Yersinia pestis, nguyên nhân gây dịch hạch, có ba biovar chính và được phát hiện lần đầu tiên vào năm 1894. Bệnh lây truyền qua bọ chét, tiếp xúc với động vật nhiễm bệnh và qua đường hô hấp, gây ra nhiều triệu chứng nghiêm trọng như sốt, hạch to đau, và viêm phổi. Điều trị bằng kháng sinh như aminoglycosides và tetracyclines là cần thiết để kiểm soát bệnh, cùng với các biện pháp phòng ngừa và giám sát dịch tễ.

1. Trao đổi trực tuyến tại:
http://www.mientayvn.com/Y_online.html

2. YERSINIA PESTIS (DỊCH HẠCH)
Ths Bs Nguyễn Ngọc Lân
http://www.ablogabouthistory.com/tag/europe
http://www.quangduc.com/photo/nhatrang/thanhphonhatrang.html
Bác sĩ Alexandre YERSIN (1863 - 1943)

4. MỤC TIÊU
1. Hình ảnh vi thể: tính ăn màu lƣỡng cực của vi khuẩn
2. Cấu tạo kháng nguyên và các yếu tố độc lực của vi
khuẩn
3. Ổ chứa, nguồn lây, đƣờng truyền bệnh dịch hạch trong
cộng đồng
4. Lấy bệnh phẩm làm xét nghiệm tại chổ cho chuẩn đoán
ban đầu

5. 1894 (Hongkong):
Pasteurella pestis
1954 Thal đề nghị đổi tên
1974: xếp vào giống mới Yersinia
họ Enterobacteriaceae (cùng P.
pseudotuberculosis và P.
enterocolitica)

6. Mở đầu
• 3 Đại dịch
– Justinian - 6th century
Africa/Asia
– Black Death – 14th century
Europe
– Worldwide – 19th/20th century
• Vũ khí sinh học

7. MỞ ĐẦU
3 Loại biovars: Antiqua, Medievalis và Orientalis
bằng chứng khảo cổ→3 trận đại dịch/Orientalis phenotype
Nghiên cứu Genomics:
-Y.pseudotuberculosis 1500-25000 năm
. nhận 2 plasmide (pFra-110kb; pPCP1-9,5kb)
. ức chế gen cần tồn tại ở ruột loài gậm nhấm

8. ĐẶC ĐIỂM VI SINH HỌC
HÌNH THỂ VÀ KÍCH THƢỚC
Trực khuẩn gram âm: bắt màu đậm 2 đầu hơn giữa
thân/Giemsa hoặc Wayson
Không di động, không sinh nha bào, 0.5-0.8 µm
http://www.dshs.state.tx.us/lab/eprBTfactSheets.shtm

9. CDC. Available at http://www.ohd.hr.state.or.us/phl/bt/plague/levelaprocedures.pdf.
Accessed June 21, 2002.

10. NƠI Ở VÀ SỨC ĐỀ KHÁNG
Xenopsylla cheopis,Pulex irritans. Con vật sau nhiễm
Yersinia pestis 15’/phenol 0.5% hoặc 55oC, vài giờ/ánh
nắng
Xác chết, đàm/8-14 ngày
Đất ẩm, bọ chét 4oC vài tháng

11. http://www.eol.org/pages/972652
TÍNH CHẤT NUÔI CẤY
Kỵ khí tùy nghi, âm 2oC-45oC, tốt 25-28oC.
pH 4-10, tối ƣu 7,2-7,4
Thạch dinh dƣỡng, thạch máu. 1-1.5mm/48h, 28oC

12. Y pestis sinh catalase, lên men
glucose, manitol không sinh hơi
Không lên men lactose,
Không sinh H2S, không sinh
oxidase

13. KHÁNG NGUYÊN VÀ ĐỘC LỰC
Cấu tạo kháng nguyên
Vách tế bào: lipopolysaccharid (lipid A, lõi, chuỗi O đặc
hiệu)
20 loại KN (lq độc lực)
Yop gồm phức hợp V-W + protein màng ngoài
KN vỏ F1 glycoprotein/ 37oC & mtr giàu protein
KN nội bào: độc tố dich hạch (murine toxin: độc tố A và B)
iron-scavenging siderophore
plasminogen-activating protease

14. Mandell, Douglas, and Bennett's Principles and Practice of Infectious Diseases, 7th Edition

15. Mandell, Douglas, and Bennett's Principles and Practice of Infectious Diseases, 7th Edition

16. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK7747/table/A1612/?report=objectonly

17. Các yếu tố độc lực 3 plasmid
Plasmid chung 72 kb: protein bám dính, Yop, các
protein Ysc (xử lý chế tiết Yop), protein Lcr điều chỉnh,
LcrV (KN protein V/ Y pestis)
Plasmid 110 kb (Y pestis) protein nang F1 và độc tố
dịch hạch
Plasmid 9.5 kb (Y pestis) bacteriocin (pesticin) và
protease kích hoạt plasminogen
NST có gen độc lực: thu ion sắt, cất giữ hemin, KN
pH6…

19. KHẢ NĂNG GÂY BỆNH
Bọ chét bị nhiễm/cắn ký chủ vi khuẩn: tiền phòng vi
khuẩn định cƣ & tạo tắc nghẽn ruột bọ chét→cắn &
trào vi khuẩn vào vết thƣơng…
37oC vi khuẩn nhân lên ở nội bào & có F1 chống thực
bào →hạch lympho vùng (bubo)/ BC đa nhân, hoại tử
vi khuẩn dầy đặc...
Nhiễm trùng huyết, viêm phổi, xuất huyết hoại tử ở
nhiều cơ quan khác nhau…Tắc mạch ngoại biên
(Black Death)…

20. KHẢ NĂNG GÂY BỆNH

21. Necrosis of finger tips of septicemic plague
http://people.uwec.edu/piercech/bio/Pnuemonic%20Plague.htm
http://tsatterwhite.com/4.html
http://people.uwec.edu/piercech/bio/Pnuemonic%20Plague.htm

22. Lâm sàng
. Dịch hạch thể hạch
– 2-7 ngày ủ bệnh
– Sốt, ớn lạnh…
• “bubo”
• Hạch mềm to đau→vi khuẩn vào
máu đến các cơ quan khác…
• Dịch hạch thể nhiễm khuẩn máu
– Nguyên phát – thứ phát – nhiễm
độc thần kinh nặng

23. Lâm sàng
• Dịch hạch thể phổii
– 2-3 ngày ủ bệnh
– Khởi đầu
• Sốt ớn lạnh (F/C/HA/myalgias)
• (N/V/D, đau bụng)
– 2nd day
• Viêm phổi nặng – ho có đàm, ho ra máu, khó thở
• Tổn thƣơng đa cơ quan
• Xuất huyết da: purpura, tím tái ngoại biên ‘’Black
Death’’

25. CHẨN ĐOÁN VI SINH HỌC
BỆNH PHẨM
Bệnh phẩm: máu, chất rút từ hạch, dịch não tủy, tủy
xƣơng hay cơ quan nội tạng của con vật nghi nhiễm dịch
hạch
NHUỘM SOI
Nhuộm Gram Giemsa
Nhuộm Wayson
CDC. Available at http://www.ohd.hr.state.or.us/phl/bt/plague/levelaprocedures.pdf. Accessed June 21, 2002

26. NUÔI CẤY
PHÂN LẬP
Lấy khúm làm
xét nghiệm
huỳnh quang
trực tiếp cho kết
quả nhanh
Bacteriophage
đặc hiệu, phản
ứng ngƣng kết
huyết thanh đặc
hiệu, tiêm truyền
hay sát vào da
chuột bạch…

27. http://www.eol.org/pages/972652

28. Y pestis sinh catalase, lên men
glucose, manitol không sinh hơi
Không lên men lactose,
Không sinh H2S, không sinh
oxidase

29. CÁC PHƯƠNG PHÁP KHÁC
http://msjensen.cehd.umn.edu/1135/Cool/CoolArchives/GroupsDiseases/Plague/SymptomsWebPage2.html
Huyết thanh học hồi cứu
ELISA (KN F1 hay KT anti-F1)
Miễn dịch huỳnh quang trực tiếp
Miễn dịch phóng xạ

31. MIỄN DỊCH
Ngƣời khỏi bệnh: miễn nhiễm cao – có khá nhiều trong
vùng dịch lƣu hành
Miễn dịch lâu dài
-Hiện tƣợng thực bào – opsonin
-KT anti-F1, anti-VW
→Miễn dịch vừa qua trung gian KT vừa qua trung gian
tế bào (sự giết nội bào)

33. DỊCH TỄ HỌC
http://birdflujourney.typepad.com/a_journey_through_the_wor/2007/11/index.html
Bệnh của thú gặm nhấm hoang. Ấn độ, Đông Nam
Á,Châu Phi, Bắc và Nam Mỹ Châu

34. DỊCH TỄ HỌC
Trung gian truyền bệnh
Xenopsylla cheopis
Pulex irritans
Viêm phổi dịch hạch: dễ gây
dịch thực sự

35. DỊCH TỄ HỌC
• WHO 38 000 trường hợp, 2845 chết
(1989-2003)
– Việt Nam: 472 trường hợp (Gia Lai-
Daklak) – 24 chết ( 1997-2002)
• Đường lây truyền
– Bọ chét cắn
– Tiếp xúc thú vật bệnh
– Hít – (thú vật, người bệnh thể phổi….)

36. KIỂM SOÁT NHIỄM TRÙNG
• Dịch hạch thể phổi
– Respiratory (droplet) isolation
• Surgical mask when within 3 feet
– Isolate until treated 48 hours
• Must have clinical improvement
• Dịch hạch thể hạch
– Contact isolation if draining buboes
• Bệnh phẩm – BSL-2 (BSL-3 for hi-risk)

38. PHÒNG BỆNH
Giám sát dịch tễ học: mật độ chuột, chỉ số bọ chét hàng
tháng/trọng điểm. Phát hiện sớm hiện tƣợng chuột chết.
Giám sát bệnh dịch hạch
Diệt bọ chét, diệt chuột. Uống kháng sinh phòng ngừa
Chủng ngừa vaccin: vaccin sống giảm độc lực EV 76
và vaccin chết USP

39. http://www.nature.com/nature/journal/v413/n6855/fig_tab/413467a0_F1.html
PHÒNG BỆNH

41. ĐIỀU TRỊ
• Thuốc chọn lựa đầu tiên
– Aminoglycosides – 1st choice
• Streptomycin 1 g IM bid (adults)
• Gentamicin 5 mg/kg IV q24°
– Tetracyclines
• Doxycycline 100 mg IV q12°
– Chloramphenicol – đối với viêm màng não
25mg/kg IV q 6h
– Fluoroquinolones
• Ciprofloxacin 400 mg IV q12° (adults)

42. ĐIỀU TRỊ
• Thuốc kháng sinh không có hiệu quả
– Penicillins
– Rifampin
– Aztreonam
– …
• Thời gian điều trị
– 10-14 ngày hay sau 3 ngày hết sốt với
cải thiện lâm sàng

43. ĐIỀU TRỊ PHÒNG NGỪA SAU TIẾP XÚC
• Kháng sinh
– Doxycycline 100 mg po bid
– Ciprofloxacin 500 mg po bid
– 7 ngày
• Đối tƣợng:
– Exposed to initial aerosol release
– Asymptomatic contact of pneumonic case
• Household, Hospital
• Within two meters