1. Хавтгай. Хавтгай зэрлэг тэмээ. Хайрга,
элсэрхэг хөрс, уулсын бэл, жалга, сайр,
дов сондуул бүхий газар байршина.
Гантай зун, хавар, намар задгай ус бүхий
бэлчээр дагадаг. Хавтгайн бэлчээр, усыг
нь хүн, мал эзэгнэснээс нутгаа орхиж
дайжсан. 1930 оноос хойш “Ан амьтан
агнахыг хориглох тухай” хуулиар хавтгайг
агнахыг хориглон дархалсан.

2. Ирвэс. “Байгаль түүний нөөц баялгийг хамгаалах
тухай” олон улсын холбооны “Улаан ном”-д нэр нь
бичигдсэн. Хад цохио, өндөр ууланд амьдардаг.
Аргаль, янгир, хойлог зэрэг амьтдаар хооллоно.
Зун уулын хяр, өвөл уулын бэл, энгэрт Алтайн
өндөр уулс, Өмнөговийн намхан уулсаар тархсан.
Ирвэсийг хулгайгаар агнаж, хороосноос ховордожт
байна. “Ан амьтан агнахыг хориглох тухай” хуулиар
ирвэс агнахыг хориглосон байна.

3. Тоодог. Гүвээ толгод бүхий уудам тал,
голын хөндийд өндөглөн зусна. Өндгийг
нь үнэг, чоно, нохой иддэг. Малын хөлд
өндөг, дэгдээхий нь үрэгдэх удаатай.
Талын түймэрт дэгдээхий нь өртөх,
зуданд нэрвэгдэх зэргээс тоодог
ховордож байна. Иймээс тоодог агнахыг
бүрмөсөн хориглосон .

4. Хилэм. Монгол орнй ховор загасны нэг.
Сэлэнгэ, Орхон голоор нүүдэллэн
тархсан. Голын гүн хэсэг болон
эргүүлэгтэй газрын ёроолын элс,
шавартай газруудаар хошуугаараа
шигдэн хэвтэж усыг нь сорж ууж
амьдардаг. Амьтан ургамлаар хооллоно.
Хилэмний авгалдайгаар тул, цурхай
загас хооллодог. Хилэм загасыг ихээр

5. агнаснаас нөөц нь багасаж байна. 1945
оноос хилэм загасыг агнахыг бүрмөсөн
хориглож дархан цаазтай болгожээ.

6. Араг арга хоёр
Араг үүрсэн хоёр эмэгтэй аргал
түүж явжээ. Тэгтэл галзуу чоно
тэднийг чиглэн цахилан айсуй. Хоёр
эмэгтэй аргаа олж, аргаа буулган,
өмнөө барьж, ар нуруугаа нийлүүлэн
зогсов. Чоныг цоройн дайрахад өнөө
хоёр шээзгийгээ өмнөөс нь өргөн

7. хаана. Чоно хэд үсэрснээ унаж,
гангинатал улиад давхин одов,
араг шээзгий- аргал түүхэд
хэрэглэдэг сав Араг, арга
хоёрын аль нь тэр хоёрын
амийг аварсан бэ?

8. хэлний Г ардаа эгшиггүй
хоолойн Г ардаа эгшигтэй
араг савар арга ухаан
тараг айраг тарга хүч
алаг үнээ алга таших
баг тамарчид бага хүүхэд

9. ГЬ+ЭГ=И ГЬ+ЭЭ=И
Ь-ийн дараа урт эгшиг
орвол И болно.
Алаг шавар алга
Араг савар олго

10. Аавын аргал түүгээд ирсэн
Алаг тарлан бух
Арлын араар оров уу?
Арлын өврөөр оров уу?

11. Чацаргана
Ганцхан ширхэг үрлэнд нь
Анагааж агшаах мойл ч бий
Ангаа тайлах нэрс ч бий
Харшаа арилгах хад ч бий
Халуун дарах тошлой ч бий
Тэр жимс чацаргана

12. Эцэж сульдахад
тэнхрүүлдэг
Эмгэг болгонд тохирдог
Амин дэмийн рашаан болдог
Амьдрал тэтгэх алтан үрэл
Тэр жимс чацаргана

13. Заавар
• Хүний биеийн эсэргүүцлийг
сайжруулах, ханиад томуугаас
урьдчилан сэргийлэх ач тустай.
• Чацарганы шүүс нь олон төрлийн
амин дэмтэй.

14. • Чацарганы шүүсийг 2-3 л усанд
буцалгаж, цэвэр усанд найруулж
хэрэглэнэ.
• Нарны гэрлийн шууд тусгалаас хол,
сэрүүн газар хадгална.
• Хугацаа 12 сар.

15. ургамал+аар=ургамлаар
цулхир+ын=цулхирын
гурил+ыг=гурилыг
аньс+ны=аньсны

16. навч+ийг=навчийг
чацаргана+ыг=чацарганыг
үндэс+ийг=үндсийг
зээргэнэ+ийг=зээргэнийг