Liberalismo e Nacionalismo

1. Liberalismo e Nacionalismo

2. 2.- A Revolución Francesa
 A Revolución Francesa foi un proceso social e político que se
desenvolveu en Francia entre 1789 e 1799 cuxas principais
consecuencias foron a abolición da Monarquía Absoluta e o
nacemento da República, eliminando as bases económicas e sociais
do Antigo Réxime.
 Foi unha das revolucións máis importantes da Historia pois cambiou
en gran parte o curso desta: ábrese unha etapa de transformacións
políticas e sociais, e con ela dáse inicio ao ciclo revolucionario
burgués (1820, 1830, 1848), sendo a orixe das democracias actuais.

3. 2.1 As causas da Revolución
1. Difusión das ideas da Ilustración (Voltaire, Rousseau,
Montesquieu):
1. Soberanía nacional
2. Separación de poderes
3. A igualdade ante a lei, rexeitando a sociedade estamental
2. Grandes desigualdades da sociedade estamental:
1. A emerxente burguesía reclamaba a súa participación no poder político
2. Enorme abismo en canto á situación económica: A pobreza extrema das
clases populares fronte ao luxo excesivo da Corte rexia.
3. Anos de malas colleitas, que encareceron o prezo dos alimentos,
provocando un fondo malestar social.
4. Crise financeira do Estado, que levou a propoñer unha reforma
fiscal na que tamén os estamentos privilexiados pagasen impostos.

4. 2.2 O estalido da Revolución Francesa
• O Rei Luís XVI convocou os Estados Xerais (a reunión dos representantes
dos tres estamentos), pois só nos Estados Xerais se poderían aprobar
novos impostos.
• Nos Estados Xerais cada estamento tiña un voto, polo que os privilexiados
estaban seguros de que a reforma fiscal non sairía adiante. O Terceiro
Estado reclama o voto por persoa, para evitar o veto dos privilexiados, en
base ao poder da maioría.
Cando llo negan, os
representantes do Terceiro Estado
reúnense na Sala do Xogo da
Pelota, constituíndose como
Asemblea Nacional e xurando
non disolverse ata aprobar unha
Constitución para toda a nación.

5. A Asemblea Nacional recibe o apoio do pobo
de París, que toma ao asalto a Bastilla,
símbolo do Absolutismo (14 xullo 1789) e
polo resto de Francia propágase unha
revolta antiseñorial (Le grand peur, O gran
medo), incendiando castelos e os arquivos
señoriais, reclamando o reparto da terra.

6. A Asemblea Nacional Constituínte abolición o
sistema do Antigo Réxime mediante:
• A aprobación da Declaración de Dereitos
do Home e do Cidadán.
 Todos os homes son cidadáns libres
e iguais ante a lei.
 Establece o principio da soberanía
nacional.
• A Constitución Civil do Clero.
 Implicou a separación da Igrexa e
do Estado.
• Aprobación da Constitución (1791).

7. 2.3 A Asemblea Lexislativa (1791-1792)
A Constitución de 1791 tiña un carácter bastante moderado:
• Define Francia como unha monarquía constitucional, rexida polo principio de soberanía
nacional.
• Baseada na división de poderes:
 O executivo seguía en mans do rei.
 O lexislativo, en mans da Asemblea Nacional.
 O xudicial, nos tribunais de xustiza.
• Establece o sufraxio censatario.
Logo de aprobarse a Constitución, elixiuse unha Asemblea Nacional Lexislativa,
composta por diversos grupos ideolóxicos:
• Moderados monárquicos constitucionalistas.
• Xirondinos (burgueses moderados), aínda que republicanos, foron moderando a súa
postura e aceptan unha monarquía constitucional. Reclaman o sufraxio censatario.
• Xacobinos (burguesía radical republicana), partidarios da República, reclaman o sufraxio
universal masculino.
• Contrarrevolucionarios, que querían a restauración da Monarquía Absoluta.

8. • Problemas internos: Malestar entre os sectores máis humildes da
poboación polo alto prezo dos alimentos, e oposición dos
contrarrevolucionarios, que alentaban unha intervención estranxeira,
para restaurar a Monarquía Absoluta.
• Problemas externos: A Asemblea declara a guerra a Austria por
considerala o foco da contrarrevolución.
• A Fuxida: a familia real tentou fuxir de Francia para buscar axuda nos
exércitos austríacos e restaurar a situación, aínda que foron
capturados. Isto supuxo a caída en desprestixio da Coroa e a
radicalización da Revolución, xa que se proclamou a República.

9. 3.- A I República Francesa (1792-1799)

10. • Aboliuse a monarquía, proclamouse a I República Francesa e elíxese unha nova
Asemblea: a Convención.
• Convención Xirondina (1792 – 1793)
• Posturas moderadas.
• Xuízo e execución de Luís XVI, acusado de traizón.
• A execución da familia real provocou unha Coalición europea contra a
Francia revolucionaria. Os primeiros compases da guerra foron
desastrosos.
• Ademais, a fame e a falta de abastecementos e o perigo de invasión
estranxeira propiciou insurreccións dos campesiños.
• Debido á debilidade da Convención e ás numerosas ameazas que
axexaban a Francia, creouse o Comité de Salvación Pública como
principal órgano de goberno, pronto controlado polos xacobinos, que
radicalizaron a Revolución.
3.1 A Convención (1792-1794)

11. • Convención Xacobina (1793 – 1794)
Os radicais xacobinos co apoio dos sans-culottes (membros das clases sociais
máis baixas), e liderados por Robespeirre, arrestan, xulgan e executan a
líderes xirondinos, acusados de contrarrevolucionarios: iníciase o Terror,
para acabar cos inimigos da Revolución.
• Promulgación dunha nova Constitución de 1793, que establece:
• A Soberanía popular
• O Sufraxio universal masculino.
• Outras medidas:
Reorganización do exército e novas levas(recrutamento obrigatorio da poboación para
servir no exército), logrando cambiar as tornas da guerra contra as potencias
europeas
• Redistribución da propiedade agraria
• Obrigatoriedade e gratuidade da educación primaria
• Xullo (Termidor) de 1794.- A Reacción Termidoriana. A burguesía
moderada, ante a radicalización dos xacobinos, da un golpe de Estado,
executa a Roberspierre e aos seus partidarios e toma de novo o control da
Revolución.

12. • Termidor (Xullo) de 1794.- A Reacción Termidoriana. A burguesía moderada,
ante a radicalización dos xacobinos, executa a Roberspierre e aos seus partidarios
e toma de novo o control da Revolución.
• Aprobación dunha nova Constitución de 1795, de carácter moderado, que
establece:
• O Sufraxio censatario.
• O poder executivo, no Directorio, órgano colexiado composto por cinco
“directores”.
• O poder lexislativo, dividido en dúas cámaras: o Consello dos Anciáns e o
Consello dos Cincocentos.
• Problemas: revoltas radicais (lideradas polos xacobinos, como a “Conspiración dos
iguais”) e dos contrarrevolucionarios, que foron reprimidas: é o Terror Branco.
• Éxitos militares fronte a Coalición europea co consecuente aumento do prestixio
do Exército.
• Ante as tensións sociais e os problemas económicos, e aínda en guerra contra a
Coalición europea, a burguesía conservadora ve con bos ollos un goberno dos
militares, que aporte estabilidade:
• 18 de Brumario (9 de novembro) de 1799.- Golpe de Estado de Napoleón,
derrocando o Directorio e establecendo o Consulado, sendo el mesmo cónsul
xunto con Sièyes e Ducos.
3.2 O Directorio (1795-1799)

14. Napoleón Bonaparte
• 1799 Golpe de Estado do 18 de Brumario (9 de novembro)
Derrocou ao Directorio
Xunto con Sièyes e Ducos formou o Consulado
• 1802 Primeiro Cónsul e Cónsul Vitalicio
• 1804 Emperador

15. 4.1 O Goberno de Napoleón
O Consulado (1799-1804)
• Napoleón buscou restaurar a orde e crear
un novo réxime político. Reformas:
• Políticas, co fin de reconciliar aos franceses
despois de anos de loita interna:
• Autorizou aos exiliados a regresar
a súa patria.
• Fixo as paces coa Igrexa católica
(Concordato coa Igrexa – 1801),
recoñecendo ao Catolicismo como
relixión oficial.
• Promulgou o CÓDIGO CIVIL (1804),
sancionando a igualdade dos
cidadáns ante a lei.
• Centralización administrativa de Francia,
divida en departamentos provinciais
gobernados por un prefecto.
• Reorganizou e unificou o sistema
educativo (rede de liceos)

16. O Imperio: 1804-1814-1815
• Desenrolou unha política
expansionista: Quería converterse en
Emperador de toda Europa,
invadindo países e colocando como
gobernantes aos seus familiares.
• O resto de nacións formaron
sucesivas Alianzas para enfrontarse a
Francia.
• En 1804 Napoleón Bonaparte fíxose
coroar Emperador de Francia polo
papa Pío VII nunha cerimonia na
catedral de Notre-Dame en París.

18. 4.2 As Guerras Napoleónicas
• 1805 Vitoria en Austerlitz (vs. rusos e austríacos). Disolución do Imperio Alemán.
• 1806 Bloqueo continental a Gran Bretaña, tentando cerrarlle os portos
comerciais europeos mediante o illamento económico.
• 1808 Inicio da Guerra da Independencia española.
• 1812 Inicio da catastrófica campaña contra Rusia. Fracaso vs. a política de “terra
queimada” dos rusos e ante o “Xeneral Inverno”.
• 1813 Derrota en Leipzig fronte á coalición europea.
• 1814 Abdicación de Napoleón e desterro á illa de Elba.
• 1815 Regreso de Napoleón: o Imperio dos Cen Días.
Derrota definitiva en Waterloo vs. ingleses e prusianos
Desterro en Santa Helena
Consecuencias das Guerras Napoleónicas:
• Modificación do mapa europeo, creándose novos estados e substituído noutros
os monarcas tradicionais por familiares de Napoleón.
• Difusión dos ideais da Revolución Francesa.
• Desenvolvemento de sentimentos nacionais contra o dominio francés nos
territorios conquistados.

20. 4.3 A Restauración (1815-1830)
O Congreso de Viena (1815) foi un encontro internacional das potencias vencedoras
de Napoleón (Austria, Rusia, Prusia e Reino Unido) impulsado polo chanceler austríaco
Metternich, co obxectivo de restablecer as fronteiras de Europa tras a derrota de
Napoleón e voltar á situación política anterior á Revolución Francesa.
A reunión tivo como base 5 grandes principios:
• Restauración do Absolutismo monárquico.
• Lexitimismo monárquico, é dicir, devolveuse o trono ás monarquías tradicionais.
Así, en Francia restaurouse a dinastía dos Borbóns, con Luís XVIII.
• Equilibrio internacional: pretendíase que non houbese unha potencia
hexemónica (dominante)
• Intervencionismo. As potencias constitúen a Santa Alianza, co dereito de intervir
militarmente nos territorios en que houbese revoltas contrarias á Restauración.
• Sistema de Congresos. As potencias celebrarán congresos para tratar e resolver
as cuestións problemática en Política Internacional.
Exemplo da aplicación destes principios foron os congresos que decidiron a intervención
militar das potencias da Alianza para derrotar os levantamentos liberais de 1820 en Nápoles
e España.
Malia as medidas que se concertaron para manter a raia os inimigos do Antigo Réxime, non se
puido evitar a difusión das ideas liberais que provocaron as revolucións de 1830 e 1848.

21. A Europa da Restauración

22. 5.3 As vagas revolucionarias
Malia as medidas que se concertaron no Congreso de Viena para manter a raia os inimigos
do Antigo Réxime e as intervencións militares contra as revoltas liberais de 1820, non se
puido evitar a difusión das ideas liberais que provocaron as revolucións de 1830 e 1848.
• Revolucións de 1820:
 Revolución liberal en Nápoles (sufocada polas potencias do Congreso de Viena)
 Trienio liberal en España (1820-1823) (sufocado polos “Cen mil fillos de San
Luís” enviados pola Santa Alianza)
 Inicio da insurrección de carácter nacionalista dos gregos contra o dominio
turco otomán (conseguen a independencia en 1830 axudados polas potencias
europeas)
• Revolucións de 1830:
 Revolución de Xullo en Francia. Deposición do rei absoluto Carlos X e
proclamación da monarquía parlamentaria de Luís Filipe de Orleáns.
 Levantamento de Bélxica contra o dominio holandés.
• Revolucións de 1848 (A Primavera dos Pobos):
 Revolución en Francia. Deposición de Luís Filipe de Orleáns e proclamación da
Segunda República. As medidas democráticas que se tomaron impulsaron unha
reacción conservadora e o presidente da República, sobriño de Napoleón,
proclamará o Segundo Imperio Francés, nomeándose Napoleón III en 1852.
 Na Confederación Xermánica os revolucionarios constitúen un Parlamento en
Frankfurt, elixido por sufraxio universal.
 No Imperio Austríaco houbo revoltas liberais cun carácter nacionalista, con
alzamentos en Hungría, Bohemia, Lombardía (Milán) e o Véneto (Venecia).

24. 6.- A Europa das Nacións
6.2 A Unificación de Italia
Situación previa: Península Itálica dividida en diversos Estados (Reino de
Piemonte e Sardeña, os Estados Pontificios, o Reino das Dúas Sicilias...) e
algúns territorios (Lombardía, Véneto) incorporados polo Imperio
Austríaco.
Factor favorable: axuda militar de Francia e Prusia.
Protagonismo: Piemonte-Sardeña – o rei Vítor Manuel II, o seu primeiro
ministro Cavour e o líder militar Garibaldi
Etapas:
1859 Alianza do Piemonte co II Imperio francés, que derrotan a Austria.
Anexión de Lombardía.
1860 Anexións de Parma, Módena e Toscana e parte dos Estados Pontificios.
Paralelamente, unha forza de voluntarios dirixida por Garibaldi permitiu
conquistar o sur, o Reino das Dúas Sicilias.
1861 Proclamación de Vítor Manuel II como rei de Italia
1866 Ocupación do Véneto, tras a derrota do Imperio Austríaco contra Prusia.

26. 6.- A Europa das Nacións
6.3 A Unificación de Alemaña
Situación previa: Alemaña fraccionada en 39 Estados, con rivalidade
entre os dos máis potentes: Austria e Prusia.
Factor favorable: 1834 Zollverein (unión aduaneira) e o influxo liberal e
nacionalista da revolta de 1848, coa creación do Parlamento en Frankfurt.
Protagonismo: Prusia - Guillermo I de Prusia e o seu chanceler Otto von
Bismarck, que levará a cabo unha política militarista.
Etapas:
1864 Guerra dos Ducados (Schleswig y Holstein) contra Dinamarca.
1866 Guerra austro-prusiana. Tras unha curta pero vitoriosa campaña sobre
Austria os prusianos lideran o proceso unificador e forman a
Confederación de Alemaña do Norte.
1870-71 Guerra franco-prusiana. Remata coa derrota da Francia de Napoleón
III na batalla de Sedán e a proclamación en Versalles do Segundo Reich ou
Imperio alemán. Anexión de Alsacia e Lorena.