n.Hç c¨n lµ sù n­¬ng tùa lÉn nhau. Hai mÆt ¢m - D­¬ng tuy ®èi lËp víi nhau nh­ng ph¶in­¬ng tùa lÉn nhau míi tån t¹i ®­îc, míi cã ý nghÜa. C¶ hai mÆt ®Òu lµ qu¸ tr×nh tÝch cùc cña sùvËt, kh«ng thÓ ®¬n ®éc mµ ph¸t sinh, ph¸t triÓn ®­îc:¢m- D­¬ng hç c¨n ®ã lµ:Lµ sù n­¬ng tùa chóng mµ víi nhau.¢m, D­¬ng tuy ®èi lËp nhau,Nh­ng l¹i n­¬ng tùa lÉn nhau kh«ng rêi.Lµ sù vËn ®éng kh«ng ng¬i,Víi ý nghÜa ®ã, c¶ ®«i sinh tån.Hai mÆt kh«ng kÐm, kh«ng h¬n,Kh«ng thÓ ®¬n ®éc, giËn hên lµm nªn.Sù vËt vËn ®éng ngµy, ®ªm,Ph¸t sinh, ph¸t triÓn l©u bÒn cïng nhau.ThÝ dô: Cã ®ång ho¸ míi cã dÞ ho¸, hay ng­îc l¹i nÕu kh«ng cã dÞ ho¸ th× qu¸ tr×nh ®ångho¸ kh«ng tiÕp tôc ®­îc. Cã sè ¢m míi cã sè D­¬ng. H­ng phÊn vµ øc chÕ ®Òu lµ qu¸ tr×nh tÝchcùc cña ho¹t ®éng vá n·o:NÕu cã ®ång ho¸ diÔn ra,Míi cã dÞ ho¸ ®Ó mµ sinh ra.Kh«ng cã dÞ ho¸ xÈy ra,Qu¸ tr×nh ®ång ho¸ diÔn ra ®©u thµnh.Cã ¢m, D­¬ng míi h×nh thµnh,H­ng phÊn, øc chÕ rµnh rµnh ®èi nhau.
  2. 2. 39Qu¸ tr×nh tÝch cùc víi nhau,Ho¹t ®éng vá n·o, tr­íc sau b×nh th­êng.3-¢m - D­¬ng tiªu tr­ëng.Tiªu lµ sù mÊt ®i, tr­ëng lµ sù ph¸t triÓn, nãi lªn sù vËn ®éng kh«ng ngõng, sù chuyÓn ho¸lÉn nhau gi÷a hai mÆt ¢m- D­¬ng:¢m- D­¬ng tiªu, tr­ëng xÈy ra,Tr­ëng sinh c¸i míi, tiªu lµ mÊt ®i.Tiªu mµ biÕn mÊt mçi khi,Tr­ëng th× ph¸t triÓn ®Õn khi ph¶i dõng.¢m, D­¬ng vËn ®éng kh«ng ng­ng,Chóng cïng chuyÓn ho¸, th­êng tõng cã nhau.¢m, D­¬ng quan hÖ víi nhau,D­¬ng tiªu, ¢m tr­ëng tr­íc sau ®iÒu hoµ.Chóng cïng chuyÓn ho¸ vµo, ra,MÊt ®i, l¹i cã míi lµ tù nhiªn….* * *III- øng dông trong y häc.1- VÒ cÊu t¹o c¬ thÓ vµ sinh lý.Thuéc ¢m, gåm: T¹ng, Kinh ©m, HuyÕt, bông, trong, d­íi...Thuéc D­¬ng, gåm: Phñ, Kinh d­¬ng, KhÝ, l­ng, ngoµi, trªn...T¹ng thuéc ¢m, do tÝnh chÊt trong ¢m cã D­¬ng nªn cßn ph©n ra: PhÕ ©m, PhÕ khÝ; ThËn©m, ThËn d­¬ng; Can huyÕt, Can khÝ; T©m huyÕt, T©m khÝ; Phñ thuéc D­¬ng nh­ng v× trongD­¬ng cã ¢m nªn cã VÞ ©m vµ VÞ ho¶...VËt chÊt dinh d­ìng thuéc ¢m, c¬ n¨ng ho¹t ®éng thuéc D­¬ng.2- VÒ qu¸ tr×nh ph¸t sinh vµ ph¸t triÓn cña bÖnh tËt.a- BÖnh tËt ph¸t sinh do sù mÊt th¨ng b»ng vÒ ¢m, D­¬ng trong c¬ thÓ ®­îc biÓu hiÖnb»ng sù thiªn th¾ng, hay thiªn suy.+. Thiªn th¾ng:D­¬ng th¾ng g©y chøng NhiÖt: Sèt, m¹ch nhanh, kh¸t n­íc, t¸o, n­íc tiÓu ®á.¢m th¾ng g©y chøng Hµn: Ng­êi l¹nh, tay ch©n l¹nh, m¹ch trÇm, Øa láng, n­íc tiÓu trong:D­¬ng th¾ng g©y chøng NhiÖt cao,Sèt, t¸o, kh¸t n­íc uèng vµo th× ªm.Chøng Hµn, ¢m th¾ng g©y nªn,Toµn th©n l¹nh gi¸, l¹i thªm m¹ch trÇm.Bông ®au, Øa ch¶y láng ph©n,N­íc tiÓu trong v¾t, ®a phÇn Hµn g©y.+. Thiªn suy:D­¬ng h­: Nh­ c¸c tr­êng hîp n·o suy, héi chøng h­ng phÊn thÇn kinh gi¶m.¢m h­: Nh­ mÊt n­íc, ®iÖn gi¶i, héi chøng øc chÕ thÇn kinh gi¶m.D­¬ng h­ tr­êng hîp n·o suy,ThÇn kinh, h­ng phÊn nã th× sinh ra.¢m h­, n­íc mÊt g©y ra:ThÇn kinh øc chÕ, nh÷ng lµ gi¶m suy…* * *
  3. 3. 40Häc thuyÕt ngò hµnh.I - §Þnh nghÜa.Häc thuyÕt Ngò hµnh lµ häc thuyÕt ¢m - D­¬ng, liªn hÖ cô thÓ h¬n trong viÖc quan s¸tquy n¹p vµ sù liªn quan cña c¸c sù vËt trong thiªn nhiªn.Trong Y häc, häc thuyÕt Ngò hµnh ®­îc øng dông ®Ó quan s¸t quy n¹p vµ nªu lªn sùt­¬ng quan trong ho¹t ®éng sinh lý c¸c T¹ng, Phñ; ®Ó chÈn ®o¸n bÖnh tËt, ®Ó t×m tÝnh n¨ng vµ t¸cdông cña thuèc, ®Ó tiÕn hµnh c«ng t¸c bµo chÕ thuèc men.Nãi vÒ Häc thuyÕt Ngò hµnh,Còng lµ Häc thuyÕt nh­ ngµnh ¢m - D­¬ng.Quan s¸t quy n¹p cho t­êng,Thiªn nhiªn, sù vËt chóng th­êng liªn quan.Trong Y häc còng t­¬ng quan,Ngò hµnh Häc thuyÕt ®­îc lµm gièng nhau.øng dông, quan s¸t tr­íc sau,Ho¹t ®éng T¹ng, Phñ ®ín ®au thÕ nµo.T×m thuèc cã tÝnh n¨ng cao,TiÕn hµnh bµo chÕ, ch÷a vµo chç ®au.II-Néi dung cña Häc thuyÕt Ngò hµnh.1-Ngò hµnh lµ g×?Ng­êi x­a thÊy cã 5 lo¹i vËt chÊt chÝnh: Kim (kim lo¹i), Méc (gç), Thuû (n­íc), Ho¶(löa), Thæ (®Êt) vµ ®em c¸c hiÖn t­îng trong thiªn nhiªn vµ trong c¬ thÓ con ng­êi xÕp theo 5 lo¹ivËt chÊt trªn gäi lµ Ngò hµnh.Ngò hµnh cßn cã ý nghÜa n÷a lµ sù vËn ®éng, chuyÓn ho¸ cña c¸c chÊt trong thiªn nhiªnvµ trong c¸c T¹ng, Phñ trong c¬ thÓ:C¸c hiÖn t­îng trong thiªn nhiªn,Méc, Kim, Thuû, Ho¶, Thæ liªn quan nhiÒu.ThÓ ng­êi liªn ®íi còng nhiÒu,XÕp n¨m loµi ®ã thµnh chiªu Ngò hµnh.Sù vËn ®éng cña Ngò hµnh,Thiªn nhiªn, T¹ng, Phñ vËn hµnh gièng nhau.Ngò hµnh cßn ý nghÜa sau:VËt chÊt chuyÓn ho¸ lÉn nhau kh«ng ngõng.T¹ng, Phñ ho¹t ®éng kh«ng ng­ng,VËn ®éng, chuyÓn ho¸ lu«n tõng xÈy ra.2-Sù quy n¹p vµo Ngò hµnh trong thiªn nhiªn vµ trong c¬ thÓ con ng­êiHiÖnt­îngNgò hµnhMéc Ho¶ Thæ Kim ThuûVËt chÊt Gç, c©y Löa §Êt Kim lo¹i N­ícMµu s¾c Xanh §á Vµng Tr¾ng §enVÞ Chua §¾ng Ngät Cay MÆnMïa Xu©n H¹ Cuèi h¹ Thu §«ngPh­¬ng §«ng Nam Trung­¬ngT©y B¾cT¹ng Can T©m Tú PhÕ ThËnPhñ §ëm TiÓutr­êngVÞ §¹itr­êngBµngquangNgò thÓ C©n M¹ch ThÞt Da l«ng X­¬ng, tuûNgò quan M¾t L­ìi MiÖng Mòi TaiT×nh chÝ GiËn Mõng Lo Buån Sî
  4. 4. 41- HiÖn t­îng vµ ngò hµnh:VËt chÊt:Kim (kim lo¹i), Méc (gç, c©y),Thuû (n­íc), Ho¶ (löa), Thæ ®©y (®Êt nµy).Mµu s¾c:Kim (lµ tr¾ng), Méc (lµ xanh),Thæ (vµng), Ho¶ (®á), thªm nhµnh Thuû (®en).VÞ:Kim (cay), Ho¶ (®¾ng), Méc (chua),Thæ (ngät), Thuû (mÆn) h·y mua vÒ dïng.Mïa:Méc (xu©n), Ho¶ (h¹), Thuû (®«ng),Thæ (lµ cuèi h¹), võa lßng Kim (thu).Ph­¬ng:Méc (®«ng), Thuû (b¾c), Kim (t©y),Thæ (trung ­¬ng ®ã), nhËn thÇy Ho¶ (nam).T¹ng - Phñ:Thæ (Tú), Kim (PhÕ), Ho¶ (T©m),Méc (Can), Thuû (ThËn) nÕu lÇn sÏ ra.Ngò thÓ:Kim (da, l«ng), Thuû (tuû, x­¬ng),Ho¶ (m¹ch), Thæ (thÞt), (søc c­êng) Méc ®©y.Ngò quan:Méc (lµ m¾t), Thuû (lµ tai),Ho¶ (l­ìi), Thæ (miÖng), cïng vµi (mòi) Kim.T×nh chÝ:Kim (buån), Méc (giËn), Ho¶ (mõng),Thæ (lo), Thuû (sî) th­êng tõng xÈy ra…* * *III- øng dông trong y häc.1-VÒ quan hÖ sinh lý.Sù s¾p xÕp c¸c T¹ng, Phñ theo ngò hµnh vµ sù liªn quan cña chóng ®Õn ngò vÞ, ngò s¾c,ngò quan, thÓ chÊt vµ ho¹t ®éng vÒ t×nh chÝ gióp cho viÖc häc vÒ c¸c hiÖn t­îng sinh lý c¸c T¹ng,Phñ dÔ dµng, dÔ nhí:XÕp T¹ng, Phñ theo ngò hµnh,Liªn quan cña chóng ®ång hµnh víi nhau.Ngò vÞ, cïng ngò s¾c mµu,Ngò quan, thÓ chÊt n«ng s©u chÝ t×nh.BiÕt c¸c hiÖn t­îng lý sinh,Gióp häc T¹ng, Phñ qu¸ tr×nh tèt h¬n.ThÝ dô: Can cã quan hÖ biÓu lý víi §ëm, chñ vÒ C©n, khai khiÕu ra m¾t, kÝch thÝch ®iÒu®¹t, khi uÊt kÕt g©y giËn d÷:§ëm cã quan hÖ víi Can,Khai khiÕu ra m¾t, chñ C©n biÕt råi.KÝch thÝch ®iÒu ®¹t kh«ng th«i,
  5. 5. 42Khi mµ uÊt kÕt, sinh s«i giËn hên…* * *IV- Häc thuyÕt thiªn nh©n hîp nhÊt.1-§Þnh nghÜa.Häc thuyÕt thiªn nh©n hîp nhÊt nãi lªn gi÷a con ng­êi víi hoµn c¶nh thiªn nhiªn vµ x·héi, lu«n lu«n m©u thuÉn nh­ng thèng nhÊt víi nhau. Con ng­êi thÝch nghi, chÕ ngù, c¶i t¹o hoµnc¶nh thiªn nhiªn vµ x· héi ®Ó sinh tån vµ ph¸t triÓn:Häc thuyÕt hîp nhÊt nh©n thiªn,Nãi lªn quan hÖ thiªn nhiªn, con ng­êi.HoÆc x· héi víi con ng­êi,M©u thuÉn, thèng nhÊt kh«ng rêi ®­îc nhau.Con ng­êi c¶i t¹o tr­íc, sau,Thiªn nhiªn, x· héi cïng nhau sinh tån.Trong Y häc ng­êi x­a øng dông Häc thuyÕt nµy ®Ó chØ ®¹o c¸c ph­¬ng ph¸p phßng vµch÷a bÖnh. Gi÷ g×n søc khoÎ, t×m ra nguyªn nh©n g©y bÖnh vµ ®Ò ra ph­¬ng ph¸p ch÷a bÖnh toµndiÖn:Trong Y häc ng­êi x­a dïng,Häc thuyÕt nµy ®Ó phßng chung bÖnh t×nh.Gi÷ g×n søc kháe, con Tim,BiÕt nguyªn nh©n bÖnh ®Ó t×m thuèc thang…* * *Ch­¬ng IIT¹ng phñ – kinh l¹cHäc thuyÕt T¹ng - Phñ vµ Häc thuyÕt Kinh l¹c lµ bé phËn quan träng trong lý luËn §«ngy, nh»m nghiªn cøu sù ho¹t ®éng cña c¸c T¹ng, Phñ, hÖ thèng Kinh l¹c vµ c¸c bé phËn kh¸c.Néi dung gåm:- Häc thuyÕt T¹ng - Phñ:C¸c T¹ng: T©m, Can, Tú, PhÕ, ThËn;C¸c Phñ: TiÓu tr­êng, §¹i tr­êng, VÞ, §ëm, Bµng quang, Tam tiªu.C¸c ho¹t ®éng vÒ: Tinh, KhÝ, ThÇn, HuyÕt, T©n dÞch.HÖ thèng Kinh l¹c: CÊu t¹o vµ t¸c dông cña hÖ Kinh l¹c.a- Häc thuyÕt T¹ng - PhñV× Tinh, KhÝ, HuyÕt, T©n dÞch vµ ThÇn lµ c¬ së vËt chÊt cho sù ho¹t ®éng cña T¹ng - Phñnªn sÏ tr×nh bµy tr­íc, sau ®ã lµ c¸c T¹ng, c¸c Phñ vµ sau cïng lµ sù quan hÖ gi÷a c¸c T¹ng - Phñtrong c¬ thÓ.I- Tinh, KhÝ, HuyÕt, T©n dÞch vµ ThÇn.1- Tinh.Tinh lµ c¬ së vËt chÊt cña sù sèng con ng­êi vµ c¸c ho¹t ®éng c¬ n¨ng cña c¬ thÓ.Nguån gèc cña Tinh:- Tinh do bè mÑ ®em l¹i gäi lµ: Tinh tiªn thiªn.- Tinh do chÊt dinh d­ìng cña ®å ¨n t¹o ra gäi lµ: Tinh hËu thiªn. Tinh cña hËu tiªn do Tú, VÞvËn ho¸ ph©n bæ ë c¸c T¹ng, Phñ nªn cßn gäi lµ: Tinh cña T¹ng - Phñ.- Hai nguån Tinh Êy bæ sung cho nhau tham gia vµo viÖc sinh dôc vµ ph¸t dôc cña c¬ thÓ.Tinh lµ vËt chÊt con ng­êi,
  6. 6. 43C¬ n¨ng ho¹t ®éng ng­êi thêi sinh ra.Tinh tiªn thiªn cña mÑ cha,Tinh tõ dinh d­ìng gäi lµ hËu thiªn.ChÊt Tinh thuéc cña hËu thiªn,§­îc Tú vËn ho¸ kh¾p miÒn tø th©n.Tinh cho T¹ng, Phñ rÊt cÇn,Hai nguån Tinh Êy dÇn dÇn bæ sung.Tham gia vµo nh÷ng viÖc chung,Sinh dôc, ph¸t dôc ®i cïng víi nhau…* * *II- Ngò t¹ng.T¹ng lµ c¸c bé phËn c¬ thÓ, cã nhiÖm vô chuyÓn ho¸ vµ tµng tr÷: Tinh, KhÝ, ThÇn, HuyÕt vµ T©ndÞch. Cã 5 T¹ng: T©m (phô lµ T©m bµo l¹c), Can, Tú, PhÕ vµ ThËn:C¸c T¹ng, bé phËn cña ng­êi,Tµng tr÷, chuyÓn ho¸ chÊt thêi sinh ra.Trong ng­êi c¸c chÊt ®ã lµ:Tinh, ThÇn, KhÝ, HuyÕt, sau lµ chÊt T©n.Ngò T¹ng gåm cã n¨m phÇn:Can, Tú, PhÕ, ThËn, víi T©m lµ võa…* * *III- Lôc phñ.Phñ lµ c¸c bé phËn cña c¬ thÓ cã nhiÖm vô thu n¹p, tiªu ho¸, hÊp thô, chuyÓn vËn c¸c chÊttõ ®å ¨n uèng vµ bµi tiÕt c¸c chÊt cÆn b· cña c¬ thÓ ra ngoµi.Cã 6 Phñ: §ëm; VÞ; TiÓu tr­êng; §¹i tr­êng; Bµng quang vµ Tam tiªu.Phñ, c¸c bé phËn cña ng­êi,Thu n¹p, tiªu ho¸, b· thêi th¶i ra.Gåm cã lôc phñ ®ã lµ:TiÓu tr­êng, §ëm, VÞ tiÕp lµ Bµng quang.Tam tiªu, §¹i tr­êng cïng hµng,Bµi tiÕt cÆn b·, nhÞp nhµng th­êng xuyªn.1- §ëm.§ëm cã quan hÖ biÓu - lý víi Can. Chøa chÊt MËt (tinh chÊp) do Can bµi tiÕt. Cæ nh©nnãi: “ KhÝ thõa cña Can trµn vµo MËt, tô l¹i thµnh Tinh chÊp”.MËt gióp cho viÖc tiªu ho¸ ®å ¨n. ChÊt MËt cã mµu xanh, vµng vµ vÞ ®¾ng. Khi cã bÖnh ë§ëm th­êng xuÊt hiÖn chøng vµng da, miÖng ®¾ng, n«n möa ra chÊt ®¾ng.§ëm cßn cã chøc n¨ng vÒ tinh thÇn, chñ vÒ quyÕt ®o¸n.§ëm cã quan hÖ víi Can,Nã chøa chÊt MËt do Can cÊp ®Òu.Gióp cho tiªu ho¸ nhanh tiªu,§å ¨n nhõ nhuyÔn, sím chiÒu diÔn ra.Xanh mµu chÊt MËt tiÕt ra,L¹i cã vÞ ®¾ng, tan ra s¾c vµng.Da vµng, §ëm bÖnh chuyÓn sang,N«n ra chÊt MËt, miÖng cµng ®¾ng cay.Can vµ §ëm cã quan hÖ biÓu - lý, Can chñ m­u lù, §ëm chñ vÒ quyÕt ®o¸n lµ c¬ së cñalßng dòng c¶m, tinh thÇn d¸m nghÜ d¸m lµm. C¸c bÖnh vÒ Can - §ëm hay phèi hîp víi nhau:Can, §ëm biÓu- lý liªn quan,Can chñ m­u lù, §ëm mang tinh thÇn.D¸m lµm, dòng c¶m hiÕn th©n,
  7. 7. 44§ëm chñ quyÕt ®o¸n, khi cÇn hiÖn ra.Can, §ëm quan hÖ mÆn mµ,Cã bÖnh Can, §ëm nh÷ng lµ cã nhau…* * *IV- Quan hÖ gi÷a c¸c t¹ng- phñ.Mçi mét T¹ng hay mét Phñ cã chøc n¨ng riªng biÖt, nh­ng chóng cã quan hÖ víi nhautheo quy luËt: Võa ®èi lËp, võa n­¬ng tùa víi nhau ®Ó t¹o cho c¬ thÓ thµnh mét khèi thèng nhÊtvÒ cÊu t¹o vµ chøc n¨ng:T¹ng, Phñ cã chøc n¨ng riªng,Chóng cã quan hÖ, g¾n liÒn víi nhau.§èi lËp, nh­ng n­¬ng tùa nhau,Thµnh khèi thèng nhÊt tr­íc, sau kh«ng rêi.T¹ng, Phñ ho¹t ®éng kh«ng ng¬i,KhÝ, HuyÕt th«ng suèt, ng­êi thêi khoÎ ra…b- s¬ l­îc vÒ häc thuyÕt kinh l¹c.I- §Þnh nghÜa.Kinh l¹c lµ tªn gäi chung cña Kinh m¹ch vµ L¹c m¹ch trong c¬ thÓ. Kinh lµ ®­êng th¼ng,lµ c¸i khung cña hÖ Kinh l¹c vµ ®i ë s©u. L¹c lµ ®­êng ngang, lµ c¸i l­íi, tõ Kinh m¹ch chia ranh­ m¹ng l­íi ®Õn kh¾p n¬i vµ ®i ë n«ng:Kinh l¹c lµ tªn gäi chung,Kinh m¹ch, L¹c m¹ch lµ dïng tªn riªng.Kinh lµ ®­êng th¼ng t¹o nªn,Khung cña Kinh l¹c nèi liÒn ®i s©u.§­êng ngang, L¹c m¹ch tiÕp nhau,KÓ tõ Kinh m¹ch, ®©u ®©u còng vµo.Nã gièng c¸i l­íi biÕt bao,§i n«ng ë ®ã, n¬i nµo còng qua…II- cÊu t¹o cña hÖ kinh l¹c.1- Kinh m¹ch vµ L¹c m¹ch.1.1- M­êi hai Kinh m¹ch chÝnh.III- t¸c dông cña hÖ thèng kinh l¹c.1-VÒ sinh lý.HÖ thèng Kinh l¹c th«ng hµnh KhÝ, HuyÕt trong c¸c tæ chøc cña c¬ thÓ chèng ngo¹i tµ,b¶o vÖ c¬ thÓ:
  8. 8. 45HÖ thèng Kinh l¹c ®ã lµ:Th«ng hµnh KhÝ, HuyÕt vµo ra nhÞp nhµng.Chèng ®ì tµ ngo¹i x©m l¨ng,B¶o vÖ c¬ thÓ nãi r»ng tèt h¬n…* * *Ch­¬ng IIINguyªn nh©n g©y bÖnh§«ng y chia nguyªn nh©n g©y bÖnh ra lµm mÊy lo¹i sau ®©y:- Hoµn c¶nh thiªn nhiªn (khÝ hËu, ®Þa lý) ¶nh h­ëng ®Õn con ng­êi qua 6 thø khÝ (lôc khÝ):Phong, Hµn, Thö, ThÊp, T¸o, Ho¶, lµ nguyªn nh©n bªn ngoµi:Nãi vÒ hoµn c¶nh thiªn nhiªn,Con ng­êi ¶nh h­ëng, ph¶i nªn ®Ò phßng.Thö, ThÊp, T¸o, Ho¶, Hµn, Phong,Lôc khÝ g©y bÖnh, kh«ng trong mµ ngoµi.- Hoµn c¶nh x· héi g©y ra nh÷ng rèi lo¹n vÒ T©m lý x· héi qua 7 thø t×nh chÝ (thÊt t×nh):Vui, giËn, buån, lo, nghÜ, kinh, sî lµ nguyªn nh©n g©y bÖnh bªn trong:Hoµn c¶nh x· héi ®ã lµ:Gåm cã b¶y thø g©y ra bÖnh t×nh:Vui, buån, giËn, nghÜ, lo, kinh,Cïng sî võa ®ñ thÊt t×nh bªn trong.- Cßn c¸c nguyªn nh©n kh¸c: §µm Èm, ø HuyÕt, ¨n uèng, lao ®éng, sang chÊn, t×nh dôcCßn cã mét sè nguyªn nh©n,Lµ do ø HuyÕt, uèng, ¨n, Èm, §µm.Sang chÊn, t×nh dôc l©y lan,Th©n thÓ suy yÕu, bÖnh cµng nhiÒu thªm.I- Nguyªn nh©n bªn ngoµi (lôc d©m, lôc tµ).- S¸u thø KhÝ: Phong (giã), Hµn (l¹nh), Thö (n¾ng), ThÊp (®é Èm), T¸o (kh«), Ho¶ (nhiÖt)khi trë thµnh nguyªn nh©n g©y bÖnh gäi lµ lôc d©m, hay lôc tµ:ThÊp, Hµn, Thö, Ho¶, T¸o, Phong,Nguyªn nh©n g©y bÖnh kh«ng trong mµ ngoµi.Lôc d©m g©y bÖnh ®©u sai,Cßn cã tªn gäi thø hai: Lôc tµ…* * *II- Nguyªn nh©n bªn trong (thÊt t×nh).1- B¶y thø t×nh chÝ nã g©y ra do nh÷ng rèi lo¹n vÒ t©m lý, t×nh c¶m.§ã lµ: Vui, GiËn, Buån, NghÜ, Lo, Kinh, Sî.2- T×nh chÝ bÞ kÝch ®éng .Hay nh÷ng sang chÊn tinh thÇn g©y ra sù mÊt th¨ng b»ng vÒ ¢m, D­¬ng, KhÝ, HuyÕt,T¹ng, Phñ, Kinh l¹c mµ g©y ra c¸c bÖnh néi th­¬ng nh­: Cao HuyÕt ¸p, suy nh­îc thÇn kinh, loÐtD¹ dµy, t¸ trµng:Tinh thÇn sang chÊn g©y ra,Th¨ng b»ng bÞ mÊt xÈy ra khã l­êng.¢m, D­¬ng, KhÝ, HuyÕt bÊt th­êng,Kinh l¹c, T¹ng, Phñ tæn th­¬ng mµ thµnh.
  9. 9. 46* *Nh­ cao HuyÕt ¸p hoµnh hµnh,D¹ dµy ®au loÐt, viªm quanh t¸ trµng.ThÇn kinh suy nh­îc chuyÓn sang,KÝch ®éng t×nh chÝ, dÔ dµng sinh ra…* * *III- Nh÷ng nguyªn nh©n kh¸c.1- §µm Èm.1.1- §µm Èm lµ s¶n phÈm bÖnh l ý.§µm lµ chÊt ®Æc, Èm lµ chÊt lo·ng, §µm Èm sau khi sinh ra g©y nh÷ng bÖnh míi, ®Æc biÖtph¹m vi g©y bÖnh cña §µm rÊt réng (kh«ng ph¶i chØ cã ho kh¹c ra ®êm):Èm lµ lo·ng, ®Æc lµ §µm,G©y nh÷ng bÖnh míi do §µm sinh ra.Ph¹m vi g©y bÖnh ®ã lµ:G©y ho, hen suyÔn, kh¹c ra l¾m ®êm…Ch­¬ng IVChÈn ®o¸n häcChÈn ®o¸n häc §«ng y lµ dïng c¸c ph­¬ng ph¸p: Nh×n, nghe, hái, sê n¾n ®Ó khai th¸c c¸ctriÖu chøng bÖnh, råi c¨n cø vµo vÞ trÝ, tÝnh chÊt, tr¹ng th¸i vµ xu thÕ chung cña bÖnh tËt ®Ó quy n¹pthµnh c¸c héi chøng: T¹ng, Phñ, Kinh l¹c, KhÝ, HuyÕt…Néi dung cña chÈn ®o¸n §«ng y gåm:- Bèn ph­¬ng ph¸p ®Ó kh¸m bÖnh: Nh×n (Väng chÈn), nghe (V¨n chÈn), hái (VÊn chÈn),xem m¹ch, sê n¾n (ThiÕt chÈn), gäi t¾t lµ Tø chÈn:ChÈn ®o¸n häc cña §«ng y,Khai th¸c chøng bÖnh mçi khi cÇn t×m.Xem m¹ch, nghe, hái vµ nh×n,Gäi lµ Tø chÈn, bÖnh t×m qua ®©y.-T¸m c­¬ng lÜnh ®Ó chÈn ®o¸n vÞ trÝ, tÝnh chÊt, tr¹ng th¸i vµ xu thÕ chung cña bÖnh tËt, gäit¾t lµ: B¸t c­¬ng:NhiÖm vô, T¸m c­¬ng lÜnh lµ:ChÈn ®o¸n vÞ trÝ bÖnh mµ sinh ra.TÝnh chÊt, tr¹ng th¸i bÖnh tµ,Xu thÕ bÖnh tËt, nh÷ng lµ ®iÓm chung.Cã tªn gäi t¾t vÉn dïng:“ B¸t c­¬ng” tªn ®Êy, ®· tõng rÊt quen.- C¸c héi chøng vÒ bÖnh tËt.I- Bèn ph­¬ng ph¸p kh¸m bÖnh (tø chÈn).1- Nh×n (Väng chÈn).Nh×n ®Ó quan s¸t vÒ thÇn s¾c, h×nh th¸i, mÆt mòi, m«i, l­ìi cña ng­êi bÖnh ®Ó biÕt ®­îct×nh h×nh bÖnh tËt bªn trong cña c¬ thÓ ph¶n ¸nh ra ngoµi. §«ng y rÊt chó träng xem c¸c bé phËnë mÆt, l­ìi v× cã liªn quan nhiÒu víi c¸c T¹ng, Phñ:Väng chÈn, quan s¸t vÒ thÇn,H×nh th¸i, mÆt, mòi, thªm phÇn l­ìi, m«i.§Ó biÕt T¹ng, Phñ suy tåi,Tõ trong c¬ thÓ chóng thêi hiÖn ra.§«ng y chó träng nhÊt lµ:
  10. 10. 47T¹ng, Phñ, mÆt, l­ìi nh÷ng lµ liªn quan…II- T¸m c­¬ng lÜnh ®Ó chÈn ®o¸n (B¸t c­¬ng).Tr­íc t×nh h×nh phøc t¹p cña c¸c chøng bÖnh, ng­êi thÇy thuèc cÇn ph¶i dùa vµo c¸cc­¬ng lÜnh ®Ó ®¸nh gi¸ ®­îc vÞ trÝ, tÝnh chÊt, tr¹ng th¸i vµ c¸c xu thÕ chung cña bÖnh tËt, gióp choviÖc chÈn ®o¸n nguyªn nh©n vµ ®Ò ra c¸c ph­¬ng ph¸p ch÷a bÖnh chÝnh x¸c.T¸m c­¬ng lÜnh gåm: BiÓu vµ lý (ngoµi vµ trong), Hµn vµ NhiÖt; h­ vµ thùc; ¢m vµD­¬ng. ¢m vµ D­¬ng lµ hai c­¬ng lÜnh tæng qu¸t nhÊt, nã ®­îc gäi lµ: Tæng c­¬ng…Ch­¬ng Vnh÷ng nguyªn t¾c ch÷a bÖnhvµ ph­¬ng ph¸p ch÷a bÖnh b»ng thuèc ®«ng YDùa trªn quan niÖm chØnh thÓ vµ biÖn chøng, sau khi ®· t×m ®­îc c¸c héi chøng bÖnh,§«ng y ®Ò ra c¸c nguyªn t¾c ch÷a bÖnh ®Ó chØ ®¹o viÖc thùc hµnh c¸c ph­¬ng ph¸p ch÷a bÖnh chochÝnh x¸c vµ ®¹t hiÖu qu¶ cao:Dùa nh÷ng quan niÖm nh­ sau:ChØnh thÓ, biÖn chøng cã nhau kh«ng rêi.T×m héi chøng bÖnh ®­îc råi,§Ò ra nguyªn t¾c, ch÷a thêi kh¸c nhau.Ph­¬ng ph¸p ch÷a bÖnh cña §«ng y rÊt phong phó, bao gåm c¸c ph­¬ng ph¸p luyÖn tËpc¬ thÓ ®Ó ch÷a bÖnh (D­ìng sinh, khÝ c«ng, th¸i cùc quyÒn), xoa bãp, ch©m cøu vµ thuèc:§«ng y ch÷a bÖnh l­u truyÒn,KhÝ c«ng, cïng th¸i cùc quyÒn, d­ìng sinh.LuyÖn tËp c¬ thÓ c«ng minh,Ch©m cøu, xoa bãp, vâ tinh, thÓ h×nh…Trong ph­¬ng ph¸p dïng thuèc, cã 8 ph­¬ng ph¸p dïng thuèc uèng trong, ®­îc nãi nhiÒuh¬n c¶ vµ gäi t¾t lµ:“ B¸t ph¸p" .I- Nh÷ng nguyªn t¾c ch÷a bÖnh.1- Ch÷a bÖnh ph¶i t×m gèc bÖnh (trÞ bÖnh cÇu kú b¶n).Gèc bÖnh lµ nh÷ng nguyªn nh©n g©y bÖnh bao gåm: Nh÷ng nguyªn nh©n bªn ngoµi (tùnhiªn, x· héi, ngo¹i nh©n) vµ nh÷ng thay ®æi bªn trong c¬ thÓ con ng­êi gäi lµ néi nh©n:Gèc cña bÖnh do nguyªn nh©n:Tù nhiªn, x· héi ngo¹i nh©n ®ã mµ.BÖnh trong c¬ thÓ ph¸t ra,Néi nh©n tªn gäi, nãi mµ ®©u sai…* * *II- T¸m ph­¬ng ph¸p dïng thuèc uèng (b¸t ph¸p).T¸m ph­¬ng ph¸p dïng thuèc uèng trong cña §«ng y, gåm:H·n ph¸p: Ph­¬ng ph¸p cho ra må h«i.Thæ ph¸p: Ph­¬ng ph¸p g©y n«n.H¹ ph¸p: Ph­¬ng ph¸p tÈy vµ nhuËn trµng.Hoµ ph¸p: Ph­¬ng ph¸p hoµ gi¶i.¤n ph¸p: Ph­¬ng ph¸p dïng thuèc nãng ®Ó ch÷a Hµn.Thanh ph¸p: Ph­¬ng ph¸p dïng thuèc l¹nh ®Ó ch÷a NhiÖt.Tiªu ph¸p: Ph­¬ng ph¸p lµm tiªu t¸n, chèng ø.Bæ ph¸p: Ph­¬ng ph¸p ch÷a c¸c chøng bÖnh do chÝnh KhÝ h­…* * *

×