Бүдүүн гэдэсний өмөн
/Colon cancer/
АУС -423 хэсгийн
оюутан
Ж.Билгүүн
Агуулга:
• Бүдүүн гэдэсний анатоми,гистологи
• Бүдүүн гэдэсний физиологи
• Бүдүүн гэдэсний өмөн
▫ -Шалтгаан
▫ -Ангилал
▫ -Эмнэл зүй
▫ -Оношилгоо
▫ -Эмчилгээ
Бүдүүн гэдэсний анатоми
• 1.5-2 м урт, 6,5 см=D, Цутгалан гэдэс- Анус
• Мезоколон /хэвлийн ар хана /
• Бүдүүн гэдсийг 4 бүсэд хуваана.
▫ 1.Мухар гэдэс
▫ 2.Хүрээ гэдэс
▫ 3.Шулуун гэдэс
▫ 4. Анусын суваг
Мезоколон:
1.Мухар гэдэс
• Fossa iliaca dexter
• Ойролцоогоор 6 см уут хэлбэртэй
• Ostium ileocecale/Valve ileocecale
• Өтөн унжлага /8 см орчим/ Retrocaecal
Postileal
Preileal
Subcaecal
Paracolic
2.Хүрээ гэдэс
• Өгсөх хэсэг /12 см/
• Элэг орчмын нугаларал
• Хөндлөн гэдэс /25-30 см/
• Дэлүү орчмын нугаларал
• Уруудах гэдэс /10 см/
• Махир гэдэс /Сигмоид/
Large intestine
Гадаад зохион байгуулалт
• 1. Бүдүүн гэдэсний шугам-teniae coli
/дагуу булчин/
▫ Чөлөөт шугам-tenia libera
▫ Чацархайн шугам- tenia mesocolica
▫ Сэмжний шугам- tenia omentalis
• 2. Бүдүүн гэдэсний цүлхэн- haustra coli
/цагираг булчин/
• 3. Бүдүүн гэдэсний өөхөн унжлага- appendices
epiploicae
Гадаад зохион байгуулалт
Гистологи бүтэц
• Бүдүүн гэдэсний гистологи бүтцийг:
• 1.Салст давхарга
▫ Бортгон ху.эд /Бортгон,Хундаган эс/
▫ Салст булчин
• 2.Салстын доод давхарга /хо.эд/
• 3.Булчинт давхарга
▫ Гадна дагуу ширхэг
▫ Дотно цагираг ширхэг
• 4.Гялтан бүрхүүл
• Цоргот бүтэц
бүхий салст
давхаргын
булчирхай
Микро-бүтэц
Цусан хангамж
Артерийн цусан хангамж
• Баруун хүрээ гэдэсний артерийн хэлбэр
Бүдүүн гэдэсний давхаргын цусан хангамж
Тунгалагийн систем
Венийн урсгал
Үүдэн венийн систем
Мэдрэлжүүлэлт
Бүдүүн гэдэсний физиологи
• Хоол боловсруулах
эрхтэн тогтолцоо нь маш
нарийн зохицуулгатай
байдаг.
• Үүний нэг нь шингэний
тэнцвэрт байдал
• Хундаган эс-шүүрэл Ph=8.5-9.0
▫ Катепсин,пептидаза,липаза,амилаза,нуклеаза
• Микрофлор-
▫ Эслэг 40-50%
▫ Уураг 45%
▫ Нүүрс ус 25% боловсорно
▫ К,Е аминдэм зарим В амин дэм синтезлэгддэг
▫ Дулаан үүсэлт
▫ Н/ус----СО2,Н2,СН4 хий үүсдэг
• Ус,ион,витамины шимэгдэлт
• Механик агшилт,зөөвөрлөлт
• Ялгадасны хэлбэржилт
• Ялгадас гаргах /S2-S4/
Механик агшилт,зөөвөрлөлт
1 мин-3-12 удаа
/удаан/ цүлхэн
Сегмент /хурдан/
Ялгадасны найрлага
Бүдүүн гэдэсний
өмөн С.18
• Бүдүүн гэдэсний хучуур эд болон
булчирхайлаг эдийн гаралтай эсийн хяналт
зохицуулгагүй эмгэг ургалтыг Бүдүүн
гэдэсний хорт хавдар /өмөн/ гэнэ.
• Ихэнхидээ 50< настай
• Хойд Америк, Зүүн Европ элбэг /4-6 байр/
• Эр /30-40% их/ : Эм
Тархалт
• АНУ-д 2014 оны судалгаагаар
▫ 71830 орчим эрэгтэй
▫ 65000 эмэгтэй СС оношлогдсон.
• Нас баралт ойролцоогоор 26,270 эр,24,040 эм-д
тохиолдсон.
Шалтгаан
Дотоод
Булчирхайлаг
болон цэлмэнт
ургацаг /40-50%/
Бүдүүн гэдэсний
өвөрмөц бус шархлаа
Бүдүүн гэдэсний АҮ
Хуурамч үрэвсэл
хавдрууд
Полипоз
/100%/
Өргөсөл ба цүлхэнгүүд
Кроны өвчин
Гадаад
Хоол хүнсэнд амьтны
гаралтай өөх тос уураг
хэрэглэх
Эслэг багатай хоол
хэрэглэх
Идэвхитэй хөдөлгөөн
бага байх
Ахимаг нөасны хүний
гипотони,атони
N-нитрозамин болон
бусад канцероген
бодис
Эмгэг бүтэц
• 35-50% Махир гэдсэнд
• 20-25% мухар гэдсэнд
Эмгэг бүтцийн ангилал:
1. Экзофит ургалттай /полип,зангилаат,../
1. Баруун талд ихэвчлэн
2. Хоруу чанар бага,үсэрхийлэл хожуу өгдөг.
2. Эндофит ургалттай /нэвчдэст,шархлаат../
1. Зүүн талд ихэвчлэн
2. Хоруу чанар их,үсэрхийлэл эрт өгдөг.
3. Холимог
Эмгэг жам
Үсэрхийлэл:
• Бүдүүн гэдэсний өмөн
• Цусаар
▫ Эхлээд элэг дараа нь уушги ясанд үсэрхийлэл
өгнө.
• Тунгалгаар
▫ Аортын дагуух т.булчирхайд үсэрхийлнэ.
• Хүрэлцэх замаар тархана.
Ангилал.
• TNM ба үе шат
• Дюк-ийн ангилал
Дюк ангилал
• A-
▫ Хавдар гэдсэн дотроо,шулуун гэдэсний орчын
өөхлөг эд рүүгээ нэвчилт өгөөгүй,т.булчирхайд
үсэрхийлэлгүй
• B-
▫ Өмөн гэдэсний хана руу нэвчсэн боловч т.бул-д
үсэрхийлэл өгөөгүй
• C-
▫ Өмөн гэдэсний хана руу нэвчсэн эсэх үл
хамааран т.бул-д үсэрхийлэлтэй байна.
• D-
▫ Алсын эрхтэнд үсэрхийлэлтэй
Эмнэл зүй:
Хэсэг газрын
Цустай баах
Залхагтай,давирхай шиг баах
Хэвлийгээр зангирч өвдөх
Гэдэс дүүрэх
Ерөнхий
Халдвар-Хордлогын
Анемийн ерөнхий шинж
Эмнэл зүйн 6 хэлбэр байна.
• 1.Бөглөрөлтийн хэлбэр
Хавдар ихэвчлэн зүүн талд
Гэдэс дүүрэх,баас ба хий гарахгүй
саатах,хүчтэй өвдөлт өгөх,хордого зэрэг
түгжрэлийн шинж илэрнэ.
2. Энтероколитын хэлбэр /зүүн/
Үрэвслийн шинж:гүйлгэх,өтгөн хатах,гэдэс
дүүрэх,хэвлийгээр өвдөх,СОЭ ихсэх г.м
3. Диспепси
Хоолны дуршил буурах,бөөлжих,дотор
муухайрах,аюулхайд хүнд оргих-хямрал
• 4. Хордлогот
Ихэвчлэн баруун
Цус багадалттай хэлбэрийн үед хордого болон
цус багадалтын шинж илэрнэ.
5. Хуурамч үрэвслийн хэлбэр:
Хэвлийн хөндийн үрэвслийн шинж:
хэвлийгээр өвдөх,халуурах, лейкоцитоз,
гялтангийн цочрол
6. Хавдар хэлбэр:
Ихэвчлэн баруун
Хэвлийд масс тэмтрэгдэнэ
Оношилгоо
• Анамнез
• Бодит үзлэг
▫ Харах-арьс салст цайж,хуурайшсан,уян хатан
чанар буурсан,хэвлийн хөндийд хавдар овойж
харагдана
▫ Тэмтрэх-Хэвлийн хөндийд үүсгэвэр
тэмтрэгдэх,түүнийг үнэлэх
▫ Тогших- Хавдрын үүсвэр дүлий чимээтэй
▫ Чагналт- Хавдартай хэсэг болон түүний дээд
хэсэгт гэдэсний дүүрсэх хэсэгт хуржигналт тод
сонсогдоно.
• Шулуун гэдэсний үзлэг
• Багажийн шинжилгээ
Ирригоскопи,ирригографи:
▫ Барийн сульфат. 4 шинж:
• Нэмэлт сүүдэр
• Хавдартай хэсэгт салст бүрхэвчийн зураглал
алдагдах
• Гэдэсний хөндий нарийсч хэлбэрээ алдах
• Хавдартай хэсэгт гэдэсний гүрвэлзэх
хөдөлгөөн алдагдах
• Ректосигмоскоп
ин-30см доторх
хавдар /анусаас/
• Колоноскопи:
Компьютерт томографи
• Үсэрхийлсэн
байдал
• Өтгөнд далд цус үзэх:
Гемокульттест,ВМ-колонтест... 50мл хүртэл
цус илрэхийг хэлнэ.
Хавдрын маркер:
Үр хөврөлийн антиген ихэснэ.
Мэс заслын төрөл
Эмчилгээ:
Төгс эмчилгээ:
• 1 шатлалтай
• 2 болон 3 шатлалтай
• Хавсарсан
Төгс бус эмчилгээ
• Хими болон туяа эмчилгээ
Бүдүүн гэдсийг анастомозлох мэс засал
Үргэлжлэл-2
Баруун талд байрласан өмөн
/Laparoscopy/
Үргэлжлэл
Нэмэлт мэдээлэл
Элэгний үүдэн венийн гипертензи
• Элэгний өмнөх үүдэн венийн бөглөрөл
/дэлүүний венийн бөглөрөл.../
• Элэгний хаалган венийн бөглөрөл /элэгний
хатуурал,хавдар.../
• Элэгний дараах үүдэн венийн бөглөрөл
/трикуспид хавхлагын дутмагшил.../
• Үүнээс шалтгаалан үүдэн венийн бөглөрөлтэй
холбоотойгоор даралт ихсэж бусад венийн
анастомоз цусны урсгалд дайчлагддаг.
• Эдгээр анастомоз-д /Зураг-т харуулав/
• 1.Улаан хоолой
• 2.Шулуун гэдэс
• 3.Бүдүүн гэдэс
• 4.Хүйс орчим /медузын толгой шинж/-ын
венийн судас багтах ба цусны урсгал
ихэссэнтэй холбоотойгоор дээрх судаснууд
өргөсдөг.
Ном зүй:
• Хавдар судлал Р.Сандуйжав
• ZOLLINGER’S ATLAS OF SURGICAL OPERATIONS 9th edition
• Ross Histology Text and Atlas 6th edition
• Susan Stranding-Gray’s Anatomy 41th edition
• Principles Anatomy and Physiology 13th edition
• Grant’s Atlas of Anatomy 13th edition
• Color Atlas of Physiology 5th edition
Анхаарал хандуулсанд баярлалаа

Бүдүүн гэдэсний хорт хавдар

  • 1.
    Бүдүүн гэдэсний өмөн /Coloncancer/ АУС -423 хэсгийн оюутан Ж.Билгүүн
  • 2.
    Агуулга: • Бүдүүн гэдэснийанатоми,гистологи • Бүдүүн гэдэсний физиологи • Бүдүүн гэдэсний өмөн ▫ -Шалтгаан ▫ -Ангилал ▫ -Эмнэл зүй ▫ -Оношилгоо ▫ -Эмчилгээ
  • 3.
    Бүдүүн гэдэсний анатоми •1.5-2 м урт, 6,5 см=D, Цутгалан гэдэс- Анус • Мезоколон /хэвлийн ар хана / • Бүдүүн гэдсийг 4 бүсэд хуваана. ▫ 1.Мухар гэдэс ▫ 2.Хүрээ гэдэс ▫ 3.Шулуун гэдэс ▫ 4. Анусын суваг
  • 4.
  • 5.
    1.Мухар гэдэс • Fossailiaca dexter • Ойролцоогоор 6 см уут хэлбэртэй • Ostium ileocecale/Valve ileocecale • Өтөн унжлага /8 см орчим/ Retrocaecal Postileal Preileal Subcaecal Paracolic
  • 6.
    2.Хүрээ гэдэс • Өгсөххэсэг /12 см/ • Элэг орчмын нугаларал • Хөндлөн гэдэс /25-30 см/ • Дэлүү орчмын нугаларал • Уруудах гэдэс /10 см/ • Махир гэдэс /Сигмоид/
  • 7.
  • 8.
    Гадаад зохион байгуулалт •1. Бүдүүн гэдэсний шугам-teniae coli /дагуу булчин/ ▫ Чөлөөт шугам-tenia libera ▫ Чацархайн шугам- tenia mesocolica ▫ Сэмжний шугам- tenia omentalis • 2. Бүдүүн гэдэсний цүлхэн- haustra coli /цагираг булчин/ • 3. Бүдүүн гэдэсний өөхөн унжлага- appendices epiploicae
  • 9.
  • 10.
    Гистологи бүтэц • Бүдүүнгэдэсний гистологи бүтцийг: • 1.Салст давхарга ▫ Бортгон ху.эд /Бортгон,Хундаган эс/ ▫ Салст булчин • 2.Салстын доод давхарга /хо.эд/ • 3.Булчинт давхарга ▫ Гадна дагуу ширхэг ▫ Дотно цагираг ширхэг • 4.Гялтан бүрхүүл
  • 12.
    • Цоргот бүтэц бүхийсалст давхаргын булчирхай
  • 13.
  • 14.
  • 15.
  • 16.
    • Баруун хүрээгэдэсний артерийн хэлбэр
  • 17.
  • 18.
  • 19.
  • 20.
  • 21.
  • 22.
    Бүдүүн гэдэсний физиологи •Хоол боловсруулах эрхтэн тогтолцоо нь маш нарийн зохицуулгатай байдаг. • Үүний нэг нь шингэний тэнцвэрт байдал
  • 23.
    • Хундаган эс-шүүрэлPh=8.5-9.0 ▫ Катепсин,пептидаза,липаза,амилаза,нуклеаза • Микрофлор- ▫ Эслэг 40-50% ▫ Уураг 45% ▫ Нүүрс ус 25% боловсорно ▫ К,Е аминдэм зарим В амин дэм синтезлэгддэг ▫ Дулаан үүсэлт ▫ Н/ус----СО2,Н2,СН4 хий үүсдэг • Ус,ион,витамины шимэгдэлт • Механик агшилт,зөөвөрлөлт • Ялгадасны хэлбэржилт • Ялгадас гаргах /S2-S4/
  • 24.
    Механик агшилт,зөөвөрлөлт 1 мин-3-12удаа /удаан/ цүлхэн Сегмент /хурдан/
  • 25.
  • 26.
  • 27.
    • Бүдүүн гэдэснийхучуур эд болон булчирхайлаг эдийн гаралтай эсийн хяналт зохицуулгагүй эмгэг ургалтыг Бүдүүн гэдэсний хорт хавдар /өмөн/ гэнэ. • Ихэнхидээ 50< настай • Хойд Америк, Зүүн Европ элбэг /4-6 байр/ • Эр /30-40% их/ : Эм
  • 28.
    Тархалт • АНУ-д 2014оны судалгаагаар ▫ 71830 орчим эрэгтэй ▫ 65000 эмэгтэй СС оношлогдсон. • Нас баралт ойролцоогоор 26,270 эр,24,040 эм-д тохиолдсон.
  • 29.
    Шалтгаан Дотоод Булчирхайлаг болон цэлмэнт ургацаг /40-50%/ Бүдүүнгэдэсний өвөрмөц бус шархлаа Бүдүүн гэдэсний АҮ Хуурамч үрэвсэл хавдрууд Полипоз /100%/ Өргөсөл ба цүлхэнгүүд Кроны өвчин Гадаад Хоол хүнсэнд амьтны гаралтай өөх тос уураг хэрэглэх Эслэг багатай хоол хэрэглэх Идэвхитэй хөдөлгөөн бага байх Ахимаг нөасны хүний гипотони,атони N-нитрозамин болон бусад канцероген бодис
  • 30.
    Эмгэг бүтэц • 35-50%Махир гэдсэнд • 20-25% мухар гэдсэнд Эмгэг бүтцийн ангилал: 1. Экзофит ургалттай /полип,зангилаат,../ 1. Баруун талд ихэвчлэн 2. Хоруу чанар бага,үсэрхийлэл хожуу өгдөг. 2. Эндофит ургалттай /нэвчдэст,шархлаат../ 1. Зүүн талд ихэвчлэн 2. Хоруу чанар их,үсэрхийлэл эрт өгдөг. 3. Холимог
  • 31.
  • 32.
    Үсэрхийлэл: • Бүдүүн гэдэснийөмөн • Цусаар ▫ Эхлээд элэг дараа нь уушги ясанд үсэрхийлэл өгнө. • Тунгалгаар ▫ Аортын дагуух т.булчирхайд үсэрхийлнэ. • Хүрэлцэх замаар тархана.
  • 33.
    Ангилал. • TNM баүе шат • Дюк-ийн ангилал
  • 34.
    Дюк ангилал • A- ▫Хавдар гэдсэн дотроо,шулуун гэдэсний орчын өөхлөг эд рүүгээ нэвчилт өгөөгүй,т.булчирхайд үсэрхийлэлгүй • B- ▫ Өмөн гэдэсний хана руу нэвчсэн боловч т.бул-д үсэрхийлэл өгөөгүй • C- ▫ Өмөн гэдэсний хана руу нэвчсэн эсэх үл хамааран т.бул-д үсэрхийлэлтэй байна. • D- ▫ Алсын эрхтэнд үсэрхийлэлтэй
  • 35.
    Эмнэл зүй: Хэсэг газрын Цустайбаах Залхагтай,давирхай шиг баах Хэвлийгээр зангирч өвдөх Гэдэс дүүрэх Ерөнхий Халдвар-Хордлогын Анемийн ерөнхий шинж
  • 36.
    Эмнэл зүйн 6хэлбэр байна. • 1.Бөглөрөлтийн хэлбэр Хавдар ихэвчлэн зүүн талд Гэдэс дүүрэх,баас ба хий гарахгүй саатах,хүчтэй өвдөлт өгөх,хордого зэрэг түгжрэлийн шинж илэрнэ. 2. Энтероколитын хэлбэр /зүүн/ Үрэвслийн шинж:гүйлгэх,өтгөн хатах,гэдэс дүүрэх,хэвлийгээр өвдөх,СОЭ ихсэх г.м 3. Диспепси Хоолны дуршил буурах,бөөлжих,дотор муухайрах,аюулхайд хүнд оргих-хямрал
  • 37.
    • 4. Хордлогот Ихэвчлэнбаруун Цус багадалттай хэлбэрийн үед хордого болон цус багадалтын шинж илэрнэ. 5. Хуурамч үрэвслийн хэлбэр: Хэвлийн хөндийн үрэвслийн шинж: хэвлийгээр өвдөх,халуурах, лейкоцитоз, гялтангийн цочрол 6. Хавдар хэлбэр: Ихэвчлэн баруун Хэвлийд масс тэмтрэгдэнэ
  • 38.
    Оношилгоо • Анамнез • Бодитүзлэг ▫ Харах-арьс салст цайж,хуурайшсан,уян хатан чанар буурсан,хэвлийн хөндийд хавдар овойж харагдана ▫ Тэмтрэх-Хэвлийн хөндийд үүсгэвэр тэмтрэгдэх,түүнийг үнэлэх ▫ Тогших- Хавдрын үүсвэр дүлий чимээтэй ▫ Чагналт- Хавдартай хэсэг болон түүний дээд хэсэгт гэдэсний дүүрсэх хэсэгт хуржигналт тод сонсогдоно.
  • 39.
    • Шулуун гэдэснийүзлэг • Багажийн шинжилгээ Ирригоскопи,ирригографи: ▫ Барийн сульфат. 4 шинж: • Нэмэлт сүүдэр • Хавдартай хэсэгт салст бүрхэвчийн зураглал алдагдах • Гэдэсний хөндий нарийсч хэлбэрээ алдах • Хавдартай хэсэгт гэдэсний гүрвэлзэх хөдөлгөөн алдагдах
  • 41.
  • 44.
  • 45.
  • 46.
    • Өтгөнд далдцус үзэх: Гемокульттест,ВМ-колонтест... 50мл хүртэл цус илрэхийг хэлнэ. Хавдрын маркер: Үр хөврөлийн антиген ихэснэ.
  • 47.
    Мэс заслын төрөл Эмчилгээ: Төгсэмчилгээ: • 1 шатлалтай • 2 болон 3 шатлалтай • Хавсарсан Төгс бус эмчилгээ • Хими болон туяа эмчилгээ
  • 48.
  • 49.
  • 50.
  • 51.
  • 52.
  • 53.
    Элэгний үүдэн венийнгипертензи • Элэгний өмнөх үүдэн венийн бөглөрөл /дэлүүний венийн бөглөрөл.../ • Элэгний хаалган венийн бөглөрөл /элэгний хатуурал,хавдар.../ • Элэгний дараах үүдэн венийн бөглөрөл /трикуспид хавхлагын дутмагшил.../ • Үүнээс шалтгаалан үүдэн венийн бөглөрөлтэй холбоотойгоор даралт ихсэж бусад венийн анастомоз цусны урсгалд дайчлагддаг.
  • 54.
    • Эдгээр анастомоз-д/Зураг-т харуулав/ • 1.Улаан хоолой • 2.Шулуун гэдэс • 3.Бүдүүн гэдэс • 4.Хүйс орчим /медузын толгой шинж/-ын венийн судас багтах ба цусны урсгал ихэссэнтэй холбоотойгоор дээрх судаснууд өргөсдөг.
  • 55.
    Ном зүй: • Хавдарсудлал Р.Сандуйжав • ZOLLINGER’S ATLAS OF SURGICAL OPERATIONS 9th edition • Ross Histology Text and Atlas 6th edition • Susan Stranding-Gray’s Anatomy 41th edition • Principles Anatomy and Physiology 13th edition • Grant’s Atlas of Anatomy 13th edition • Color Atlas of Physiology 5th edition
  • 56.