abk_Ksr_mh.335/2016 مقصود حسنی کے لسانی جائزے پیش کار پروفیسر نیامت ابوزر برقی کتب خانہ مارچ 2016

1. ‫حسن‬ ‫مقصود‬‫ی‬‫لسان‬ ‫پچپن‬ ‫کے‬‫ی‬‫ات‬‫ی‬‫جائزے‬

2. ‫پ‬‫ی‬‫کار‬ ‫ش‬
‫پروف‬‫ی‬‫ن‬ ‫سر‬‫ی‬‫امت‬
‫برق‬ ‫ابوزر‬‫ی‬‫خانہ‬ ‫کتب‬
‫مارچ‬6102
‫فہرست‬
1- ‫کر‬ ‫حضور‬‫ی‬‫لملسو ہلص‬ ‫م‬‫تخ‬ ‫اور‬‫ی‬‫کائنات‬ ‫ق‬
2- ‫انگر‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫پرلسان‬ ‫اردو‬ ‫کے‬‫ی‬‫اثرات‬
3- ‫ا‬‫ی‬‫قد‬ ‫ک‬‫ی‬‫تعارف‬ ‫کا‬ ‫کالم‬ ‫کے‬ ‫شاعر‬ ‫اردو‬ ‫م‬‫ی‬‫لسان‬ ‫و‬‫ی‬‫جائزہ‬
4- ‫قد‬‫ی‬‫م‬ ‫م‬‫حواش‬ ‫مرقوم‬ ‫پر‬ ‫کتب‬ ‫طبوعہ‬‫ی‬
5- ‫جاپان‬‫ی‬‫لسان‬ ‫کا‬‫ی‬‫نظام‬
6- ‫انگر‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫دن‬‫ی‬‫ک‬ ‫ا‬‫ی‬‫بہتر‬‫ی‬‫نہ‬ ‫زبان‬ ‫ن‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ں‬
7- ‫زبان‬‫ی‬‫ک‬ ‫حاالت‬ ‫اور‬ ‫ضرورت‬ ‫ں‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬‫ہ‬ ‫جاد‬‫ی‬‫ں‬

3. 8- Angraizi aur os ki hadoud
9- ‫قوم‬‫ی‬‫ترق‬‫ی‬‫اپن‬‫ی‬‫م‬ ‫زبان‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ممکن‬
10- ‫رف‬‫ی‬‫نقش‬ ‫احمد‬ ‫ق‬:‫افسانو‬‫ی‬‫کردار‬'‫مثال‬‫ی‬‫اد‬‫ی‬‫ا‬ ‫ب‬‫ی‬‫جائزہ‬ ‫ک‬
11- ‫بار‬‫شاہ‬ ‫حضور‬ ‫غالم‬ ‫ماہ‬ ‫اں‬
12- ‫قادر‬ ‫شجرہ‬‫ی‬‫ہ‬‫۔۔۔۔۔‬‫ا‬‫ی‬‫جائزہ‬ ‫ک‬
13- ‫ر‬ ‫اور‬ ‫قمر‬ ‫کالم‬‫ی‬‫نثر‬ ‫کے‬ ‫حنا‬ ‫شہ‬‫ی‬‫تعارف‬ ‫کا‬ ‫حصے‬‫ی‬‫مطالعہ‬
14- ‫ا‬‫ی‬‫قد‬ ‫ک‬‫ی‬‫تعارف‬ ‫کا‬ ‫کالم‬ ‫کے‬ ‫شاعر‬ ‫اردو‬ ‫م‬‫ی‬‫لسان‬ ‫و‬‫ی‬‫جائزہ‬
15- ‫مثنو‬‫ی‬‫داس‬ ‫نرائن‬ ‫ماسٹر‬'‫ا‬‫ی‬‫ادب‬ ‫ک‬‫ی‬‫جائزہ‬
16- ‫پربھات‬ ‫آشا‬'‫مسکاتے‬'‫ک‬ ‫احساسات‬ ‫کتے‬ ‫ب‬ ‫اور‬ ‫گتے‬ ‫س‬‫ی‬
‫شاعر‬
17- ‫ک‬ ‫امانت‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬‫غزل‬ ‫ک‬......‫فکر‬‫ی‬‫لسان‬ ‫و‬‫ی‬‫رو‬‫ی‬‫ہ‬
18- ‫مع‬ ‫خواجہ‬ ‫حضرت‬‫ی‬‫الد‬ ‫ن‬‫ی‬‫چشت‬ ‫ن‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫فارس‬‫ی‬‫شاعر‬‫ی‬‫اور‬
‫زبان‬ ‫اردو‬
19- ‫م‬ ‫تناظر‬ ‫کے‬ ‫اردو‬‫ی‬‫بوع‬ ‫حضرت‬ ‫ں‬‫ی‬‫فارس‬ ‫کے‬ ‫ندر‬ ‫ق‬‫ی‬‫کالم‬
‫لسان‬ ‫کا‬‫ی‬‫ات‬‫ی‬‫مطالعہ‬
20- ‫فر‬ ‫بابا‬‫ی‬‫ک‬ ‫د‬‫ی‬‫شعر‬‫ی‬‫کا‬ ‫زبان‬'‫م‬ ‫تناظر‬ ‫کے‬ ‫اردو‬‫ی‬‫لسان‬ ‫ں‬‫ی‬‫ات‬‫ی‬
‫مطالعہ‬
21- ‫ڈا‬‫عبدالعز‬ ‫کٹر‬‫ی‬‫ک‬ ‫ساحر‬ ‫ز‬‫ی‬‫تحق‬‫ی‬‫ق‬‫ی‬‫وتنق‬‫ی‬‫د‬‫ی‬‫سات‬ ‫کے‬ ‫زبان‬
‫رنگ‬
22- ‫سعد‬ ‫اور‬ ‫اردو‬‫ی‬‫وچ‬ ‫ب‬ ‫کے‬ ‫وچستان‬ ‫ب‬‫ی‬‫لسان‬ ‫کا‬ ‫کالم‬‫ی‬‫ات‬‫ی‬
‫اشتراک‬
23- ‫د‬ ‫اور‬ ‫اردو‬‫ی‬‫لسان‬ ‫کا‬ ‫زبانوں‬ ‫گر‬‫ی‬‫ات‬‫ی‬‫اشتراک‬
24- ‫عال‬ ‫شجرہ‬ ‫منظوم‬‫ی‬‫کر‬ ‫حضور‬ ‫ہ‬‫ی‬‫م‬....‫جہانگ‬ ‫عہد‬‫ی‬‫ر‬
25- ‫م‬ ‫بو‬ ‫خوش‬‫ی‬‫رنگ‬ ‫نہاتے‬ ‫ں‬......‫ا‬‫ی‬‫جائزہ‬ ‫ک‬
26- ‫سفرا‬ ‫قصہ‬‫فارس‬ ‫کے‬ ‫لعشق‬‫ی‬‫حواش‬‫ی‬

4. 27- ‫سائ‬ ‫حضرت‬‫ی‬‫پنجاب‬ ‫کے‬ ‫مست‬ ‫سر‬ ‫سچل‬ ‫ں‬‫ی‬‫کے‬ ‫اردو‬ ‫کا‬ ‫کالم‬
‫م‬ ‫تناظر‬‫ی‬‫مطالعہ‬ ‫ں‬
28- ‫عبدالعز‬ ‫ڈاکٹر‬‫ی‬‫ک‬ ‫ساحر‬ ‫ز‬‫ی‬‫تدو‬‫ی‬‫ن‬‫ی‬‫تحق‬‫ی‬‫ادب‬ ‫کے‬ ‫ق‬‫ی‬‫اطوار‬
29- ‫قصہءآدم‬‘‫داستان‬ ‫کے‬ ‫اردو‬‫ی‬‫م‬ ‫ادب‬‫ی‬‫ا‬ ‫ں‬‫ی‬‫اضافہ‬ ‫اہم‬ ‫ک‬
30- ‫عبدالعز‬ ‫ڈاکٹر‬‫ی‬‫ک‬ ‫ساحر‬ ‫ز‬‫ی‬‫تدو‬‫ی‬‫ن‬‫ی‬‫ماھ‬ ‫بارہ‬ ‫کاوش‬‫ی‬‫کا‬ ‫نجم‬ ‫ہء‬
‫تع‬‫ارف‬‫ی‬‫جائزہ‬
31- ‫شر‬‫ی‬‫ک‬ ‫ساجد‬ ‫ف‬‫ی‬‫رد‬ ‫کے‬ ‫غزلوں‬‫ی‬‫ف‬
32- ‫العز‬ ‫عبد‬ ‫ڈاکٹر‬‫ی‬‫ک‬ ‫ساحر‬ ‫ز‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬‫تق‬ ‫قابل‬ ‫ک‬‫ی‬‫تدو‬ ‫د‬‫ی‬‫ن‬‫ی‬‫کاوش‬
33- ‫سواالت‬ ‫گنج‬'‫ا‬‫ی‬‫لسان‬ ‫ک‬‫ی‬‫ات‬‫ی‬‫جائزہ‬
34- ‫عرب‬‫ی‬‫لسان‬ ‫پر‬ ‫اردو‬ ‫کے‬‫ی‬‫ات‬‫ی‬‫ا‬ ‫اثرات‬‫ی‬‫جائزہ‬ ‫ک‬
35- ‫ک‬ ‫بابا‬ ‫رحمان‬‫ی‬‫م‬ ‫تناظر‬ ‫کے‬ ‫اردو‬ ‫کا‬ ‫زبان‬‫ی‬‫لسان‬ ‫ں‬‫ی‬‫مطالعہ‬
36- ‫ام‬ ‫دمحم‬‫ی‬‫ک‬ ‫ن‬‫ی‬‫شاع‬‫ر‬‫ی‬‫۔۔۔۔۔۔۔‬‫عصر‬‫ی‬‫ح‬‫ی‬‫ک‬ ‫ات‬‫ی‬‫سفر‬ ‫ہم‬
37- ‫اردو‬‘‫دن‬ ‫اور‬ ‫مباحث‬ ‫کے‬ ‫الخط‬ ‫رسم‬‫ی‬‫ک‬ ‫ا‬‫ی‬‫زبان‬‫ی‬‫ں‬
38- ‫ک‬ ‫شمار‬ ‫اختر‬‫ی‬‫شاعر‬‫ی۔۔۔۔۔۔۔‬‫ا‬‫ی‬‫لسان‬ ‫ک‬‫ی‬‫ات‬‫ی‬‫جائزہ‬
39- ‫م‬ ‫تمثال‬‫ی‬‫لسان‬ ‫ں‬‫ی‬‫ات‬‫ی‬‫ک‬ ‫تبسم‬‫ی‬‫تالش‬
40- ‫سع‬ ‫سعادت‬‫ی‬‫د‬‫۔۔۔۔۔‬‫ک‬ ‫شعر‬ ‫اردو‬‫ی‬‫جادوکر‬ ‫کا‬ ‫زبان‬
41- ‫راز‬ ‫عالم‬ ‫سرور‬‘‫ا‬‫ی‬‫کار‬ ‫اصالح‬ ‫منفرد‬ ‫ک‬
42- ‫رد‬‫ی‬‫چ‬‫ڑھ‬‫ی‬‫ک‬ ‫رفتہ‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬‫بولت‬ ‫منہ‬ ‫ک‬‫ی‬‫شہادت‬
43- ‫شک‬‫ی‬‫جالل‬ ‫ب‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫انسان‬ ‫اور‬ ‫زبان‬‫ی‬‫نفس‬‫ی‬‫ات‬
44- ‫پروف‬‫ی‬‫سوام‬ ‫سر‬‫ی‬‫ت‬ ‫رام‬‫ی‬‫ک‬ ‫رتھ‬‫ی‬‫طراز‬ ‫غالب‬‫ی‬
45- ‫حس‬ ‫اختر‬‫ی‬‫جعفر‬ ‫ن‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫لسان‬ ‫کا‬ ‫زبان‬‫ی‬‫جائزہ‬
46- ‫فارس‬‫ی‬‫پاکستان‬ ‫کے‬‫ی‬‫لسان‬ ‫پر‬ ‫زبانوں‬‫ی‬‫اثرات‬
47- ‫م‬ ‫اردو‬‫ی‬‫ہ‬ ‫مس‬ ‫کا‬ ‫الخط‬ ‫رسم‬ ‫رومن‬ ‫ں‬
48- ‫ا‬‫ی‬‫قد‬ ‫ک‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫گ‬ ‫اد‬‫ار‬......‫امام‬ ‫بارہ‬
49- ‫ا‬‫ی‬‫لسان‬ ‫کا‬ ‫خط‬ ‫پرانے‬ ‫سال‬ ‫ساٹھ‬ ‫ک‬‫ی‬‫ات‬‫ی‬‫مطالعہ‬

5. 50- ‫شک‬‫ی‬‫جالل‬ ‫ب‬‫ی‬‫ک‬ ‫کالم‬ ‫کے‬‫ی‬‫ہجو‬‫ی‬‫تشر‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ح‬
51- ‫ا‬ ‫قصہ‬‫ی‬‫م‬ ‫ق‬ ‫ک‬‫ی‬‫ب‬‫ی‬‫ک‬ ‫اض‬‫ی‬‫خر‬‫ی‬‫دار‬‫ی‬‫کا‬
52- ‫ب‬‫ی‬‫بدا‬ ‫بارہ‬ ‫کے‬ ‫راغب‬ ‫اض‬‫ی‬‫ون‬‫ی‬‫شاعر‬
53- ‫جد‬‫ی‬‫شاعر‬ ‫اردو‬ ‫د‬‫ی‬‫محاکاتکر‬ ‫چند‬ ‫کے‬
54- ‫ز‬ ‫سے‬ ‫سو‬ ‫کا‬ ‫نماز‬‫ی‬‫ترج‬ ‫اردو‬ ‫پرانا‬ ‫کا‬ ‫سال‬ ‫ادہ‬‫مہ‬
‫ا‬‫ی‬‫غ‬ ‫ک‬‫ی‬‫اردو‬ ‫ر‬'‫ک‬ ‫نواز‬ ‫اردو‬‫ی‬‫تالش‬55
‫حسن‬ ‫مقصود‬‫ی‬‫تجز‬ ِ‫بطور‬‫ی‬‫نگار‬ ‫ہ‬
‫کس‬ ‫ہر‬ ‫وجود‬ ‫کا‬ ‫لوگوں‬ ‫کچھ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہوتا‬ ‫مسعود‬ ‫لئے‬ ‫کے‬‫۔‬‫وہ‬
‫ک‬ ‫مہر‬ ‫و‬ ‫ہ‬ ‫ما‬‫ی‬‫کس‬ ‫ہر‬ ‫طرح‬‫ی‬‫ہ‬ ‫بانٹے‬ ‫نور‬ ‫صرف‬ ‫نہ‬ ‫کو‬‫ی‬‫ں‬
‫ک‬ ‫ان‬ ‫کہ‬ ‫ب‬‫ی‬‫رہنمائ‬ ‫سے‬ ‫طرح‬ ‫ہر‬‫ی‬‫بھ‬‫ی‬‫ہ‬ ‫کرتے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫کے‬ ‫ان‬
‫ح‬ ِ‫ب‬‫آ‬ ‫اندر‬‫ی‬‫ا‬ ‫کے‬ ‫ات‬‫ی‬‫ہ‬ ‫تے‬ ‫اب‬ ‫چشمے‬ ‫سے‬‫ی‬‫بھ‬ ‫جو‬ ‫کہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ان‬
‫ک‬‫ی‬‫پاتا‬ ‫سرور‬ ‫کا‬ ‫جاوداں‬ ِ‫عمر‬ ‫ہے‬ ‫کرتا‬ ‫نوش‬ ‫جام‬ ‫کا‬ ‫قربت‬
‫ہے‬‫۔‬‫ا‬ ‫کا‬ ‫ادب‬ ‫و‬ ‫م‬ ‫ع‬ ِ‫آسمان‬‫ی‬‫ا‬ ‫ک‬‫ی‬‫ہ‬ ‫سا‬‫ی‬‫مقصود‬ ‫ستارہ‬ ‫تابندہ‬
‫حسن‬‫ی‬‫عالم‬ ‫سے‬ ‫نام‬ ‫کے‬‫ی‬‫اپن‬ ‫پر‬ ‫سطح‬‫ی‬‫کرن‬‫ی‬‫بکھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫رہا‬ ‫ر‬
‫ہے‬‫۔‬‫ک‬ ‫لبوں‬ ‫تشنہ‬ ‫ہزاروں‬ ‫کے‬ ‫ادب‬ ِ‫ہ‬‫را‬ ‫وہ‬‫ی‬‫مقصود‬ ِ‫ل‬‫منز‬
‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ک‬ ‫ان‬‫ی‬‫ادب‬‫ی‬‫زندگ‬‫ی‬‫ص‬ ‫نصف‬ ‫سفر‬ ‫کا‬‫د‬‫ی‬‫ز‬ ‫سے‬‫ی‬‫ادہ‬
‫مح‬ ‫پر‬ ‫عرصے‬‫ی‬‫م‬ ‫جس‬ ‫ہے‬ ‫ط‬‫ی‬‫اپن‬ ‫نے‬ ‫انہوں‬ ‫ں‬‫ی‬‫کے‬ ‫ذہانت‬

6. ‫ت‬‫ی‬ِ‫ہ‬‫کو‬ ‫کے‬ ‫ادب‬ ‫کر‬ ‫رکھ‬ ‫آشنا‬ ‫سے‬ ‫جذبے‬ ‫کے‬ ‫فرہاد‬ ‫کو‬ ‫شے‬
‫ش‬ ‫جوئے‬ ‫سے‬ ‫گراں‬‫ی‬‫ک‬ ‫نکالنے‬ ‫ر‬‫ی‬‫سع‬ ‫بامراد‬‫ی‬‫فرمائ‬‫ی‬
‫ہے‬‫۔‬‫اور‬ ‫موضوعات‬ ‫نئے‬ ‫نت‬ ‫دامن‬ ‫کا‬ ‫ادب‬ ‫اردو‬ ‫نے‬ ‫انہوں‬
‫دوسرے‬ ‫سے‬ ‫بہت‬ ‫ساتھ‬ ‫ساتھ‬ ‫کے‬ ‫بھرنے‬ ‫سے‬ ‫اصناف‬
‫ک‬ ‫ادب‬ ِ‫شہسواران‬‫بھ‬ ‫کام‬ ‫کا‬ ‫راہ‬ ِ‫خضر‬ ‫لئے‬ ‫ے‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫عالوہ‬
‫از‬‫ی‬‫تنق‬ ‫نے‬ ‫انہوں‬ ‫ں‬‫ی‬‫ج‬ ‫د‬‫ی‬‫مزاج‬ ‫سائنس‬ ‫اور‬ ‫حساس‬ ‫سے‬
‫م‬‫ی‬‫م‬ ‫دان‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫منوا‬ ‫لوہا‬ ‫اپنا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬
‫تنق‬ ‫شبہ‬ ‫بال‬‫ی‬‫ا‬ ‫د‬‫ی‬‫ف‬ ‫مشکل‬ ‫ک‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ڈ‬‫۔‬‫م‬ ‫اس‬‫ی‬‫جانبدار‬ ‫ں‬‫ی‬‫سے‬
‫ہ‬ ‫مشکل‬ ‫بچانا‬ ‫دامن‬ ‫اپنا‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ممکن‬ ‫نا‬ ‫اوقات‬ ‫بعض‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہو‬
‫ہے‬ ‫جاتا‬‫۔‬‫ـ‬’‫آکھ‬ ‫سچ‬‫ی‬‫مچدا‬ ‫بھانبڑ‬ ‫اں‬‫اے‬‘‫ک‬‫ی‬‫مصداق‬‫ی‬‫ہ‬
‫قر‬ ‫کے‬ ‫سچ‬ ‫کو‬ ‫سوں‬ ‫بہت‬ ‫ادب‬ ِ‫صنف‬‫ی‬‫ک‬ ‫پھٹکنے‬ ‫ب‬‫ی‬‫اجازت‬
‫بھ‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫د‬ ‫ں‬‫ی‬‫ت‬‫ی۔‬‫کس‬ ‫وہ‬ ‫اور‬‫ی‬‫ا‬ ‫گرد‬ ‫کے‬ ‫محور‬ ‫کے‬ ‫ق‬ ‫تع‬‫ی‬‫سے‬
‫ہ‬ ‫گھومتے‬‫ی‬‫تنق‬ ‫کہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫بچار‬ ‫د‬‫ی‬‫جات‬ ‫رہ‬ ‫تے‬ ‫م‬ ‫ہاتھ‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫قاض‬‫ی‬
‫ک‬ ‫انصاف‬ ‫اگر‬ ‫عہدہ‬ ‫کا‬‫ی‬‫ک‬ ‫سولوں‬ ‫تو‬ ‫جائے‬ ‫ا‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫کس‬ ‫سے‬ ‫ج‬‫ی‬
‫بھ‬ ‫طرح‬‫ی‬‫نہ‬ ‫کم‬‫ی‬‫انصاف‬ ‫نا‬ ‫اگر‬ ‫اور‬ ‫ہوتا‬ ‫ں‬‫ی‬‫کرن‬‫ی‬‫اس‬ ‫ہو‬
‫ج‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫بھ‬ ‫موج‬‫ی‬‫کہ‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ت‬ ‫م‬ ‫ں‬‫ی۔‬‫حسن‬ ‫مقصود‬‫ی‬‫پہال‬ ‫نے‬
‫اپنا‬ ‫رستہ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬‫م‬ ‫جس‬‫ی‬‫تنق‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہے‬ ‫رہتا‬ ‫زندہ‬ ‫کردار‬ ‫اصل‬ ‫کا‬ ‫د‬
‫ی‬‫عن‬‫ی‬‫کس‬‫ی‬‫چ‬‫ی‬‫ک‬ ‫اس‬ ‫کو‬ ‫ز‬‫ی‬‫اچھائ‬‫ی‬‫برائ‬ ،‫ی‬‫ب‬ ‫ساتھ‬ ‫کے‬‫ی‬‫ان‬
‫کرنا‬‫۔‬‫تکر‬ ‫اگرچہ‬‫ی‬‫انسان‬ ِ‫م‬‫ی‬‫ل‬ ‫ہے‬ ‫مذہب‬ ‫کا‬ ‫ان‬ ‫ت‬‫ی‬‫کس‬ ‫وہ‬ ‫کن‬‫ی‬
‫ک‬ ‫پارے‬ ‫ادب‬‫ی‬‫تعر‬‫ی‬‫تحس‬ ‫و‬ ‫ف‬‫ی‬‫م‬ ‫انداز‬ ‫مناسب‬ ‫نا‬ ‫ن‬‫ی‬‫کرنے‬ ‫ں‬
‫ہ‬ ‫برتتے‬ ‫اجتناب‬ ‫پر‬ ‫طور‬ ‫مکمل‬ ‫سے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫رکھتے‬ ‫اصول‬ ‫وہ‬
‫ہ‬‫ی‬‫تنق‬ ‫کہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ک‬ ‫د‬‫ی‬‫ح‬‫ی‬‫ث‬‫ی‬‫ج‬ ‫امانت‬ ‫ت‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫م‬ ‫اس‬ ‫ہے‬‫ی‬‫جائز‬ ‫نا‬ ‫ں‬

7. ‫تعر‬‫ی‬‫ف‬‫ی‬‫تنق‬ ‫ا‬‫ی‬‫کوسوں‬ ‫سے‬ ‫ال‬ ‫اعتد‬ ‫اور‬ ‫توازن‬ ‫کو‬ ‫انسان‬ ‫ص‬
‫د‬ ‫کر‬ ‫دور‬‫ی‬‫ت‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬
‫تخ‬ ‫جہاں‬ ‫وہ‬‫ی‬‫م‬ ‫کے‬ ‫ق‬‫ی‬‫م‬ ‫دان‬‫ی‬‫س‬ ‫ں‬‫ی‬‫ماب‬‫ی‬‫ہ‬ ‫مالک‬ ‫کے‬ ‫مزاج‬‫ی‬‫ں‬
‫تنق‬ ‫وہاں‬‫ی‬‫م‬ ‫د‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫کس‬ ‫وہ‬‫ی‬‫منزل‬‫آخر‬ ‫کو‬‫ی‬‫نہ‬ ‫منزل‬‫ی‬‫ں‬
‫سمجھتے‬‫۔‬‫س‬ ‫بہت‬ ‫وہ‬ ‫اگرچہ‬‫ی‬‫ہ‬ ‫چکے‬ ‫کر‬ ‫طے‬ ‫منازل‬‫ی‬‫ں‬
‫ل‬‫ی‬‫کہ‬ ‫اکتفا‬ ‫وہ‬ ‫کن‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫رہے‬ ‫کر‬ ‫ں‬‫۔‬‫کس‬ ‫اور‬‫ی‬‫تخ‬‫ی‬‫ق‬‫ی‬‫ا‬
‫تنق‬‫ی‬‫اپن‬ ‫کو‬ ‫د‬‫ی‬‫آخر‬‫ی‬‫پ‬‫ی‬‫نہ‬ ‫کش‬ ‫ش‬‫ی‬‫گردانتے‬ ‫ں‬‫۔‬‫ک‬‫ی‬‫وہ‬ ‫کہ‬ ‫وں‬‫ی‬‫ہ‬
‫نہ‬ ‫لئے‬ ‫اس‬ ‫کام‬‫ی‬‫ادب‬ ‫مزاج‬ ‫کا‬ ‫ان‬ ‫کہ‬ ‫کرتے‬ ‫ں‬‫ی‬‫وہ‬ ‫کہ‬ ‫ب‬ ‫ہے‬‫ی‬‫ہ‬
‫ہ‬ ‫کرتے‬ ‫لئے‬ ‫اس‬ ‫کام‬‫ی‬‫ک‬ ‫ان‬ ‫کہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫روح‬‫ادب‬‫ی‬‫کہ‬ ‫جو‬ ‫ہے‬‫ی‬‫ں‬
‫ب‬ ‫کر‬ ‫تھک‬‫ی‬‫ک‬ ‫جانے‬ ‫ٹھ‬‫ی‬‫نہ‬ ‫قائل‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ک‬ ‫ان‬‫ی‬‫ہ‬ ‫کاوش‬ ‫انتھک‬‫ی‬‫کا‬
‫ہ‬ ‫کتنے‬ ‫پر‬ ‫ان‬ ‫آج‬ ‫کہ‬ ‫ہے‬ ‫ثمر‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬‫پ‬ ‫اور‬ ‫فل‬ ‫م‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬‫چ‬‫۔‬‫ڈ‬‫ی‬‫کے‬
‫ہ‬ ‫رہے‬ ‫ہو‬ ‫مقالے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫صرف‬ ‫کام‬ ‫کا‬ ‫ان‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫م‬ ‫مقدار‬ ‫کہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬
‫تخ‬ ‫کہ‬ ‫ب‬ ‫ہے‬ ‫لگتا‬ ‫خزانہ‬ ‫کا‬ ‫قارون‬‫ی‬‫مع‬ ‫اور‬ ‫ل‬‫ی‬‫م‬ ‫ار‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫حاتم‬
‫طائ‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫ہے‬ ‫تر‬ ‫فزوں‬ ‫سے‬ ‫سخاوت‬‫۔‬‫ی‬‫ک‬ ‫ان‬ ‫کرشمے‬ ‫سب‬ ‫ہ‬‫ی‬
‫ہ‬ ‫کے‬ ‫روح‬ ‫تاب‬ ‫بے‬‫ی‬‫خ‬ ‫نئے‬ ‫نت‬ ‫کو‬ ‫ذہن‬ ‫کے‬ ‫ان‬ ‫جو‬ ‫ں‬‫ی‬‫االت‬
‫لبر‬ ‫سے‬‫ی‬‫رکھت‬ ‫ز‬‫ی‬ِ‫و‬‫مح‬ ‫کو‬ ‫م‬ ‫ق‬ ‫کے‬ ‫ان‬ ، ‫ذہن‬ ‫کا‬ ‫ان‬ ‫اور‬ ‫ہے‬
‫راض‬ ‫پر‬ ‫رہنے‬ ‫پرواز‬‫ی‬‫ہے‬ ‫رکھتا‬‫۔‬‫ک‬ ‫ان‬ ‫لکھنا‬‫ی‬‫زندگ‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬
‫بغ‬ ‫لکھے‬ ‫وہ‬‫ی‬‫مع‬ ‫گزارنا‬ ‫وقت‬ ‫ر‬‫ی‬‫ہ‬ ‫سمجھتے‬ ‫وب‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫ول‬ ‫وبل‬ ‫گ‬ ‫اس‬ ‫کہ‬ ‫ہے‬ ‫تقاضا‬ ‫کا‬ ‫وقت‬‫ی‬‫ج‬‫ی‬‫عالم‬ ‫ا‬‫ی‬‫کے‬ ‫گاؤں‬
‫مع‬‫ی‬‫تحق‬ ِ‫ت‬‫ارا‬‫ی‬‫تنق‬ ‫و‬ ‫ق‬‫ی‬‫بھ‬ ‫سے‬ ‫د‬‫ی‬‫واقف‬‫ی‬‫ہو‬ ‫حاصل‬ ‫ت‬‫۔‬‫جن‬
‫شناسائ‬ ‫سے‬‫ی‬‫بغ‬ ‫کے‬‫ی‬‫م‬ ‫مغرب‬ ‫و‬ ‫مشرق‬ ‫بات‬ ‫ر‬‫ی‬‫ں‬‫ی‬‫کساں‬

8. ‫پذ‬ ‫پر‬ ‫طور‬‫ی‬‫رائ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫مشکل‬‫۔‬‫ک‬ ‫آج‬‫ی‬‫عالقائ‬ ‫ادراک‬ ‫اورا‬ ‫سوچ‬‫ی‬
‫نہ‬‫ی‬‫ب‬ ‫کہ‬ ‫ب‬ ‫ں‬‫ی‬‫االقوام‬ ‫ن‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫کو‬ ‫شعور‬ ‫کے‬ ‫آج‬ ‫لئے‬ ‫اس‬
‫ک‬ ‫مغرب‬ ‫و‬ ‫مشرق‬‫ی‬‫تفہ‬‫ی‬‫گز‬ ‫نا‬ ‫رکھنا‬ ‫م‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ر‬‫۔‬‫حسن‬ ‫مقصود‬‫ی‬
‫اس‬‫حق‬‫ی‬‫کئ‬ ‫سے‬ ‫قت‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ے‬ ‫پہ‬ ‫سال‬‫ی‬‫آگاہ‬‫ی‬‫چکے‬ ‫کر‬ ‫حاصل‬
‫تھے‬‫۔‬‫بھ‬ ‫کا‬ ‫مغرب‬ ‫ساتھ‬ ‫ساتھ‬ ‫کے‬ ‫مشرق‬ ‫نے‬ ‫انہوں‬‫ی‬
‫ک‬ ‫مطالعہ‬ ‫بھرپور‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬‫مشرق‬ ِ‫صراط‬ ‫وہ‬ ‫طرح‬ ‫اس‬ ‫اور‬‫ی‬‫و‬ ‫ن‬
‫مغرب‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ن‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ک‬ ‫ان‬‫ی‬‫تجز‬‫ی‬‫ات‬‫ی‬‫انہ‬ ‫اپروچ‬‫ی‬‫ابھرت‬ ‫سے‬ ‫افقوں‬‫ی‬
‫ہوئ‬‫ی‬‫پہنچت‬ ‫جا‬ ‫تک‬ ‫النہار‬ ‫نصف‬‫ی‬‫اختالف‬ ‫سے‬ ‫ان‬ ‫جہاں‬ ‫ہے‬
‫ک‬‫ی‬‫ر‬ ‫تو‬ ‫گنجائش‬‫سکت‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ل‬ ‫ہے‬‫ی‬‫ک‬ ‫انکار‬ ‫کن‬‫ی‬‫نہ‬ ‫گنجائش‬‫ی‬‫ں‬
‫رہت‬‫ی۔‬
‫ک‬ ‫ان‬‫ی‬‫تجز‬‫ی‬‫ات‬‫ی‬‫تحر‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫قر‬ ‫ں‬‫ی‬‫قر‬ ً‫ا‬‫ب‬‫ی‬‫ہ‬ ‫پر‬ ‫صنف‬ ‫اس‬ ‫ہر‬ ً‫ا‬‫ب‬‫ی‬‫ں‬
‫ا‬ ‫ادب‬ ‫کو‬ ‫جن‬‫ی‬‫د‬ ‫درجہ‬ ‫کا‬ ‫صنف‬ ‫ک‬‫ی‬‫ہے‬ ‫تا‬‫۔‬‫شاعر‬ ‫وہ‬‫ی‬‫اور‬
‫م‬ ‫دونوں‬ ‫نثر‬‫ی‬‫ک‬ ‫کمال‬ ‫ں‬‫ی‬‫بص‬ ‫اور‬ ‫مہارت‬‫ی‬‫رکھتے‬ ‫رت‬
‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫کس‬ ‫اگرچہ‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬‫م‬ ‫اس‬ ‫نقاد‬ ‫کا‬ ‫صنف‬ ‫ک‬‫ی‬‫ہو‬ ‫مشق‬ ‫کہنہ‬ ‫ں‬
‫ا‬ ‫کر‬‫ی‬‫بہتر‬ ‫ک‬‫ی‬‫رائے‬ ‫ب‬‫ل‬ ،‫ہے‬ ‫کرتا‬ ‫قائم‬‫ی‬‫حسن‬ ‫مقصود‬ ‫کن‬‫ی‬‫کا‬
‫کمال‬‫ی‬‫م‬ ‫صنف‬ ‫ہر‬ ‫وہ‬ ‫کہ‬ ‫ہے‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫کمال‬ ‫با‬ ‫اور‬ ‫مشق‬ ‫کہنہ‬
‫ہ‬ ‫لگتے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ک‬ ‫نثرپاروں‬ ‫وہ‬‫ی‬‫تجز‬‫ی‬‫ات‬‫ی‬‫توج‬‫ی‬‫ہوں‬ ‫رہے‬ ‫کر‬ ‫ح‬‫ی‬‫ا‬
‫شاعر‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫آفر‬ ‫رمز‬‫ی‬‫ن‬‫ی‬‫ک‬ ‫ان‬ ‫ہوں‬ ‫رہے‬ ‫اٹھا‬ ‫حظ‬ ‫سے‬‫ی‬
‫بار‬‫ی‬‫نگاہ‬ ‫ک‬‫ی‬‫کس‬ ‫سے‬‫ی‬‫ع‬‫ی‬‫ہے‬ ‫محال‬ ‫نا‬ ‫نک‬ ‫بچ‬ ‫کا‬ ‫ہنر‬ ‫و‬ ‫ب‬‫۔‬
‫سرسر‬ ‫وہ‬‫ی‬‫م‬ ‫بات‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫گہ‬‫رائ‬‫ی‬‫رسائ‬ ‫تک‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫دسترس‬
‫ہ‬ ‫رکھتے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫کس‬ ‫وہ‬ ‫جب‬ ‫اور‬‫ی‬‫ادب‬‫ی‬‫تجز‬ ‫کو‬ ‫کاوش‬‫ی‬‫نگار‬ ‫ہ‬‫ی‬
‫ک‬‫ی‬‫خوردب‬‫ی‬‫م‬ ‫ن‬‫ی‬‫د‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ہوتے‬ ‫رہے‬ ‫کھ‬‫ی‬‫فوکس‬ ‫کا‬ ‫ان‬ ‫تو‬ ‫ں‬

9. ‫کوئ‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬‫نقطہ‬ ‫ک‬‫ی‬‫نہ‬ ‫مرکز‬ ‫ا‬‫ی‬‫کو‬ ‫پارے‬ ‫ادب‬ ‫اس‬ ‫وہ‬ ‫ہوتا‬ ‫ں‬
‫ماض‬‫ی‬‫زاو‬ ‫ہر‬ ‫مستقبل‬ ‫اور‬ ‫حال‬ ،‫ی‬‫اور‬ ‫پرکھنے‬ ‫سے‬ ‫ئے‬
‫فر‬ ‫کا‬ ‫جانچنے‬‫ی‬‫ہ‬ ‫کرتے‬ ‫ادا‬ ‫ضہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫ا‬‫ی‬‫نقاد‬ ‫ک‬‫ا‬‫ی‬‫ٹ‬ ‫ک‬‫ی‬‫نر‬ (tannar) ‫ک‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫ح‬‫ی‬‫ث‬‫ی‬‫ہے‬ ‫رکھتا‬ ‫ت‬
‫ک‬ ‫پارے‬ ‫ادب‬ ‫اس‬ ‫وہ‬‫ی‬‫ج‬ ‫سے‬ ‫کھال‬‫ی‬‫ت‬ ‫چمڑے‬ ‫چاہے‬ ‫سے‬‫ی‬‫ار‬
‫ہے‬ ‫سکتا‬ ‫کر‬‫۔‬‫ج‬ ‫کو‬ ‫اس‬ ‫وہ‬‫ی‬‫م‬ ‫رنگوں‬ ‫چاہے‬ ‫سے‬‫ی‬‫ڈھال‬ ‫ں‬
‫ہے‬ ‫سکتا‬ ‫دکھا‬ ‫کر‬‫۔‬‫ل‬‫ی‬‫کن‬‫ی‬‫ٹ‬ ‫ہر‬ ‫مہارت‬ ‫ہ‬‫ی‬‫م‬ ‫نر‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہوت‬ ‫ں‬‫ی۔‬
‫حسن‬ ‫مقصود‬‫ی‬‫ا‬ ‫شبہ‬ ‫بال‬ ‫کا‬‫ی‬‫جو‬ ‫ہے‬ ‫سکتا‬ ‫جا‬ ‫کہا‬ ‫دباغ‬ ‫سا‬
‫کس‬‫ی‬‫ک‬ ‫پارے‬ ‫ادب‬‫ی‬‫ج‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫تجز‬ ‫چاہے‬‫ی‬‫سکتا‬ ‫دکھا‬ ‫کے‬ ‫کر‬
‫ہے‬‫۔‬‫ل‬‫ی‬‫ا‬ ‫کن‬‫ی‬‫د‬ ‫اور‬ ‫امانت‬ ‫وہ‬ ‫کہ‬ ‫ہے‬ ‫ضرور‬ ‫بات‬ ‫ک‬‫ی‬‫کا‬ ‫انت‬
‫کس‬ ‫سے‬ ‫ہاتھ‬ ‫دامن‬‫ی‬‫ق‬‫ی‬‫نہ‬ ‫پر‬ ‫مت‬‫ی‬‫چھوڑتے‬ ‫ں‬‫۔‬‫اپنے‬ ‫وہ‬
‫خ‬ ‫مخالف‬‫ی‬‫ک‬ ‫لوگوں‬ ‫ال‬‫ی‬‫تخ‬‫ی‬‫بھ‬ ‫کو‬ ‫قات‬‫ی‬‫انہ‬‫ی‬‫کے‬ ‫عدسوں‬
‫ذر‬‫ی‬‫ہ‬ ‫پرکھتے‬ ‫عے‬‫ی‬‫خ‬ ‫ہم‬ ‫اپنے‬ ‫وہ‬ ‫سے‬ ‫عدسوں‬ ‫جن‬ ‫ں‬‫ی‬‫ال‬
‫ک‬ ‫احباب‬‫ی‬‫تحر‬‫ی‬‫خ‬ ِ‫اظہار‬ ‫پر‬ ‫روں‬‫ی‬‫ہ‬ ‫کرتے‬ ‫ال‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫م‬ ‫کے‬ ‫ان‬‫ی‬ِ‫زان‬
‫غ‬ ‫کو‬ ‫ان‬ ‫عدل‬‫ی‬‫ہ‬ ‫کرنے‬ ‫معقول‬ ‫ر‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫د‬ ‫ں‬‫ی‬‫تا‬‫۔‬‫ک‬ ‫ان‬‫ی‬‫طرف‬
‫کہ‬ ‫سے‬‫ی‬‫ی‬‫لکھ‬ ‫ا‬‫ی‬‫وال‬ ‫جانے‬‫ی‬‫معقول‬ ‫ساتھ‬ ‫اپنے‬ ‫بات‬ ‫ہر‬‫ی‬‫ت‬
‫رکھت‬ ‫توازن‬ ‫اور‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫ز‬ ‫سے‬ ‫ضرورت‬ ‫وہ‬‫ی‬‫ا‬ ‫ادہ‬‫ی‬‫کا‬ ‫لفظ‬ ‫ک‬
‫بھ‬ ‫استعمال‬‫ی‬‫ادب‬‫ی‬‫خرچ‬ ‫فضول‬‫ی‬‫ہ‬ ‫سمجھتے‬‫ی‬‫سے‬ ‫اوراس‬ ‫ں‬
‫ہ‬ ‫کرتے‬ ‫اجتناب‬ ‫مکمل‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫اپن‬ ‫ضوابط‬ ‫و‬ ‫اصول‬ ‫جو‬ ‫وہ‬‫ی‬
‫ت‬‫حر‬‫ی‬‫ہ‬ ‫کرتے‬ ‫نافذ‬ ‫پر‬ ‫روں‬‫ی‬‫انہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ک‬ ‫دوسروں‬ ‫ں‬‫ی‬‫تخ‬‫ی‬‫م‬ ‫قات‬‫ی‬‫ں‬
‫بھ‬‫ی‬‫ہ‬ ‫کرتے‬ ‫تالش‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫مع‬ ‫دوہرے‬ ‫وہ‬‫ی‬‫ل‬ ‫کام‬ ‫سے‬ ‫ار‬‫ی‬‫کے‬ ‫نے‬
‫نہ‬ ‫قائل‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬

10. ‫سے‬ ‫جائزوں‬ ‫ان‬‫ی‬‫قار‬ ‫بات‬ ‫ہ‬‫ی‬‫پر‬‫ی‬‫ہوت‬ ‫منکشف‬ ‫وں‬‫ی‬‫ہے‬
‫ج‬‫ی‬‫تاہے‬ ‫منوا‬ ‫کو‬ ‫آپ‬ ‫اجاالاپنے‬ ‫کا‬ ‫صبح‬ ‫سے‬‫۔‬‫جائزے‬ ‫کے‬ ‫ان‬
‫شکن‬ ‫ہ‬ ‫حوص‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫نہ‬ ‫پر‬ ‫ڈگر‬‫ی‬‫کا‬ ‫بڑوں‬ ‫وہ‬ ‫کہ‬ ‫ب‬ ‫تے‬ ‫چ‬ ‫ں‬
‫ک‬ ‫محبت‬ ‫سے‬ ‫چھوٹوں‬ ‫اور‬ ‫احترام‬‫ی‬‫پال‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫اخت‬‫ی‬‫کرتے‬ ‫ار‬
‫تنق‬ ‫ہوئے‬‫ی‬‫فر‬ ‫کٹھن‬ ‫کا‬ ‫د‬‫ی‬‫د‬ ‫انجام‬ ‫ضہ‬‫ی‬‫ہ‬ ‫تے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫پرور‬ ‫ادب‬ ‫وہ‬
‫افزاتجز‬ ‫ادب‬ ‫اور‬‫ی‬‫ہ‬ ‫نگار‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫کہ‬ ‫نہ‬ ‫بقا‬ ‫برائے‬ ‫اصالح‬ ‫وہ‬
‫ہ‬ ‫مبردار‬ ‫ع‬ ‫کے‬ ‫فنا‬ ‫برائے‬ ‫اصالح‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ادب‬ ‫کے‬ ‫ان‬‫ی‬‫جائزوں‬
‫م‬ ‫سوں‬ ‫بہت‬ ‫نے‬‫ی‬‫ن‬ ‫ں‬‫ی‬‫ل‬ ‫خروش‬ ‫و‬ ‫جوش‬ ‫ا‬‫ی‬‫سے‬ ‫ے‬ ‫پہ‬ ‫کن‬
‫ز‬‫ی‬‫ہو‬ ‫ادہ‬‫پ‬ ‫ساتھ‬ ‫کے‬ ‫ش‬‫ی‬‫ک‬ ‫دا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬‫کس‬ ‫وہ‬‫ی‬‫رستہ‬ ‫کا‬ ‫نووارد‬
‫نہ‬ ‫مسدود‬‫ی‬‫ا‬ ‫اسے‬ ‫کہ‬ ‫ب‬ ‫کرتے‬ ‫ں‬‫ی‬‫ک‬ ‫برگد‬ ‫گھنے‬ ‫ک‬‫ی‬‫چھاؤں‬
‫م‬‫ی‬‫ب‬ ‫ں‬‫ی‬‫اپن‬ ‫کر‬ ‫ٹھ‬‫ی‬‫صالح‬‫ی‬‫ت‬ ‫اپنے‬ ‫اور‬ ‫چاند‬ ‫چار‬ ‫کو‬ ‫توں‬‫ی‬‫شہء‬
‫تخ‬‫ی‬‫پ‬ ‫نئے‬ ‫کو‬ ‫ق‬‫ی‬‫کرتے‬ ‫فراہم‬ ‫موقع‬ ‫بھرپور‬ ‫کا‬ ‫تراشنے‬ ‫کر‬
‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫تجز‬ ‫کے‬ ‫ان‬‫ی‬‫اپن‬ ‫ئے‬‫ی‬‫بھ‬ ‫سے‬ ‫لحاظ‬ ‫کے‬ ‫زبان‬‫ی‬‫تعر‬ ِ‫ل‬‫قاب‬‫ی‬‫ف‬
‫ٹھ‬‫ہ‬ ‫ہرتے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫کبھ‬ ‫کو‬ ‫زبان‬ ‫وہ‬‫ی‬‫بھ‬‫ی‬‫قار‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ہ‬ ‫مسئ‬ ‫کا‬‫ی‬‫ں‬
‫د‬ ‫بننے‬‫ی‬‫ہ‬ ‫نہ‬ ‫اور‬ ‫تے‬‫ی‬‫عام‬ ‫اسے‬‫ی‬‫ک‬ ‫ہونے‬ ‫انہ‬‫ی‬‫کھ‬‫ی‬‫چھٹ‬‫ی‬
‫د‬‫ی‬‫ہ‬ ‫تے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ا‬ ‫وہ‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫نپ‬‫ی‬‫ت‬‫ی‬‫ہ‬ ‫کرتے‬ ‫استعمال‬ ‫کا‬ ‫زبان‬‫ی‬‫کہ‬ ‫ں‬
‫ک‬ ‫ادب‬‫ی‬‫بھ‬ ‫حالوت‬‫ی‬‫رہت‬‫ی‬‫فر‬ ‫کا‬ ‫ابالغ‬ ‫اور‬ ‫ہے‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ضہ‬‫ی‬‫ادا‬
‫ہے‬ ‫ہوتا‬‫۔‬‫کار‬ ‫ر‬ُ‫پ‬ ‫وہ‬‫ی‬‫بھر‬ ‫سے‬‫ی‬‫سادگ‬‫ی‬‫استعمال‬ ‫خوب‬ ‫کا‬
‫کر‬‫ہ‬ ‫تے‬‫ی‬‫کہ‬ ‫ں‬
‫سادگ‬ ‫اس‬‫ی‬‫خدا‬ ‫اے‬ ‫جائے‬ ‫مر‬ ‫نہ‬ ‫کون‬ ‫پہ‬

11. ‫ادب‬ ‫ساتھ‬ ‫ساتھ‬ ‫کے‬ ‫ادب‬‫ی‬‫م‬ ‫قوں‬ ‫ح‬‫ی‬‫ا‬ ‫ں‬‫ی‬‫اجنب‬ ‫اور‬ ‫ک‬‫ی‬
‫ہے‬ ‫رہا‬ ‫جا‬ ‫ہوتا‬ ‫مانوس‬‫۔‬‫اجنب‬ ‫اس‬ ‫اور‬‫ی‬‫تعارف‬ ‫عام‬ ‫کا‬
‫لسان‬‫ی‬‫کروا‬ ‫سے‬ ‫نام‬ ‫کے‬ ‫ات‬‫ی‬‫ہے‬ ‫جاتا‬ ‫ا‬‫۔‬‫حسن‬ ‫مقصود‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬
‫ہ‬ ‫ے‬ ‫پہ‬ ‫بہت‬ ‫نے‬ ‫نگاہوں‬ ‫رس‬ ‫دور‬‫ی‬‫اجنب‬ ‫اس‬‫ی‬‫قدموں‬ ‫کے‬
‫ک‬‫ی‬‫ل‬ ‫سن‬ ‫چاپ‬‫ی‬‫تھ‬‫ی‬‫اور‬‫ش‬ ‫اسے‬‫ی‬‫م‬ ‫شے‬‫ی‬‫ک‬ ‫اتارنے‬ ‫ں‬‫ی‬
‫بھ‬ ‫کوشش‬ ‫بھرپور‬‫ی‬‫ل‬ ‫کر‬‫ی‬‫تھ‬‫ی‬‫کس‬ ‫اور‬‫ی‬‫بھ‬ ‫اتار‬ ‫تک‬ ‫حد‬‫ی‬
‫ل‬‫ی‬‫تھا‬ ‫ا‬‫۔‬‫لسان‬ ‫نے‬ ‫انہوں‬‫ی‬‫م‬ ‫کے‬ ‫ات‬‫ی‬‫بھ‬ ‫کو‬ ‫دان‬‫ی‬‫ف‬ ‫اپنے‬‫ی‬‫ض‬
‫نہ‬ ‫محروم‬ ‫سے‬‫ی‬‫رکھا‬ ‫ں‬‫۔‬‫م‬ ‫اس‬ ‫کہ‬ ‫ب‬‫ی‬‫دکھا‬ ‫کر‬ ‫کام‬ ‫سا‬ ‫بہت‬ ‫ں‬‫ی‬‫ا‬
‫ح‬ ‫ورطہء‬ ‫کو‬ ‫عصروں‬ ‫ہم‬ ‫اپنے‬ ‫اور‬‫ی‬‫م‬ ‫رت‬‫ی‬‫د‬ ‫ڈال‬ ‫ں‬‫ی‬‫وہ‬ ‫کہ‬ ‫ا‬
‫ی‬‫بھ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ہ‬ ‫سکتے‬ ‫کر‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫ا‬ ‫ں‬‫لسان‬ ‫نے‬ ‫نہوں‬‫ی‬‫ات‬‫ی‬
‫تجز‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ئے‬‫ی‬‫ک‬ ‫پاروں‬ ‫ادب‬ ‫اور‬ ‫ڈالے‬ ‫کر‬‫ی‬‫لسان‬‫ی‬‫پر‬ ‫ات‬‫ی‬‫وں‬
‫ک‬ ‫بات‬ ‫کر‬ ‫کھل‬‫ی‬‫ک‬ ‫ادب‬ ‫کہ‬‫ی‬‫س‬ ‫بہت‬‫ی‬‫بڑ‬ ‫نہاد‬ ‫نام‬‫ی‬‫شخص‬‫ی‬‫ات‬
‫گئ‬ ‫ہو‬ ‫دنداں‬ ‫بہ‬ ‫انگشت‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫لسان‬ ‫کے‬ ‫ان‬‫ی‬‫تجز‬‫ی‬‫لسان‬ ‫ئے‬‫ی‬‫پر‬ ‫ات‬
‫م‬ ‫لئے‬ ‫کے‬ ‫والوں‬ ‫کرنے‬ ‫کام‬‫ی‬‫ہ‬ ‫نور‬ ِ‫نار‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫حسن‬ ‫مقصود‬ ‫الغرض‬‫ی‬‫ادب‬ ‫کے‬‫ی‬‫لسان‬ ‫اور‬‫ی‬‫تجز‬‫ی‬‫وں‬‫کے‬
‫سے‬ ‫جائزے‬‫ی‬‫آت‬ ‫سامنے‬ ‫کر‬ ‫کھل‬ ‫بات‬ ‫ہ‬‫ی‬‫اپنے‬ ‫وہ‬ ‫کہ‬ ‫ہے‬
‫ا‬ ‫اندر‬‫ی‬‫ز‬ ‫سے‬ ‫نقاد‬ ‫اچھے‬ ‫ک‬‫ی‬‫ا‬ ‫ادہ‬‫ی‬‫رکھتے‬ ‫انسان‬ ‫اچھا‬ ‫ک‬
‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ع‬ ‫وہ‬‫ی‬‫ہ‬ ‫چھپاتے‬ ‫ب‬‫ی‬‫ل‬ ‫ں‬‫ی‬‫کس‬ ‫کن‬‫ی‬‫نہ‬ ‫حق‬ ‫کا‬‫ی‬‫مارتے‬ ‫ں‬‫۔‬
‫تجز‬ ‫وہ‬‫ی‬‫م‬ ‫ئے‬‫ی‬‫بھ‬ ‫دامن‬ ‫کا‬ ‫مروت‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہ‬ ‫رکھتے‬ ‫تھامے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫وہ‬
‫ک‬ ‫ضوابط‬ ‫و‬ ‫اصول‬‫ی‬‫نہ‬ ‫پامال‬ ‫کو‬ ‫حرمت‬‫ی‬‫ل‬ ‫کرتے‬ ‫ں‬‫ی‬‫انسان‬ ‫کن‬
‫ان‬ ‫کو‬‫بھ‬ ‫تر‬ ‫باال‬ ‫سے‬‫ی‬‫ہ‬ ‫سمجھتے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫کا‬ ‫کوشخص‬ ‫لفظ‬ ‫وہ‬

12. ‫د‬ ‫قرار‬ ‫تابع‬‫ی‬‫ہ‬ ‫تے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫انسان‬ ‫اور‬ ‫ادب‬ ‫وہ‬‫ی‬‫ا‬ ‫کو‬ ‫ت‬‫ی‬‫د‬ ‫قرار‬ ‫ک‬‫ی‬‫تے‬
‫ہ‬‫ی‬‫انسان‬ ‫کہ‬ ‫ب‬ ‫ں‬‫ی‬‫ترج‬ ‫پر‬ ‫ادب‬ ‫کو‬ ‫ت‬‫ی‬‫د‬ ‫ح‬‫ی‬‫ہ‬ ‫تے‬‫ی‬‫اور‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬
‫تجز‬ ‫اپنے‬ ‫وہ‬ ‫اصول‬‫ی‬‫م‬ ‫وں‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫اپالئ‬‫ی‬‫آتے‬ ‫نظر‬ ‫کرتے‬
‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫از‬:‫پروف‬‫ی‬‫ن‬ ‫سر‬‫ی‬‫ع‬ ‫امت‬‫ی‬‫مرتضائ‬‫ی‬
...................
‫سائ‬‫ی‬‫ج‬ ‫ں‬‫ی‬‫سکھ‬ ‫سدا‬ ‫شاال‬ ‫وے‬‫ی‬‫وسو‬ ‫پئے‬
‫پروف‬‫ی‬‫س‬ ‫ڈاکٹر‬ ‫سر‬‫ی‬‫حسن‬ ‫مقصود‬ ‫د‬‫ی‬‫ہک‬ ‫دا‬ ‫ادب‬ ‫تے‬ ‫م‬ ‫ع‬
‫د‬ ‫جس‬ ‫اے‬ ‫سورج‬‫ی‬‫پور‬ ‫نال‬ ‫الٹان‬ ‫ا‬‫ی‬‫دن‬‫ی‬‫گئ‬ ‫ہو‬ ‫منور‬ ‫ا‬‫ی‬‫اے‬
‫۔‬‫ا‬ ‫تساں‬‫ی‬‫دن‬ ‫کے‬ ‫لکھ‬ ‫مضمون‬ ‫ہہ‬‫ی‬‫لکھار‬ ‫مہان‬ ‫ہک‬ ‫دے‬ ‫ا‬‫ی‬‫نو‬
‫تحس‬ ‫خرج‬ ‫چنگا‬‫ی‬‫پ‬ ‫ن‬‫ی‬‫ک‬ ‫ش‬‫ی‬‫اے‬ ‫تا‬‫۔‬‫کر‬ ‫ہللا‬‫ی‬‫ا‬ ‫تسانوں‬ ‫م‬‫ی‬‫دا‬ ‫س‬
‫عظ‬ ‫اجر‬‫ی‬‫فرمائے‬ ‫عطا‬ ‫م‬‫۔‬‫پاکستاب‬‫وچ‬ ‫کاں‬ ‫م‬ ‫دے‬ ‫باہر‬ ‫تے‬
‫ا‬‫ی‬‫لکھار‬ ‫دے‬ ‫پدھر‬ ‫چے‬ُ‫ا‬ ‫س‬‫ی‬‫د‬ ‫رعارد‬ ‫کسے‬ ‫بارے‬‫ی‬
‫نہ‬ ‫ضرورت‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫تو‬ ‫پنجاہ‬ ‫تے‬ ‫وال‬ ‫لکھن‬ ‫مضمون‬ ‫ودھ‬ ‫توں‬ ‫ہزار‬
‫اے‬ ‫تران‬ ‫مان‬ ‫ا‬ ‫ساڈ‬ ‫مصنف‬ ‫دا‬ ‫کتاباں‬ ‫ودھ‬‫۔‬
‫ا‬‫ی‬‫الئ‬ ‫سے‬ ‫کہاں‬ ‫سا‬‫ی‬‫کہ‬ ‫سا‬ ‫تجھ‬ ‫کہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫جسے‬ ‫ن‬
‫م‬‫ی‬‫ا‬ ‫تے‬ ‫ں‬‫ی‬‫گا‬ ‫کراں‬ ‫گل‬ ‫ہہ‬
‫سکتاہے‬ ‫ھو‬ُ‫چ‬ ‫ستارے‬ ‫کون‬
‫م‬ ‫راہ‬‫ی‬‫اکھڑ‬ ‫سانس‬ ‫ن‬‫جات‬‫ی‬‫ہے‬

13. By: Sujawal Khan,
D.G.Khan
on Jan, 12 2016
tosaan de khlous mohabat tay ais
bharvein tovajo da shukarriya ada karna
mushkil ee naein na'momkin vi ay.
maray tay lissay banday wal tohaday jay
vaday zaraf walay bandy ee tovajo kar
sakday ne. dua ay: Allah sohna
tohanoon ki khush rakhe tay kisay da vi
mahtaj na karay. Ohdi janab tohanoon
rang bhag laee rakhe.
By: maqsood hasni,
kasur
on Jan, 20 2016
Thank you Sir .It is your wisdom and
greatness that you gave your wise
opinion on my humble comments.You
are a legend of world literature
‫خاں‬ ‫سجاول‬
‫ڈ‬‫ی‬‫ج‬‫ی‬‫خاں‬

14. By: sujawal Khan,
D.G Khan on Jan,
20 2016
‫م‬‫ی‬‫سائ‬ ‫ڈا‬‫ی‬‫پئے‬ ‫نال‬ ‫دے‬ ‫سکھاں‬ ‫پل‬ ‫پل‬ ‫تے‬ ‫رہو‬ ‫جہوندے‬ ‫ں‬
‫وسو‬
‫ع‬ ‫السالم‬‫ی‬‫کم‬
‫پ‬‫ی‬‫پروف‬ ‫مرشد‬ ‫تے‬ ‫ر‬‫ی‬‫س‬ ‫ڈاکٹر‬ ‫سر‬‫ی‬‫حسن‬ ‫مقصود‬ ‫د‬‫ی‬‫د‬ ‫ادب‬‫ی‬
‫خورش‬ ‫ماردا‬ ‫الٹاں‬ ‫دا‬ ‫کہکشاں‬‫ی‬‫اے‬ ‫د‬‫۔‬‫غالب‬‫ی‬‫اقبال‬ ‫ات‬‫ی‬،‫ات‬
‫تنق‬ ،‫افسانے‬‫ی‬‫تحق‬ ،‫د‬‫ی‬‫ت‬ ،‫ق‬‫در‬‫ی‬‫وچ‬ ‫شعبت‬ ‫دے‬ ‫سفہ‬ ‫ف‬ ‫تے‬ ‫س‬
‫پ‬‫ی‬‫د‬ ‫م‬ ‫ق‬ ‫اشہب‬ ‫دے‬ ‫ہوراں‬ ‫ر‬‫ی‬‫جوالن‬ ‫اں‬‫ی‬‫سار‬ ‫تو‬ ‫اں‬‫ی‬‫دن‬‫ی‬‫واقف‬ ‫ا‬
‫اے‬‫۔‬‫م‬‫ی‬‫گو‬ ‫ڈے‬‫ی‬‫ا‬ ‫وچ‬ ‫ڑ‬‫ی‬‫آند‬ ‫گل‬ ‫ہہ‬‫ی‬‫سائ‬ ‫کہ‬ ‫اے‬‫ی‬‫ہور‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬
‫اسالم‬ ‫دے‬ ‫قصور‬‫ی‬‫سن‬ ‫استاد‬ ‫دے‬ ‫اردو‬ ‫وچ‬ ‫کالج‬ ‫ہ‬‫۔‬‫اوہناں‬
‫عق‬ ‫بہوں‬ ‫ذکر‬ ‫دا‬ ‫استاد‬ ‫محسن‬ ‫اپنے‬ ‫شاگرد‬ ‫کے‬‫ی‬‫کر‬ ‫نال‬ ‫دت‬
‫ن‬ ‫دے‬‫ی‬‫د‬ ‫اوہناں‬ ‫وچ‬ ‫ٹورنٹو‬ ،‫ں‬‫ی‬‫ہک‬‫م‬ ‫مداح‬‫ی‬‫جہڑ‬ ،‫ی‬
‫د‬ ‫اوہناں‬‫ی‬‫انٹرن‬ ‫لکھتاں‬ ‫اں‬‫ی‬‫کرد‬ ‫مطالعہ‬ ‫تے‬ ‫ٹ‬‫ی‬‫س‬‫ی۔‬‫م‬‫ی‬‫و‬ ‫ں‬‫ی‬
‫ا‬‫ی‬‫پڑھ‬ ‫لکھتاں‬ ‫ہہ‬‫ی‬‫ن‬ ‫اں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ن‬ ‫جاندے‬ ‫ہو‬ ‫روشن‬ ‫طبق‬ ‫چودہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫خا‬ ‫روشن‬‫ی‬‫حر‬ ،‫تنوع‬ ،‫جدت‬ ،‫ل‬‫ی‬‫حر‬ ،‫فکر‬ ‫ت‬‫ی‬‫ضم‬ ‫ت‬‫ی‬‫ا‬ ‫دا‬ ‫ر‬‫ی‬‫ہہ‬
‫مع‬ ‫ند‬ ‫ب‬‫ی‬‫م‬ ‫ار‬‫ی‬‫گ‬ ‫بھا‬ ‫کوں‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫م‬‫ی‬‫ڈھ‬ ‫ولوں‬ ‫ڈے‬‫ی‬‫مبھارکھاں‬ ‫ر‬‫۔‬
‫اے‬ ‫لگا‬ ‫چنگا‬ ‫بہوں‬ ‫مضمون‬‫۔‬‫لکھ‬ ‫سچ‬‫ی‬‫ا‬‫ا‬‫ی‬‫بھراوا‬
‫سچ‬ ‫گامن‬ ‫دا‬ ‫اج‬ ‫توں‬‫ی‬‫ار‬

15. ‫ت‬‫ی‬‫گھ‬ ‫وچ‬ ‫منھ‬ ‫رے‬‫ی‬‫کھنڈ‬ ‫تے‬ ‫و‬
‫ہوو‬ ‫دراز‬ ‫عمر‬‫ی‬‫پ‬ ‫آزاد‬ ‫تے‬ ‫آباد‬ ،‫شاد‬ ‫سدا‬ ‫شاال‬‫ی‬‫وس‬ ‫ا‬‫ی‬‫او‬ ‫ں‬
‫سانوال‬ ‫سوہنا‬‫۔‬‫ا‬ ‫دتا‬ ‫کر‬ ‫خوش‬ ‫دل‬‫ی۔‬
‫ش‬‫ی‬‫خاں‬ ‫ر‬
‫ٹورنٹو‬
By: sher Khan,
Toronto
on Jan, 20 2016
Alsalam o Alaikum
It is my good fortune that I had an
opportunity to talk about a great legend
of world literature. Dr. Prof Syyed
Maqsood Hasni is a great critic of
linguistics.He inaugorated a wonderful
polyphonic signifier to understand
Ghalib. He rejected older terminology of
criticism.The methods of literary
scholarship introduced by this great
scholar will be remembered for ever. I
think respected critic believes in
dialectical materialism. His services for
bringing awareness about synthesis of

16. philosophical orientation of style
,discourse and language is worth
mentioning.The mastery of material
diversity in this article has impressed
me. I pray for you. Pay my complements
to the great legend of linguistics Dr.
Prof,Syyed Maqsood Hasni. May God
Almighty bless you all. Thank you very
much sir, I appreciate your genius.
By: Snober Khan,
Rangoon
on Jan, 21 2016
http://www.hamariweb.com/articles/article.aspx?i
d=70024
‫کر‬ ‫حضور‬‫ی‬‫لملسو ہلص‬ ‫م‬‫تخ‬ ‫اور‬‫ی‬‫کائنات‬ ‫ق‬
‫مرشد‬‫ی‬‫س‬ ‫حضرت‬ ‫ہ‬ ‫قب‬‫ی‬‫ج‬ ‫بابا‬ ‫المعروف‬ ‫حضور‬ ‫غالم‬ ‫د‬‫ی‬‫شکرہللا‬

17. ‫۔۔۔۔‬‫پ‬0011‫م‬0011‫۔۔۔۔۔‬‫ذخ‬ ‫کے‬‫ی‬‫سے‬ ‫کتب‬ ‫رہ‬'‫ف‬ ‫مخت‬ ‫جہاں‬
‫ناچ‬ ‫مجھ‬ ‫پر‬ ‫موضوعات‬‫ی‬‫م‬ ‫کتب‬ ‫کو‬ ‫ز‬‫ی‬‫آسک‬ ‫سر‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬'‫م‬ ‫ان‬ ‫وہاں‬‫ی‬‫ں‬
‫م‬ ‫ق‬‫ی‬‫بھ‬ ‫نسخے‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ے‬ ‫م‬‫ی‬‫ں‬‘‫انہ‬ ‫جو‬‫ی‬‫ں‬‘‫گرام‬ ‫والد‬ ‫کے‬ ‫ان‬‫ی‬‘‫ی‬‫عن‬‫ی‬
‫فان‬ ‫مجھ‬‫ی‬‫جان‬ ‫دادا‬ ‫کے‬‘‫س‬ ‫حضرت‬‫ی‬‫ع‬ ‫د‬‫ی‬‫احمد‬‫۔۔۔۔۔۔‬‫م‬
0000‫۔۔۔۔۔۔۔‬‫س‬ ‫ولد‬‫ی‬‫ننھ‬ ‫اور‬ ‫عبدالرحمن‬ ‫د‬‫ی‬‫ال‬'‫بھ‬ ‫سسرا‬ ‫کا‬ ‫ان‬ ‫جو‬‫ی‬
‫تھا‬'‫م‬ ‫ورثہ‬ ‫سے‬‫ی‬‫ے‬ ‫م‬ ‫ں‬‫۔‬
‫س‬ ‫حضرت‬‫ی‬‫ع‬ ‫د‬‫ی‬‫نوشہرہ‬ ‫احمد‬'‫رہائش‬ ‫کے‬ ‫سر‬ ‫امرت‬‫ی‬‫تھے‬‫۔‬‫وہ‬
‫عرب‬‫ی‬‫فارس‬ ‫اور‬‫ی‬‫تھے‬ ‫فاضل‬ ‫عالم‬ ‫کے‬‫۔‬‫ک‬ ‫ان‬‫ی‬‫ب‬ ‫دو‬‫ی‬‫و‬‫ی‬‫م‬ ‫وں‬‫ی‬‫ں‬'
‫ب‬ ‫چار‬‫ی‬‫ٹے‬‫ب‬ ‫دو‬ ‫اور‬‫ی‬‫ٹ‬‫ی‬‫تھ‬ ‫اں‬‫ی‬‫ں‬.‫س‬‫ی‬‫ب‬ ‫جنت‬ ‫دہ‬‫ی‬‫ب‬‫ی‬‫سے‬'‫س‬‫ی‬‫ک‬ ‫م‬ ‫د‬'
‫س‬‫ی‬‫ش‬ ‫ک‬ ‫ف‬ ‫د‬‫ی‬‫س‬ ‫اور‬ ‫ر‬‫ی‬‫ب‬ ‫کرامت‬ ‫دہ‬‫ی‬‫ب‬‫ی‬'‫س‬ ‫کہ‬ ‫جب‬‫ی‬‫ب‬ ‫گوہر‬ ‫دہ‬‫ی‬‫ب‬‫ی‬
‫س‬ ‫سے‬‫ی‬‫غن‬ ‫غالم‬ ‫د‬‫ی‬'‫س‬‫ی‬‫س‬ ‫حضوراور‬ ‫غالم‬ ‫د‬‫ی‬‫ز‬ ‫دہ‬‫ی‬‫ب‬ ‫نب‬‫ی‬‫ب‬‫ی‬‫تھ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫س‬‫ی‬‫ک‬ ‫م‬ ‫د‬'‫س‬‫ی‬‫ش‬ ‫ک‬ ‫ف‬ ‫د‬‫ی‬‫س‬ ‫اور‬ ‫ر‬‫ی‬‫ب‬ ‫کرامت‬ ‫دہ‬‫ی‬‫ب‬‫ی‬‫حال‬ ‫کچھ‬ ‫کا‬
‫نہ‬ ‫وم‬ ‫مع‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫مرشد‬‫ی‬‫س‬ ‫حضرت‬‫ی‬‫م‬ ‫تادم‬ ‫حضور‬ ‫غالم‬ ‫د‬‫رگ‬'‫ک‬ ‫ان‬‫ی‬
‫م‬ ‫تالش‬‫ی‬‫رہے‬ ‫ں‬‫۔‬‫بھ‬ ‫کو‬ ‫راقم‬‫ی‬'‫نہ‬ ‫پتا‬ ‫کچھ‬ ‫کا‬ ‫ان‬‫ی‬‫سکا‬ ‫چل‬ ‫ں‬‫۔‬‫ان‬
‫ک‬‫ی‬‫ک‬ ‫مالقات‬ ‫سے‬ ‫اوالد‬ ‫آل‬‫ی‬‫خواہش‬'‫ک‬ ‫اول‬ ‫روز‬‫ی‬‫طرح‬'‫بھ‬ ‫آج‬‫ی‬
‫اپن‬‫ی‬‫پہ‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫رکھت‬ ‫شدت‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬
‫س‬ ‫حضرت‬‫ی‬‫ع‬ ‫د‬‫ی‬‫ک‬ ‫احمد‬‫ی‬‫وقت‬ ‫کے‬ ‫وفات‬'‫ز‬‫ی‬‫ب‬ ‫نب‬‫ی‬‫ب‬‫ی‬‫سات‬
‫برس‬'‫س‬‫ی‬‫غن‬ ‫غالم‬ ‫د‬‫ی‬‫برس‬ ‫چھے‬'‫س‬ ‫کہ‬ ‫جب‬‫ی‬‫چار‬ ‫حضور‬ ‫غالم‬ ‫د‬
‫ک‬ ‫برس‬‫تھے‬ ‫ے‬.‫زم‬‫ی‬‫تھے‬ ‫والے‬ ‫پہانڈے‬ ‫ن‬‫۔‬‫فق‬ ‫اکبر‬ ‫دمحم‬‫ی‬‫ر‬'‫جو‬
‫س‬ ‫حضرت‬‫ی‬‫ع‬ ‫د‬‫ی‬‫تھا‬ ‫گار‬ ‫خدمت‬ ‫کا‬ ‫احمد‬'‫د‬ ‫نے‬‫ی‬‫کے‬ ‫بھال‬ ‫کھ‬
‫بہانے‬'‫مائ‬‫ی‬‫ب‬ ‫گوہر‬‫ی‬‫ب‬‫ی‬'‫س‬ ‫حضرت‬ ‫زوجہ‬‫ی‬‫ع‬ ‫د‬‫ی‬‫س‬ ‫ولد‬ ‫احمد‬‫ی‬‫د‬
‫م‬ ‫اعتماد‬ ‫کو‬ ‫عبدالرحمن‬‫ی‬‫ل‬ ‫لے‬ ‫ں‬‫ی‬‫ا‬‫۔۔‬‫فق‬ ‫اکبر‬ ‫دمحم‬‫ی‬‫ک‬ ‫ر‬‫ی‬‫ب‬‫ی‬‫و‬‫ی‬
‫کھ‬‫ی‬‫واں‬'‫دہ‬‫ی‬‫اندر‬ ‫کے‬ ‫ز‬'‫فق‬ ‫اکبر‬ ‫دمحم‬ ‫کہ‬ ‫جب‬‫ی‬‫گ‬ ‫ر‬‫کے‬ ‫باہر‬ ‫سے‬ ‫ھر‬

18. ‫د‬ ‫انجام‬ ‫امور‬‫ی‬‫لگا‬ ‫نے‬‫۔‬
‫مائ‬‫ی‬‫تھے‬ ‫چھوٹے‬ ‫بچے‬ ‫کے‬ ‫صاحب‬‫۔‬‫فق‬ ‫اکبر‬ ‫دمحم‬ ‫نے‬ ‫انہوں‬‫ی‬‫پر‬ ‫ر‬
‫ک‬ ‫اعتماد‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫فق‬ ‫اکبر‬ ‫دمحم‬‫ی‬‫ک‬ ‫ر‬‫ی‬‫ب‬‫ی‬‫و‬‫ی‬‫کھ‬‫ی‬‫سے‬ ‫واں‬'‫ب‬ ‫دو‬‫ی‬‫ٹے‬'‫دمحم‬
‫ام‬‫ی‬‫ع‬ ‫قائم‬ ‫اور‬ ‫ن‬‫ی‬‫بھ‬ ‫کو‬‫ی‬'‫ب‬‫ی‬‫ک‬ ‫ٹوں‬‫ی‬‫سمجھا‬ ‫طرح‬‫۔‬‫فق‬ ‫اکبر‬ ‫دمحم‬‫ی‬‫ر‬
‫ک‬‫ی‬‫بعد‬ ‫کے‬ ‫موت‬'‫ب‬ ‫بڑے‬ ‫کے‬ ‫اس‬‫ی‬‫ام‬ ‫دمحم‬ ‫ٹے‬‫ی‬‫نے‬ ‫ن‬‫انتظام‬
‫ل‬ ‫سمبھال‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫کو‬ ‫خود‬ ‫ازاں‬ ‫بعد‬'‫س‬ ‫حضرت‬‫ی‬‫ع‬ ‫د‬‫ی‬‫س‬ ‫ولد‬ ‫احمد‬‫ی‬‫د‬
‫کر‬ ‫دے‬ ‫قرار‬ ‫وارث‬ ‫کا‬ ‫عبدالرحمن‬'‫چ‬ ‫ہر‬‫ی‬‫ل‬ ‫جما‬ ‫قبضہ‬ ‫پر‬ ‫ز‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫خوش‬
‫گھرانہ‬ ‫حال‬'‫م‬ ‫دنوں‬‫ی‬‫گ‬ ‫ہو‬ ‫س‬ ‫مف‬ ‫ں‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫ں‬'‫ام‬ ‫دمحم‬‫ی‬‫اور‬ ‫ن‬
‫ع‬ ‫قائم‬‫ی‬'‫وک‬ ‫بدس‬‫ی‬‫ل‬ ‫کام‬ ‫سے‬‫ی‬‫لگے‬ ‫نے‬‫۔‬‫ہ‬ ‫وہ‬‫ی‬'‫جنہ‬‫ی‬‫ک‬ ‫اوالد‬ ‫ں‬‫ی‬
‫د‬ ‫گھر‬ ‫اور‬ ‫سمجھا‬ ‫طرح‬‫ک‬ ‫ہونے‬ ‫اخل‬‫ی‬‫د‬ ‫اجازت‬‫ی‬'‫دشمن‬ ‫کے‬ ‫جان‬
‫گ‬ ‫بن‬‫ی‬‫ے‬‫۔‬‫مائ‬‫ی‬‫آہ‬ ‫سے‬ ‫منہ‬ ‫کے‬ ‫صاحب‬‫ی‬‫گئ‬ ‫نکل‬ ‫نکل‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ام‬ ‫دمحم‬‫ی‬‫ن‬
‫ا‬ ‫ہاتھوں‬ ‫کے‬‫ی‬‫ہوا‬ ‫قتل‬ ‫ک‬‫۔‬‫ج‬‫ی‬‫م‬ ‫وں‬‫ی‬‫پھر‬ ‫اور‬ ‫سڑا‬ ‫ں‬'‫دماغ‬‫ی‬‫توازن‬
‫ب‬ ‫کھو‬‫ی‬‫ٹھا‬‫۔‬‫گ‬ ‫باندھا‬ ‫سے‬ ‫وں‬ ‫سنگ‬‫ی‬‫اوراس‬ ‫ا‬‫ی‬‫م‬ ‫حالت‬‫ی‬‫بسا‬ ‫چل‬ ‫ں‬‫۔‬
‫ام‬ ‫دمحم‬‫ی‬‫ب‬ ‫دونوں‬ ‫کے‬ ‫ن‬‫ی‬‫وال‬ ‫ٹے‬‫ی‬‫ے‬ ‫نک‬ ‫وڑ‬'‫باپ‬ ‫نے‬ ‫انہوں‬‫کا‬
‫ہتھ‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬‫ا‬'‫د‬ ‫اجاڑ‬ ‫سب‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫فق‬ ‫خالق‬ ‫دمحم‬‫ی‬‫گ‬ ‫ہو‬ ‫ر‬‫ی‬‫ا‬'‫نے‬ ‫ووسرے‬ ‫کہ‬ ‫جب‬'
‫م‬ ‫گاؤں‬‫ی‬‫چھوٹ‬ ‫ں‬‫ی‬‫موٹ‬‫ی‬‫ک‬ ‫پرچون‬‫ی‬‫ل‬ ‫ڈال‬ ‫دوکان‬‫ی۔‬
‫ع‬ ‫قائم‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫ب‬‫ی‬‫ٹ‬‫ی‬‫تاج‬'‫اپن‬‫ی‬‫رق‬ ‫ماں‬‫ی‬‫تھ‬ ‫پر‬ ‫قدموں‬ ‫کے‬ ‫اں‬‫ی۔‬‫اس‬
‫ک‬‫ی‬‫ن‬ ‫بدچ‬‫ی‬‫کر‬ ‫ہو‬ ‫مجبور‬ ‫ہاتھوں‬ ‫کے‬'‫سے‬ ‫پر‬ ‫چھت‬ ‫نے‬ ‫اس‬
‫کر‬ ‫لگا‬ ‫چھالنگ‬'‫خودکش‬‫ی‬‫ل‬ ‫کر‬‫ی۔‬‫ا‬ ‫حرف‬ ‫بہ‬ ‫حرف‬‫س‬‫ی‬‫ہوا‬ ‫طرح‬'
‫مائ‬ ‫سے‬ ‫طرح‬ ‫جس‬‫ی‬‫ب‬ ‫گوہر‬‫ی‬‫ب‬‫ی‬‫د‬ ‫دم‬ ‫نے‬‫ی‬‫تھا‬ ‫کہا‬ ‫وقت‬ ‫تے‬‫۔‬‫زم‬‫ی‬‫ن‬
‫زم‬ ‫مال‬ ‫کا‬‫ی‬‫ہ‬ ‫پر‬ ‫ن‬‫ی‬‫گ‬ ‫رہ‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫ام‬ ‫دمحم‬‫ی‬‫ع‬ ‫قائم‬ ‫اور‬ ‫ن‬‫ی‬‫دونوں‬'‫دن‬‫ی‬‫ا‬
‫خال‬ ‫سے‬‫ی‬‫گ‬ ‫ے‬ ‫چ‬ ‫ہاتھ‬‫ی‬‫ے‬‫۔‬‫رق‬‫ی‬‫سنگھ‬ ‫کرتار‬ ‫سردار‬ ‫عاشق‬ ‫کا‬ ‫اں‬'

19. 0091‫ک‬ ‫ہنگاموں‬ ‫کے‬‫ی‬‫گ‬ ‫ہو‬ ‫نذر‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫ام‬ ‫دمحم‬‫ی‬‫ہڑپا‬ ‫کا‬ ‫باپ‬ ‫کے‬ ‫ن‬
‫گ‬ ‫ہو‬ ‫ضائع‬‫ی‬‫ا‬'‫ب‬ ‫کچھ‬‫اق‬‫ی‬‫رہا‬ ‫نہ‬‫۔‬
‫مرشد‬‫ی‬‫س‬ ‫حضرت‬‫ی‬‫ک‬ ‫حضور‬ ‫غالم‬ ‫د‬‫ی‬‫شاد‬‫ی‬'‫س‬ ‫زاد‬ ‫ماموں‬‫ی‬‫دہ‬
‫ب‬ ‫سردار‬‫ی‬‫س‬ ‫بنت‬ ‫گم‬‫ی‬‫ع‬ ‫برکت‬ ‫د‬‫ی‬‫ہوئ‬ ‫سے‬‫ی۔‬‫ل‬ ‫اس‬‫ی‬‫دوسروں‬ ‫ے‬
‫ک‬‫ی‬‫نسبت‬'‫ک‬ ‫ان‬‫ی‬‫ننھ‬‫ی‬‫ز‬ ‫سے‬ ‫ال‬‫ی‬‫رہ‬ ‫قربت‬ ‫ادہ‬‫ی۔‬‫ی‬‫نگ‬ ‫گاؤں‬ ‫ہ‬‫ی‬'
‫تھے‬ ‫رکھتے‬ ‫ق‬ ‫تع‬ ‫سے‬ ‫سر‬ ‫امرت‬‫۔‬‫س‬‫ی‬‫ع‬ ‫گوہر‬ ‫د‬‫ی‬‫س‬ ‫اور‬‫ی‬‫برکت‬ ‫د‬
‫ع‬‫ی‬'‫بھائ‬ ‫دونوں‬‫ی‬‫تھے‬ ‫دوست‬ ‫م‬ ‫ع‬‫۔‬‫کھا‬‫پ‬ ‫تے‬‫ی‬‫حال‬ ‫خوش‬ ‫اور‬ ‫ٹے‬
‫تھے‬ ‫لوگ‬‫۔‬‫بھائ‬ ‫دونوں‬‫ی‬‫ک‬ ‫وں‬‫ی‬'‫بت‬‫ی‬‫زم‬ ‫کھوہ‬ ‫س‬‫ی‬‫تھ‬ ‫ن‬‫ی۔‬‫م‬ ‫اوالد‬‫ی‬‫ں‬'
‫پاس‬ ‫کے‬ ‫دونوں‬'‫س‬ ‫صرف‬‫ی‬‫ب‬ ‫سردار‬ ‫دہ‬‫ی‬‫تھ‬ ‫گم‬‫ی۔‬‫پ‬ ‫الڈ‬‫ی‬‫پ‬ ‫سے‬ ‫ار‬‫ی‬
‫بڑھ‬‫ی۔‬‫ی‬‫تش‬ ‫اہل‬ ‫گھرانہ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫تھا‬ ‫ع‬‫۔‬‫ہاں‬ ‫کے‬ ‫ان‬'‫س‬ ‫مج‬‫ی‬‫ہوت‬ ‫ں‬‫ی‬‫رہت‬‫ی‬
‫تھ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫م‬ ‫ق‬ ‫اور‬ ‫کتابوں‬‫ی‬‫کے‬ ‫نسخوں‬'‫تھے‬ ‫ہوئے‬ ‫لگے‬ ‫انبار‬‫۔‬
‫مرشد‬‫ی‬‫س‬ ‫حضرت‬‫ی‬‫حضور‬ ‫غالم‬ ‫د‬0060‫ی‬‫ا‬0090‫م‬‫ی‬‫ں‬'‫سب‬
‫کر‬ ‫چھاڑ‬ ‫چھوڑ‬ ‫کچھ‬'‫آئے‬ ‫اٹھ‬ ‫قصور‬‫۔‬‫مزدور‬ ‫محنت‬‫ی‬‫پ‬‫ی‬‫بنا‬ ‫شہ‬‫ی‬‫ا‬'
‫سرکار‬ ‫ازاں‬ ‫بعد‬‫ی‬‫اخت‬ ‫مالزمت‬‫ی‬‫ل‬ ‫کر‬ ‫ار‬‫ی۔‬‫دن‬ ‫لوگ‬‫ی‬‫ک‬ ‫ا‬‫ی‬‫اش‬‫ی‬‫ساتھ‬ ‫ا‬
‫ہ‬ ‫رکھتے‬‫ی‬‫ں‬'‫و‬ ‫سفر‬ ‫سامان‬ ‫کو‬ ‫کاغذوں‬ ‫اور‬ ‫کتابوں‬ ‫نے‬ ‫انہوں‬
‫ح‬‫ی‬‫بنا‬ ‫ات‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬
‫س‬‫ی‬‫غن‬ ‫غالم‬ ‫د‬‫ی‬‫کو‬'‫کوئ‬ ‫سے‬ ‫کاغذوں‬ ‫کتابوں‬‫ی‬‫دل‬‫چسپ‬‫ی‬‫تھ‬ ‫نہ‬‫ی۔‬
‫مرشد‬‫ی‬‫س‬ ‫حضرت‬ ‫ہ‬ ‫قب‬‫ی‬‫تھے‬ ‫عاشق‬ ‫کے‬ ‫کتابوں‬ ‫حضور‬ ‫غالم‬ ‫د‬
‫نے‬ ‫انہوں‬'‫بوس‬ ‫ان‬‫ی‬‫س‬ ‫کو‬ ‫کاغذوں‬ ‫دہ‬‫ی‬‫ل‬ ‫لگا‬ ‫سے‬ ‫نے‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬0011
‫م‬‫ی‬‫ں‬'‫ہوا‬ ‫انتقال‬ ‫کا‬ ‫ان‬'‫مائ‬ ‫تو‬‫ی‬‫ب‬ ‫سردار‬ ‫صاحب‬‫ی‬‫نے‬ ‫گم‬'‫اپنے‬
‫س‬ ‫حضرت‬ ‫خاوند‬‫ی‬‫کا‬ ‫حضور‬ ‫غالم‬ ‫د‬'‫ی‬‫س‬ ‫اثاثہ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ل‬ ‫لگا‬ ‫سے‬ ‫نے‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬
0002‫م‬‫ی‬‫ں‬'‫بھ‬ ‫وہ‬‫ی‬‫بس‬ ‫چل‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫کا‬ ‫ان‬‫ب‬ ‫بڑا‬‫ی‬‫ٹا‬'‫س‬‫ی‬‫حس‬ ‫منظور‬ ‫د‬‫ی‬‫ن‬'
‫ہم‬ ‫جو‬‫ی‬‫سے‬ ‫شہ‬'‫شوق‬ ‫کا‬ ‫عورتوں‬‫ی‬‫تھا‬ ‫رہا‬ ‫ن‬‫۔‬‫ک‬ ‫دان‬ ‫خان‬‫ی‬‫عورت‬

20. ‫کر‬ ‫دے‬ ‫طالق‬ ‫کو‬'‫ا‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ک‬‫ی‬‫ں‬'‫ت‬ ‫چ‬ ‫دو‬‫ی‬‫پھرت‬‫ی‬‫عورت‬‫ی‬‫آ‬ ‫لے‬ ‫ں‬‫ی‬‫تھا‬ ‫ا‬'
‫گ‬ ‫ہو‬ ‫قابض‬ ‫پر‬ ‫سامان‬ ‫اور‬ ‫مکان‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫چھوٹا‬ ‫سے‬ ‫اس‬'‫س‬‫ی‬‫محبوب‬ ‫د‬
‫حس‬‫ی‬‫اس‬ ‫ن‬‫ی‬‫تھا‬ ‫ہوا‬ ‫بگاڑا‬ ‫کا‬'‫رد‬‫ی‬‫چسپ‬ ‫دل‬ ‫سے‬‫ی‬‫تھا‬ ‫رکھتا‬ ‫نہ‬
‫اور‬ ‫مکان‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫سامان‬‫ی‬‫ل‬ ‫دوڑا‬ ‫بھاگا‬ ‫ے‬‫ی‬‫ش‬ ‫کن‬‫ی‬‫سے‬ ‫منہ‬ ‫کے‬ ‫ر‬'
‫ا‬‫ی‬‫بھ‬ ‫لقمہ‬ ‫ک‬‫ی‬‫سکا‬ ‫نکال‬ ‫نہ‬‫۔‬‫ب‬ ‫کر‬ ‫ہار‬ ‫تھک‬ ‫پھر‬‫ی‬‫گ‬ ‫ٹھ‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫چوروں‬
‫س‬ ‫مصداق‬ ‫کے‬ ‫مور‬ ‫پڑے‬ ‫کو‬‫ی‬‫حس‬ ‫منظور‬ ‫د‬‫ی‬‫سے‬ ‫بڑے‬ ‫کے‬ ‫ن‬
‫ب‬ ‫چھوٹے‬‫ی‬‫ٹے‬'‫حس‬ ‫وب‬ ‫مط‬‫ی‬‫ل‬ ‫کر‬ ‫قبضہ‬ ‫پر‬ ‫مکان‬ ‫نے‬ ‫ن‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫ذات‬‫ی‬
‫بھ‬ ‫مکان‬‫ی‬‫زوجان‬‫ی‬‫ک‬ ‫سازشوں‬‫ی‬‫بھ‬‫ی‬‫گ‬ ‫چڑھ‬ ‫نٹ‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫س‬‫ی‬‫منظور‬ ‫د‬
‫حس‬‫ی‬‫ک‬ ‫ن‬‫ل‬ ‫لے‬ ‫نے‬ ‫قضا‬ ‫و‬‫ی‬‫اور‬ ‫ا‬‫ی‬‫المثل‬ ‫ضرب‬ ‫ہ‬'‫پڑے‬ ‫کو‬ ‫چوروں‬
‫مور‬'‫پڑ‬ ‫کو‬ ‫موروں‬‫ی‬‫قضائ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬'‫پہنچا‬ ‫کو‬ ‫مقصود‬ ‫منزل‬‫۔‬‫اب‬ ‫مکان‬
‫بھ‬‫ی‬‫حس‬ ‫وب‬ ‫مط‬‫ی‬‫م‬ ‫تصرف‬ ‫اور‬ ‫قبضہ‬ ‫کے‬ ‫ن‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ں‬‫۔‬
‫س‬ ‫حضرت‬‫ی‬‫حضور‬ ‫غالم‬ ‫د‬'‫ب‬ ‫چھوٹے‬ ‫سے‬ ‫سب‬ ‫اپنے‬‫ی‬‫مقصود‬ ‫ٹے‬
‫حسن‬ ‫مقصود‬ ‫المعروف‬ ‫صفدر‬‫ی‬‫کو‬'‫چ‬ ‫کچھ‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫دے‬ ‫وقت‬ ‫مرتے‬ ‫ں‬
‫گ‬‫ی‬‫تھے‬ ‫ے‬‫۔‬‫کچھ‬‫دوران‬ ‫کے‬ ‫غدر‬ ‫کے‬ ‫قبضے‬'‫دست‬‫ی‬‫گ‬ ‫ہو‬ ‫اب‬‫ی‬‫ئں‬'
‫د‬ ‫جال‬ ‫کر‬ ‫سمجھ‬ ‫کوڑا‬ ‫کچھ‬‫ی‬‫گ‬‫ی‬‫ئں‬.‫کتاب‬ ‫جاندار‬ ‫اور‬ ‫صاف‬‫ی‬‫اور‬ ‫ں‬
‫رد‬ ‫کاغذ‬‫ی‬‫گ‬ ‫چڑھ‬‫ی‬‫ئں‬‫۔‬‫طرح‬ ‫اس‬'‫ج‬ ‫بابا‬‫ی‬‫س‬ ‫حضرت‬‫ی‬‫حضور‬ ‫غالم‬ ‫د‬
‫ک‬ ‫ان‬ ‫اور‬ ‫کالم‬ ‫کا‬‫ی‬‫ک‬ ‫بھرے‬ ‫آواز‬‫ی‬‫بھ‬ ‫سٹ‬‫ی‬‫گ‬ ‫ہو‬ ‫ضائع‬‫ی‬‫ے‬‫۔‬‫حضرت‬
‫س‬‫ی‬‫ک‬ ‫حضور‬ ‫غالم‬ ‫د‬‫ی‬‫شاعر‬‫ی‬‫وغ‬ ‫رجسٹر‬ ‫مشتمل‬ ‫پر‬‫ی‬‫باطور‬ ‫رہ‬
‫نشا‬‫ن‬‫ی‬'‫ک‬ ‫ان‬‫ی‬‫بڑ‬‫ی‬‫ب‬‫ی‬‫ٹ‬‫ی‬‫ب‬ ‫فضال‬‫ی‬‫گئ‬ ‫لے‬ ‫گم‬‫ی۔‬‫ی‬‫چ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫کے‬ ‫ان‬ ‫ں‬
‫ب‬‫ی‬‫نے‬ ‫رسول‬ ‫شفقث‬ ‫ٹے‬'‫اپن‬‫ی‬‫م‬ ‫دکان‬‫ی‬‫ل‬ ‫کر‬ ‫استعمال‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫وقت‬‫ی‬
‫نص‬ ‫کے‬ ‫ان‬ ‫پر‬ ‫طور‬‫ی‬‫م‬ ‫ب‬‫ی‬‫مٹھائ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہوئ‬‫ی‬‫پھر‬ ‫اور‬'‫گر‬ ‫پر‬ ‫سڑکوں‬'
‫ہم‬ ‫کر‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫شہ‬‫ی‬‫گئ‬ ‫ہو‬ ‫نابود‬ ‫ے‬‫ی‬‫ں‬
‫م‬‫ی‬‫ت‬ ‫اور‬ ‫کاغذوں‬ ‫بکھرے‬ ‫رف‬ ‫کالم‬ ‫اپنا‬ ‫کا‬ ‫ان‬ ‫پاس‬ ‫رے‬‫ی‬‫قصوں‬ ‫ن‬

21. ‫ک‬‫ی‬‫م‬ ‫صورت‬‫ی‬‫ہے‬ ‫موجود‬ ‫ں‬‫۔‬‫دست‬ ‫قصہ‬ ‫چوتھا‬‫ی‬‫نہ‬ ‫اب‬‫ی‬‫رہا‬ ‫ہو‬ ‫ں‬‫۔‬
‫م‬ ‫کوشش‬‫ی‬‫کہ‬ ‫ضرور‬ ‫ہوں‬ ‫ں‬‫ی‬‫ناکہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫گا‬ ‫جائے‬ ‫مل‬ ‫سے‬ ‫ں‬‫۔‬‫قد‬‫ی‬‫م‬
‫ہے‬ ‫ظاہر‬ ‫صاف‬ ‫کاغذات‬0000‫ی‬‫ہ‬ ‫کے‬ ‫ے‬ ‫پہ‬ ‫سے‬ ‫اس‬ ‫ا‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫کچھ‬
‫تار‬ ‫اور‬ ‫سن‬ ‫پر‬‫ی‬‫نہ‬ ‫درج‬ ‫خ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ی‬‫بھ‬ ‫نام‬ ‫کا‬ ‫مصنف‬ ‫کہ‬ ‫تک‬ ‫ہاں‬‫ی‬‫درج‬
‫نہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ہ‬ ‫پرانے‬ ‫بہت‬ ‫کچھ‬‫ی‬‫بوس‬ ‫اور‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہ‬ ‫چکے‬ ‫ہو‬ ‫دہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ی‬‫اردو‬ ‫ہ‬
‫پ‬‫نجاب‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫م‬ ‫ان‬‫ی‬‫ا‬ ‫سے‬ ‫ں‬‫ی‬‫پنجاب‬ ‫نہ‬ ‫اور‬ ‫ہے‬ ‫اردو‬ ‫نہ‬ ‫ک‬‫ی‬
‫ہے‬‫۔‬‫گالب‬ ‫اسے‬‫ی‬‫اردو‬‫ی‬‫گالب‬ ‫ا‬‫ی‬‫پنجاب‬‫ی‬‫ز‬ ‫کہنا‬‫ی‬‫گا‬ ‫ہو‬ ‫مناسب‬ ‫ادہ‬‫۔‬
‫ک‬ ‫کاغذ‬‫ی‬‫اچھ‬ ‫حالت‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫نہ‬ ‫تاہم‬ ‫ں‬‫ی‬‫بآسان‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہے‬ ‫سکتا‬ ‫جا‬ ‫پڑھا‬‫۔‬
‫ک‬ ‫اس‬‫ی‬‫ز‬ ‫سے‬ ‫سال‬ ‫سو‬ ‫عمر‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ادہ‬‫۔‬‫نہ‬ ‫پتا‬ ‫کچھ‬ ‫کا‬ ‫مصنف‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ی‬‫ہ‬
‫س‬ ‫حضرت‬‫ی‬‫ع‬ ‫د‬‫ی‬‫ہ‬ ‫کا‬ ‫احمد‬‫ی‬‫راٹنگ‬ ‫نڈ‬‫بھ‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ں‬‫۔‬
‫تحر‬‫ی‬‫کوئ‬ ‫پر‬ ‫ر‬‫ی‬‫نہ‬ ‫درج‬ ‫عنوان‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫سے‬ ‫حوالہ‬ ‫کے‬ ‫مندرجات‬'
‫اسے‬‫۔۔۔۔۔‬‫کر‬ ‫حضور‬‫ی‬‫لملسو ہلص‬ ‫م‬‫تخ‬ ‫اور‬‫ی‬‫کائنات‬ ‫ق‬‫۔۔۔۔۔‬‫د‬ ‫عنوان‬‫ی‬‫سکتا‬ ‫جا‬ ‫ا‬
‫ہے‬‫۔‬‫س‬ ‫مختصر‬ ‫اس‬‫ی‬‫تحر‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫ر‬‫ی‬‫ے‬'‫گ‬ ‫نے‬ ‫مصنف‬‫ی‬‫معروف‬ ‫ارہ‬'
‫ع‬ ‫متفق‬ ‫اور‬ ‫مستند‬‫ی‬‫مشکوتہ‬ ‫کتب‬ ‫ہ‬'‫قسطالن‬‫ی‬'‫احمد‬'‫بزار‬'
‫طبران‬‫ی‬'‫حاکم‬'‫ب‬‫ی‬‫ہق‬‫ی‬'‫حجر‬ ‫ابن‬ ‫حافظ‬'‫الرحمان‬ ‫رحمہم‬ ‫حبان‬ ‫ابن‬'
‫مک‬ ‫فتوحات‬‫ی‬‫ہ‬'‫التشر‬ ‫کتاب‬‫ی‬‫ک‬ ‫فات‬‫ی‬‫گردان‬ ‫ورق‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫ہے‬'‫سے‬ ‫اس‬
‫ک‬ ‫مصنف‬‫ی‬‫م‬ ‫ع‬‫ی‬‫اہ‬‫ی‬‫کا‬ ‫ت‬'‫باخوب‬‫ی‬‫لگا‬ ‫اندازہ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫سکتا‬ ‫جا‬ ‫ا‬‫۔‬
‫نے‬ ‫مصنف‬'‫پنجاب‬ ‫چند‬‫ی‬‫تحر‬ ‫لفظ‬ ‫کے‬‫ی‬‫م‬ ‫ر‬‫ی‬‫کرکے‬ ‫داخل‬ ‫ں‬'‫پنجاب‬‫ی‬
‫م‬‫ی‬‫ک‬ ‫تجربہ‬ ‫غالبا‬ ‫کا‬ ‫لکھنے‬ ‫ں‬‫ی‬‫اور‬ ‫ہے‬ ‫ا‬‫ی‬‫ہ‬‫تجربہ‬'‫کام‬‫ی‬‫تجربہ‬ ‫اب‬
‫نہ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ں‬‫۔‬‫نحو‬ ‫کا‬ ‫زبانوں‬ ‫دونوں‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫ہے‬ ‫تر‬ ‫الگ‬ ‫اپ‬ ‫ٹ‬'‫اور‬ ‫لہجہ‬
‫ہ‬ ‫ف‬ ‫مخت‬ ‫وب‬ ‫اس‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫پنجاب‬ ‫ے‬ ‫بھ‬ ‫مصنف‬‫ی‬‫گا‬ ‫ہو‬ ‫رہا‬'‫ل‬‫ی‬‫لکھنا‬ ‫کن‬
‫قطع‬ ‫بولنا‬ ‫اور‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ہنر‬ ‫الگ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫تحر‬‫ی‬‫بتات‬ ‫ر‬‫ی‬‫ہے‬'‫لکھنے‬ ‫کا‬ ‫اس‬ ‫کہ‬
‫واال‬'‫بن‬‫ی‬‫اد‬‫ی‬‫م‬ ‫اردو‬ ‫پر‬ ‫طور‬‫ی‬‫ہے‬ ‫واال‬ ‫لکھنے‬ ‫ں‬‫۔‬

22. ‫ذ‬ ‫درج‬‫ی‬‫امور‬ ‫ل‬'‫تحر‬‫ی‬‫ر‬‫م‬‫ی‬‫نما‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہ‬ ‫اں‬‫ی‬‫ں‬
1- ‫سار‬‫ی‬‫تحر‬‫ی‬‫ا‬ ‫ر‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ک‬‫ی‬‫پ‬‫ی‬‫م‬ ‫رے‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ں‬‫۔‬‫پ‬ ‫نئے‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫رے‬‫ی‬‫ے‬
‫م‬ ‫استعمال‬ ‫اور‬ ‫لفظ‬‫ی‬‫ال‬ ‫ں‬‫ی‬‫گ‬ ‫ا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬
2- ‫نہ‬ ‫استعمال‬ ‫کا‬ ‫رموز‬‫ی‬‫ک‬ ‫ں‬‫ی‬‫گ‬ ‫ا‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫پوائنٹ‬ ‫نئے‬‫ی‬‫اور‬ ‫ے‬'‫جب‬
‫باق‬ ‫کہ‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬‫ی‬‫ے‬'‫ک‬ ‫استعمال‬ ‫کا‬ ‫سکتہ‬ ‫محض‬‫ی‬‫گ‬ ‫ا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬
3- ‫گ‬ ‫لکھے‬ ‫کر‬ ‫مال‬ ‫لفظ‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫تھا‬ ‫مستعمل‬ ‫طور‬‫۔‬
4- ‫چشم‬ ‫دو‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫حے‬‫ی‬‫ے‬'‫م‬ ‫استعمال‬ ‫مقصورہ‬ ‫حے‬‫ی‬‫الئ‬ ‫ں‬‫ی‬
‫گئ‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬
5- ‫ل‬ ‫کے‬ ‫لفظ‬ ‫جس‬‫ی‬‫ے‬'‫ہے‬ ‫مستعمل‬ ‫مقصورہ‬ ‫حے‬ ‫آج‬'‫کے‬ ‫اس‬
‫ل‬‫ی‬‫ے‬'‫چشم‬ ‫دو‬‫ی‬‫ک‬ ‫استعمال‬ ‫حے‬‫ی‬‫گئ‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬
6- ‫ک‬ ‫غنہ‬ ‫نون‬‫ی‬‫جگہ‬'‫م‬ ‫استعمال‬ ‫نون‬‫ی‬‫الئ‬ ‫ں‬‫ی‬‫گئ‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬
7- ‫ت‬‫ی‬‫ط‬ ‫کو‬ ‫ار‬‫ی‬‫تھا‬ ‫جاتا‬ ‫لکھا‬ ‫ار‬'‫تحر‬ ‫اس‬‫ی‬‫م‬ ‫ر‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ط‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ار‬‫ی‬
‫گ‬ ‫لکھا‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ا‬‫ے‬
8- ‫ک‬ ‫ے‬‫ی‬‫بجائے‬‫ی‬‫ک‬ ‫استعمال‬‫ی‬‫گئ‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫م‬ ‫عہد‬ ‫اس‬‫ی‬‫ں‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ہ‬‫ی‬
‫عموم‬‫ی‬‫تھا‬ ‫ن‬ ‫چ‬‫۔‬
‫ترم‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫متن‬
‫نور‬ ‫ہللا‬ ‫ق‬ ‫خ‬ ‫ما‬ ‫اول‬‫ی۔‬
‫مشکوتہ‬'‫قسطالن‬‫ی‬.'‫احمد‬'‫بزار‬'‫طبران‬‫ی‬'‫حاکم‬'‫ب‬‫ی‬‫ہق‬‫ی‬'‫ابن‬ ‫حافظ‬
‫حجر‬'‫الرحمان‬ ‫رحمہم‬ ‫حبان‬ ‫ابن‬
‫لملسو ہلص‬ ‫ہللا‬ ‫رسول‬ ‫:قال‬

23. ‫ان‬‫ی‬‫النب‬ ‫خاتم‬ ‫مکتوب‬ ‫عندہللا‬‫یی‬‫ف‬ ‫لمنجدل‬ ‫آدم‬ ‫وان‬ ‫ن‬‫ی‬‫ط‬‫ی‬‫و‬ ‫نتہ‬
‫امر‬ ‫باول‬ ‫ساخبرکم‬‫ی‬‫ابراھ‬ ‫دعوتہ‬‫ی‬‫ع‬ ‫وبشارتہ‬ ‫م‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫ورؤ‬‫ی‬‫ام‬ ‫ا‬‫ی‬
‫الت‬‫ی‬‫ح‬ ‫راءات‬‫ی‬‫وضعتن‬ ‫ن‬‫ی‬‫قصور‬ ‫لہامنہ‬ ‫نورافاء‬ ‫لہا‬ ‫وقدخرخرج‬
‫الشام‬
‫وس‬ ‫موالنا‬ ‫حضرت‬ ‫اور‬‫ی‬‫مح‬ ‫ددنا‬‫ی‬‫الد‬‫ی‬‫عرب‬ ‫بن‬ ‫ن‬‫ی‬‫اپن‬‫ی‬‫کتاب‬
‫مک‬ ‫فتوحات‬‫ی‬‫کے‬ ‫ہ‬2‫ک‬ ‫قت‬ ‫خ‬ ‫کے‬ ‫باب‬‫ی‬‫پ‬‫ی‬‫ب‬ ‫کے‬ ‫دائش‬‫ی‬‫م‬ ‫ان‬‫ی‬‫ں‬
‫ہ‬ ‫لکھتے‬‫ی‬‫ں‬ :
‫ہ‬‫ی‬‫ف‬ ‫ظاھر‬ ‫اول‬ ‫و‬ ‫بائزہ‬ ‫مبتدالعالم‬ ‫فاکان‬ ‫ن‬‫ی‬‫وجود‬
‫ی‬‫عن‬‫ی‬‫لملسو ہلص‬ ‫حضرت‬‫اغ‬ ‫وجود‬ ‫اور‬ ‫شروع‬ ‫کا‬ ‫جہان‬ ‫تمام‬‫ی‬‫پ‬‫ی‬‫دا‬‫ی‬‫م‬ ‫ش‬‫ی‬‫ں‬
‫ہ‬ ‫اول‬ ‫ظاہر‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫التشر‬ ‫کتاب‬‫ی‬‫م‬ ‫فات‬‫ی‬‫ابوھر‬ ‫حضرت‬ ‫ں‬‫ی‬‫رض‬ ‫رہ‬‫ی‬‫تعال‬ ‫ہللا‬‫ی‬‫سے‬ ‫عنہ‬
‫مرو‬‫ی‬‫ہے‬'‫ع‬ ‫ےہللا‬ ‫ص‬ ‫کائنات‬ ‫سرور‬ ‫جو‬‫ی‬‫حضرت‬ ‫نے‬ ‫م‬ ‫وس‬ ‫ہ‬
‫جبرائ‬‫ی‬‫پوچ‬ ‫سے‬ ‫ل‬‫ھا‬'‫ک‬ ‫آپ‬ ‫عمر‬‫ی‬‫ک‬ ‫برسوں‬ ‫کتنے‬‫ی‬‫ہے‬
‫جبرائ‬ ‫حضرت‬‫ی‬‫ع‬ ‫ل‬‫ی‬‫ک‬ ‫عرض‬ ‫نے‬ ‫السالم‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ا‬:‫ی‬‫حب‬ ‫ا‬‫ی‬‫لملسو ہلص‬ ‫ہللا‬ ‫ب‬
‫نہ‬ ‫وم‬ ‫مع‬ ‫کچھ‬ ‫حال‬ ‫کا‬ ‫برسوں‬ ‫مجھے‬‫ی‬‫ہے‬ ‫وم‬ ‫مع‬ ‫حال‬ ‫اتنا‬ ‫ں‬.‫جو‬
‫چوتھ‬‫ی‬‫م‬ ‫حجاب‬‫ی‬‫ا‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہوتا‬ ‫ظاہر‬ ‫سے‬ ‫برس‬ ‫ہزار‬ ‫ستر‬ ‫ستارہ‬ ‫ک‬
‫م‬ ‫اور‬‫ی‬‫د‬ ‫مرتبہ‬ ‫ہزار‬ ‫بہتر‬ ‫ستارہ‬ ‫وہ‬ ‫نے‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہے‬ ‫کھا‬‫۔‬
‫لملسو ہلص‬ ‫فقال‬‫ی‬‫جبرائ‬ ‫ا‬‫ی‬‫رب‬ ‫وعزت‬ ‫ل‬‫ی‬‫النجم‬ ‫ذلک‬ ‫انا‬‫۔‬
‫لملسو ہلص‬ ‫حضرت‬ ‫آں‬ ‫اور‬‫ک‬‫ی‬‫اول‬‫ی‬‫ت‬‫ی‬‫عن‬‫ی‬‫پ‬ ‫سب‬‫ی‬‫دا‬‫ی‬‫ہوونا‬ ‫افضل‬ ‫سے‬ ‫ش‬
‫اولو‬ ‫اور‬ ‫پاونا‬ ‫قرار‬ ‫کا‬ ‫وقات‬ ‫مخ‬ ‫سب‬ ‫اصول‬ ‫اصل‬ ‫اور‬‫ی‬‫اعن‬ ‫ت‬‫ی‬‫سب‬
‫احاد‬ ‫بہت‬ ‫ہونا‬ ‫افضل‬ ‫اور‬ ‫ہونا‬ ‫بہتر‬ ‫سے‬‫ی‬‫شر‬ ‫آثار‬ ‫و‬ ‫مبارکہ‬ ‫ث‬‫ی‬‫فہ‬
‫ہے‬ ‫ثابت‬ ‫سے‬‫کا‬ ‫سب‬ ‫ان‬ ‫حاصل‬ ‫اور‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫و‬ ‫تبارک‬ ‫ہللا‬ ‫جو‬ ‫ہے‬
‫تعال‬‫ی‬‫آسمانان‬ ‫نے‬‫۔‬‫زم‬‫ی‬‫عرش‬ ‫اور‬ ‫نان‬‫۔‬‫کرس‬‫ی۔‬‫لوح‬‫۔‬‫م‬ ‫ق‬‫۔‬‫بہشت‬‫۔‬

24. ‫دوزخ‬‫۔‬‫فرشتے‬‫۔‬‫ک‬ ‫وقات‬ ‫مخ‬ ‫تمام‬ ‫کہ‬ ‫ب‬ ‫بشر‬ ‫اور‬ ‫جن‬‫ی‬‫پ‬‫ی‬‫دا‬‫ی‬‫سے‬ ‫ش‬
‫کئ‬ ‫ے‬ ‫پہ‬‫ی‬‫لملسو ہلص‬ ‫حضرت‬ ‫آں‬ ‫سرور‬ ‫مظہر‬ ‫نور‬ ‫برس‬ ‫ہزار‬‫پ‬ ‫کا‬‫ی‬‫دا‬
‫فرما‬‫ی‬‫م‬ ‫کے‬ ‫جہان‬ ‫اور‬ ‫ا‬‫ی‬‫م‬ ‫دان‬‫ی‬‫ہللا‬ ‫ں‬‫ک‬ ‫مبارک‬ ‫نور‬ ‫اس‬ ‫شانہ‬ ‫جل‬‫ی‬
‫ترب‬‫ی‬‫د‬ ‫فرما‬ ‫ت‬‫ی۔‬
‫کبھ‬‫ی‬‫کبھ‬ ‫اور‬ ‫فرماتے‬ ‫مامور‬ ‫سے‬ ‫آمود‬ ‫خشوع‬ ‫سجود‬ ‫کو‬ ‫اس‬‫ی‬
‫تسب‬‫ی‬‫تقد‬ ‫و‬ ‫ح‬‫ی‬‫م‬ ‫س‬‫ی‬‫رکھتے‬ ‫مشغول‬ ‫ں‬‫۔‬‫ک‬ ‫نور‬ ‫پاک‬ ‫اس‬ ‫اور‬‫ی‬
‫رہا‬‫ی‬‫بنائے‬ ‫پردے‬ ‫بہت‬ ‫واسطے‬ ‫کے‬ ‫ش‬‫۔‬‫م‬ ‫پردے‬ ‫ہر‬‫ی‬‫مدت‬ ‫بہت‬ ‫ں‬
‫تسب‬ ‫خاص‬ ‫تک‬‫ی‬‫فرما‬ ‫مشغول‬ ‫ساتھ‬ ‫کے‬ ‫ح‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬
‫وال‬ ‫پردوں‬ ‫تمام‬‫ی‬‫گ‬ ‫گزر‬ ‫مدت‬ ‫جب‬‫ئ‬‫ی‬‫باہر‬ ‫نے‬ ‫مبارک‬ ‫نور‬ ‫اس‬ ‫تب‬
‫ل‬ ‫سانس‬ ‫کے‬ ‫ہو‬ ‫افزا‬ ‫رونق‬‫ی‬‫فرما‬ ‫شروع‬ ‫نا‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫سانسوں‬ ‫متبرک‬ ‫ان‬
‫فرشتے‬ ‫سے‬'‫انب‬ ‫ارواح‬‫ی‬‫واول‬ ‫ا‬‫ی‬‫وصد‬ ‫ا‬‫ی‬‫ق‬‫ی‬‫وسائرمؤمن‬ ‫ن‬‫ی‬‫پ‬ ‫کو‬ ‫ن‬‫ی‬‫دا‬
‫فرما‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫عرش‬ ‫سے‬ ‫نور‬ ‫جوہر‬ ‫اس‬ ‫اور‬'‫کرس‬‫ی‬'‫لوح‬'‫م‬ ‫ق‬'‫بہشت‬'
‫ماد‬ ‫اصول‬ ‫اور‬ ‫دوژخ‬‫ی‬‫زم‬ ‫و‬ ‫آسمان‬‫ی‬‫سورج‬ ‫اور‬ ‫ن‬'‫ستارے‬ ‫چند‬'
‫در‬‫ی‬‫ا‬'‫پہاڑ‬‫وغ‬‫ی‬‫پ‬ ‫رہ‬‫ی‬‫فرمائے‬ ‫دا‬.‫زم‬ ‫پھر‬‫ی‬‫پھ‬ ‫کو‬ ‫آسمان‬ ‫اور‬ ‫ن‬‫ی‬‫کے‬ ‫ال‬
‫ا‬ ‫ہر‬ ‫اور‬ ‫بنائے‬ ‫طبقے‬ ‫سات‬ ‫سات‬‫ی‬‫م‬ ‫طبقہ‬ ‫ک‬‫ی‬‫پ‬ ‫اک‬ ‫اک‬ ‫ں‬‫ی‬‫دا‬‫ی‬‫کا‬ ‫ش‬
‫فرما‬ ‫مقرر‬ ‫مقام‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬
‫دوسر‬ ‫اور‬‫ی‬‫روا‬‫ی‬‫م‬ ‫ت‬‫ی‬‫آ‬ ‫طرح‬ ‫اس‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬'‫مبارک‬ ‫نور‬ ‫اس‬ ‫جب‬ ‫کہ‬
‫ل‬ ‫سانس‬ ‫نے‬ ‫الظہور‬‫ی‬‫ک‬ ‫شروع‬ ‫نا‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫سے‬ ‫سانسوں‬ ‫ان‬'‫پ‬‫ی‬‫غبران‬
‫ع‬‫ی‬‫م‬ ‫مہ‬ ‫س‬ ‫واال‬ ‫الصحورت‬ ‫ہم‬‫البر‬ ‫خالق‬ ‫ن‬‫ی‬‫اول‬ ‫اور‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ا‬'‫شہ‬‫ی‬‫دان‬'
‫عارفان‬'‫عالمان‬'‫عابدان‬'‫زاھدان‬‫۔‬‫ک‬ ‫مومنان‬ ‫عام‬ ‫اور‬‫ی‬‫پ‬ ‫ارواح‬‫ی‬‫دا‬
‫ہوئے‬‫۔‬

25. ‫تقس‬ ‫پر‬ ‫حصوں‬ ‫دس‬ ‫کو‬ ‫طہور‬ ‫و‬ ‫طاہر‬ ‫نور‬ ‫اس‬ ‫پھر‬‫ی‬‫فرما‬ ‫م‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫اور‬
‫دسو‬‫ی‬‫سے‬ ‫حصہ‬ ‫ں‬'‫تعال‬ ‫و‬ ‫تبارک‬ ‫خدائے‬‫ی‬‫بنا‬ ‫جوہر‬ ‫نےاک‬‫ی‬‫ا‬'‫طول‬
‫اعن‬ ‫کا‬ ‫جس‬ ‫عرض‬ ‫اور‬‫ی‬‫لمبائ‬‫ی‬‫چوڑان‬'‫ہزا‬ ‫چار‬ ‫چار‬‫کا‬ ‫برس‬ ‫ر‬
‫تھا‬ ‫رستہ‬.‫م‬ ‫گوہر‬ ‫ے‬ ‫اع‬ ‫جوہر‬ ‫اس‬‫ی‬‫ں‬'‫ک‬ ‫رحمت‬‫ی‬‫فرمائ‬ ‫نظر‬ ‫اک‬‫ی۔‬
‫ح‬ ‫بسبب‬‫ی‬‫ا‬'‫پان‬ ‫ادھا‬ ‫اور‬ ‫کانپا‬ ‫مبارک‬ ‫جوہر‬ ‫وہ‬‫ی‬‫گ‬ ‫بن‬‫ی‬‫ادھا‬ ‫اور‬ ‫ا‬
‫گ‬ ‫ہو‬ ‫اگ‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫پان‬ ‫اس‬‫ی‬‫سے‬'‫در‬‫ی‬‫پ‬ ‫ا‬‫ی‬‫در‬ ‫ان‬ ‫اور‬ ‫ہوئے‬ ‫دا‬‫ی‬‫ک‬ ‫اوں‬‫ی‬
‫ٹھاٹھ‬‫ی‬‫گئ‬ ‫ہو‬ ‫شروع‬ ‫ں‬‫ی‬‫ک‬ ‫ان‬ ‫اور‬ ‫ں‬‫ی‬‫سبب‬ ‫کے‬ ‫نے‬ ‫ھ‬ ‫اور‬ ‫حرکت‬
‫سے‬'‫ہوا‬‫ی‬‫گ‬ ‫ہو‬ ‫شروع‬ ‫نا‬ ‫چ‬ ‫ں‬‫ئ‬‫ی‬‫اغ‬ ‫و‬ ‫خ‬ ‫ں‬ ‫ہواو‬ ‫ان‬ ‫اور‬ ‫ں‬‫ی‬‫جگہ‬‫ی‬‫ں‬
‫ہوئ‬ ‫مقرر‬‫ی‬‫زم‬ ‫اور‬ ‫ں‬‫ی‬‫ک‬ ‫آسمان‬ ‫سے‬ ‫ن‬‫ی‬‫طرف‬'‫تک‬ ‫کوہان‬ ‫بارہ‬'‫ہوا‬
‫زمہر‬ ‫اوپر‬ ‫اس‬ ‫اور‬ ‫ہے‬ ‫مقام‬ ‫کا‬‫ی‬‫ر‬'‫در‬‫ی‬‫وغ‬ ‫ا‬‫ی‬‫قر‬ ‫اور‬ ‫رھما‬‫ی‬‫آسمان‬ ‫ب‬
‫کے‬'‫پان‬ ‫کو‬ ‫اگ‬ ‫پھر‬ ‫اور‬ ‫ہے‬ ‫موجود‬ ‫کرہ‬ ‫کا‬ ‫اگ‬‫ی‬‫پر‬'‫فرما‬ ‫غالب‬‫ی‬‫ا‬
‫پان‬ ‫اور‬‫ی‬‫ک‬ ‫اگ‬ ‫نے‬‫ی‬‫گرم‬‫ی‬‫سبب‬ ‫کے‬'‫کھا‬ ‫جوش‬ ‫جب‬‫ی‬‫ا‬'‫اس‬ ‫تو‬‫ی‬(
‫سے‬(‫پ‬ ‫جھاگ‬‫ی‬‫گئ‬ ‫ہو‬ ‫دا‬‫ی‬‫زم‬ ‫سے‬ ‫جھاگ‬ ‫اس‬ ‫اور‬‫ی‬‫بنائ‬ ‫ن‬‫ی‬‫گئ‬‫ی‬'
‫پ‬ ‫بخارات‬ ‫جو‬ ‫سے‬ ‫جھاگ‬ ‫اس‬ ‫پھر‬‫ی‬‫ہوئے‬ ‫دا‬'‫مادہ‬ ‫اصل‬ ‫سے‬ ‫ان‬
‫سبب‬ ‫کے‬ ‫جانے‬ ‫سمٹ‬ ‫کے‬ ‫موجوں‬ ‫اور‬ ‫بنا‬ ‫کا‬ ‫آسمان‬'‫پ‬ ‫پہاڑ‬‫ی‬‫دا‬
‫ہوئے‬‫۔‬‫زم‬‫ی‬‫آمدہ‬ ‫لرزہ‬ ‫تب‬ ‫از‬ ‫ن‬‫۔۔۔۔۔۔۔۔‬‫م‬ ‫بردانش‬ ‫کوفت‬ ‫فرو‬‫ی‬‫خ‬
‫کوہ‬‫۔۔۔۔۔۔‬
‫زم‬‫ی‬‫پان‬ ‫پر‬ ‫ن‬‫ی‬‫سبب‬ ‫کے‬ ‫ہونے‬ ‫کھڑا‬'‫ت‬ ‫ہ‬ ‫وقت‬ ‫ہر‬‫ی‬‫تھ‬‫ی‬.‫ہللا‬
‫وتعال‬ ‫تبارک‬‫ی‬‫ک‬ ‫اس‬ ‫نے‬‫ی‬‫بےقرار‬‫ی‬‫واسطے‬ ‫کے‬ ‫کرنے‬ ‫دور‬'‫ان‬
‫سے‬ ‫سمٹاو‬ ‫اور‬ ‫ٹھاٹھوں‬'‫پ‬ ‫پہاڑ‬‫ی‬‫زم‬ ‫کے‬ ‫فرما‬ ‫دا‬‫ی‬‫قائم‬ ‫پر‬ ‫ن‬
‫بج‬ ‫اک‬ ‫اور‬ ‫فرمائے‬‫ی‬‫م‬ ‫پہاڑوں‬‫ی‬‫پہنچ‬ ‫ں‬‫ی‬'‫معادن‬ ‫اسے‬‫ی‬‫عن‬‫ی‬‫کھانا‬
‫پ‬‫ی‬‫ٹکرا‬ ‫سے‬ ‫پتھر‬ ‫لوہا‬ ‫جب‬ ‫اور‬ ‫ہوا‬ ‫دا‬‫ی‬‫ا‬'‫چنگاڑ‬ ‫سے‬ ‫اس‬‫ی‬‫پ‬‫ی‬‫ہو‬ ‫دا‬
‫کے‬'‫ابل‬ ‫اگ‬‫اٹھ‬‫ی‬‫سے‬ ‫اگ‬ ‫اس‬ ‫اور‬'‫ط‬ ‫مادہ‬ ‫کا‬ ‫دوزخ‬‫ی‬‫ارہوا‬‫۔‬

26. ‫ازاں‬ ‫بعد‬'‫زم‬‫ی‬‫پھ‬ ‫کو‬ ‫ن‬‫ی‬‫ال‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫کہ‬ ‫تا‬ ‫دجہہا‬ ‫ذلک‬ ‫بعد‬ ‫واالرض‬
‫ح‬‫ی‬‫وانات‬'‫وحش‬‫ی‬‫چوپائے‬ ‫اور‬ ‫درندے‬ ‫اور‬ ‫جانور‬'‫م‬ ‫اس‬‫ی‬‫مقام‬ ‫ں‬
‫کر‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫زم‬ ‫پھر‬‫ی‬‫م‬ ‫طبقے‬ ‫ہر‬ ‫اور‬ ‫بنائے‬ ‫طبقے‬ ‫سات‬ ‫کے‬ ‫ن‬‫ی‬‫ں‬'‫الگ‬
‫سے‬ ‫وں‬ ‫شع‬ ‫کے‬ ‫اگ‬ ‫اور‬ ‫ٹھرائے‬ ‫مقام‬ ‫کے‬ ‫وقات‬ ‫مخ‬ ‫الگ‬'‫جنوں‬
‫بنا‬ ‫کو‬‫ی‬‫زم‬ ‫اور‬ ‫ا‬‫ی‬‫فرما‬ ‫ط‬ ‫مس‬ ‫کو‬ ‫ان‬ ‫پر‬ ‫ن‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬
‫کو‬ ‫بہشت‬'‫ستاو‬‫ی‬‫ند‬ ‫ب‬ ‫پر‬ ‫آسمان‬ ‫ں‬‫ی‬‫بخش‬‫ی‬‫ستاو‬ ‫دوزخ‬ ‫اور‬‫ی‬‫ں‬
‫زم‬‫ی‬‫ے‬ ‫ت‬ ‫کے‬ ‫ن‬'‫فرمائ‬ ‫قائم‬‫ی‬‫ک‬ ‫جن‬ ‫اور‬‫ی‬‫روشن‬‫ی‬‫واسطے‬ ‫کے‬
‫سورج‬'‫چمکائے‬ ‫ستارے‬ ‫اور‬ ‫چاند‬‫۔‬‫نجوم‬ ‫فوائد‬‫۔‬‫مت‬ ‫ظ‬ ‫اور‬ ‫نور‬
‫سے‬ ‫مادوں‬ ‫کے‬'‫رات‬ ‫اور‬ ‫دن‬'‫پ‬ ‫تمام‬ ‫پھر‬‫ی‬‫دا‬‫ی‬‫کو‬ ‫وقات‬ ‫مخ‬ ‫اور‬ ‫ش‬
‫ا‬‫حب‬ ‫پنے‬‫ی‬‫قر‬ ‫ب‬‫ی‬‫فرما‬ ‫قربان‬ ‫پر‬ ‫ب‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬
‫وافد‬‫ی‬‫لک‬ ‫ت‬‫ی‬‫ع‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫ع‬ ‫ہللا‬ ‫ے‬ ‫ص‬ ‫دمحم‬ ‫ا‬‫ی‬‫م‬ ‫وس‬ ‫ہ‬
‫ترم‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫حروف‬ ‫اور‬ ‫الفاظ‬
‫سانس‬'‫کانپا‬'‫ساتھ‬
‫جب‬'‫تب‬'‫کبھ‬‫ی‬
‫م‬‫ی‬‫ں‬'‫پر‬'‫اور‬
‫ان‬'‫جس‬'‫وہ‬
‫کا‬'‫کے‬'‫ک‬‫ی‬'‫کو‬
‫تھا‬'‫گئ‬‫ی‬‫ں‬
‫تے‬'‫ت‬‫ی‬
‫ئ‬‫ی‬‫ں‬'‫وں‬'‫ی‬‫ا‬'‫ی‬‫ں‬
‫ا‬'‫تھ‬'‫ں‬'‫و‬'‫ہ‬'‫ے‬

27. ‫تحر‬‫ی‬‫متن‬ ‫اصل‬ ‫کا‬ ‫ر‬
‫ہللا‬ ‫ق‬ ‫خ‬ ‫ما‬ ‫اول‬‫نور‬‫ی۔‬‫مشکوتہ‬.‫قسطالن‬‫ی‬.‫احمد‬.‫بزار‬‫۔‬‫طبران‬‫ی۔‬
‫حاکم‬‫۔‬‫ب‬‫ی‬‫ہق‬‫ی۔‬‫حجر‬ ‫ابن‬ ‫حافظ‬‫۔‬‫رسول‬ ‫قال‬ ‫الرحمان‬ ‫رحمہم‬ ‫حبان‬ ‫ابن‬
‫لملسو ہلص‬ ‫ہللا‬‫ان‬‫ی‬‫النب‬ ‫خاتم‬ ‫مکتوب‬ ‫عندہللا‬‫یی‬‫ف‬ ‫لمنجدل‬ ‫آدم‬ ‫وان‬ ‫ن‬‫ی‬‫ط‬‫ی‬‫و‬ ‫نتہ‬
‫امر‬ ‫باول‬ ‫ساخبرکم‬‫ی‬‫ابراھ‬ ‫دعوتہ‬‫ی‬‫ع‬ ‫وبشارتہ‬ ‫م‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫ورؤ‬‫ی‬‫ام‬ ‫ا‬‫ی‬
‫الت‬‫ی‬‫ح‬ ‫راءات‬‫ی‬‫و‬ ‫ن‬‫ضعتن‬‫ی‬‫قصور‬ ‫لہامنہ‬ ‫نورافاء‬ ‫لہا‬ ‫وقدخرخرج‬
‫وس‬ ‫موالنا‬ ‫حضرت‬ ‫اور‬ ‫الشام‬‫ی‬‫مح‬ ‫ددنا‬‫ی‬‫الد‬‫ی‬‫عرب‬ ‫بن‬ ‫ن‬‫ی‬‫اپن‬‫ی‬‫کتاب‬
‫مک‬ ‫فتوحات‬‫ی‬‫د‬ ‫ہ‬‫ی‬2‫د‬ ‫قت‬ ‫خ‬ ‫وچ‬ ‫باب‬‫ی‬‫پ‬‫ی‬‫د‬ ‫دائش‬‫ی‬‫ب‬‫ی‬‫وچ‬ ‫ان‬
‫ہ‬ ‫لکہدے‬‫ی‬‫ف‬ ‫ظاھر‬ ‫اول‬ ‫و‬ ‫بائزہ‬ ‫مبتدالعالم‬ ‫فاکان‬ ‫ن‬‫ی‬‫وجود‬‫ی‬‫عن‬‫ی‬
‫لملسو ہلص‬ ‫حضرت‬‫ا‬ ‫وجود‬ ‫اور‬ ‫شروع‬ ‫دا‬ ‫جہان‬ ‫تمام‬‫غ‬‫ی‬‫پ‬‫ی‬‫دا‬‫ی‬‫ظاہر‬ ‫وچ‬ ‫ش‬
‫ہ‬ ‫اول‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫التشر‬ ‫کتاب‬‫ی‬‫ابوھر‬ ‫حضرت‬ ‫وچ‬ ‫فات‬‫ی‬‫رض‬ ‫رہ‬‫ی‬‫تعال‬ ‫ہللا‬‫ی‬
‫مرو‬ ‫سے‬ ‫عنہ‬‫ی‬‫ع‬ ‫ےہللا‬ ‫ص‬ ‫کائنات‬ ‫سرور‬ ‫جو‬ ‫ہے‬‫ی‬‫نے‬ ‫م‬ ‫وس‬ ‫ہ‬
‫جبرائ‬ ‫حضرت‬‫ی‬‫پوچھ‬ ‫سے‬ ‫ل‬‫ی‬‫تہاڈ‬ ‫عمر‬ ‫ا‬‫ی‬‫د‬ ‫برسان‬ ‫کتنے‬‫ی‬‫ہے‬
‫جبرائ‬ ‫حضرت‬‫ی‬‫ع‬ ‫ل‬‫ی‬‫ک‬ ‫عرض‬ ‫نے‬ ‫السالم‬ ‫ہ‬‫ی‬‫تا‬‫ی‬‫حب‬ ‫ا‬‫ی‬‫لملسو ہلص‬ ‫ہللا‬ ‫ب‬
‫م‬‫ی‬‫برساند‬ ‫نوں‬‫نہ‬ ‫وم‬ ‫مع‬ ‫کچھ‬ ‫حال‬ ‫ا‬‫ی‬‫جو‬ ‫ہے‬ ‫وم‬ ‫مع‬ ‫حال‬ ‫اتنا‬ ‫ں‬
‫چوتہ‬‫ی‬‫ا‬ ‫وچ‬ ‫حجاب‬‫ی‬‫ظاہر‬ ‫پچھے‬ ‫توں‬ ‫برس‬ ‫ہزار‬ ‫ستر‬ ‫ستارہ‬ ‫ک‬
‫م‬ ‫اور‬ ‫ہے‬ ‫ہوندا‬‫ی‬‫ن‬‫ی‬‫د‬ ‫مرتبہ‬ ‫ہزار‬ ‫بہتر‬ ‫ستارہ‬ ‫اوہ‬‫ی‬‫کہ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬‫فقال‬
‫لملسو ہلص‬‫ی‬‫جبرائ‬ ‫ا‬‫ی‬‫رب‬ ‫وعزت‬ ‫ل‬‫ی‬‫النجم‬ ‫ذلک‬ ‫انا‬‫۔۔۔۔۔۔۔۔‬‫لملسو ہلص‬ ‫حضرت‬ ‫آن‬ ‫اور‬
‫د‬‫ی‬‫اول‬‫ی‬‫ت‬‫ی‬‫عن‬‫ی‬‫پ‬ ‫سب‬‫ی‬‫دا‬‫ی‬‫اصول‬ ‫اصل‬ ‫اور‬ ‫ہوونا‬ ‫افضل‬ ‫سے‬ ‫ش‬
‫اولو‬ ‫اتے‬ ‫پاونا‬ ‫قرار‬ ‫دا‬ ‫وقات‬ ‫مخ‬ ‫سب‬‫ی‬‫اعن‬ ‫ت‬‫ی‬‫ہونا‬ ‫بہتر‬ ‫سے‬ ‫سب‬
‫احاد‬ ‫بہت‬ ‫ہونا‬ ‫افضل‬ ‫اور‬‫ی‬‫شر‬ ‫آثار‬ ‫و‬ ‫مبارکہ‬ ‫ث‬‫ی‬‫ثابت‬ ‫سے‬ ‫فہ‬
‫ا‬ ‫سبناندا‬ ‫انہاں‬ ‫حاصل‬ ‫ہےاور‬‫ی‬‫تعال‬ ‫و‬ ‫تبارک‬ ‫ہللا‬ ‫جو‬ ‫ہے‬ ‫ہو‬‫ی‬‫نے‬
‫آسمانان‬‫۔‬‫زم‬‫ی‬‫عرش‬ ‫اور‬ ‫نان‬‫۔‬‫کرس‬‫ی۔‬‫لوح‬‫۔‬‫م‬ ‫ق‬‫۔‬‫بہشت‬‫۔‬‫دو‬‫زخ‬‫۔‬
‫فرشتے‬‫۔‬‫د‬ ‫وقات‬ ‫مخ‬ ‫تمام‬ ‫کہ‬ ‫ب‬ ‫بشر‬ ‫اور‬ ‫جن‬‫ی‬‫پ‬‫ی‬‫دا‬‫ی‬‫ے‬ ‫پہ‬ ‫سے‬ ‫ش‬

28. ‫کئ‬‫ی‬‫لملسو ہلص‬ ‫حضرت‬ ‫آن‬ ‫سرور‬ ‫مظہر‬ ‫نور‬ ‫برس‬ ‫ہزار‬‫پ‬ ‫دا‬‫ی‬‫فرما‬ ‫دا‬‫ی‬‫اور‬ ‫ا‬
‫م‬ ‫دے‬ ‫جہان‬‫ی‬‫د‬ ‫مبارک‬ ‫نور‬ ‫اس‬ ‫شانہ‬ ‫جل‬ ‫ہللا‬ ‫وچ‬ ‫دان‬‫ی‬‫ترب‬‫ی‬‫ت‬
‫فرماند‬‫ی۔‬‫فرماند‬ ‫مامور‬ ‫سے‬ ‫آمود‬ ‫خشوع‬ ‫سجود‬ ‫نو‬ ‫اس‬ ‫کدے‬‫ی‬
‫تسب‬ ‫کدے‬ ‫اور‬‫ی‬‫تقد‬ ‫و‬ ‫ح‬‫ی‬‫س‬‫رکھد‬ ‫مشغول‬ ‫وچ‬‫ی۔‬‫نور‬ ‫پاک‬ ‫اس‬ ‫اور‬
‫د‬‫ی‬‫رہا‬‫ی‬‫بنائے‬ ‫پردے‬ ‫بہت‬ ‫واسطے‬ ‫دے‬ ‫ش‬‫۔‬‫بہت‬ ‫وچ‬ ‫پردے‬ ‫ہر‬
‫تسب‬ ‫خاص‬ ‫تک‬ ‫مدت‬‫ی‬‫فرما‬ ‫مشغول‬ ‫نال‬ ‫دے‬ ‫ح‬‫ی‬‫ا‬‫۔۔۔‬‫پرد‬ ‫تمام‬‫ی‬‫وال‬ ‫ان‬‫ی‬
‫گئ‬ ‫گزر‬ ‫مدت‬ ‫جد‬‫ی‬‫کے‬ ‫ہو‬ ‫افزا‬ ‫رونق‬ ‫باہر‬ ‫نے‬ ‫مبارک‬ ‫نور‬ ‫اس‬ ‫تد‬
‫ل‬ ‫سانہہ‬‫ی‬‫فرما‬ ‫شروع‬ ‫نا‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫فرشتے‬ ‫وچوں‬ ‫سانہان‬ ‫متبرک‬ ‫انہاں‬‫۔‬
‫انب‬ ‫ارواح‬‫ی‬‫واول‬ ‫ا‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫وصد‬‫ی‬‫ق‬‫ی‬‫وسائرمؤمن‬ ‫ن‬‫ی‬‫پ‬ ‫نو‬ ‫ن‬‫ی‬‫فرما‬ ‫دا‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫اس‬ ‫اور‬
‫عرش‬ ‫سے‬ ‫نور‬ ‫جوہر‬‫۔‬‫کرس‬‫ی۔‬‫لوح‬‫۔‬‫م‬ ‫ق‬‫۔‬‫بہشت‬‫۔‬‫اصول‬ ‫اور‬ ‫دوژخ‬
‫ماد‬‫ی‬‫وزم‬ ‫آسمان‬‫ی‬‫سورج‬ ‫اور‬ ‫ن‬‫۔‬‫ستارے‬ ‫چند‬‫۔‬‫در‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫وغ‬ ‫پہاڑ‬‫ی‬‫رہ‬
‫پ‬‫ی‬‫زم‬ ‫پھر‬ ‫فرمائے‬ ‫دا‬‫ی‬‫پھ‬ ‫نو‬ ‫آسمان‬ ‫اور‬ ‫ن‬‫ی‬‫طبقے‬ ‫ست‬ ‫ست‬ ‫کے‬ ‫ال‬
‫ا‬ ‫ہر‬ ‫اور‬ ‫بنائے‬‫ی‬‫پ‬ ‫اک‬ ‫اک‬ ‫وچ‬ ‫طبقہ‬ ‫ک‬‫ی‬‫دا‬‫ی‬‫دا‬ ‫ش‬‫مقرر‬ ‫مقام‬
‫فرما‬‫ی‬‫ا‬‫۔۔۔۔‬‫دوسر‬ ‫اور‬‫ی‬‫روا‬‫ی‬‫آ‬ ‫طرح‬ ‫اس‬ ‫وچ‬ ‫ت‬‫ی‬‫نور‬ ‫اس‬ ‫جد‬ ‫کہ‬ ‫ہے‬ ‫ا‬
‫ل‬ ‫سانس‬ ‫نے‬ ‫الظہور‬ ‫مبارک‬‫ی‬‫ل‬ ‫شروع‬ ‫نا‬‫ی‬‫ک‬ ‫شروع‬ ‫نا‬‫ی‬‫تا‬‫۔‬‫انہان‬
‫پ‬ ‫وچوں‬ ‫سانہان‬‫ی‬‫ع‬ ‫غبران‬‫ی‬‫البر‬ ‫خالق‬ ‫من‬ ‫مہ‬ ‫س‬ ‫واال‬ ‫الصحورت‬ ‫ہم‬‫ی‬‫ہ‬
‫اول‬ ‫اور‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫شہ‬‫ی‬‫عارفان‬ ‫دان‬‫۔‬‫عالمان‬‫۔‬‫عابدان‬‫۔‬‫زاھدان‬‫۔‬‫عام‬ ‫اور‬
‫د‬ ‫مومنان‬‫ی‬‫پ‬ ‫ارواح‬‫ی‬‫د‬‫ہوئے‬ ‫ا‬‫۔‬‫دس‬ ‫نو‬ ‫طہور‬ ‫و‬ ‫طاہر‬ ‫نور‬ ‫اس‬ ‫پھر‬
‫حص‬‫ی‬‫تقس‬ ‫پر‬ ‫اں‬‫ی‬‫فرما‬ ‫م‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫دسو‬ ‫اور‬‫ی‬‫و‬ ‫تبارک‬ ‫خدائے‬ ‫سے‬ ‫حصہ‬ ‫ن‬
‫تعال‬‫ی‬‫اعن‬ ‫جسدا‬ ‫عرض‬ ‫اور‬ ‫طول‬ ‫بنا‬ ‫جوہر‬ ‫نےاک‬‫ی‬‫لمبائ‬‫ی‬‫چوڑان‬
‫س‬ ‫رستہ‬ ‫دا‬ ‫برس‬ ‫ہزار‬ ‫چار‬ ‫چار‬‫ی‬‫وچ‬ ‫گوھر‬ ‫ے‬ ‫اع‬ ‫جوھر‬ ‫اس‬
‫د‬ ‫رحمت‬‫ی‬‫فرمائ‬ ‫نظر‬ ‫اک‬‫ی۔‬‫ح‬ ‫بسبب‬‫ی‬‫کمب‬ ‫مبارک‬ ‫جوھر‬ ‫اہ‬ ‫ا‬‫ی‬‫اور‬ ‫ا‬
‫ادھا‬‫پان‬‫ی‬‫گ‬ ‫بن‬‫ی‬‫گ‬ ‫ہو‬ ‫اگ‬ ‫ادھا‬ ‫اور‬ ‫ا‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫پان‬ ‫اس‬‫ی‬‫در‬ ‫سے‬‫ی‬‫پ‬ ‫ا‬‫ی‬‫دا‬
‫در‬ ‫انہان‬ ‫اور‬ ‫ہوئے‬‫ی‬‫د‬ ‫اوان‬‫ی‬‫ہو‬ ‫شروع‬ ‫ٹھاٹھان‬ ‫ان‬‫ی‬‫د‬ ‫انہاں‬ ‫اور‬ ‫اں‬‫ی‬
‫ن‬ ‫چ‬ ‫ہواوان‬ ‫سے‬ ‫سبب‬ ‫دے‬ ‫نے‬ ‫ھ‬ ‫اور‬ ‫حرکت‬‫ی‬‫ہو‬ ‫شروع‬ ‫ا‬‫ی‬‫اور‬ ‫ان‬

29. ‫اغ‬ ‫و‬ ‫خ‬ ‫ہواون‬ ‫انہاں‬‫ی‬‫ہو‬ ‫مقرر‬ ‫جگہان‬‫ی‬‫زم‬ ‫اور‬ ‫اں‬‫ی‬‫آسمان‬ ‫سے‬ ‫ن‬
‫د‬‫ی‬‫ہے‬ ‫مقام‬ ‫دا‬ ‫ہوا‬ ‫تک‬ ‫کوہان‬ ‫باران‬ ‫طرف‬‫زمہر‬ ‫اوپر‬ ‫اس‬ ‫اور‬‫ی‬‫ر‬‫۔‬
‫در‬‫ی‬‫وغ‬ ‫ا‬‫ی‬‫قر‬ ‫اور‬ ‫رھما‬‫ی‬‫ہے‬ ‫موجود‬ ‫کرہ‬ ‫دا‬ ‫اگ‬ ‫دے‬ ‫آسمان‬ ‫ب‬
‫پان‬ ‫نو‬ ‫اگ‬ ‫اورپھر‬‫ی‬‫فرما‬ ‫غالب‬ ‫پر‬‫ی‬‫پان‬ ‫اور‬ ‫ا‬‫ی‬‫د‬ ‫اگ‬ ‫نے‬‫ی‬‫گرم‬‫ی‬
‫اس‬ ‫تو‬ ‫کھادا‬ ‫جوش‬ ‫جد‬ ‫سبب‬ ‫دے‬‫ی‬(‫سے‬(‫پ‬ ‫جھگ‬‫ی‬‫گئ‬ ‫ہو‬ ‫دا‬‫ی‬‫اور‬
‫زم‬ ‫سے‬ ‫جھگ‬ ‫اس‬‫ی‬‫بنائ‬ ‫ن‬‫ی‬‫گئ‬‫ی‬‫بخارات‬ ‫جو‬ ‫سے‬ ‫جھگ‬ ‫اس‬ ‫پھر‬
‫پ‬‫ی‬‫مادہ‬ ‫اصل‬ ‫سے‬ ‫انہان‬ ‫ہوئے‬ ‫دا‬‫بن‬ ‫دا‬ ‫آسمان‬‫ی‬‫دے‬ ‫موجان‬ ‫اور‬ ‫ا‬
‫پ‬ ‫پہاڑ‬ ‫سببوں‬ ‫جاندے‬ ‫سمٹ‬‫ی‬‫ہوئے‬ ‫دا‬‫۔‬‫زم‬‫ی‬‫آمدہ‬ ‫لرزہ‬ ‫تب‬ ‫از‬ ‫ن‬‫۔۔۔۔۔۔۔۔‬
‫م‬ ‫بردانش‬ ‫کوفت‬ ‫فرو‬‫ی‬‫کوہ‬ ‫خ‬‫۔۔۔۔۔۔‬‫زم‬‫ی‬‫پرپان‬ ‫ن‬‫ی‬‫سبب‬ ‫ہوندے‬ ‫کھڑا‬
‫د‬ ‫ھ‬ ‫وقت‬ ‫ہر‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫وتعال‬ ‫تبارک‬ ‫ہللا‬‫ی‬‫اسد‬ ‫نے‬‫ی‬‫بےقرار‬‫ی‬‫دور‬
‫ٹھاٹھاند‬ ‫انہان‬ ‫واسطے‬ ‫کرن‬‫ی‬‫پ‬ ‫پہاڑ‬ ‫سے‬ ‫سمٹاو‬ ‫اور‬‫ی‬‫کے‬ ‫دافرما‬
‫ز‬‫م‬‫ی‬‫بج‬ ‫اک‬ ‫اور‬ ‫فرمائے‬ ‫قائم‬ ‫پر‬ ‫ن‬‫ی‬‫پہنچ‬ ‫وچ‬ ‫پہاڑان‬‫ی‬‫معادن‬ ‫اسے‬
‫ی‬‫عن‬‫ی‬‫پ‬ ‫کھانا‬‫ی‬‫ہو‬ ‫دا‬‫ی‬‫ٹکرا‬ ‫سے‬ ‫پتھر‬ ‫لوہا‬ ‫جد‬ ‫اور‬ ‫ان‬‫ی‬‫سے‬ ‫اس‬ ‫ا‬
‫چنگاڑ‬‫ی‬‫پ‬‫ی‬‫اٹھ‬ ‫ابل‬ ‫اگ‬ ‫کے‬ ‫ہو‬ ‫دا‬‫ی‬‫مادہ‬ ‫کا‬ ‫دوزخ‬ ‫سے‬ ‫اگ‬ ‫اس‬ ‫اور‬
‫ط‬‫ی‬‫ارہوا‬‫۔‬‫زم‬ ‫ازاں‬ ‫بعد‬‫ی‬‫پھ‬ ‫نو‬ ‫ن‬‫ی‬‫ال‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫کہ‬ ‫تا‬ ‫دجہہا‬ ‫ذلک‬ ‫بعد‬ ‫واالرض‬
‫ح‬‫ی‬‫وانات‬‫۔‬‫وحش‬‫ی‬‫در‬ ‫اور‬ ‫جانور‬‫مقام‬ ‫وچ‬ ‫اس‬ ‫چوپائے‬ ‫اتے‬ ‫ندے‬
‫کرن‬‫۔‬‫زم‬ ‫پھر‬‫ی‬‫الگ‬ ‫الگ‬ ‫وچ‬ ‫ہرطبقے‬ ‫بنائےاتے‬ ‫طبقے‬ ‫ست‬ ‫دے‬ ‫ن‬
‫شع‬ ‫دے‬ ‫اگ‬ ‫ٹھرائےاور‬ ‫مقام‬ ‫وقات‬ ‫مخ‬‫ی‬‫بنا‬ ‫نو‬ ‫جنان‬ ‫سے‬ ‫ان‬‫ی‬‫اور‬ ‫ا‬
‫زم‬‫ی‬‫فرما‬ ‫ط‬ ‫مس‬ ‫نو‬ ‫اہنان‬ ‫پر‬ ‫ن‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫ستو‬ ‫بہشت‬‫ی‬‫ند‬ ‫ب‬ ‫تے‬ ‫آسمان‬ ‫ن‬‫ی‬
‫بخش‬‫ی‬‫ستو‬ ‫دوزخ‬ ‫اور‬‫ی‬‫زم‬ ‫ن‬‫ی‬‫فرمائ‬ ‫قائم‬ ‫ے‬ ‫ت‬ ‫دے‬ ‫ن‬‫ی‬‫جہان‬ ‫اور‬
‫د‬‫ی‬‫روشن‬‫ی‬‫دے‬‫سورج‬ ‫واسطے‬‫۔‬‫چمکائے‬ ‫ستارے‬ ‫اور‬ ‫چند‬‫۔‬‫فوائد‬
‫نجوم‬‫۔‬‫ماد‬ ‫دے‬ ‫مت‬ ‫ظ‬ ‫اور‬ ‫نور‬‫ی‬‫تمام‬ ‫پھر‬ ‫رات‬ ‫اور‬ ‫دن‬ ‫سے‬ ‫اں‬
‫پ‬‫ی‬‫دا‬‫ی‬‫حب‬ ‫اپنے‬ ‫نو‬ ‫وقات‬ ‫مخ‬ ‫اتے‬ ‫ش‬‫ی‬‫قر‬ ‫ب‬‫ی‬‫فرما‬ ‫قربان‬ ‫پر‬ ‫ب‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬
‫وافد‬‫ی‬‫لک‬ ‫ت‬‫ی‬‫ع‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫ع‬ ‫ہللا‬ ‫ے‬ ‫ص‬ ‫دمحم‬ ‫ا‬‫ی‬‫م‬ ‫وس‬ ‫ہ‬

30. ‫آخر‬‫ی‬‫بات‬
‫توف‬ ‫نے‬ ‫ہللا‬ ‫اگر‬‫ی‬‫فرمائ‬ ‫عطا‬ ‫ق‬‫ی‬'‫د‬ ‫تو‬‫ی‬‫قد‬ ‫گر‬‫ی‬‫نا‬ ‫و‬ ‫م‬‫ی‬‫تحر‬ ‫اب‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫ں‬
‫بھ‬‫ی‬‫پ‬‫ی‬‫گا‬ ‫کروں‬ ‫ش‬‫۔‬‫ی‬‫تحر‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫سرما‬ ‫کا‬ ‫اردو‬ ‫بالشبہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫قد‬‫ی‬‫حواش‬ ‫مرقوم‬ ‫پر‬ ‫کتب‬ ‫مطبوعہ‬ ‫م‬‫ی‬
‫کس‬‫ی‬‫قد‬‫ی‬‫تحر‬ ‫م‬‫ی‬‫ر‬'‫چ‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫کوئ‬ ‫ا‬‫ی‬‫نشان‬'‫ل‬ ‫کے‬ ‫رواں‬ ‫عصر‬ ‫جہاں‬‫ی‬‫ے‬
‫ک‬ ‫تبرک‬‫ی‬‫ح‬‫ی‬‫ث‬‫ی‬‫ہے‬ ‫رکھتا‬ ‫ت‬'‫ومات‬ ‫مع‬ ‫ق‬ ‫متع‬ ‫کے‬ ‫عہد‬ ‫اس‬ ‫وہاں‬'
‫فکر‬‫ی‬‫رجحانات‬'‫عموم‬‫ی‬‫وغ‬ ‫اطوار‬ ‫و‬ ‫انداز‬‫ی‬‫م‬ ‫کے‬ ‫رہ‬‫ق‬ ‫تع‬'‫آگاہ‬‫ی‬
‫ہوت‬ ‫حاصل‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫م‬‫ی‬‫ں‬'‫مرشد‬ ‫والد‬ ‫اپنے‬‫ی‬‫س‬ ‫حضرت‬‫ی‬‫غالم‬ ‫د‬
‫باباج‬ ‫بہ‬ ‫المعروف‬ ‫حضور‬‫ی‬‫ک‬ ‫مرحوم‬ ‫شکرہللا‬‫ی‬‫باق‬‫ی‬‫ات‬'‫م‬ ‫جن‬‫ی‬‫ں‬
‫قد‬‫ی‬‫کتب‬ ‫مطبوعہ‬ ‫م‬'‫م‬ ‫ق‬‫ی‬‫م‬ ‫ق‬ ‫اور‬ ‫نسخے‬‫ی‬‫مج‬ ‫قرآن‬‫ی‬‫ہ‬ ‫د‬‫ی‬‫ں‬'‫کو‬
‫ک‬ ‫کرنے‬ ‫محفوظ‬‫ی‬‫سع‬‫ی‬‫ہوں‬ ‫رہا‬ ‫کر‬‫۔‬‫خ‬ ‫کار‬ ‫اس‬ ‫مجھے‬ ‫ہللا‬‫ی‬‫کو‬ ‫ر‬
‫د‬‫ی‬‫دار‬ ‫انت‬‫ی‬‫سے‬'‫د‬ ‫انجام‬‫ی‬‫ک‬ ‫نے‬‫ی‬‫ہمت‬‫توف‬ ‫اور‬‫ی‬‫فرمائے‬ ‫عطا‬ ‫ق‬‫۔‬
‫پران‬‫ی‬‫حواش‬ ‫کچھ‬ ‫کے‬ ‫کتب‬‫ی‬‫پ‬‫ی‬‫ہوں‬ ‫رہا‬ ‫کر‬ ‫ش‬‫۔‬‫ی‬‫حواش‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ت‬‫ی‬‫ن‬
‫شخص‬‫ی‬‫نتجہءخ‬ ‫کا‬ ‫م‬ ‫ق‬ ‫کے‬ ‫ات‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ر‬‫ی‬‫ں‬ :
‫مرشد‬‫ی‬‫س‬ ‫حضرت‬‫ی‬‫باباج‬ ‫بہ‬ ‫المعروف‬ ‫حضور‬ ‫غالم‬ ‫د‬‫ی‬‫شکرہللا‬
‫متوف‬ ‫مرحوم‬‫ی‬0011
‫س‬ ‫حضرت‬‫ی‬‫ع‬ ‫د‬‫ی‬‫احمد‬'‫مرشد‬‫ی‬‫س‬ ‫حضرت‬‫ی‬‫حضور‬ ‫غالم‬ ‫د‬

31. ‫باباج‬ ‫بہ‬ ‫المعروف‬‫ی‬‫وال‬ ‫کے‬ ‫مرحوم‬ ‫شکرہللا‬‫گرام‬ ‫د‬‫ی‬‫متوف‬‫ی‬
0011
‫س‬ ‫حضرت‬‫ی‬‫دمحم‬ ‫غالم‬ ‫د‬'‫س‬ ‫حضرت‬‫ی‬‫ع‬ ‫د‬‫ی‬‫جان‬ ‫دادا‬ ‫کے‬ ‫احمد‬‫ی‬‫عن‬‫ی‬
‫س‬ ‫حضرت‬‫ی‬‫صاحب‬ ‫والد‬ ‫کے‬ ‫عبدالرحمن‬ ‫د‬
‫حواش‬ ‫ان‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫ح‬‫ی‬‫ث‬‫ی‬‫ک‬ ‫بزرگوں‬ ‫جہاں‬ ‫ت‬‫ی‬‫نشان‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫ہے‬'‫ان‬ ‫وہاں‬
‫م‬‫ی‬‫ک‬ ‫کام‬ ‫ں‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ومات‬ ‫مع‬‫ی‬‫دست‬‫ی‬‫ہوت‬ ‫اب‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬ :
1- ‫ی‬‫م‬ ‫سن‬ ‫فالں‬ ‫کتاب‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ک‬ ‫فالں‬ ‫ں‬‫ی‬‫ک‬ ‫م‬‫ی‬‫م‬ ‫ت‬‫ی‬‫رہ‬ ‫ں‬‫ی۔‬
2- ‫فارس‬‫ی‬‫ہ‬ ‫درج‬ ‫اشعار‬‫ی‬‫ں‬'‫شخص‬ ‫قہ‬ ‫متع‬ ‫جو‬‫ی‬‫نظر‬ ‫کے‬ ‫ت‬‫ی‬‫اور‬ ‫ہ‬
‫عق‬‫ی‬‫ہ‬ ‫کرتے‬ ‫فراہم‬ ‫ومات‬ ‫مع‬ ‫ق‬ ‫متع‬ ‫کے‬ ‫دہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
3- ‫ی‬‫ہ‬ ‫ق‬ ‫متع‬ ‫سے‬ ‫حکمت‬ ‫اور‬ ‫مذہب‬ ‫کتب‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
4- ‫ہ‬ ‫درج‬ ‫نسخے‬‫ی‬‫ں‬'‫ہے‬ ‫ہوتا‬ ‫اندازہ‬ ‫سے‬ ‫جس‬'‫انہ‬ ‫کہ‬‫ی‬‫حکمت‬ ‫ں‬
‫دلچسپ‬ ‫سے‬‫ی‬‫تھ‬‫ی۔‬
5- ‫ہے‬ ‫ہوتا‬ ‫اندازہ‬ ‫کا‬ ‫خط‬ ‫الوقت‬ ‫رائج‬‫۔‬
6- ‫س‬ ‫حضرت‬‫ی‬‫ع‬ ‫د‬‫ی‬‫جگہ‬ ‫دو‬ ‫کے‬ ‫احمد‬‫ہ‬ ‫دستخط‬ ‫پر‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ا‬‫ی‬‫ک‬
‫م‬ ‫اردو‬ ‫جگہ‬‫ی‬‫ں‬'‫دوسر‬ ‫تو‬‫ی‬‫انگر‬ ‫جگہ‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ک‬ ‫ان‬‫ی‬‫تحر‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫ں‬
‫عرب‬‫ی‬'‫فارس‬‫ی‬‫پنجاب‬ ‫اور‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫م‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫انگر‬ ‫جگہ‬ ‫دو‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ں‬
‫ب‬ ‫مط‬ ‫کا‬ ‫نے‬ ‫م‬ ‫دستخط‬‫ی‬‫انگر‬ ‫وہ‬ ‫کہ‬ ‫ہے‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫بھ‬‫ی‬‫تھے‬ ‫جانتے‬‫۔‬
‫ہ‬ ‫صورت‬ ‫خوب‬‫ی‬‫ہے‬ ‫رائٹنک‬ ‫نڈ‬‫۔‬
7- ‫س‬ ‫حضرت‬‫ی‬‫ع‬ ‫د‬‫ی‬‫ہے‬ ‫درج‬ ‫نسب‬ ‫کا‬ ‫شجرہ‬ ‫احمد‬‫۔‬
8- ‫ا‬ ‫دو‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫داشت‬ ‫اد‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
9- ‫تار‬ ‫جگہ‬ ‫دو‬‫ی‬‫ہے‬ ‫درج‬ ‫خ‬'‫ا‬‫ی‬‫جگہ‬ ‫ک‬01‫پھاگن‬0051'
‫دوسر‬‫ی‬‫جگہ‬0‫فرور‬‫ی‬0109‫ہے‬ ‫درج‬‫۔‬‫دوسر‬‫ی‬‫تار‬ ‫جگہ‬‫ی‬‫خ‬
‫ساتھ‬ ‫کے‬'‫ہے‬ ‫درج‬ ‫کو‬ ‫لفظ‬'‫ہے‬ ‫ہوا‬ ‫پھٹٹا‬ ‫آگےصفحہ‬ ‫سے‬ ‫اس‬‫۔‬
‫گو‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬‫کس‬ ‫ہ‬‫ی‬‫واقعے‬‫ی‬‫ک‬ ‫ے‬ ‫معام‬ ‫ا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫اشارہ‬ ‫طرف‬‫۔‬

32. 10- ‫ا‬‫ی‬‫مرشد‬ ‫جگہ‬ ‫ک‬‫ی‬‫س‬ ‫حضرت‬‫ی‬‫بہ‬ ‫المعروف‬ ‫حضور‬ ‫غالم‬ ‫د‬
‫باباج‬‫ی‬‫نے‬ ‫مرحوم‬ ‫شکرہللا‬'‫ا‬ ‫اپنا‬ ‫سے‬ ‫م‬ ‫ق‬ ‫اپنے‬‫ی‬‫ڈر‬‫ی‬‫ہے‬ ‫لکھا‬ ‫س‬‫۔‬
‫ی‬‫ن‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ی‬‫روشنائ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫سے‬‫۔‬
11- ‫ہ‬ ‫خط‬ ‫جگہ‬ ‫دو‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫مختصر‬ ‫مختصر‬'‫ا‬‫ی‬‫دوسرا‬ ‫اور‬ ‫اردو‬ ‫ک‬
‫فارس‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ں‬‫۔‬‫حاش‬ ‫کے‬ ‫کتاب‬‫ی‬‫م‬ ‫ے‬‫ی‬‫خط‬ ‫ں‬'‫نئ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫بات‬‫۔‬‫ی‬‫ہ‬
‫کبھ‬‫ی‬‫د‬‫ی‬‫م‬ ‫سننے‬ ‫کھنے‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫آئ‬ ‫ں‬‫ی۔‬
12- ‫پر‬ ‫جگہوں‬ ‫کچھ‬'‫کچ‬‫ی‬‫ہوا‬ ‫استعمال‬ ‫کا‬ ‫پنسل‬‫ہے‬'‫گو‬‫ی‬‫کچ‬ ‫ا‬‫ی‬
‫م‬ ‫رواج‬ ‫پنسل‬‫ی‬‫تھ‬ ‫ں‬‫ی۔‬
‫ی‬‫حواش‬ ‫ہ‬‫ی‬‫کس‬‫ی‬‫بھ‬ ‫نہ‬ ‫کے‬ ‫کام‬ ‫کے‬‫ی‬‫نک‬‫ی‬‫ں‬'‫بھ‬ ‫تو‬‫ی‬'‫ک‬ ‫ان‬‫ی‬‫قد‬‫ی‬‫م‬
‫تحر‬‫ی‬‫سے‬ ‫حوالہ‬ ‫کے‬ ‫ہونے‬ ‫ر‬'‫ح‬‫ی‬‫ث‬‫ی‬‫سراسر‬ ‫کرنا‬ ‫انداز‬ ‫نظر‬ ‫کو‬ ‫ت‬
‫ز‬‫ی‬‫ادت‬‫ی‬‫گ‬ ‫ہو‬‫ی۔‬
‫ا‬‫ی‬‫قد‬ ‫ک‬‫ی‬‫تعارف‬ ‫کا‬ ‫کالم‬ ‫کے‬ ‫شاعر‬ ‫اردو‬ ‫م‬‫ی‬‫لسان‬ ‫و‬‫ی‬‫جائزہ‬
‫مخدوم‬‫ی‬‫مرشد‬ ‫و‬‫ی‬‫مکان‬ ‫جنت‬‫ی‬‫س‬ ‫ہ‬ ‫قب‬‫ی‬‫حض‬ ‫غالم‬ ‫د‬‫م‬ ‫ع‬ ‫کے‬ ‫ور‬‫ی‬
‫وادب‬‫ی‬‫ذخ‬‫ی‬‫وال‬ ‫نے‬ ‫م‬ ‫سے‬ ‫رے‬‫ی‬‫کتاب‬'‫دمحم‬ ‫اظہار‬‫ی‬‫احمد‬ ‫منظور‬‫ی‬'
‫م‬ ‫سن‬ ‫کس‬ ‫اور‬ ‫کب‬‫ی‬‫ہوئ‬ ‫شائع‬ ‫ں‬‫ی‬'‫ٹھ‬‫ی‬‫نہ‬ ‫کہا‬ ‫سے‬ ‫ک‬‫ی‬‫سکتا‬ ‫جا‬ ‫ں‬‫۔‬
‫تار‬ ‫پر‬ ‫اس‬‫ی‬‫نہ‬ ‫درج‬ ‫سن‬ ‫اور‬ ‫خ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ں‬‫۔‬‫پب‬ ‫ہاں‬‫ی‬‫نام‬ ‫کا‬ ‫شر‬.....‫فق‬‫ی‬‫ر‬
‫حس‬ ‫فضل‬‫ی‬‫حاج‬ ‫ابن‬ ‫کتب‬ ‫تاجر‬ ‫ن‬‫ی‬‫عالؤالد‬‫ی‬‫پتوک‬ ‫ساکن‬ ‫مرحوم‬ ‫ن‬‫ی‬
‫الہور‬ ‫ع‬ ‫ض‬ ‫نوآباد‬.....‫ہے‬ ‫درج‬‫۔‬‫پتوک‬‫ی‬‫سے‬ ‫الہور‬ ‫ع‬ ‫ض‬ ‫نوآباد‬‫ی‬‫ہ‬

33. ‫ہوت‬ ‫وضح‬ ‫بات‬‫ی‬‫چوب‬ ‫اس‬ ‫کہ‬ ‫ہے‬‫ی‬‫ک‬ ‫صفحے‬ ‫س‬‫ی‬‫اشاعت‬'‫وقت‬ ‫اس‬
‫ہوئ‬‫ی‬'‫پتوک‬ ‫جب‬‫ی‬‫ن‬‫ی‬‫ن‬ ‫ا‬‫ی‬‫تھا‬ ‫ہوا‬ ‫آباد‬ ‫ا‬‫۔‬
‫م‬ ‫اس‬‫ی‬‫مولو‬ ‫ں‬‫ی‬‫احمد‬‫ی‬‫ک‬ ‫ار‬‫ی‬‫پنجاب‬‫ی‬‫مثنو‬‫ی‬'‫کا‬ ‫صاحبان‬ ‫مرزا‬
‫ہے‬ ‫درج‬ ‫حصہ‬ ‫کچھ‬‫۔‬‫گو‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬‫ک‬ ‫دنوں‬ ‫ان‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫بات‬'‫زندہ‬ ‫وہ‬ ‫جب‬
‫مثنو‬ ‫اور‬ ‫تھے‬‫ی‬‫صا‬ ‫مرزا‬‫تحر‬ ‫حبان‬‫ی‬‫تھے‬ ‫رہے‬ ‫کر‬ ‫ر‬‫۔‬‫ی‬‫کالم‬ ‫ہ‬
‫ص‬01‫ہے‬ ‫تک‬‫۔‬‫ص‬09-05‫پنجاب‬ ‫سترہ‬ ‫پر‬‫ی‬‫مشتمل‬ ‫پر‬ ‫اشعار‬
‫کاف‬‫ی‬‫بھ‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫گو‬‫ی‬‫مولو‬ ‫ا‬‫ی‬‫احمد‬‫ی‬‫پنجاب‬ ‫ار‬‫ی‬‫کاف‬‫ی‬‫بھ‬‫ی‬‫کہتے‬
‫تھے‬‫۔‬‫پنجاب‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ک‬ ‫ان‬ ‫ں‬‫ی‬‫مثنو‬ ‫صرف‬‫ی‬‫کو‬ ‫پڑھنے‬ ‫صاحبان‬ ‫مرزا‬
‫ت‬ ‫م‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬
‫بق‬ ‫کے‬ ‫کتاب‬‫ی‬‫پر‬ ‫صفحات‬ ‫ہ‬'‫مولو‬‫ی‬‫پنجاب‬ ‫اردو‬ ‫کا‬ ‫دمحم‬ ‫غالم‬‫ی‬‫اور‬
‫فا‬‫رس‬‫ی‬‫ہے‬ ‫شامل‬ ‫کالم‬‫۔‬‫مطابق‬ ‫کے‬ ‫ومات‬ ‫مع‬ ‫موجود‬ ‫پر‬ ‫سرورق‬'
‫مولو‬‫ی‬‫تحص‬ ‫صابا‬ ‫ساکن‬ ‫قسمانہ‬ ‫دمحم‬ ‫غالم‬‫ی‬‫د‬ ‫ل‬‫ی‬‫حجرہ‬ ‫تھانہ‬ ‫پالپور‬
‫منٹگمر‬ ‫ع‬ ‫ض‬‫ی‬‫ساہ‬ ‫حال‬‫ی‬‫تھے‬ ‫کے‬ ‫وال‬‫۔‬‫ص‬00-06‫ر‬ ‫پر‬‫ی‬‫ختہ‬
‫ہے‬ ‫درج‬ ‫کالم‬ ‫سے‬ ‫نام‬ ‫کے‬‫۔‬‫ی‬‫ہ‬ ‫شعر‬ ‫نو‬ ‫کل‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫لفظ‬ ‫نے‬ ‫انہوں‬
‫ر‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫زبان‬ ‫ختہ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫لکھا‬ ‫ے‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫غزل‬ ‫اردو‬ ‫ا‬‫ی‬‫ے‬'‫واضح‬
‫نہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫آخر‬ ‫اور‬ ‫پانچواں‬ ‫پہال‬‫ی‬‫قر‬ ‫کے‬ ‫مزاج‬ ‫کے‬ ‫غزل‬ ‫شعر‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ب‬‫۔‬
‫باق‬ ‫کے‬ ‫غزل‬‫ی‬‫اشعار‬'‫عموم‬ ‫مروجہ‬‫ی‬‫نہ‬ ‫لگا‬ ‫سے‬ ‫مزاج‬‫ی‬‫ں‬
‫رکھتے‬‫۔‬‫م‬ ‫غزل‬ ‫ہاں‬‫ی‬‫صوف‬ ‫ں‬‫ی‬‫طور‬ ‫انہ‬'‫صوف‬‫ی‬‫ہاں‬ ‫کے‬ ‫شعرا‬
‫ہے‬ ‫تا‬ ‫م‬ ‫ضرور‬‫۔‬
‫م‬ ‫دل‬ ‫سے‬ ‫رخن‬ ‫گ‬ ‫تا‬ ‫م‬ ‫نہ‬‫ی‬‫ک‬ ‫مسرور‬ ‫را‬‫ی‬‫ہوتا‬ ‫وں‬
‫د‬ ‫کوں‬ ‫نرگس‬ ‫اس‬ ‫نہ‬‫ی‬‫ک‬ ‫رنجور‬ ‫کہتا‬‫ی‬‫ہوتا‬ ‫وں‬
‫ن‬‫پر‬ ‫خوباں‬ ‫رخسار‬ ‫اگر‬ ‫کا‬ ‫حق‬ ‫تو‬ ‫پرہ‬ ‫پڑتا‬ ‫ہ‬

34. ‫ک‬ ‫عاشق‬ ‫ہر‬ ‫تو‬‫ی‬‫آنکہونم‬‫ی‬‫ک‬ ‫منظور‬ ‫حسن‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہوتا‬ ‫وں‬
‫مق‬‫ی‬‫زلفم‬ ‫دام‬ ‫اس‬ ‫م‬‫ی‬‫ت‬ ‫دل‬ ‫اگر‬ ‫بھنستا‬ ‫نہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫را‬
‫تار‬ ‫گردان‬ ‫سر‬ ‫تو‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫ک‬ ‫رتجور‬ ‫شبے‬‫ی‬‫ہوتا‬ ‫وں‬
‫ص‬09‫ا‬ ‫پر‬‫ی‬‫ہے‬ ‫خمسہ‬ ‫ک‬'‫شر‬ ‫مولود‬ ‫جسے‬‫ی‬‫د‬ ‫نام‬ ‫کا‬ ‫ف‬‫ی‬‫گ‬ ‫ا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬
‫شر‬ ‫مولود‬ ‫ے‬ ‫پہ‬ ‫سے‬ ‫اس‬‫ی‬‫ش‬ ‫ف‬‫ی‬‫سعد‬ ‫خ‬‫ی‬‫کے‬ ‫صاحب‬‫شعر‬ ‫چار‬
‫د‬‫ی‬‫گ‬ ‫ئے‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫شر‬ ‫مولود‬ ‫اردو‬‫ی‬‫بعد‬ ‫کے‬ ‫ف‬'‫شر‬ ‫مولود‬‫ی‬‫مولو‬ ‫ف‬‫ی‬
‫جام‬‫ی‬‫کے‬ ‫صاحب‬'‫ک‬ ‫درج‬ ‫شعر‬ ‫نو‬‫ی‬‫گ‬ ‫ے‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫م‬ ‫آخر‬‫ی‬‫مولود‬ ‫ں‬
‫شر‬‫ی‬‫سے‬ ‫عنوان‬ ‫کے‬ ‫ف‬'‫ک‬ ‫درج‬ ‫شعر‬ ‫نو‬‫ی‬‫گ‬ ‫ے‬‫ی‬‫ے‬‫۔‬‫ص‬00‫پر‬
‫کاف‬ ‫کو‬ ‫کالم‬ ‫موجود‬‫ی‬‫د‬ ‫نام‬ ‫کا‬‫ی‬‫گ‬ ‫ا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬‫پنجاب‬ ‫نہ‬ ‫کو‬ ‫کالم‬ ‫اس‬‫ی‬‫کہا‬
‫ناہ‬ ‫اور‬ ‫سکتا‬ ‫جا‬‫ی‬‫اردو‬'‫بعض‬ ‫تاہم‬‫قر‬ ‫کے‬ ‫اردو‬ ‫شعر‬‫ی‬‫ہ‬ ‫تر‬ ‫ب‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫ا‬ ‫دو‬‫ی‬‫ہوں‬ ‫مالحظہ‬ ‫نمونہ‬ ‫باطور‬ ‫شعر‬ ‫ک‬‫۔‬
‫کائ‬‫ی‬‫ک‬ ‫سجن‬ ‫کہو‬‫ی‬‫پر‬ ‫کے‬ ‫جن‬ ‫بات‬‫ی‬‫لگائ‬ ‫م‬‫ی‬‫شعر‬ ‫پہال‬ ‫چاٹ‬
‫س‬‫ی‬‫نب‬ ‫مان‬‫ی‬‫ق‬ ‫ب‬‫ی‬‫آہ‬ ‫ہک‬ ‫ہو‬ ‫نہ‬ ‫س‬‫ی‬‫شعر‬ ‫پانچواں‬ ‫ذات‬ ‫ق‬ ‫مط‬
‫مح‬ ‫بحر‬‫ی‬‫ک‬ ‫جوش‬ ‫نے‬ ‫ط‬‫ی‬‫ہو‬ ‫نوروں‬ ‫تب‬ ‫ا‬‫ی‬‫ک‬ ‫خوش‬ ‫ا‬‫ی‬‫شعر‬ ‫چھٹا‬ ‫ا‬
‫پ‬ ‫کامل‬‫ی‬‫چھ‬ ‫سارا‬ ‫لوہا‬ ‫دل‬ ‫کرے‬ ‫موم‬ ‫ہمارا‬ ‫پناہ‬ ‫ر‬‫شعر‬ ‫بسواں‬
‫غزل‬ ‫دو‬‫ی‬‫فارس‬ ‫ں‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫بھ‬ ‫عنوان‬ ‫اوپر‬‫ی‬‫د‬‫ی‬‫گ‬ ‫ا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬
‫مولو‬ ‫غزل‬‫ی‬‫صابا‬ ‫از‬ ‫دمحم‬ ‫غالم‬
‫مز‬ ‫تو‬ ‫بنات‬ ‫اے‬‫ی‬‫پ‬ ‫مسند‬ ‫ن‬‫ی‬‫غمبر‬‫ی‬‫گشتہءرو‬ ‫خجل‬ ‫وے‬‫ی‬‫آفتاب‬ ‫ت‬
‫خاور‬‫ی‬
‫فارس‬ ‫ع‬ ‫مط‬‫ی‬‫ص‬ ‫غزل‬06
‫صاحب‬ ‫دمحم‬ ‫غالم‬ ‫از‬ ‫غزل‬
‫تو‬ ‫فدائے‬ ‫جاں‬‫ی‬‫تو‬ ‫گدائے‬ ‫دل‬ ‫ہللا‬ ‫رسول‬ ‫ا‬‫ی‬‫ہللا‬ ‫رسول‬ ‫ا‬

35. ‫فارس‬ ‫ع‬ ‫مط‬‫ی‬‫غزل‬‫ص‬69
‫پنجاب‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫کالم‬‫ی‬‫ے‬'‫کاف‬ ‫لفظ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہوا‬ ‫استعمال‬‫۔‬‫داخ‬‫ی‬‫شہادت‬
‫سے‬‫ی‬‫ہوت‬ ‫واضح‬ ‫بات‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ہے‬'‫ر‬ ‫لفظ‬ ‫کہ‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫غزل‬ ‫اردو‬ ‫ختہ‬‫ی‬‫ے‬
‫ہ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہوا‬ ‫استعمال‬‫۔‬‫دل‬‫ی‬‫وغ‬‫ی‬‫م‬ ‫رہ‬‫ی‬‫کرتے‬ ‫ہوا‬ ‫مشاعرے‬ ‫جو‬ ‫ں‬
‫تھے‬'‫ل‬ ‫کے‬ ‫ان‬‫ی‬‫رکھت‬ ‫رواج‬ ‫اصطالحات‬ ‫دو‬ ‫ے‬‫ی‬‫تھ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫فارس‬‫ی‬‫کالم‬
‫ل‬ ‫کے‬‫ی‬‫مشاعرے‬ ‫ے‬'‫کے‬ ‫کالم‬ ‫اردو‬ ‫کہ‬ ‫جب‬‫ل‬‫ی‬‫ے‬'‫مراختے‬ ‫لفظ‬
‫تھا‬ ‫رکھتا‬ ‫رواج‬.‫ل‬ ‫کے‬ ‫شناخت‬ ‫محض‬ ‫اردو‬ ‫لفظ‬‫ی‬‫ہوں‬ ‫رہا‬ ‫لکھ‬ ‫ے‬'
‫ی‬‫عموم‬ ‫لفظ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫تھا‬ ‫رکھتا‬ ‫نہ‬ ‫رواج‬‫۔‬
‫پ‬ ‫کے‬ ‫حال‬ ‫صورت‬ ‫اس‬‫ی‬‫نظر‬ ‫ش‬'‫واال‬ ‫ہونے‬ ‫استعمال‬ ‫ہاں‬ ‫کے‬ ‫غالب‬
‫ر‬ ‫لفظ‬‫ی‬‫ختہ‬'‫ہے‬ ‫جاتا‬ ‫ہو‬ ‫شکار‬ ‫کا‬ ‫گڑبڑ‬‫۔‬‫مولو‬‫ی‬‫کے‬ ‫ے‬ ‫پہ‬ ‫دمحم‬ ‫غالم‬
‫ہ‬‫ی‬‫ں‬'‫ہ‬ ‫کے‬ ‫غالب‬ ‫عہد‬‫ی‬‫ں‬‫ی‬‫کے‬ ‫بعد‬ ‫ا‬'‫بات‬‫قطع‬‫ی‬‫ہے‬ ‫تر‬ ‫الگ‬‫۔‬
‫م‬ ‫مشاعروں‬‫ی‬‫ز‬ ‫ں‬‫ی‬‫غزل‬ ‫تر‬ ‫ادہ‬‫ی‬‫سنا‬ ‫کالم‬ ‫ہ‬‫ی‬‫صورت‬ ‫آج‬ ‫اور‬ ‫تھا‬ ‫جاتا‬ ‫ا‬
‫نہ‬ ‫ف‬ ‫مخت‬ ‫حال‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫گو‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫غزل‬ ‫ا‬‫ی‬‫ر‬ ‫لفظ‬ ‫ے‬‫ی‬‫ختہ‬'‫کہ‬ ‫جب‬
‫ل‬ ‫کے‬ ‫مشاعرے‬‫ی‬‫تھا‬ ‫ہوتا‬ ‫استعمال‬ ‫مراختہ‬ ‫لفظ‬ ‫ے‬‫۔‬‫زبان‬ ‫المحالہ‬
‫ل‬ ‫کے‬‫ی‬‫کوئ‬ ‫ے‬‫ی‬‫ہوگا‬ ‫ہوتا‬ ‫استعمال‬ ‫لفظ‬ ‫دوسرا‬‫۔‬‫سے‬ ‫حساب‬ ‫اس‬
‫بھ‬ ‫ہاں‬ ‫کے‬ ‫غالب‬‫ی‬‫م‬ ‫کے‬ ‫غزل‬‫م‬ ‫عنوں‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہوا‬ ‫اسستعمال‬ ‫ں‬‫۔‬‫اگر‬
‫ی‬‫صاحب‬ ‫ہ‬'‫ہ‬ ‫کے‬ ‫بعد‬ ‫کے‬ ‫غالب‬‫ی‬‫ں‬'‫ب‬ ‫مط‬ ‫کا‬ ‫اس‬ ‫تو‬‫ی‬‫گا‬ ‫ٹھہرے‬ ‫ہ‬
‫ل‬ ‫گا‬ ‫ہو‬ ‫ہوتا‬ ‫استعمال‬ ‫زبان‬ ‫باطور‬ ‫اردو‬ ‫لفظ‬ ‫کہ‬‫ی‬‫عموم‬ ‫کن‬‫ی‬‫مہاورہ‬
‫تھا‬ ‫سکا‬ ‫بن‬ ‫نہ‬‫۔‬‫عموم‬ ‫کا‬ ‫اس‬‫ی‬‫ک‬ ‫بعد‬ ‫بہت‬ ‫بننا‬ ‫مہاورہ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫بات‬‫۔‬
‫تھا‬ ‫ن‬ ‫چ‬ ‫عام‬ ‫کا‬ ‫لکھنے‬ ‫کر‬ ‫مال‬ ‫کو‬ ‫لفظوں‬‫۔‬‫م‬ ‫کتاب‬ ‫اس‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ی‬‫ہ‬
‫ہے‬ ‫موجود‬ ‫ن‬ ‫چ‬‫۔‬‫مثال‬
‫ن‬ ‫جب‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫بد‬‫ی‬‫گ‬ ‫ے‬ ‫ت‬‫ی‬‫نہ‬ ‫کجہ‬ ‫ہمسے‬‫ی‬‫ص‬ ‫سے‬ ‫ہم‬ ‫غم‬ ‫ں‬09

36. ‫ک‬ ‫عاشق‬ ‫ہر‬ ‫تو‬‫ی‬‫آنکہونم‬‫ی‬‫ک‬ ‫منظور‬ ‫حسن‬ ‫ں‬‫ی‬‫م‬ ‫آنکہون‬ ‫ہوتا‬ ‫وں‬‫ی‬‫ں‬
‫ص‬06
‫چشم‬ ‫دو‬‫ی‬‫ک‬ ‫حے‬‫ی‬‫تھا‬ ‫رواج‬ ‫کا‬ ‫مقصورہ‬ ‫حے‬ ‫جگہ‬‫۔‬‫مثال‬
‫انسانم‬ ‫ذات‬ ‫کجہ‬ ‫اگر‬ ‫کا‬ ‫مولے‬ ‫سر‬ ‫نہوتا‬‫ی‬‫ں‬
‫مکتوب‬ ‫اور‬ ‫فظ‬ ‫ت‬ ‫کا‬ ‫لفظوں‬ ‫سے‬ ‫بہت‬‫ی‬‫آج‬ ‫صورت‬‫تھ‬ ‫الگ‬ ‫سے‬‫ی۔‬
‫مثال‬
‫بھ‬ ‫نہوتا‬‫ی‬‫اسم‬ ‫ت‬‫ی‬‫خورش‬ ‫ں‬‫ی‬‫کا‬ ‫فدا‬ ‫د‬
‫بھ‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ت‬‫ی‬‫ص‬ ‫د‬00
‫ول‬‫ی‬‫اعظم‬ ‫غوث‬ ‫قدم‬ ‫کاندہے‬ ‫کے‬ ‫وں‬
‫ص‬ ‫کندھے‬ ‫کاندہے‬69
‫تار‬ ‫گردان‬ ‫سر‬ ‫تو‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫ک‬ ‫رتجور‬ ‫شبے‬‫ی‬‫ہوتا‬ ‫وں‬
‫م‬‫ی‬‫ک‬ ‫اضافت‬ ‫ں‬‫ی‬‫ک‬ ‫استعمال‬ ‫کا‬ ‫ے‬ ‫بجائے‬‫ی‬‫گ‬ ‫ا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬
‫بھ‬ ‫سے‬ ‫مرکبات‬ ‫صورت‬ ‫خوب‬ ‫نے‬ ‫شاعر‬‫ی‬‫فکر‬ ‫جازب‬ ‫کو‬ ‫کالم‬
‫ک‬ ‫بنانے‬‫ی‬‫سع‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫مثال‬
‫منظور‬ ‫حسن‬
‫ک‬ ‫عاشق‬ ‫ہر‬ ‫تو‬‫ی‬‫آنکونم‬‫ی‬‫ک‬ ‫منظور‬ ‫حسن‬ ‫ں‬‫ی‬‫ص‬ ‫ہوتا‬ ‫وں‬06
‫دمحم‬ ‫ستارہ‬‫ی‬
‫آ‬ ‫سے‬ ‫سب‬ ‫غالب‬‫ی‬‫دمحم‬ ‫ستارہ‬ ‫ا‬‫ی‬‫ص‬09
‫ل‬ ‫ہے‬ ‫پہ‬ ‫سب‬ ‫مستعمل‬‫ی‬‫ک‬ ‫استعمال‬ ‫سے‬ ‫سب‬ ‫کن‬‫ی‬‫گ‬ ‫ا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬
‫د‬ ‫لفظ‬ ‫مرکب‬‫ی‬‫کھ‬‫ی‬‫ے‬
‫خداگر‬
‫ص‬ ‫کرتے‬ ‫نہ‬ ‫خداگر‬ ‫عدالت‬ ‫گر‬ ‫عمر‬69

37. ‫م‬ ‫کالم‬‫ی‬‫ر‬ ‫ں‬‫ی‬‫شم‬‫ی‬‫بھ‬ ‫عنصر‬ ‫کا‬ ‫ت‬‫ی‬‫پا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫جاتا‬ ‫ا‬‫۔‬‫مثال‬
‫پر‬ ‫خوباں‬ ‫رخسار‬ ‫اگر‬ ‫حق‬ ‫پرتوہ‬ ‫پڑتا‬ ‫نہ‬
‫ک‬ ‫ہرعاشق‬ ‫تو‬‫ی‬‫آنکہونم‬‫ی‬‫ک‬ ‫منظور‬ ‫حسن‬ ‫ں‬‫ی‬‫ص‬ ‫ہوتا‬ ‫وں‬06
‫ک‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہوا‬ ‫استعمال‬ ‫کا‬ ‫تضاد‬ ‫صنعت‬ ‫سے‬ ‫طور‬ ‫زبردست‬ ‫ا‬‫۔‬
‫د‬ ‫تو‬‫ی‬‫م‬ ‫اورکفر‬ ‫ن‬‫ی‬‫جدائ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہوت‬ ‫نہ‬‫ی‬‫ص‬69
‫ک‬ ‫تضاد‬ ‫صنعت‬‫ی‬‫نوع‬ ‫ف‬ ‫مخت‬‫ی‬‫ک‬ ‫ت‬‫ی‬‫ا‬ ‫دو‬‫ی‬‫مثال‬ ‫ک‬‫ی‬‫مالحظہ‬ ‫اور‬ ‫ں‬
‫ہوں‬‫۔‬
‫م‬ ‫دل‬ ‫سے‬ ‫رخن‬ ‫گ‬ ‫تا‬ ‫م‬ ‫نہ‬‫ی‬‫ک‬ ‫مسرور‬ ‫را‬‫ی‬‫ہوتا‬ ‫وں‬
‫د‬ ‫کوں‬ ‫نرگس‬ ‫اس‬ ‫نہ‬‫ی‬‫ک‬ ‫رنجور‬ ‫کہتا‬‫ی‬‫ص‬ ‫ہوتا‬ ‫وں‬06
‫ہے‬ ‫ہوا‬ ‫استعمال‬ ‫کا‬ ‫تضاد‬ ‫صنعت‬ ‫جہاں‬'‫دو‬ ‫کو‬ ‫زبان‬ ‫اردو‬ ‫وہاں‬
‫بھ‬ ‫استعارے‬ ‫صورت‬ ‫خوب‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ہ‬ ‫آئے‬ ‫سر‬‫ی‬‫ں‬.‫آپن‬ ‫آدم‬ ‫ہو‬ ‫مختار‬ ‫اگر‬
‫خ‬ ‫کے‬‫ی‬‫اوپر‬ ‫وشر‬ ‫ر‬
‫ک‬ ‫دور‬ ‫سے‬ ‫جنت‬ ‫کا‬ ‫گندم‬ ‫کے‬ ‫کھا‬ ‫دانہ‬ ‫تو‬‫ی‬‫ص‬ ‫ہوتا‬ ‫وں‬06
‫م‬ ‫ت‬ ‫اشعار‬‫ی‬‫م‬ ‫سے‬ ‫حات‬‫ہ‬ ‫ہوتے‬ ‫ق‬ ‫تع‬‫ی۔‬‫م‬ ‫ت‬‫ی‬‫اس‬ ‫استعمال‬ ‫کا‬ ‫حات‬‫ی‬
‫ہے‬ ‫ہوا‬ ‫سے‬ ‫حوالہ‬‫۔‬‫ذ‬ ‫اس‬‫ی‬‫م‬ ‫ل‬‫ی‬‫ا‬ ‫دو‬ ‫ں‬‫ی‬‫مثال‬ ‫ک‬‫ی‬‫ہوں‬ ‫مالحظہ‬ ‫ں‬‫۔‬
‫خ‬ ‫کے‬ ‫آپن‬ ‫آدم‬ ‫ہو‬ ‫مختار‬ ‫اگر‬‫ی‬‫اوپر‬ ‫وشر‬ ‫ر‬
‫ک‬ ‫دور‬ ‫سے‬ ‫جنت‬ ‫کا‬ ‫گندم‬ ‫کے‬ ‫کھا‬ ‫دانہ‬ ‫تو‬‫ی‬‫ص‬ ‫ہوتا‬ ‫وں‬06
‫لکھ‬‫ی‬‫تہ‬‫ی‬‫پڑھ‬ ‫لعنت‬ ‫پر‬ ‫لوح‬‫ی‬‫تھ‬‫ی‬‫نے‬ ‫فرشتوں‬ ‫سب‬
‫اگر‬‫ی‬‫ش‬ ‫جانتا‬ ‫وں‬‫ی‬‫ک‬ ‫مغرور‬ ‫وہ‬ ‫تو‬ ‫طاں‬‫ی‬‫وں‬‫ص‬ ‫ہوتا‬00
‫ب‬ ‫مط‬ ‫کا‬ ‫اس‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫چشم‬ ‫دو‬ ‫کہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہ‬ ‫استعمال‬ ‫کا‬ ‫حے‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫ں‬
‫تھا‬ ‫ہوتا‬‫۔‬‫ا‬ ‫دو‬‫ی‬‫مثال‬ ‫ک‬‫ی‬‫ہوں‬ ‫مالحظہ‬ ‫ں‬‫۔‬

38. ‫لکھ‬‫ی‬‫تہ‬‫ی‬‫پڑھ‬ ‫لعنت‬ ‫پر‬ ‫لوح‬‫ی‬‫تھ‬‫ی‬‫ص‬ ‫نے‬ ‫فرشتوں‬ ‫سب‬00
‫بھ‬‫ی‬‫ک‬ ‫سجن‬ ‫ت‬‫ی‬‫ل‬ ‫خبر‬‫ی‬‫ص‬ ‫اوے‬00
‫ک‬ ‫عاجزوں‬ ‫ہم‬ ‫تو‬‫ی‬‫رھائ‬‫ی‬‫نہوت‬‫ی‬‫ص‬69
‫بھ‬ ‫مہاورہ‬ ‫کا‬ ‫زبان‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ناموس‬ ‫اور‬ ‫برا‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫مثال‬
‫ک‬‫ی‬‫ہو‬ ‫کا‬ ‫اناالحق‬ ‫دعوئے‬ ‫ا‬‫ی‬‫ک‬ ‫سردار‬ ‫ا‬‫ی‬‫ص‬ ‫ہوتا‬ ‫وں‬00
‫کائ‬‫ی‬‫ک‬ ‫سجن‬ ‫کہو‬‫ی‬‫بات‬
‫پر‬ ‫کے‬ ‫جن‬‫ی‬‫لگائ‬ ‫م‬‫ی‬‫ص‬ ‫چاٹ‬00
‫گ‬ ‫گذر‬‫ی‬‫پان‬ ‫توں‬ ‫سر‬ ‫ا‬‫ی‬‫ص‬61
‫شعر‬ ‫اس‬‫ی‬‫پر‬ ‫کالم‬ ‫اردو‬ ‫کے‬ ‫مجموعے‬'‫پنجاب‬‫ی‬‫واضح‬ ‫اثراات‬ ‫کے‬
‫ہ‬ ‫ہوتے‬ ‫محسوس‬ ‫پر‬ ‫طور‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫لسان‬ ‫جگہ‬ ‫بعض‬‫ی‬‫کہ‬ ‫اور‬‫ی‬‫لہجہ‬ ‫ں‬
‫پنجاب‬‫ی‬‫ہے‬ ‫جاتا‬ ‫ہو‬‫۔‬‫مثال‬
‫بھ‬ ‫ہوتا‬ ‫نہ‬‫ی‬‫اسم‬ ‫ت‬‫ی‬‫خوش‬ ‫اگر‬ ‫ں‬‫ی‬‫ص‬ ‫کا‬ ‫ذرہ‬ ‫د‬00
‫خورش‬ ‫انہاں‬ ‫ذرہ‬ ‫ہر‬ ‫تو‬‫ی‬‫ک‬ ‫پرنور‬ ‫سے‬ ‫د‬‫ی‬‫ص‬ ‫ہوتا‬ ‫وں‬06
‫کئ‬ ‫لکھ‬ ‫ہک‬‫ی‬‫پ‬ ‫ہزار‬‫ی‬‫ص‬ ‫گئے‬ ‫گذر‬ ‫غمبر‬09
‫ا‬ ‫ق‬ ‫متع‬ ‫سے‬ ‫لہجے‬ ‫اب‬‫ی‬‫مثثال‬ ‫دو‬ ‫ک‬‫ی‬‫ہوں‬ ‫مالحظ‬ ‫ں‬‫۔‬
‫ن‬ ‫جب‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫بد‬‫ی‬‫گ‬ ‫ے‬ ‫ت‬‫ی‬‫نہ‬ ‫کجھ‬ ‫ہمسے‬‫ی‬‫ص‬ ‫غم‬ ‫ں‬09
‫ع‬‫ی‬‫ص‬ ‫کرتے‬ ‫نہ‬ ‫حق‬ ‫کشا‬ ‫مشکل‬ ‫جے‬ ‫کو‬69
‫ہ‬ ‫پر‬ ‫اردو‬‫ی‬‫نہ‬ ‫موقوف‬‫ی‬‫ں‬'‫پنجاب‬‫ی‬‫بھ‬‫ی‬‫آت‬ ‫نظر‬ ‫متاثر‬ ‫سے‬ ‫اردو‬‫ی‬
‫ہے‬‫۔‬‫ہ‬ ‫کے‬ ‫اردو‬ ‫مصرعے‬ ‫کے‬ ‫مصرعے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫کہ‬‫ی‬‫م‬ ‫ں‬‫ی‬‫ج‬ ‫شاہ‬ ‫راں‬‫ی‬‫الن‬‫ی‬‫کہ‬ ‫ہے‬‫ی‬‫فر‬ ‫قطب‬ ‫ں‬‫ی‬‫حقان‬ ‫د‬‫ی‬‫ہے‬
‫کہ‬‫ی‬‫بہاؤالد‬ ‫ں‬‫ی‬‫تان‬ ‫م‬ ‫ن‬‫ی‬‫کہ‬ ‫ہے‬‫ی‬‫پ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ص‬ ‫لوہار‬ ‫پناہ‬ ‫ر‬00

39. ‫چوب‬ ‫اس‬‫ی‬‫ک‬ ‫صفحے‬ ‫س‬‫ی‬‫س‬ ‫مختصر‬‫ی‬‫سے‬ ‫کتاب‬'‫ی‬‫واضح‬ ‫بات‬ ‫ہ‬
‫ہوت‬‫ی‬‫ہے‬'‫مولو‬ ‫کہ‬‫ی‬‫ت‬ ‫صابا‬ ‫آف‬ ‫دمحم‬ ‫غالم‬‫ی‬‫زبانو‬ ‫ن‬‫شاعر‬ ‫کے‬ ‫ں‬
‫تھے‬.‫م‬ ‫اصناف‬ ‫اردو‬ ‫ف‬ ‫مخت‬‫ی‬‫کہتے‬ ‫اچھا‬ ‫اور‬ ‫تھے‬ ‫کہتے‬ ‫شعر‬ ‫ں‬
‫تھے‬‫۔‬‫ک‬ ‫کالم‬ ‫کا‬ ‫ان‬‫ی‬‫گ‬ ‫کدھر‬ ‫اور‬ ‫ہوا‬ ‫ا‬‫ی‬‫ا‬'‫ک‬ ‫کرنے‬ ‫کھوج‬‫ی‬‫ضرورت‬
‫ہے‬‫۔‬
‫انگر‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫پرلسان‬ ‫اردو‬ ‫کے‬‫ی‬‫اثرات‬
‫لسان‬ ‫زبان‬ ‫حاکم‬ ‫کہ‬ ‫ہے‬ ‫جاتا‬ ‫کہا‬ ‫اور‬ ‫سوچا‬ ‫سمجھا‬ ‫عموما‬‫ی‬‫حوالہ‬
‫ہوت‬ ‫انداز‬ ‫اثر‬ ‫پر‬ ‫زبانوں‬ ‫محکوم‬ ‫سے‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫ی‬‫نظر‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ا‬ ‫ہ‬‫ی‬‫تک‬ ‫حد‬ ‫ک‬
‫ل‬ ‫ہے‬ ‫سکتا‬ ‫ہو‬ ‫درست‬‫ی‬‫ک‬ ‫اس‬ ‫کن‬‫ی‬‫نہ‬ ‫اقرار‬ ‫طور‬ ‫مکمل‬ ‫کا‬ ‫صحت‬‫ی‬‫ں‬
‫ک‬‫ی‬‫سکتا‬ ‫جا‬ ‫ا‬‫۔‬‫ی‬‫ک‬ ‫اس‬ ‫اور‬ ‫حاکم‬ ‫ہ‬ ‫معام‬ ‫ہ‬‫ی‬‫حاکم‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ق‬ ‫تع‬ ‫سے‬ ‫ت‬‫ی‬‫ں‬
‫رکھتا‬‫۔‬‫مجبور‬ ‫اور‬ ‫جبر‬ ‫ہاں‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬‫ساتھ‬ ‫کر‬ ‫بن‬ ‫ہمزاد‬ ‫صورت‬ ‫ک‬
‫ت‬ ‫چ‬‫ی‬‫رہت‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫انگر‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫مجبور‬ ‫اور‬ ‫جبر‬ ‫آج‬‫ی‬‫بن‬‫ی‬‫ہوئ‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬
‫زبان‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫چو‬ ‫بات‬‫ڑ‬‫ی‬‫عم‬ ‫ے‬‫ی‬‫تجز‬‫ی‬‫د‬ ‫کر‬ ‫ہ‬‫ی‬‫کھ‬‫ی‬‫سات‬ ‫سے‬ ‫پانچ‬ ‫ں‬
‫ف‬‫ی‬‫انگر‬ ‫لوگ‬ ‫صد‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫ہ‬ ‫جانتے‬‫ی‬‫ڈگر‬ ‫لوگ‬ ‫ورنہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ی‬‫حاصل‬ ‫سند‬ ‫ا‬
‫رٹاالئز‬ ‫کے‬ ‫کرنے‬‫ی‬‫ہ‬ ‫بناتے‬ ‫شعار‬ ‫کو‬ ‫شن‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫زبان‬‫ی‬‫سے‬ ‫انسانوں‬ ‫ں‬
‫ہ‬ ‫وابستہ‬‫ی‬‫بھ‬ ‫جب‬ ‫انسان‬ ‫ں‬‫ی‬‫کس‬‫ی‬‫بھ‬‫ی‬‫ا‬ ‫سے‬ ‫حوالہ‬‫ی‬‫دوسرے‬ ‫ک‬
‫قر‬ ‫کے‬‫ی‬‫ہ‬ ‫آتے‬ ‫ب‬‫ی‬‫اپن‬ ‫ں‬‫ی‬‫لسان‬ ‫کا‬ ‫زبان‬‫ی‬‫ہ‬ ‫چھوڑتے‬ ‫ضرور‬ ‫اثر‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫کم‬‫ی‬‫ز‬ ‫ا‬‫ی‬‫م‬ ‫ضمن‬ ‫کے‬ ‫ادہ‬‫ی‬‫پ‬ ‫خود‬ ‫از‬ ‫امور‬ ‫چند‬ ‫ں‬‫ی‬‫پ‬ ‫ش‬‫ی‬‫ہ‬ ‫رہتے‬ ‫ش‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬

40. ‫مثال‬
١‫۔‬‫ک‬ ‫آوازوں‬‫ی‬‫گنت‬‫ی‬‫لسان‬ ‫کا‬ ‫ان‬ ‫اور‬‫ی‬‫نظام‬
٢‫۔‬‫ک‬ ‫زبانوں‬‫ی‬‫پذ‬ ‫لچک‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫تناسب‬ ‫کا‬
٣‫۔‬‫ک‬ ‫آوازوں‬ ‫متبادل‬ ‫اور‬ ‫مترادف‬‫ی‬‫فراہم‬‫ی‬‫موجودگ‬ ‫اور‬‫ی‬
٤‫۔‬‫رو‬ ‫موجودہ‬ ‫اور‬ ‫رجحانات‬ ‫مزاج‬ ‫کا‬ ‫والوں‬ ‫بولنے‬‫ی‬‫ے‬
٥‫۔‬‫ک‬ ‫والوں‬ ‫بولنے‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫مالقات‬ ‫ل‬‫ک‬‫ی‬‫صورت‬‫ی‬‫ں‬
٦‫۔‬‫شخص‬‫ی‬‫مجموع‬ ‫اور‬‫ی‬‫اطوار‬ ‫و‬ ‫انداز‬
٧‫۔‬‫معاشرت‬ ‫اور‬ ‫ماحول‬ ‫حاالت‬
٨‫۔‬‫ضرورت‬‫ی‬‫ک‬ ‫ضرورتوں‬ ‫ان‬ ‫اور‬ ‫ں‬‫ی‬‫اہم‬‫ی‬‫نوع‬ ‫اور‬ ‫ت‬‫ی‬‫ت‬
٩‫۔‬‫ک‬ ‫زبانوں‬‫ی‬‫انا‬‘‫ہوت‬ ‫مخصوص‬ ‫سے‬ ‫ان‬ ‫جو‬‫ی‬‫ہے‬
١١‫۔‬‫نطق‬ ‫آالت‬ ‫معاون‬ ‫اور‬ ‫نطق‬ ‫آالت‬
‫آواز‬ ‫مرکب‬‫ی‬‫ں‬١١‫۔‬
١٢‫۔‬‫شخص‬‫ی‬‫قوم‬ ‫اور‬‫ی‬‫ترج‬‫ی‬‫حات‬
‫مجبور‬‫ی‬‫استح‬ ‫افعال‬ ‫جڑے‬ ‫سے‬‫ہ‬ ‫رہتے‬ ‫دور‬ ‫سے‬ ‫کام‬‫ی‬‫ں‬‫ی‬‫کا‬ ‫ان‬ ‫ا‬
‫س‬‫ی‬‫نہ‬ ‫درست‬ ‫قہ‬‫ی‬‫رہتا‬ ‫ں‬‫۔‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫و‬ ‫انداز‬ ‫کے‬ ‫ان‬ ‫کہ‬ ‫ہے‬ ‫ممکن‬
‫فٹ‬ ‫اور‬ ‫ہوں‬ ‫رہے‬ ‫نادرست‬ ‫اطوار‬‫ی‬‫ہو‬ ‫رہا‬ ‫غالب‬ ‫عنصر‬ ‫کا‬ ‫ک‬‫۔‬
‫کہ‬ ‫بہرطور‬‫ی‬‫ناکہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫خراب‬ ‫ں‬‫ی‬‫کج‬‫ی‬‫گڑبڑ‬‫ی‬‫ک‬ ‫پن‬ ‫ادھورے‬ ‫ا‬‫ی‬‫کوئ‬
‫باق‬ ‫ضرور‬ ‫صورت‬ ‫ناکوئ‬‫ی‬‫رہت‬‫ی‬‫وقتوں‬ ‫آتے‬ ‫سبب‬ ‫کے‬ ‫جس‬ ‫ہے‬
‫م‬‫ی‬‫ک‬ ‫افعال‬ ‫ان‬ ‫ں‬‫ی‬‫موت‬‫جات‬ ‫ہو‬ ‫واقع‬‫ی‬‫پار‬ ‫قصہ‬ ‫وہ‬ ‫اور‬ ‫ہے‬‫ی‬‫ہو‬ ‫نہ‬
‫ہ‬ ‫جاتے‬ ‫رہ‬ ‫کر‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫قوم‬ ‫اور‬ ‫عالقوں‬ ‫ف‬ ‫مخت‬‫ی‬‫سے‬ ‫حوالوں‬ ‫ف‬ ‫مخت‬ ‫لوگ‬ ‫کے‬ ‫توں‬
‫برصغ‬‫ی‬‫م‬ ‫ر‬‫ی‬‫ہ‬ ‫رہے‬ ‫جاتے‬ ‫آتے‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫برصغ‬‫ی‬‫ک‬ ‫ر‬‫ی‬‫نے‬ ‫زبانوں‬
‫بد‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫ک‬ ‫قبول‬ ‫اثرات‬ ‫کے‬ ‫زبانوں‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ہندو‬‫ی‬‫بھ‬ ‫نے‬‫ی‬‫بد‬‫ی‬‫س‬‫ی‬

41. ‫ک‬ ‫قبول‬ ‫اثرات‬ ‫کے‬ ‫زبانوں‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ہندو‬‫ی‬‫دن‬‫ی‬‫ک‬ ‫ا‬‫ی‬‫تمام‬‫زبانوں‬
‫ز‬ ‫سے‬‫ی‬‫ک‬ ‫درجے‬ ‫اؤل‬ ‫اور‬ ‫نسار‬ ‫م‬ ‫سوشل‬ ‫ادہ‬‫ی‬‫پذ‬ ‫لچک‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬
‫ہے‬ ‫حامل‬‫۔‬‫اس‬‫ی‬‫سے‬ ‫وجہ‬‫ی‬‫دن‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ک‬ ‫ا‬‫ی‬‫وال‬ ‫ہونے‬ ‫استعمال‬‫ی‬‫دوسر‬‫ی‬
‫بڑ‬‫ی‬‫ک‬ ‫زبانوں‬ ‫اور‬ ‫کا‬ ‫اوراس‬ ‫ہے‬ ‫زبان‬‫ی‬‫اظہار‬ ‫داءرہء‬ ‫طرح‬
‫نہ‬ ‫محدود‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫جب‬‫ی‬‫بول‬ ‫محض‬ ‫ہ‬‫ی‬‫رہ‬‫ی‬‫گ‬ ‫ہو‬‫ی‬‫اس‬ ‫کاٹھ‬ ‫قد‬ ‫کا‬ ‫اس‬
‫نہ‬ ‫محدود‬ ‫سے‬ ‫حوالہ‬ ‫کے‬ ‫عہد‬‫ی‬‫گا‬ ‫ہو‬ ‫رہا‬ ‫ں‬‫۔‬‫خصوص‬ ‫کا‬ ‫اس‬‫ی‬
‫وصف‬‫ی‬‫م‬ ‫سے‬ ‫جس‬ ‫جب‬ ‫کہ‬ ‫ہے‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ل‬ ‫کر‬ ‫اپنا‬ ‫کو‬ ‫اس‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬ ‫بد‬‫ی‬‫س‬‫ی‬
‫نہ‬ ‫ن‬ ‫چ‬ ‫اپنا‬ ‫اپناتے‬ ‫کو‬ ‫لفظوں‬‫ی‬‫بد‬ ‫کہ‬ ‫ب‬ ‫بدال‬ ‫ں‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫رستوں‬ ‫اپنے‬ ‫کو‬
‫چال‬ ‫پر‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬
‫د‬ ‫احوال‬ ‫اوقات‬ ‫حور‬‫ی‬‫عرب‬ ‫کھنے‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ل‬ ‫ں‬‫ی‬‫عرب‬ ‫کن‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫رہے‬ ‫ں‬‫۔‬
‫عرب‬ ‫کوئ‬‫ی‬‫انہ‬‫ی‬‫تس‬ ‫واحد‬ ‫ں‬‫ی‬‫ت‬ ‫کو‬ ‫کرنے‬ ‫م‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ار‬‫ی‬‫گا‬ ‫ہو‬ ‫ں‬‫۔‬‫س‬ ‫مج‬
‫اپن‬ ‫وس‬ ‫ج‬ ‫اور‬‫عرب‬ ‫ے‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ئے‬ ‫ہو‬ ‫دور‬ ‫سے‬ ‫معنوں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫م‬ ‫ٹچ‬ ‫ٹوچن‬‫ی‬‫ن‬ ‫چا‬‫ی‬‫ل‬ ‫چا‬‫ی‬‫ڈ‬‫ی‬‫س‬ ‫اں‬‫ی‬‫ٹ‬‫ی‬‫مس‬ ‫سپوٹران‬ ‫وٹران‬ ‫اں‬‫ی‬‫وغ‬ ‫ں‬‫ی‬‫رہ‬
‫کوئ‬ ‫کو‬‫ی‬‫انگر‬‫ی‬‫انگر‬ ‫ز‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫تس‬ ‫الفاظ‬ ‫کے‬ ‫زبان‬‫ی‬‫نہ‬ ‫م‬‫ی‬‫گا‬ ‫کرے‬ ‫ں‬‫۔‬
‫ہندو‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ک‬ ‫ان‬ ‫ں‬‫ی‬‫اپن‬‫ی‬‫حث‬‫ی‬‫نحو‬ ‫اور‬ ‫استعماالت‬ ‫ضرورت‬ ‫ت‬‫ی‬
‫صورت‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ہ‬ ‫الفاظ‬ ‫کے‬ ‫زبانوں‬ ‫ف‬ ‫مخت‬ ‫گنت‬ ‫ان‬ ‫کے‬ ‫طرح‬ ‫اس‬‫ی‬‫ں‬
‫کا‬ ‫جن‬‫جغراف‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫تبد‬‫ی‬‫ہندو‬ ‫وہ‬ ‫اور‬ ‫ہے‬ ‫چکا‬ ‫ہو‬ ‫ل‬‫ی‬‫اپنے‬ ‫کے‬
‫ذات‬‫ی‬‫ہ‬ ‫چکے‬ ‫بن‬ ‫الفاظ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫گ‬ ‫ہو‬ ‫مانوس‬ ‫اور‬ ‫مستعمل‬ ‫وہ‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫استعمال‬ ‫کا‬ ‫ان‬ ‫ں‬
‫ہندو‬‫ی‬‫لسان‬ ‫اپنے‬ ‫کے‬‫ی‬‫شخص‬ ‫اور‬ ‫اپ‬ ‫سٹ‬‫ی‬‫ترج‬ ‫اور‬ ‫ضرورت‬‫ی‬‫ح‬
‫گ‬ ‫ہو‬ ‫تابع‬ ‫کے‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬
‫انگر‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫تقر‬ ‫سے‬ ‫عہد‬ ‫کے‬ ‫اؤل‬ ‫شاہ‬ ‫بہادر‬‫ی‬‫مجبور‬ ‫با‬‫ی‬‫درجہ‬ ‫کا‬
‫اخت‬‫ی‬‫ل‬ ‫گئ‬ ‫کر‬ ‫ار‬‫ی‬‫ہ‬ ‫کرتے‬ ‫مالحظہ‬ ‫کو‬ ‫جثے‬ ‫کے‬ ‫اردو‬ ‫جب‬ ‫کن‬‫ی‬‫تو‬ ‫ں‬

42. ‫بخوب‬‫ی‬‫مجبور‬ ‫اسے‬ ‫کہ‬ ‫ہے‬ ‫جاتا‬ ‫ہو‬ ‫اندازہ‬‫ی‬‫نہ‬ ‫نام‬ ‫کا‬‫ی‬‫د‬ ‫ں‬‫ی‬‫جا‬ ‫ا‬
‫سکتا‬‫۔‬‫انگر‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫کہ‬ ‫وقت‬ ‫قبولتے‬ ‫کو‬‫ی‬‫کس‬ ‫اور‬ ‫ں‬‫ی‬‫ک‬ ‫اس‬ ‫پر‬ ‫موڑ‬‫ی‬
‫لسان‬‫ی‬‫نہ‬ ‫مجروع‬ ‫انا‬‫ی‬‫ہوئ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہندو‬ ‫کہ‬ ‫ب‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ح‬ ‫کا‬ ‫ان‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫بگڑ‬
‫گ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬‫بد‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫ی‬‫لبا‬ ‫کا‬ ‫اس‬ ‫کو‬ ‫مہاجر‬ ‫ا‬‫ز‬ ‫س‬‫ی‬‫ہے‬ ‫پڑا‬ ‫کرنا‬ ‫تن‬ ‫ب‬‫۔‬
‫کر‬ ‫غور‬ ‫ذرا‬‫ی‬‫ں‬‫ی‬‫انگر‬ ‫ہے‬ ‫پہنتا‬ ‫شرٹ‬ ‫ون‬ ‫پت‬ ‫جب‬ ‫باشندہ‬ ‫کا‬ ‫ہاں‬‫ی‬‫ز‬
‫نہ‬‫ی‬‫جاتا‬ ‫ہو‬ ‫ں‬‫۔‬‫د‬ ‫کو‬ ‫شرٹ‬ ‫ون‬ ‫پت‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫ہے‬ ‫پڑتا‬ ‫ہونا‬‫۔‬‫کہ‬‫ی‬‫ناکہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬
‫کوئ‬‫ی‬‫تبد‬ ‫ناکوئ‬‫ی‬‫ی‬‫ک‬ ‫محسوس‬ ‫ضرور‬‫ی‬‫سکت‬ ‫جا‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫ہندو‬‫ی‬
‫انگر‬ ‫نے‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫قم‬ ‫وار‬ ‫ش‬ ‫کو‬ ‫الفاظ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫قبوال‬ ‫کر‬ ‫پہنا‬ ‫ض‬‫۔‬‫بد‬ ‫ہر‬‫ی‬‫س‬‫ی‬
‫ہندو‬ ‫کو‬ ‫لفظ‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫ذات‬‫ی‬‫م‬ ‫شناخت‬‫ی‬‫آئ‬ ‫سر‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫اگ‬‫ی‬‫م‬ ‫سطور‬‫ی‬‫ں‬
‫ا‬ ‫چند‬‫ی‬‫مثال‬ ‫ک‬‫ی‬‫ضرورت‬ ‫بوقت‬ ‫اور‬ ‫رہے‬ ‫سند‬ ‫تاکہ‬ ‫رہا‬ ‫کر‬ ‫درج‬ ‫ں‬
‫سک‬ ‫آ‬ ‫کام‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫آباد‬ ‫الہ‬ ‫اکبر‬ ‫ہ‬ ‫قب‬‫ی‬‫ل‬ ‫سے‬ ‫کالم‬ ‫کے‬‫ی‬‫گئ‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫گو‬‫ی‬‫ا‬
‫ہ‬ ‫آج‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ے‬ ‫پہ‬ ‫بہت‬ ‫ں‬‫ی‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫رو‬‫ی‬‫تھا‬ ‫موجود‬ ‫ہ‬‫۔‬‫مثال‬ ‫کچھ‬‫ی‬‫ں‬
‫دانستہ‬
‫انگر‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫ہندو‬‫ی‬‫مرکبات‬
‫صاحب‬ ‫الٹ‬‘‫جھوٹ‬‫بسکٹ‬ ‫ے‬‘‫ن‬‫ی‬‫چ‬ ‫چرل‬‫ی‬‫ز‬‘‫ن‬‫ی‬‫بات‬ ‫چرل‬‘‫ن‬‫ی‬‫ہے‬ ‫چرل‬
‫پ‬‫ی‬‫دھندل‬ ‫پر‬‫ی‬‘‫مس‬ ‫شوخ‬‘‫کورس‬ ‫اگال‬‘‫تک‬ ‫لندن‬‘‫آنر‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫عندل‬‫ی‬‫ب‬‘
‫غرب‬‫ی‬‫مش‬‫ی‬‫پ‬ ‫نوں‬‫ی‬‫کمشن‬ ‫ش‬‘‫مغرب‬‫ی‬‫اپر‬‫ی‬‫شن‬‘‫شع‬‫ی‬‫کالج‬ ‫ہ‬‘‫س‬‫ی‬‫اس‬‫ی‬
‫کم‬‫ی‬‫ٹ‬‫ی‬‘‫مخف‬‫ی‬‫پال‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‘‫انگر‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫سوساءٹ‬‫ی‬‘‫گھر‬ ‫ٹکٹ‬‘‫ٹر‬ ‫ڈاک‬‫ی‬‫ن‬‘
‫مجسٹر‬ ‫مال‬‫ی‬‫ٹ‬‘‫صوف‬‫ی‬‫پروف‬‫ی‬‫سر‬‘‫پول‬‫ی‬‫ٹ‬‫ی‬‫ضرورت‬ ‫کل‬‘‫والے‬ ‫تھرڈ‬‘
‫پول‬‫ی‬‫ٹ‬‫ی‬‫حاالت‬ ‫کل‬‘‫پول‬‫ی‬‫ٹ‬‫ی‬‫ہوا‬ ‫و‬ ‫آب‬ ‫کل‬‘‫ا‬‫ی‬‫انچ‬ ‫ک‬‘‫سے‬ ‫کالج‬‘‫کالج‬
‫کے‬‘‫م‬ ‫بار‬‫ی‬‫ں‬‘‫م‬ ‫ہوٹل‬‫ی‬‫ں‬
‫فرنگ‬ ‫مس‬‘‫انگر‬ ‫ت‬ ‫م‬‫ی‬‫ز‬‘‫پنشن‬ ‫ترقئ‬‘ ‘‫مس‬ ‫چشم‬‘‫انگ‬ ‫شاہ‬‫ی‬‫نڈ‬‘
‫انقالب‬ ‫مشن‬‘‫تق‬‫ی‬‫ش‬ ‫انگ‬ ‫د‬‘‫پ‬ ‫ساز‬‫ی‬‫انو‬‘‫د‬‫ی‬‫ن‬ ‫ن‬‫ی‬‫چر‬‫ی‬‘‫ہوٹل‬ ‫شاہد‬‘

43. ‫رق‬ ‫سرجن‬‫ی‬‫ب‬‘‫وشن‬ ‫س‬ ‫فکر‬‘‫ش‬ ‫انگ‬ ‫عہد‬‘‫پابد‬‫ی‬‫ون‬ ‫پت‬'‫پردہ‬
‫سکر‬‫ی‬‫ن‬
‫پت‬‫کوٹ‬ ‫و‬ ‫ون‬‘‫بسکٹ‬ ‫و‬ ‫ہ‬ ‫بنگ‬‘‫ٹ‬ ‫و‬ ‫کالج‬‫ی‬‫چر‬‘‫ش‬‫ی‬‫خ‬‫ی‬‫رک‬ ‫ک‬ ‫و‬‫ی‬‘
‫ومل‬ ‫اسپنسر‬ ‫نغمہء‬‘‫کمشنر‬ ‫و‬ ‫کرنل‬‘‫نوکر‬‫ی‬‫ممبر‬ ‫و‬‫ی‬
‫ء‬ ‫نغمہ‬‫ی‬‫ورپ‬‘‫انگر‬ ‫ء‬ ‫غمزہ‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‘‫لندن‬ ‫مئے‬‘‫سا‬‫ی‬‫مئے‬ ‫ہوٹل‬ ‫ء‬ ‫ہ‬
‫ن‬‫ی‬‫چر‬'‫لندن‬ ‫سوئے‬
‫پچھال‬ ‫کا‬ ‫کرسمس‬‘‫اسپ‬ ‫ڈے‬ ‫کا‬ ‫کٹر‬ ‫ک‬‫ی‬‫ہنر‬ ‫کا‬ ‫چ‬‘‫اسپ‬‫ی‬‫سر‬ ‫کا‬ ‫چ‬‘
‫بوجھ‬ ‫کا‬ ‫ش‬ ‫انگ‬‘‫ی‬‫قاف‬ ‫کا‬ ‫ورپ‬‫ی‬‫ہ‬‘‫کو‬‫ووٹ‬ ‫کا‬ ‫نسل‬‘‫نوٹس‬ ‫کا‬ ‫مسجد‬‘
‫شاہ‬‫ی‬‫چارج‬ ‫کا‬‘‫د‬ ‫کا‬ ‫کٹر‬ ‫ک‬‫ی‬‫دار‬‘‫ی‬‫ون‬‫ی‬‫ورسٹ‬‫ی‬‫ہ‬ ‫مس‬ ‫کا‬‘‫کا‬ ‫بسکٹ‬
‫چور‬‘‫ل‬‫ی‬‫سبق‬ ‫کا‬ ‫کچر‬‘‫دورہ‬ ‫دور‬ ‫کا‬ ‫ش‬ ‫انگ‬‘‫ب‬‫ی‬‫چسکا‬ ‫کا‬ ‫ف‬‘‫ون‬ ‫پت‬
‫پ‬ ‫کا‬‫ی‬‫چ‬
‫ک‬ ‫عزت‬‫ی‬‫ہسٹر‬‫ی‬‘‫ی‬‫ک‬ ‫ورپ‬‫ی‬‫طرف‬‘‫ک‬ ‫بوٹ‬‫ی‬‫چر‬ ‫چر‬‘‫ک‬ ‫وحدت‬‫ی‬
‫مسٹر‬‫ی‬‘‫ہسٹر‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫بست‬‫ی‬‘‫ک‬ ‫اسپتال‬‫ی‬‫دوا‬‘‫ک‬ ‫کالج‬‫ی‬‫بکواس‬‘‫ل‬‫ی‬‫گ‬
‫ک‬‫ی‬‫گورنمنٹ‬‘‫ی‬‫ک‬ ‫ورپ‬‫ی‬‫داستان‬‘‫ر‬‫ی‬‫ک‬ ‫ل‬‫ی‬‫پٹڑ‬‫ی‬‘‫ن‬‫ی‬‫ک‬ ‫ٹو‬‫ی‬‫گھس‬
‫گھس‬‘‫ن‬‫ی‬‫ک‬ ‫ٹو‬‫ی‬‫تنخواہ‬‘‫ک‬ ‫اسکول‬‫ی‬‫گرائمر‬
‫پر‬‫ی‬‫قواعد‬ ‫پر‬ ‫ڈ‬‘‫ٹ‬ ‫گ‬ ‫پر‬ ‫چہرے‬‘‫سوار‬ ‫پر‬ ‫موٹر‬‘‫اسٹ‬‫ی‬‫دن‬ ‫پر‬ ‫ج‬‫ی‬‫ا‬
‫کم‬‫ی‬‫ٹ‬‫ی‬‫ر‬ ‫اور‬‫ی‬‫زولوشن‬‘‫پول‬ ‫اور‬ ‫تجارت‬‫ی‬‫ٹکس‬
‫ہو‬ ‫دسمبر‬‫ی‬‫اگست‬ ‫ا‬
‫ہ‬ ‫گورنمنٹ‬‫ی‬‫رسپنونس‬‫ی‬‫بل‬
‫منش‬‫ی‬‫کرک‬ ‫ک‬ ‫کہ‬
‫ک‬‫ی‬‫م‬ ‫سا‬‫ی‬‫انگر‬ ‫ں‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬
‫سابقو‬‫بھ‬ ‫کا‬ ‫الحقوں‬ ‫ں‬‫ی‬‫بخوب‬‫ی‬‫ہے‬ ‫رہتا‬ ‫ہوتا‬ ‫استعمال‬‫۔‬‫مثال‬

44. ‫ٹکٹ‬ ‫بے‬‘‫ڈنر‬ ‫خوش‬‘‫سائنس‬ ‫دلکشا‬‘‫حارم‬ ‫بے‬‘‫ٹ‬ ‫گ‬ ‫بال‬‘‫بال‬
‫ر‬ ‫ک‬‘‫آپر‬ ‫بال‬‫ی‬‫شن‬‘‫ناشناس‬ ‫مس‬‘‫پنشن‬‫ی‬‫افتہ‬‘‫سائنسدان‬‘‫رک‬ ‫ک‬
‫بادشاہ‬‘‫ٹ‬ ‫ممکن‬‫ی‬‫وغ‬‫ی‬‫رہ‬
‫انگر‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫ک‬ ‫الفاظ‬‫ی‬‫جمع‬ ‫اردو‬‫ی‬‫ں‬
‫ٹربالت‬‘‫کاروں‬‘‫وں‬ ‫بنگ‬‘‫کول‬‫ی‬‫گوں‬‘‫ل‬‫ی‬‫ڈ‬‫ی‬‫وں‬‘‫مسوں‬‘‫ممبروں‬‘
‫ووٹوں‬‘‫وں‬ ‫ب‬‘‫بنکوں‬‘‫ی‬‫ون‬‫ی‬‫ورسٹ‬‫ی‬‫وں‬‘‫سکولوں‬‘‫کالجوں‬‘
‫موٹروں‬‘‫سپوٹروں‬‘‫ٹ‬‫ی‬‫چروں‬‘‫ڈاکٹروں‬‘‫پروف‬‫ی‬‫سروں‬‘‫ججوں‬‘
‫پروف‬‫ی‬‫حضرات‬ ‫سر‬
‫مس‬‫ی‬‫ں‬‘‫بس‬‫ی‬‫ں‬‘‫کار‬‫ی‬‫ں‬‘‫کال‬‫ی‬‫ں‬
‫کم‬‫ی‬‫ٹ‬‫ی‬‫اں‬‘‫سوسائٹ‬‫ی‬‫اں‬‘‫ورائ‬‫ی‬‫ٹ‬‫ی‬‫اں‬
‫جمع‬ ‫بعض‬‫ی‬‫م‬ ‫اردو‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہ‬ ‫مستعمل‬ ‫واحد‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫م‬ ‫مثال‬‫ی‬‫ڈ‬‫ی‬‫ا‬‘‫بکٹ‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫ا‬
‫وغ‬‫ی‬‫رہ‬
‫ی‬‫رجحان‬ ‫کا‬ ‫بڑھانے‬
‫رک‬ ‫ک‬‫ی‬‘‫منسٹر‬‫ی‬‘‫رجسٹر‬‫ی‬‘‫ڈاکٹر‬‫ی‬‘‫ماسٹر‬‫ی‬‘‫من‬‫ی‬‫ٹر‬‫ی‬‘‫ب‬‫ی‬‫رسٹر‬‫ی‬‘
‫ل‬‫ی‬‫ڈر‬‫ی‬
‫ل‬ ‫کے‬ ‫بنانے‬ ‫مونث‬‫ی‬‫د‬ ‫ے‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫اپنا‬ ‫طور‬‫ی‬‫ڈاکٹرن‬ ‫مثال‬ ‫ہے‬ ‫جاتا‬ ‫ا‬‫ی‬‘
‫ماسٹرن‬‫ی‬‘‫مبرن‬‫ی‬‘‫ل‬‫ی‬‫ڈرن‬‫ی‬‘‫افسرن‬‫ی‬
‫سار‬ ‫بہت‬‫ی‬‫اش‬‫ی‬‫عموم‬ ‫نام‬ ‫کے‬ ‫اء‬‫ی‬‫گئے‬ ‫بن‬ ‫حصہ‬ ‫کا‬ ‫چال‬ ‫بول‬
‫ہ‬‫ی‬‫انگر‬ ‫استعمال‬ ‫کا‬ ‫ان‬ ‫نتاہم‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫رہا‬ ‫ں‬‫۔‬‫مثال‬
‫نج‬ ‫سارے‬ ‫بہت‬‫ی‬‫ا‬‫انگر‬ ‫نام‬ ‫کے‬ ‫داروں‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫ی‬‫انگر‬ ‫ا‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫گئے‬ ‫ہو‬ ‫نما‬
‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫مثال‬
‫سٹ‬‫ی‬‫و‬‫ی‬‫ہائ‬ ‫و‬‫ی‬‫سکول‬‘‫ہائ‬ ‫ماڈل‬ ‫پاکستان‬‫ی‬‫سکول‬‘‫گر‬‫ی‬‫کالج‬ ‫ن‬‘

45. ‫الخ‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫و‬‫ی‬‫ورسٹ‬‫ی‬‘‫گر‬ ‫پوسٹ‬ ‫ارحا‬‫ی‬‫جو‬‫ی‬‫کالج‬ ‫ٹ‬‘‫آف‬ ‫کالج‬ ‫الہور‬
‫سائنس‬‘‫سع‬‫ی‬‫ڈ‬ ‫دہ‬‫ی‬‫ور‬‫ی‬‫ہاؤس‬‘‫ب‬ ‫نوشابہ‬‫ی‬‫وٹ‬‫ی‬‫سنٹر‬‘‫جد‬‫ی‬‫بک‬ ‫د‬
‫ہاؤس‬‘‫النڈر‬ ‫سجاد‬‫ی‬‘‫ش‬‫ی‬‫ب‬ ‫زان‬‫ی‬‫کر‬‫ی‬‘‫ذک‬‫ی‬‫ٹرانسپ‬‫ورٹ‬‘‫چناب‬
‫وغ‬ ‫سروسز‬ ‫ٹرانپورٹ‬‫ی‬‫رہ‬
‫ہندو‬ ‫نام‬ ‫کے‬ ‫پرزوں‬ ‫سے‬ ‫بہت‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ہ‬ ‫گئے‬ ‫ہو‬ ‫مستعمل‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫مثال‬
‫ل‬ ‫پسٹن‬ ‫رنگ‬‫ی‬‫بر‬ ‫ور‬‫ی‬‫ر‬ ‫بل‬ ‫اکسل‬ ‫ک‬‫ی‬‫سکر‬ ‫نچ‬‫ی‬‫سٹ‬ ‫ہنڈل‬ ‫و‬‫ی‬‫رنگ‬
‫ٹ‬ ‫ٹاءر‬ ‫مڈگارڈ‬‫ی‬‫چ‬ ‫وب‬‫ی‬‫کر‬ ‫ن‬‫ی‬‫وغ‬ ‫گ‬ ‫پ‬ ‫ئر‬‫ی‬‫رہ‬
‫ہے‬ ‫سابقہ‬ ‫مشترک‬ ‫کا‬ ‫زبانوں‬ ‫دونوں‬ ‫ان‬‫۔‬‫ہندو‬ ‫غالبا‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ے‬ ‫پہ‬ ‫ں‬
‫ہے‬ ‫مستعمل‬ ‫سے‬‫۔‬‫مثال‬
‫پڑھ‬ ‫ان‬‘‫گنت‬ ‫ان‬‘‫انجان‬‘‫د‬ ‫ان‬‫ی‬‫کھا‬‘‫مٹ‬ ‫ان‬‘‫داتا‬ ‫ان‬‘‫حد‬ ‫ان‬
‫ڈ‬ ‫ان‬‫ی‬‫و‬‘‫نون‬ ‫ان‬‘‫جسٹ‬ ‫ان‬‘‫ا‬ ‫ان‬‫ی‬‫بل‬‘‫الءک‬ ‫ان‬
‫تبد‬ ‫الفاظ‬ ‫سے‬ ‫بہت‬‫ی‬‫ی‬‫ہندو‬ ‫سا‬ ‫کے‬ ‫مفہوم‬‫ی‬‫ہ‬ ‫بنے‬ ‫حصہ‬ ‫کا‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫مثال‬
Blade, break, discharge, taxi, copy, glass,
circle, school, tube, lead, plate jug
‫بہت‬ ‫ساتھ‬ ‫کے‬ ‫آوازوں‬ ‫متبادل‬‫تے‬ ‫م‬ ‫کو‬ ‫سننے‬ ‫پڑھنے‬ ‫الفاظ‬ ‫سے‬
‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫مثال‬
‫س‬‫ی‬‫ڈ‬‫ی‬‫س‬ ‫سے‬‫ی‬‫ٹ‬‫ی‬‘‫پ‬‫ی‬‫پر‬ ‫سے‬ ‫ڈ‬‫ی‬‫ٹ‬‘‫وغ‬ ‫رپٹ‬ ‫سے‬ ‫رپورٹ‬‫ی‬‫رہ‬
‫انگر‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫ہندو‬ ‫ساتھ‬ ‫کے‬ ‫الفاظ‬‫ی‬‫ک‬ ‫مصادر‬‫ی‬‫بڑھوت‬‫ی‬‫س‬ ‫عام‬‫ی‬‫بات‬
‫ہے‬‫۔‬‫مثال‬
‫اپر‬‫ی‬‫کرنا‬ ‫شن‬‘‫ہونا‬‘‫چکنا‬ ‫ہو‬‫۔‬‫ا‬‫ی‬‫کرنا‬ ‫ڈٹ‬‘‫ہونا‬‫۔‬‫ا‬‫ی‬‫د‬ ‫ڈوانس‬‫ی‬‫نا‬‘‫ہونا‬‘

46. ‫ل‬‫ی‬‫نا‬‫۔‬‫ر‬‫ی‬‫کرنا‬ ‫جکٹ‬‘‫ہونا‬‫۔‬‫د‬ ‫ٹکٹ‬‫ی‬‫نا‬‘‫ل‬‫ی‬‫نا‬‘‫نا‬ ‫م‬‫۔‬‫ل‬‫ی‬‫د‬ ‫کچر‬‫ی‬‫نا‬‘‫ہونا‬‫۔‬
‫ا‬‫ی‬‫د‬ ‫ڈواءس‬‫ی‬‫نا‬‘‫کرنا‬‘‫نا‬ ‫م‬‘‫ہونا‬‫۔‬‫ہسٹر‬‫ی‬‫پڑھنا‬‘‫پڑھانا‬‘‫لکھنا‬‘‫بننا‬‫۔‬
‫کرنا‬ ‫رپوارٹ‬‘‫نا‬ ‫م‬‘‫ہونا‬‘‫لکھنا‬‫۔‬
‫عج‬ ‫بڑے‬ ‫بعض‬‫ی‬‫غر‬ ‫و‬ ‫ب‬‫ی‬‫آم‬ ‫ب‬‫ی‬‫ہ‬ ‫تے‬ ‫م‬ ‫کو‬ ‫سننے‬ ‫زے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫مثال‬
‫چ‬‫ی‬‫بڑ‬(‫بورڑ‬ ‫چپ‬)‘‫مار‬ ‫منٹ‬‘‫ٹ‬ ‫ممکن‬‫ی‬‘‫وغ‬ ‫ٹربالت‬‫ی‬‫رہ‬
‫س‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫چ‬ ‫چ‬‫ی‬‫چرچ‬ ‫ے‬‘‫چٹ‬‘‫چارج‬‘‫چ‬‫ی‬‫و‬ ‫پ‬‫غ‬‫ی‬‫رہ‬ ch
‫ا‬‫ی‬‫ا‬ ‫س‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫ش‬ ‫چ‬‫ی‬‫ج‬ ‫ے‬‫ی‬‫شرٹ‬ ‫سے‬‘‫شپ‬‘‫ش‬‫ی‬‫پ‬‘‫وغ‬ ‫فش‬‫ی‬‫رہ‬ sh
‫انگر‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ہندو‬ ‫جبکہ‬ ‫مرکب‬ ‫ں‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫ان‬ ‫ں‬‫ی‬‫آواز‬ ‫مفرد‬ ‫ے‬‫ی‬‫ں‬
‫ہ‬ ‫موجود‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫س‬ ‫بہت‬‫ی‬‫چ‬‫ی‬‫م‬ ‫اردو‬ ‫نام‬ ‫کے‬ ‫زوں‬‫ی‬‫گ‬ ‫ہو‬ ‫داخل‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫چ‬ ‫اکثر‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫ں‬
‫ب‬‫ی‬‫رون‬‫ی‬‫ک‬ ‫ممالک‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬‫ہ‬ ‫جاد‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫کولر‬‘‫فر‬‫ی‬‫ج‬‘‫گالس‬ ‫ڈش؛‬‘‫پ‬‫ی‬‫ٹ‬‘‫ب‬‫ی‬‫ف‬‘‫مٹن‬‘‫کک‬‘‫رک‬ ‫ک‬‘‫کالک‬‘
‫ف‬‫ی‬‫ن‬‘‫مش‬ ‫واشنگ‬‫ی‬‫ن‬‘‫ٹ‬‫ی‬‫ی‬‫فون‬‘‫موبئل‬‘‫روم‬ ‫واش‬‘‫کچن‬‘‫ٹ‬‫ی‬‫ی‬
‫و‬‫ی‬‫ژن‬‘‫ب‬‫ی‬‫سن‬‘‫اوون‬‘‫ب‬‫ی‬‫ڈ‬‘‫شمپو‬‘‫چ‬‫ی‬‫ءر‬‘‫ٹ‬‫ی‬‫بل‬‘‫کوٹ‬‘‫کورٹ‬‘‫شرٹ‬‘
‫کوکر‬‘‫شم‬‫ی‬‫ز‬‘‫کپ‬‘‫سوپ‬‘‫بک‬‘‫کاپ‬‫ی‬‘‫پنسل‬‘‫پن‬‘‫ماڈل‬‘‫پ‬‫ی‬‫پر‬‘‫ب‬‫ی‬‫ڈ‬
‫وغ‬‫ی‬‫رہ‬
‫ہ‬ ‫گئے‬ ‫ہو‬ ‫داخل‬ ‫نام‬ ‫کے‬ ‫دفاتر‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫مثال‬
‫ب‬‫ی‬‫ورو‬‘‫س‬‫ی‬‫کٹر‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫ٹ‬‘‫پر‬‫ی‬‫ہاؤس‬ ‫ذنٹ‬‘‫پ‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬‫ہاؤس‬ ‫م‬‘‫س‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬‫ہاؤس‬ ‫م‬‘
‫اسمب‬‫ی‬‫چ‬‫ی‬‫مبرز‬‘‫اسمب‬‫ی‬‫ہال‬‘‫ہاؤس‬ ‫گورنر‬‘‫ڈ‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫آفس‬‘‫ڈ‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬
‫آفس‬ ‫او‬‘‫انسپکٹر‬‫ی‬‫ٹ‬‘‫ڈاکٹر‬‫ی‬‫ٹ‬‘‫ج‬ ‫اے‬‫ی‬‫آفس‬‘‫پول‬‫ی‬‫اسٹ‬ ‫س‬‫ی‬‫شن‬‘
‫ر‬‫ی‬‫اسٹ‬ ‫وے‬‫ی‬‫شن‬‘‫وغ‬ ‫آفس‬ ‫بکنگ‬‫ی‬‫رہ‬
‫سار‬ ‫بہت‬‫ی‬‫ادو‬‫ی‬‫ہندو‬ ‫نام‬ ‫کے‬ ‫ات‬‫ی‬‫ذخ‬ ‫کے‬‫ی‬‫م‬ ‫الفاظ‬ ‫رہء‬‫ی‬‫ہو‬ ‫داخل‬ ‫ں‬

47. ‫ہ‬ ‫گئے‬‫ی‬‫ہندو‬ ‫استعمال‬ ‫کا‬ ‫ان‬ ‫اور‬ ‫ں‬‫ی‬‫ق‬ ‫متع‬ ‫سے‬ ‫اس‬ ‫اور‬‫لوگوں‬
‫ہے‬ ‫ہوتا‬ ‫مطاق‬ ‫کے‬ ‫ضرورت‬ ‫اور‬ ‫مزاج‬ ‫کے‬‫۔‬‫مثال‬
‫پول‬ ‫کال‬‘‫ب‬‫ی‬‫روف‬‫ی‬‫ن‬‘‫سپٹران‬‘‫پ‬‫ی‬‫راس‬‫ی‬‫ٹامول‬‘‫ڈسپر‬‫ی‬‫ن‬
‫م‬‫ی‬‫ڈ‬‫ی‬‫بھ‬ ‫نام‬ ‫کے‬ ‫عہدوں‬ ‫کے‬ ‫لوگوں‬ ‫ق‬ ‫متع‬ ‫سے‬ ‫کل‬‫ی‬‫ہو‬ ‫مانوس‬
‫ہ‬ ‫گئے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫مثال‬
‫نرس‬‘‫بوائے‬ ‫وارڑ‬‘‫ڈسپنسر‬‘‫ڈاکٹر‬‘‫ا‬ ‫سرجن‬‫ی‬‫ا‬ ‫م‬‫ی‬‫س‬
‫غ‬ ‫الفاظ‬ ‫سے‬ ‫بہت‬ ‫اور‬‫ی‬‫نہ‬ ‫رمانوس‬‫ی‬‫رہے‬ ‫ں‬‫۔‬‫مثال‬
‫م‬‫ی‬‫ڈ‬‫ی‬‫سٹور‬ ‫کل‬‘‫گروپ‬ ‫ڈ‬ ‫ب‬‘‫ا‬‫ی‬‫مرجنس‬‫ی‬‘‫ڈ‬‫ی‬‫ور‬‫ی‬‘‫سزر‬‫ی‬‫ن‬‘‫وارڑ‬
‫فوج‬‫ی‬‫زبان‬ ‫اس‬ ‫نام‬ ‫کے‬ ‫قات‬ ‫متع‬ ‫سے‬ ‫بہت‬ ‫سے‬ ‫فوج‬ ‫اور‬ ‫عہدوں‬
‫م‬‫ی‬‫ہ‬ ‫گئے‬ ‫ہو‬ ‫داخل‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫مثال‬
‫کمانڈرصوب‬ ‫لنگر‬‫ی‬‫م‬ ‫دار‬‫ی‬‫جر‬‘‫ک‬‫ی‬‫پٹن‬‘‫م‬‫ی‬‫جر‬‘‫کرنل‬‘‫برگ‬‫ی‬‫ڈ‬‫ی‬‫ر‬‘‫جرنل‬‘
‫چ‬‫ی‬‫آرم‬ ‫آف‬ ‫ف‬‫ی‬‫سٹاف‬‘‫کمانڈنٹ‬‘‫کمانڈر‬ ‫کور‬‘‫کمانڈر‬ ‫ونگ‬‘‫گن‬‘
‫سٹ‬‫ی‬‫گن‬ ‫ن‬‘‫بر‬‫ی‬‫گن‬ ‫ن‬‘‫ٹ‬‫ی‬‫نک‬‘‫پر‬‫ی‬‫ڈ‬‘‫پر‬‫ی‬‫وغ‬ ‫گراؤنڈ‬ ‫ڈ‬‫ی‬‫رہ‬
‫ہ‬ ‫تے‬ ‫م‬ ‫کو‬ ‫سننے‬ ‫پڑھنے‬ ‫نام‬ ‫کے‬ ‫عہدوں‬ ‫سول‬ ‫گنت‬ ‫ان‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫مثال‬
‫م‬‫ی‬‫ر‬ ‫ٹر‬‫ی‬‫ڈر‬‘‫ڈرائ‬‫ی‬‫ور‬‘‫م‬ ‫پوسٹ‬‫ی‬‫ن‬‘‫ماسٹر‬ ‫پوسٹ‬‘‫اسٹ‬‫ی‬‫ماسٹر‬ ‫شن‬‘
‫الئ‬‫ی‬‫م‬ ‫ن‬‫ی‬‫ن‬‘‫ی‬‫ڈ‬ ‫س‬‫ی‬‫او‬‘‫اکاؤنٹنٹ‬‘‫کنٹرولر‬‘‫پرنسپل‬‘‫جج‬ ‫سول‬‘
‫س‬‫ی‬‫جج‬ ‫شن‬‘‫جسٹس‬‘‫چ‬‫ی‬‫جسٹس‬ ‫ف‬‘‫بر‬‫ی‬‫سٹر‬‘‫ر‬ ‫کونس‬‘‫ڈ‬‫ی‬‫ج‬‫ی‬‘
‫اکانومسٹ‬‘‫ڈ‬‫ی‬‫ن‬‘‫چان‬‫ر‬ ‫س‬‘‫من‬‫ی‬‫جر‬‘‫ک‬‫ی‬‫شئر‬‘‫گ‬‫ی‬‫ک‬ ‫ٹ‬‫ی‬‫پر‬‘‫ر‬‫ی‬‫ک‬ ‫کارڈ‬‫ی‬‫پر‬‘
‫ڈائر‬‫ی‬‫کٹر‬
‫ا‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫صورت‬ ‫گنت‬ ‫ان‬‫ی‬‫سنج‬ ‫کے‬ ‫زبان‬ ‫ں‬‫ی‬‫سامنے‬ ‫سے‬ ‫مطالعہ‬ ‫دہ‬
‫الئ‬‫ی‬‫سکت‬ ‫جا‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ذ‬ ‫اس‬‫ی‬‫م‬ ‫ل‬‫ی‬‫ا‬ ‫نے‬ ‫ں‬‫ی‬‫پ‬ ‫ارتعاش‬ ‫ک‬‫ی‬‫ک‬ ‫کرنے‬ ‫دا‬‫ی‬
‫ک‬ ‫کوشش‬‫ی‬‫سنج‬ ‫پر‬ ‫موضوع‬ ‫اس‬ ‫فکر‬ ‫اہل‬ ‫تاکہ‬ ‫ہے‬‫ی‬‫دے‬ ‫توجہ‬ ‫دہ‬

48. ‫سک‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ہ‬ ‫چڑتے‬ ‫سے‬ ‫دخول‬ ‫کے‬ ‫الفاظ‬ ‫لوگ‬ ‫کچھ‬‫ی‬‫حاالنکہ‬ ‫ں‬‫اس‬
‫م‬‫ی‬‫وال‬ ‫چڑنے‬ ‫ں‬‫ی‬‫کوئ‬‫ی‬‫نہ‬ ‫بات‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ی‬‫کوئ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫نئ‬‫ی‬‫نہ‬ ‫بات‬‫ی‬‫ں‬.
‫ا‬‫ی‬‫ہم‬ ‫تو‬ ‫سا‬‫ی‬‫آ‬ ‫ہوتا‬ ‫سے‬ ‫شہ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬
‫ک‬ ‫زبان‬ ‫اس‬ ‫سے‬ ‫اس‬‫ی‬‫پذ‬ ‫لچک‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫ک‬ ‫سسٹم‬ ‫ساؤنڈ‬ ‫کے‬ ‫اس‬ ‫اور‬‫ی‬
‫فراخ‬ ‫و‬ ‫وسعت‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہوتا‬ ‫اندازہ‬ ‫کا‬‫۔‬‫زاو‬ ‫ہر‬‫ی‬‫د‬ ‫سے‬ ‫نظر‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ل‬ ‫کھ‬‫ی‬‫ں‬
‫ہندو‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫نہ‬ ‫نظر‬ ‫باہر‬ ‫ٹانگ‬‫ی‬‫آئے‬ ‫ں‬‫۔‬‫اظہار‬ ‫سے‬ ‫اس‬‫ی‬‫م‬ ‫عمل‬‫ی‬‫ں‬
‫فراخ‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ہوتے‬ ‫دراز‬ ‫رستے‬ ‫کے‬‫ی‬‫ں‬
‫جاپان‬‫ی‬‫لسان‬ ‫کا‬‫ی‬‫نظام‬
‫بھ‬ ‫کس‬‫ی‬‫س‬ ‫اور‬ ‫جاننے‬ ‫سمجھنے‬ ‫کو‬ ‫زبان‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫کھنے‬‫ی‬‫اس‬ ‫ے‬
‫گہر‬ ‫پر‬ ‫سسٹم‬ ‫ساؤنڈ‬ ‫کے‬‫ی‬‫ڈال‬ ‫نظر‬‫ی‬‫جائے‬‫۔‬‫کوئ‬‫ی‬‫بھ‬‫ی‬‫ماہر‬
‫لسان‬‫ی‬‫درست‬ ‫ات‬‫ی‬‫بڑ‬ ‫ا‬‫ی‬‫رسائ‬ ‫تک‬ ‫نتائج‬ ‫درست‬ ‫تک‬ ‫حد‬‫ی‬‫حاصل‬
‫نہ‬‫ی‬‫نہ‬ ‫سمجھ‬ ‫کو‬ ‫سسٹم‬ ‫ساؤنڈ‬ ‫کے‬ ‫اس‬ ‫تک‬ ‫جب‬ ‫سکتا‬ ‫کر‬ ‫ں‬‫ی‬‫ل‬ ‫ں‬‫ی‬‫تا‬‫۔‬
‫جاپان‬
‫ذہ‬‫ی‬‫ن‬‘‫پسند‬ ‫وفا‬‘‫جفاکش‬‘‫محنت‬‫ی‬‫ظرف‬ ‫اہل‬
‫ک‬ ‫لوگوں‬ ‫شعار‬ ‫مشقت‬ ‫اور‬‫ی‬‫زم‬ ‫سر‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ن‬‫۔‬‫برصغ‬‫ی‬‫ک‬ ‫ر‬‫ی‬‫اس‬ ‫طرح‬
‫دھرت‬‫ی‬‫بھ‬ ‫پر‬‫ی‬‫سے‬ ‫حوالوں‬ ‫مختف‬ ‫لوگ‬ ‫کے‬ ‫عالقوں‬ ‫ف‬ ‫مخت‬
‫اخت‬ ‫مہاجرت‬‫ی‬‫ہ‬ ‫رہے‬ ‫کرتے‬ ‫ار‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫بھ‬ ‫آج‬‫ی‬‫ک‬ ‫مہاجرت‬‫ی‬‫صورت‬
‫ل‬ ‫ہے‬ ‫موجود‬‫ی‬‫نوع‬ ‫کن‬‫ی‬‫گئ‬ ‫بدل‬ ‫ت‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬

49. ‫سرزم‬ ‫حوالےاس‬ ‫اور‬ ‫جہاں‬‫ی‬‫ک‬ ‫ن‬‫ی‬‫ہ‬ ‫موجود‬ ‫سے‬ ‫نسبت‬‫ی‬‫وہاں‬ ‫ں‬
‫مذہب‬‫ی‬‫بڑ‬ ‫حوالہ‬‫ی‬‫اہم‬‫ی‬‫ہے‬ ‫رکھتا‬ ‫ت‬‫۔‬‫کے‬ ‫بدھ‬ ‫مہاآتما‬ ‫حضرت‬
‫بھ‬ ‫اسکالرز‬ ‫کے‬ ‫مذہب‬ ‫اوراس‬ ‫والے‬ ‫ماننے‬‫ی‬‫کرکےاس‬ ‫ہجرت‬
‫دھرت‬‫ی‬‫باس‬ ‫کے‬‫ی‬‫ہوئے‬‫۔‬‫اس‬‫ی‬‫تپسو‬ ‫طرح‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫لوگوں‬‫ی‬‫ے‬‫ی‬‫ہ‬
‫سرزم‬‫ی‬‫خصوص‬ ‫ن‬‫ی‬‫دلچسپ‬‫ی‬‫رہ‬ ‫سبب‬ ‫کا‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫ہندوستان‬‫ی‬
(‫اردو‬+‫ہند‬‫ی‬)‫بہت‬ ‫عالوہ‬ ‫کے‬ ‫الفاظ‬ ‫عام‬ ‫کے‬‫مذہب‬ ‫سے‬‫ی‬‫الفاظ‬
‫جاپان‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ہوے‬ ‫داخل‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ک‬ ‫جپ‬ ‫لفظ‬‫ی‬‫کا‬ ‫ک‬ ‫م‬ ‫سےاس‬ ‫نسبت‬
‫ترک‬ ‫جاپان‬ ‫نام‬‫ی‬‫پا‬ ‫ب‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬
‫ک‬ ‫بدھ‬ ‫حضرت‬‫ی‬‫تع‬‫ی‬‫و‬ ‫ماء‬ ‫ع‬ ‫کے‬ ‫ہندوستان‬ ‫پرچار‬ ‫کا‬ ‫جن‬ ‫مات‬
‫ہوا‬ ‫حوالہ‬ ‫کے‬ ‫فضال‬‫۔‬‫ک‬ ‫بدھ‬ ‫حضرت‬ ‫جہاں‬ ‫سے‬ ‫اس‬‫ی‬‫تع‬‫ی‬‫عام‬ ‫مات‬
‫ہوئ‬‫ی‬‫ہندوستان‬ ‫وہاں‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہندوستان‬ ‫اور‬ ‫چر‬ ‫ک‬‫ی‬‫ذہن‬ ‫اور‬ ‫ذہن‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ت‬‫ی‬
‫ہوئ‬ ‫انداز‬ ‫اثر‬‫ی۔‬‫باہم‬‫ی‬‫کو‬ ‫زبانوں‬ ‫دونوں‬ ‫تحت‬ ‫کے‬ ‫ضبط‬ ‫و‬ ‫ربط‬
‫بھ‬‫ی‬‫قر‬‫ی‬‫مال‬ ‫موقع‬ ‫کا‬ ‫آنے‬ ‫ب‬‫۔‬‫گو‬‫ی‬‫ا‬ ‫لوگ‬ ‫سے‬ ‫حوالوں‬ ‫سہ‬ ‫ہر‬ ‫ا‬‫ی‬‫ک‬
‫کےقر‬ ‫دوسرے‬‫ی‬‫آئے‬ ‫ب‬‫۔‬
‫جاپان‬‫ی‬‫تقر‬ ‫وقت‬ ‫اس‬‫ی‬‫ا‬ ‫با‬‫ی‬‫ت‬ ‫سو‬ ‫ک‬‫ی‬‫م‬ ‫س‬‫ی‬‫ک‬ ‫لوگوں‬ ‫ن‬‫ی‬‫ہے‬ ‫زبان‬‫۔‬
‫چ‬‫ی‬‫ن‬‫ی‬‫کور‬ ‫اور‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ن‬‫ی‬‫س‬ ‫اسے‬‫ی‬‫ل‬ ‫کنڈ‬‫ی‬‫استعمال‬ ‫پر‬ ‫طور‬ ‫کے‬ ‫نگوئج‬
‫ہ‬ ‫کرتے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫کوں‬ ‫م‬‫بھ‬ ‫نام‬ ‫کے‬‫ی‬‫ہندستان‬‫ی‬‫ترک‬ ‫سے‬ ‫الفاظ‬ ‫کے‬‫ی‬‫ہ‬ ‫پائے‬ ‫ب‬‫ی‬‫ں‬
‫بنا‬ ‫عرب‬ ‫سے‬ ‫اڑب‬ ‫لفظ‬ ‫مثال‬‫۔‬‫ہندوستان‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫جبکہ‬ ‫الف‬ ‫تبادل‬ ‫کا‬ ‫ع‬ ‫ں‬
‫ہے‬ ‫ر‬ ‫تبادل‬ ‫کا‬ ‫ڑ‬‫۔‬‫عرب‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ڑ‬ ‫ں‬‫ی‬‫قر‬ ‫ر‬ ‫مترادف‬ ‫کے‬ ‫اس‬ ‫ں‬‫ی‬‫ب‬
‫تر‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ن‬‫۔‬‫انگر‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫م‬ ‫ادب‬ ‫و‬ ‫زبان‬‫ی‬‫نہ‬ ‫الحقہ‬ ‫کا‬ ‫ں‬‫ی‬‫ل‬ ‫تا‬ ‫م‬ ‫ں‬‫ی‬‫کن‬
‫ہندوستان‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫بنانے‬ ‫اسم‬ ‫ں‬‫ی‬‫ے‬‫ی‬‫الحقہ‬ ‫ہ‬‫م‬ ‫استعمال‬ ‫عام‬‫ی‬‫آتا‬ ‫ں‬
‫ہے‬‫۔‬‫مثال‬

50. ‘ ‫انوم‬‫ی‬‫کا‬‘‫کامول‬‫ی‬‫کا‬'‫۔‬‫کومول‬‫ی‬‫کا‬‘‫پر‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫کا‬'‫د‬‫ی‬‫پ‬‫ی‬‫کا‬‘‫کا‬ ‫دور‬‘‫نز‬‫ی‬‫ک‬
‫کا‬‘‫د‬‫ی‬‫و‬‫ی‬‫کا‬
‫د‬ ‫شہروں‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫بنانے‬ ‫نام‬ ‫کے‬ ‫ہاتوں‬‫ی‬‫ک‬ ‫ے‬‫ی‬‫الحقے‬ ‫کے‬ ‫اور‬
‫م‬ ‫استعمال‬‫ی‬‫ہ‬ ‫آتے‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫پتوک‬ ‫مثال‬‫ی‬‘‫ستوک‬‫ی‬‘‫کامونک‬‫ی‬
‫مر‬‫ی‬‫دکے‬'‫بدھائ‬‫ی‬‫کے‬‘‫جامکے‬
‫امر‬‫ی‬‫کس‬ ‫کا‬‫ی‬‫حوالہ‬ ‫کے‬ ‫نام‬ ‫کے‬ ‫شخص‬‫ترک‬ ‫سے‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ب‬‫ی‬‫پا‬ ‫ں‬‫ی‬‫کہ‬ ‫ب‬ ‫ا‬
‫ی‬‫امبڑ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫پذ‬ ‫وجود‬ ‫سے‬ ‫کا‬‫ی‬‫ہوا‬ ‫ر‬‫۔‬
‫م‬ ‫مقالے‬ ‫اس‬‫ی‬‫جاپان‬ ‫ں‬‫ی‬‫گفتگو‬ ‫سے‬ ‫حوالہ‬ ‫کے‬ ‫نظام‬ ‫کے‬ ‫آوازوں‬
‫ک‬‫ی‬‫گئ‬‫ی‬‫جاپان‬ ‫تاکہ‬ ‫ہے‬‫ی‬‫لسان‬ ‫کے‬‫ی‬‫م‬ ‫جاننے‬ ‫کو‬ ‫سسٹم‬‫ی‬‫آسان‬ ‫ں‬‫ی‬
‫پ‬‫ی‬‫جائے‬ ‫ہو‬ ‫دا‬‫۔‬
‫چاپان‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ہندوستان‬ ‫الفاظ‬ ‫سے‬ ‫بہت‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہوئے‬ ‫داخل‬ ‫سے‬‫۔‬‫جاپان‬‫ی‬
‫انھ‬ ‫نے‬‫ی‬‫لسان‬ ‫اپنے‬ ‫ں‬‫ی‬‫سسٹ‬‫اخت‬ ‫سے‬ ‫حوالہ‬ ‫کے‬ ‫م‬‫ی‬‫ک‬ ‫ار‬‫ی‬‫موجود‬ ‫ا‬
‫ہندوستان‬‫ی‬‫ت‬ ‫کے‬‫ی‬‫ہ‬ ‫الخط‬ ‫رسم‬ ‫ن‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫پنجاب‬‫ی‬‫بھ‬‫ی‬‫ت‬‫ی‬‫الخط‬ ‫رسم‬ ‫ن‬
‫رکھت‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫جاپان‬‫ی‬‫جڑ‬ ‫ہندسےسے‬ ‫چارکے‬‫ی‬‫ہوئ‬‫ی‬‫ہے‬ :
‫ہ‬‫ی‬‫راگانا‬-‫جاپان‬‫ی‬‫وغ‬ ‫الفاظ‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫رہ‬‫ی‬‫ے‬
‫۔‬‫کانا‬ ‫کاتا‬-‫وغ‬ ‫اصطالحات‬ ‫اور‬ ‫اسماء‬ ‫مہاجر‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫رہ‬‫ی‬‫مستعمل‬ ‫ے‬
‫ہے‬
‫جاپان‬ ‫جب‬‫ی‬‫ہو‬ ‫نہ‬ ‫موجود‬ ‫ساؤنڈز‬‫ٹر‬ ‫ان‬ ‫تو‬ ‫ں‬‫ی‬‫ک‬ ‫استعمال‬ ‫کا‬ ‫سز‬‫ی‬‫ا‬
‫ہے‬ ‫جاتا‬‫۔‬

51. ‫کانج‬‫ی‬‫آواز‬‫ی‬‫ں‬-‫چ‬‫ی‬‫ن‬‫ی‬‫اصل‬ ‫سے‬‫ی‬‫تبد‬ ‫ضرورت‬ ‫حسب‬ ‫ا‬‫ی‬‫ی‬‫کے‬ ‫وں‬
‫ہ‬ ‫مستعمل‬ ‫ساتھ‬‫ی‬‫ں‬
‫رومانج‬‫ی۔‬‫جاپان‬ ‫رومن‬‫ی‬
‫ہ‬‫ی‬‫ا‬ ‫گانا‬ ‫را‬‫ی‬‫ہے‬ ‫استوار‬ ‫پر‬ ‫آوازوں‬ ‫سو‬ ‫کم‬ ‫ک‬‫۔‬
‫م‬ ‫استعمال‬‫ی‬‫ہ‬ ‫آتے‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬
‫رومانج‬ ‫واول‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫پانچ‬ ‫ں‬
‫ک‬ ‫واولز‬‫ی‬‫آواز‬‫ی‬‫ں‬
a, i, u, e, o ‫رومانج‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫آوازو‬ ‫ں‬‫ک‬ ‫ں‬‫ی‬‫کچھ‬ ‫صورت‬‫ی‬‫بنت‬ ‫وں‬‫ی‬
‫ہے‬‫۔‬
A
‫طرح‬ ‫جس‬fa ther ‫برادر‬ ‫فادر‬ba ra thar ‫بابا‬ ba ba ‫ابا‬
ab ba ‫باق‬‫ی‬ ba qi
E
‫طرح‬ ‫جس‬ se ve (n) ‫س‬‫ی‬‫ارادہ‬ ‫ون‬ irada ‫التجا‬ iltija
‫عالوہ‬ elawa
I
‫طرح‬ ‫جس‬ easter ‫ا‬‫ی‬‫ارحا‬ ‫سٹر‬ irha ‫استدعا‬ istada ‫ارتقا‬
irtiqa ‫اتفاق‬ itfaq
O
‫طرح‬ ‫جس‬ open ‫انہوں‬ onhoun ‫ا‬‫وقات‬ oqaat ‫امرا‬
omara ‫ام‬‫ی‬‫د‬ omeed
U
‫طرح‬ ‫جس‬ up ‫اپ‬ future ‫اردو‬ urdu ‫عمبر‬ umber ‫الٹا‬
ulta
‫ب‬‫ی‬‫س‬ ‫ٹ‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ٹ‬‫ی‬‫ل‬ ‫ٹس‬‫ی‬‫و‬ ‫پ‬‫ی‬‫پ‬

52. ‫ل‬‫ی‬‫و‬ ‫تھفٹ‬ ‫فٹ‬‫ی‬‫پٹ‬
‫تھنگ‬ ‫برنگ‬ ‫برنک‬ ‫تھنک‬ ‫انک‬
‫بن‬ ‫ہر‬‫ی‬‫اد‬‫ی‬‫اس‬ ‫اور‬ ‫ہے‬ ‫ہوا‬ ‫جڑا‬ ‫واول‬ ‫ساتھ‬ ‫کے‬ ‫آواز‬‫ی‬‫حوالہ‬ ‫کے‬
‫پ‬ ‫آواز‬ ‫سےلفظ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫کرتا‬ ‫دا‬‫۔‬‫گو‬ ‫واول‬‫ی‬‫عالمت‬ ‫ا‬‫ی‬‫آواز‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ج‬‫ی‬‫سے‬
‫عرب‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ز‬ ‫ں‬‫ی‬‫پ‬ ‫زبر‬ ‫ر‬‫ی‬‫وغ‬ ‫جزم‬ ‫شدمد‬ ‫ش‬‫ی‬‫م‬ ‫کام‬ ‫رہ‬‫ی‬‫ہ‬ ‫التے‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ی‬‫ہ‬
‫رکھت‬ ‫متحرک‬ ‫کو‬ ‫مرکبات‬ ‫اور‬ ‫مفرد‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫دوہر‬‫ی‬‫ک‬ ‫آوازوں‬‫ی‬
‫م‬ ‫صورت‬‫ی‬‫ک‬ ‫الف‬ ‫ں‬‫ی‬‫پ‬ ‫آواز‬‫ی‬‫ہوت‬ ‫دا‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫ہندستان‬ ‫رومن‬ ‫کو‬ ‫اس‬‫ی‬
‫م‬‫ی‬‫فرماء‬ ‫مالحظہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬ :
‫ج‬‫ی‬‫م‬+‫زبر‬+‫بے‬=‫جب‬ Jeem + zabar + Bay = Jab
‫کاف‬+‫زبر‬+‫بے‬=‫کب‬
Kaaf +zabar+ Bay
‫ت‬+‫زبر‬+‫ب‬=‫تب‬
Tay+ zabar + Bay = taab
‫م‬+‫پ‬‫ی‬‫ش‬+‫ح‬+‫زبر‬+‫ب‬+‫شد‬+‫ت‬=‫محبت‬
Meem +paish, Hay +z abar +Bay par shad +
Tay = mohab'bat (mohab+bat)
‫انگر‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫غ‬ ‫کچھ‬ ‫اور‬ ‫متحرک‬ ‫کچھ‬‫ی‬‫کے‬ ‫حروف‬ ‫متحرک‬ ‫ر‬
‫ترک‬ ‫لفظ‬ ‫سے‬ ‫حوالہ‬‫ی‬‫وتشک‬ ‫ب‬‫ی‬‫ہ‬ ‫پاتے‬ ‫ل‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫مثال‬
‫س‬‫ی‬+‫آئ‬‫ی‬‫برائےز‬‫ی‬‫ر‬+‫ز‬ ،‫ٹ‬‫ی‬‫ر‬+‫وائ‬=‫سٹ‬‫ی‬
(C+ i bara’ay zair + t, zair + y = city (siti)
‫م‬ ‫پاس‬‫ی‬‫زبر‬ ‫پ‬ ‫ں‬+‫ا‬=‫پا‬+‫ساکن‬ ‫س‬
pay zabar + alif = pa + seen sakin
‫م‬‫ی‬‫ک‬ ‫الف‬ ‫اے‬ ‫ں‬‫ی‬‫پ‬ ‫آواز‬‫ی‬‫ہے‬ ‫رہا‬ ‫کر‬ ‫دا‬ Grass
‫م‬‫ی‬‫ک‬ ‫زبر‬ ‫ں‬‫ی‬‫پ‬ ‫آواز‬‫ی‬‫ہے‬ ‫رہا‬ ‫کر‬ ‫دا‬‫۔‬ Gras

53. ‫ہ‬‫ی‬‫م‬ ‫راگانا‬‫ی‬‫ک‬ ‫طرح‬ ‫چار‬ ‫ں‬‫ی‬‫آواز‬‫ی‬‫ں‬
‫ہ‬‫ی‬‫م‬ ‫گانا‬ ‫را‬‫ی‬‫ک‬ ‫طرح‬ ‫چار‬ ‫ں‬‫ی‬‫چال‬ ‫کام‬ ‫سے‬ ‫آوازوں‬‫ی‬‫ہے‬ ‫جاتا‬ ‫ا‬
‫مستقل‬
‫اضاف‬‫ی‬
‫ک‬ ‫منس‬
‫مترادف‬
‫بن‬‫ی‬‫اد‬‫ی‬‫آواز‬‫ی‬‫ں‬
‫ا‬ ‫کے‬‫ی‬‫ٹ‬ ‫س‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬‫ا‬ ‫ن‬‫ی‬‫ا‬ ‫چ‬‫ی‬‫ڈب‬ ‫آر‬ ‫وائ‬ ‫م‬‫ی‬‫ج‬ ‫و‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫ڈ‬ ‫ڈ‬‫ی‬‫ب‬‫ی‬‫پ‬‫ی‬
‫جے‬
‫ا‬‫ی‬‫سے‬ ‫حوالہ‬ ‫کے‬ ‫چ‬‫ی‬‫عن‬‫ی‬
' ‫ا‬‫ی‬‫ف‬
fu
ch
‫س‬ ‫سے‬ ‫حوالہ‬ ‫کے‬‫ی‬
chi, cha, chu, cho
‫آواز‬ ‫کل‬‫ی‬‫ں‬١٧
‫اضاف‬‫ی‬‫آواز‬‫ی‬‫ں‬
:
‫س‬‫ی‬
‫ک‬‫ی‬
‫آواز‬
‫ا‬‫ی‬‫چ‬
‫ہو‬ ‫مرکب‬ ‫سے‬
‫چ‬‫ہے‬ ‫مستعمل‬ ‫سے‬ ‫حوالہ‬ ‫کے‬

54. ‫ا‬‫ی‬‫انگر‬ ‫چ‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫ہے‬ ‫آواز‬ ‫باقاءدہ‬‫۔‬‫انگر‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‘‫ا‬‫ی‬‫چ‬
‫ک‬ ‫چ‬ ‫کر‬ ‫ہو‬ ‫مرکب‬ ‫سے‬‫ی‬
‫پ‬ ‫آواز‬‫ی‬‫کرت‬ ‫دا‬‫ی‬‫ہے‬
‫ک‬ ‫ک‬ ‫سے‬ ‫تاہم‬‫ی‬‫بھ‬ ‫آواز‬‫ی‬‫پ‬‫ی‬‫ہوت‬ ‫دا‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫ی‬‫انگر‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫ذات‬ ‫اپنا‬ ‫کا‬‫ی‬
‫نہ‬ ‫ن‬ ‫چ‬‫ی‬‫س‬ ‫ہے‬ ‫ں‬‫ی‬
‫انگر‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫س‬ ‫ں‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫ک‬ ‫ن‬‫ی‬‫بھ‬ ‫آواز‬‫ی‬‫د‬‫ی‬‫ت‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫ج‬‫ی‬‫سےسٹ‬‫ی‬
‫م‬ ‫جرمن‬‫ی‬‫ں‬
ch
‫ک‬ ‫خ‬‫ی‬‫آ‬‫وازبھ‬‫ی‬‫پ‬‫ی‬‫کرت‬ ‫دا‬‫ی‬‫ج‬ ‫ہے‬‫ی‬‫م‬ ‫سے‬‫ی‬‫زل‬ ‫ونخ‬‫ی‬‫نخٹ‬ ‫خا‬
(Munich, Zalicha, nicht).
‫ی‬‫رو‬ ‫اور‬ ‫انداز‬ ‫ہ‬‫ی‬‫انگر‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہے‬ ‫موجود‬‫۔‬
‫جاپان‬ ‫اوقات‬ ‫بعض‬‫ی‬‫ک‬ ‫اعتراض‬ ‫پر‬ ‫ہجوں‬ ‫لمبے‬ ‫کے‬‫ی‬‫ہےاور‬ ‫جتا‬ ‫ا‬
‫ی‬‫نہ‬ ‫بالوجہ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ک‬ ‫استعمال‬ ‫کے‬ ‫واول‬ ‫سبب‬ ‫کا‬ ‫اس‬‫ی‬‫بہتات‬
‫اونچا‬ ‫لمبا‬ ‫کے‬ ‫لہجہ‬ ‫کے‬ ‫لفظوں‬ ‫واولز‬ ‫ہےجبکہ‬‫ی‬‫ن‬ ‫ا‬‫ی‬‫کا‬ ‫کرنے‬ ‫چا‬
‫ہ‬ ‫بنتے‬ ‫سبب‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫بھ‬ ‫حرکت‬ ‫کو‬ ‫آوازوں‬ ‫واولز‬ ‫ں‬‫ی‬‫د‬‫ی‬‫تے‬
‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫جاپان‬‫ی‬(‫ہ‬‫ی‬‫راگانا‬)‫م‬‫ی‬‫ک‬ ‫استعمال‬ ‫کے‬ ‫واول‬ ‫ں‬‫ی‬‫صورت‬‫ی‬‫کچھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫وں‬
‫ہ‬‫ی‬‫ں‬
:
‫کے‬‫۔‬‫اے‬‘‫آئ‬‘‫ی‬‫و‬‘‫ا‬‫ی‬‘‫او‬
K- a, i, u, e, o
‫ا‬‫ی‬‫س‬‫۔‬‫اے‬‘‫ی‬‫و‬‘‫ا‬‫ی‬‘‫او‬‘‫آئ‬
S- a, u, e, o,i
shi
‫ہے‬ ‫ہوتا‬ ‫استعمال‬ ‫ساتھ‬ ‫کے‬ ‫مثال‬‫۔‬ sh ‫ب‬‫دوہر‬ ‫کہ‬‫ی‬-‫آواز‬ ‫مرکب‬

55. ‫ا‬ ‫آواز‬ ‫مفرد‬‫ی‬‫نہ‬ ‫استعمال‬ ‫ساتھ‬ ‫کے‬ ‫س‬‫ی‬‫ہوتا‬ ‫ں‬
T- a, e,o
‫ٹ‬‫ی‬-‫ا‬ ‫اے‬‫ی‬‘‫او‬
‫ک‬ ‫استعمال‬ ‫کے‬ ‫واول‬ ‫جہاں‬‫ی‬‫پ‬ ‫ضرورت‬‫ی‬‫آت‬ ‫ش‬‫ی‬‫ٹ‬ ‫ہےوہاں‬‫ی‬‘‫س‬‫ی‬
‫ا‬‫ی‬‫م‬ ‫چ‬‫ی‬‫جاتاہے‬ ‫بدل‬ ‫ں‬‫۔‬‫دوہر‬‫ی‬-‫آوازس‬ ‫مرکب‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬‫آئ‬ ‫ساتھ‬ ‫کے‬ ‫چ‬‫ی‬
‫مثال‬ ‫ہے‬ ‫ہوتا‬ ‫استعمال‬ ‫کا‬
chi
‫ا‬‫ی‬‫بھ‬ ‫مفرد‬ ‫ن‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہوتا‬ ‫استعمال‬‫۔‬
‫باور‬‫ا‬ ‫رہے‬‫ی‬‫ک‬ ‫ن‬‫ی‬‫خصوص‬ ‫آواز‬‫ی‬‫چاہت‬ ‫توجہ‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬
‫ٹ‬‫ی‬-‫ٹ‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬‫ڈ‬ ‫س‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬‫س‬ ‫ن‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬‫ا‬ ‫تو‬ ‫جائے‬ ‫آ‬ ‫ے‬ ‫پہ‬ ‫سے‬ ‫جے‬ ‫چ‬‫ی‬‫ک‬ ‫ن‬‫ی‬
‫د‬ ‫آواز‬‫ی‬‫ہے‬ ‫تا‬
‫پ‬‫ی‬‘‫ب‬‫ی‬ ‘ ‫ا‬‫ی‬‫ا‬ ‫تو‬ ‫ہو‬ ‫استعمال‬ ‫ے‬ ‫پہ‬ ‫سے‬ ‫م‬‫ی‬‫ک‬ ‫م‬‫ی‬‫پ‬ ‫آواز‬‫ی‬‫ہے‬ ‫کرتا‬ ‫دا‬
‫کے‬‘‫ج‬‫ی‬‫ک‬ ‫استعمال‬ ‫ے‬ ‫پہ‬ ‫سے‬‫ی‬‫م‬ ‫صورت‬‫ی‬‫ا‬ ‫ں‬‫ی‬‫ج‬ ‫ن‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫آواز‬
‫د‬‫ی‬‫ہے‬ ‫تا‬‫۔‬
‫م‬ ‫آخر‬ ‫کے‬ ‫لفظ‬‫ی‬‫ا‬ ‫فرنچ‬ ‫تو‬ ‫جائے‬ ‫آ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ک‬ ‫ن‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫د‬ ‫آواز‬‫ی‬‫ہے‬ ‫تا‬‫۔‬‫مثال‬
Pain
‫بامعن‬‫ی‬ bread
H- a, i, e, o
H
‫ساتھ‬ ‫کے‬ u ‫ک‬ ‫آنے‬‫ی‬‫م‬ ‫صورت‬‫ی‬‫ں‬ h ‫ک‬‫ی‬‫آواز‬ f
‫م‬‫ی‬‫تبد‬ ‫ں‬‫ی‬‫جات‬ ‫ہو‬ ‫ل‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬ Hu ‫ک‬‫ی‬‫آواز‬ ‫بجاءے‬ fu ‫م‬ ‫استعمال‬‫ی‬‫ں‬
‫گ‬ ‫آءے‬‫ی۔‬ .
M- a, i, u, e,o
Y- a, u, o
W- i

56. W,
‫ک‬‫ی‬‫بھ‬ ‫آواز‬‫ی‬‫پ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫کرتا‬ ‫دا‬‫۔‬ o
Wi, we
G- a, i, u, e, o
Z- a, u, e, o
‫تبد‬‫ی‬‫جات‬ ‫ہو‬ ‫ل‬‫ی‬‫ہے‬ j ' z ‫ک‬ ‫استعمال‬ ‫کے‬‫ی‬‫م‬ ‫صورت‬‫ی‬‫ں‬ i
ji
‫ک‬‫ی‬‫بجاءے‬ zi ‫مثال‬
D- a, u, e, o
i
‫ک‬‫ی‬‫م‬ ‫صورت‬‫ی‬‫ں‬ d‘
j
‫م‬‫ی‬‫جات‬ ‫بدل‬ ‫ں‬‫ی‬‫۔‬‫مثال‬ di ‫سے‬ji
B- a, i, u, e, o
P- a, i, u, e, o
‫دوہر‬‫ی‬-‫ک‬ ‫آوازوں‬ ‫مرکب‬‫ی‬‫دوسر‬ ‫صورت‬‫ی‬‫واول‬ ‫ساتھ‬ ‫کے‬ ‫آواز‬
‫ہے‬ ‫سےہوتا‬ ‫طرح‬ ‫اس‬ ‫کچھ‬ ‫استعمال‬ ‫کا‬‫۔‬
Ky- a, u, o
Gy- a, u, o
Sh- a, u, o
Ch- a, u, o
Hy- a, u, o
Ph- a, u, o
Ry- a, u, o
Ny- a, u, o

57. By- a, u, o
My- a, o
‫نہ‬ ‫مستعمل‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫ا‬‫ی‬‫وائ‬ ‫م‬‫ی‬‫ساتھ‬ ‫کے‬ u
Vy- a, u, o
Sh- e
Ch- e
t- i, u
ts- a, i, e, o
d- i, u
Dy- u
J e
F a, i, e, o
f,
‫ک‬ ‫استعمال‬ ‫کے‬‫ی‬‫م‬ ‫صورت‬‫ی‬‫ں‬ u
‫ہے‬ ‫جاتا‬ ‫بن‬‫۔‬ fy
Y e
‫م‬‫ی‬‫تبدل‬ ‫ں‬‫ی‬‫جات‬ ‫ہو‬ ‫ل‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬
w ‫ک‬‫ی‬‫آواز‬ y ‫ک‬ ‫استعمال‬ ‫کے‬‫ی‬‫م‬ ‫صورت‬‫ی‬‫ں‬ i, e, o
‫کاتاکانا‬
‫بد‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫وغ‬ ‫اصطالحات‬ ‫اسماء‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫رہ‬‫ی‬‫ہوتا‬ ‫استعمال‬ ‫کا‬ ‫کاتاکانا‬ ‫ے‬
‫لسان‬ ‫اپنا‬ ‫کا‬ ‫اس‬ ‫اور‬ ‫ہے‬‫ی‬‫ہے‬ ‫نظام‬‫۔‬‫م‬ ‫کاتاکانا‬‫ی‬‫نتقر‬‫ی‬‫ہ‬ ‫با‬‫ی‬‫ک‬ ‫راگانا‬‫ی‬
‫آواز‬‫ی‬‫ہ‬ ‫موجود‬ ‫ں‬‫ی‬‫اضاف‬ ‫تاہم‬ ‫ں‬‫ی‬‫آواز‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہ‬ ‫موجود‬‫ی‬‫ں‬
‫حضرت‬

58. ‫د‬ ‫بدھ‬ ‫مہاآتما‬ ‫حضرت‬‫ی‬‫ک‬ ‫و‬‫ی‬‫تع‬‫ی‬‫ک‬ ‫ماء‬ ‫ع‬ ‫کے‬ ‫مات‬‫ی‬‫تقر‬‫ی‬‫ر‬
‫ل‬‫ی‬‫تھے‬ ‫جاتے‬ ‫ے‬ ‫چ‬ ‫لکھتے‬ ‫ساتھ‬ ‫ساتھ‬ ‫والے‬ ‫سننے‬ ‫کو‬ ‫کچروں‬‫۔‬
‫ل‬ ‫کے‬ ‫اس‬‫ی‬‫نو‬ ‫ےمختصر‬‫ی‬‫س‬‫ی‬
‫ل‬ ‫کام‬ ‫سے‬‫ی‬‫تھے‬ ‫تے‬‫۔‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ہاں‬ ‫کے‬ ‫مانوں‬ ‫مس‬ ‫انداز‬ ‫ہ‬‫ی‬‫رکھتا‬ ‫رواج‬
‫ہے‬‫۔‬ (short hand)
‫کاتاکانا‬
man'yōgana
‫بن‬ ‫پر‬ ‫ٹکڑوں‬ ‫کے‬‫ی‬‫جوبدھ‬ ‫ہے‬ ‫رکھتا‬ ‫اد‬‫م‬ ‫مت‬‫ی‬‫تھ‬ ‫مستعمل‬ ‫ں‬‫ی‬‫اور‬
‫نو‬ ‫مختصر‬ ‫بطور‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫ک‬ ‫استعمال‬‫ی‬‫جات‬‫ی‬‫تھ‬‫ی۔‬‫ی‬‫کہ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫اور‬ ‫راگانا‬
‫کبھ‬‫ی‬‫کاتا‬
‫کاناکو‬‘‫سےابھارت‬ ‫حوالہ‬ ‫کے‬ ‫ہجوں‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬
‫دن‬ ‫عرب‬‫ی‬‫ک‬ ‫ا‬‫ی‬‫والء‬ ‫ف‬ ‫مخت‬‫ی‬‫م‬ ‫توں‬‫ی‬‫گءے‬ ‫سے‬ ‫حوالوں‬ ‫ف‬ ‫مخت‬ ‫ں‬
‫سماج‬ ‫اپنے‬ ‫وہاں‬ ‫اور‬‫ی‬‫لسان‬ ‫اور‬‫ی‬‫کءے‬ ‫مرتب‬ ‫اثرات‬‫۔‬‫ک‬ ‫گمان‬‫ی‬‫ا‬
‫کاتاکانا‬ ‫کہ‬ ‫ہے‬ ‫سکتا‬ ‫جا‬‫ہ‬ ‫عربوں‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫د‬‫ی‬‫ہو‬ ‫ن‬‫۔‬‫فرمائ‬ ‫غور‬ ‫ذرا‬‫ی‬‫ں‬
Kana katiba ka na ka ti ba
‫کاتب‬ ‫کان‬
Kana katiban ka na ka ti ba (n)
‫کاتبا‬ ‫کان‬
‫مفاہ‬‫ی‬‫سے‬ ‫اعتار‬ ‫کے‬ ‫م‬‫ی‬‫عرب‬ ‫اور‬ ‫پان‬ ‫جا‬ ‫مرکب‬ ‫دونوں‬ ‫ہ‬‫ی‬
‫ا‬‫ی‬‫قر‬ ‫بہت‬ ‫کے‬ ‫دوسرے‬ ‫ک‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ب‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫آواز‬ ‫کانا‬ ‫کاتا‬‫ی‬‫ہ‬ ‫جو‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہ‬ ‫عالوہ‬ ‫کے‬ ‫گانا‬ ‫را‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
V va, vi, vu, ve, vo
vya, vyu, vyo
F fa, fi, fe, fo
Fyu

59. T ti, tu
Tyu
Tsa, tsi, tse, tso
Di, du
Dyu
S she
Je
Che
Ch‘
‫ٹ‬‫ی‬‫سے‬ ‫حوالہ‬ ‫کے‬ chi
‫اضاف‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ں‬
Ch ‫سے‬ cha, chu, cho
‫انگر‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫دن‬‫ی‬‫ک‬ ‫ا‬‫ی‬‫بہتر‬‫ی‬‫نہ‬ ‫زبان‬ ‫ن‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ں‬
‫رہےہ‬ ‫سےگزر‬ ‫عہد‬ ‫جس‬ ‫ہم‬‫ی‬‫انگر‬ ‫وہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ک‬ ‫اس‬ ‫اور‬ ‫ز‬‫ی‬‫زبان‬
‫انگر‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫ہے‬ ‫کا‬‫۔‬‫انگر‬‫ی‬‫چ‬ ‫کے‬ ‫ز‬‫ی‬‫نے‬ ‫گماشتوں‬ ‫اور‬ ‫چمٹوں‬ ‫وں‬‫ی‬‫ہ‬
‫انگر‬ ‫کہ‬ ‫ہے‬ ‫رکھا‬ ‫کر‬ ‫عام‬ ‫تاثر‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫بغ‬ ‫کے‬ ‫زبان‬‫ی‬‫ق‬ ‫تر‬ ‫ر‬‫ی‬‫دروازہ‬ ‫کا‬
‫ہ‬ ‫کھل‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫سکتا‬ ‫ں‬‫۔‬‫نت‬‫ی‬‫ک‬ ‫بچے‬ ‫کار‬ ‫جہ‬‫ی‬‫دن‬‫ی‬‫م‬ ‫ا‬‫ی‬‫ک‬ ‫آنے‬ ‫ں‬‫ی‬‫ط‬ ‫غ‬‫ی‬
‫ہ‬ ‫ساتھ‬ ‫کے‬‫ی‬‫انگر‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫تع‬‫ی‬‫ہے‬ ‫جاتا‬ ‫ہو‬ ‫شروع‬ ‫ہ‬ ‫س‬ ‫س‬ ‫کا‬ ‫م‬‫۔‬‫اس‬

60. ‫انگر‬ ‫وہ‬ ‫طرح‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫تع‬‫ی‬‫م‬ ‫کرنے‬ ‫حاصل‬ ‫م‬‫ی‬‫زندگ‬ ‫ں‬‫ی‬‫گزار‬‫د‬‫ی‬‫تا‬
‫ل‬ ‫ہے‬‫ی‬‫د‬ ‫کن‬‫ی‬‫مضام‬ ‫گر‬‫ی‬‫م‬ ‫ن‬‫ی‬‫واجب‬ ‫ں‬‫ی‬‫بھ‬ ‫سا‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫پاتا‬ ‫رہ‬ ‫ں‬‫۔‬‫تقر‬‫ی‬‫با‬
١٧٥٤‫برصغ‬ ‫سے‬‫ی‬‫انگر‬ ‫ر‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫گذ‬‫ی‬‫اور‬ ‫ہے‬ ‫دہ‬‫ی‬‫باس‬ ‫کے‬ ‫ہاں‬‫ی‬‫جو‬
‫زبردست‬ ‫بڑے‬‫ی‬‫محنت‬ ‫جفاکش‬ ‫ودھا‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ہنرمند‬ ‫اور‬‫ی‬‫کے‬ ‫اپنوں‬ ‫ں‬
‫نہ‬ ‫سر‬ ‫کو‬ ‫ے‬ ‫ع‬ ‫ق‬ ‫اس‬ ‫گءے‬ ‫بناءے‬‫ی‬‫سکے‬ ‫کر‬ ‫ں‬‫۔‬‫ا‬ ‫اب‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ک‬‫ی‬
‫آت‬ ‫نظر‬ ‫صورت‬‫ی‬‫ہ‬ ‫جوں‬ ‫کہ‬ ‫ہے‬‫ی‬‫پ‬ ‫بچہ‬‫ی‬‫ا‬ ‫ہو‬ ‫دا‬‫امر‬ ‫سے‬‫ی‬‫کے‬ ‫کہ‬
‫کس‬‫ی‬‫نرسر‬‫ی‬‫م‬ ‫ہاؤس‬‫ی‬‫د‬ ‫بجھوا‬ ‫ں‬‫ی‬‫ناصرف‬ ‫وہاں‬ ‫وہ‬ ‫کہ‬ ‫تا‬ ‫جاءے‬ ‫ا‬
‫انگر‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫بھ‬ ‫سے‬ ‫چر‬ ‫ک‬ ‫اس‬ ‫کہ‬ ‫ب‬ ‫سکے‬ ‫کھ‬‫ی‬‫آگہ‬‫ی‬‫کر‬ ‫حاصل‬
‫سکے‬‫۔‬‫د‬ ‫کو‬ ‫حال‬ ‫صورت‬ ‫موجودہ‬‫ی‬‫آتے‬ ‫ہے‬ ‫لگتا‬ ‫ہوئے‬ ‫کھتے‬
‫م‬ ‫برسوں‬‫ی‬‫ں‬
١‫۔‬‫پ‬ ‫کو‬ ‫بچوں‬ ‫سبب‬ ‫کے‬ ‫بھوک‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ہوتے‬ ‫دا‬‫ی‬‫د‬ ‫مار‬‫ی‬‫گا‬ ‫جائے‬ ‫ا‬‫۔‬
٢‫۔‬‫پ‬ ‫بھوک‬ ‫لوگ‬‫ی‬‫اندھ‬ ‫اس‬‫ی‬‫ر‬ ‫رے‬‫ی‬‫است‬‫ی‬‫وغ‬ ‫جبر‬‫ی‬‫کر‬ ‫آ‬ ‫تنگ‬ ‫سے‬ ‫رہ‬
‫خودکش‬‫ی‬‫جائ‬ ‫ہو‬ ‫مجبور‬ ‫پر‬ ‫کرنے‬‫ی‬‫گے‬ ‫ں‬‫۔‬
٣‫۔‬‫گر‬‫ی‬‫تع‬ ‫بچے‬ ‫کے‬ ‫کمزور‬ ‫اور‬ ‫ب‬‫ی‬‫خواب‬ ‫کا‬ ‫کرنے‬ ‫حاصل‬ ‫م‬
‫د‬‫ی‬‫د‬ ‫کر‬ ‫بند‬ ‫کھنا‬‫ی‬‫گے‬ ‫ں‬‫۔‬
٤‫۔‬‫چور‬‫ی‬‫ہ‬ ‫اور‬ ‫دھاڑ‬ ‫مار‬ ‫ڈاکے‬‫ی‬‫پھ‬ ‫را‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫دن‬ ‫لوگ‬ ‫وابستہ‬ ‫سے‬
‫دوگن‬‫ی‬‫چوگن‬ ‫رات‬‫ی‬‫ترق‬‫ی‬‫سک‬ ‫کر‬‫ی‬‫گے‬ ‫ں‬‫۔‬
‫عم‬‫ی‬‫د‬ ‫پر‬ ‫سطع‬‫ی‬‫ل‬ ‫کھ‬‫ی‬‫اور‬ ‫پڑھنے‬ ‫سال‬ ‫دس‬ ‫ں‬‫مضام‬ ‫سارے‬‫ی‬‫ن‬
‫م‬‫ی‬‫کام‬ ‫ں‬‫ی‬‫اب‬‫ی‬‫انگر‬ ‫باوجود‬ ‫کے‬ ‫کرنے‬ ‫حاصل‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ف‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہو‬ ‫ل‬
‫ہے‬ ‫جاتا‬ ‫آ‬ ‫پر‬ ‫صفر‬ ‫م‬ ‫ع‬ ‫طالب‬ ‫سبب‬ ‫کے‬ ‫جانے‬‫۔‬
‫ک‬ ‫گرفت‬ ‫پر‬ ‫نقل‬‫ی‬‫م‬ ‫صورت‬‫ی‬‫ہے‬ ‫جاتا‬ ‫رہ‬ ‫پڑھ‬ ‫ان‬ ‫بچہ‬ ‫ں‬‫۔‬‫انگر‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬
‫ہوت‬ ‫خوب‬ ‫نقل‬ ‫دن‬ ‫کے‬ ‫پرچے‬ ‫کے‬‫ی‬‫پ‬ ‫آگے‬ ‫ہے‬‫ی‬‫چھے‬‫ی‬‫تناسب‬ ‫ہ‬
‫ف‬ ‫دس‬‫ی‬‫ز‬ ‫سے‬ ‫صد‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ادہ‬‫ی‬‫پاتا‬ ‫رہ‬ ‫ں‬‫۔‬‫پان‬‫ی‬‫بوکے‬ ‫ہزار‬ ‫کے‬‫نکال‬
‫ل‬‫ی‬‫پان‬ ‫سے‬ ‫نے‬‫ی‬‫نہ‬ ‫پاک‬‫ی‬‫نکال‬ ‫کتا‬ ‫سے‬ ‫کھوہ‬ ‫تک‬ ‫جب‬ ‫جاتا‬ ‫ہو‬ ‫ں‬

61. ‫نہ‬ ‫باہر‬‫ی‬‫ک‬ ‫ں‬‫ی‬‫تا‬ ‫جا‬ ‫ا‬‫۔‬‫ک‬ ‫سوچنے‬‫ی‬‫بات‬‫ی‬‫انگر‬ ‫جو‬ ‫کہ‬ ‫ہے‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬
‫م‬ ‫پڑھنے‬‫ی‬‫د‬ ‫کر‬ ‫برباد‬ ‫وقت‬ ‫خاصا‬ ‫اچھا‬ ‫کا‬ ‫عمر‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہ‬ ‫تے‬‫ی‬‫انھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬
‫انگر‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫جات‬ ‫آ‬‫ی‬‫ہے؟‬!‫گاء‬ ‫تو‬ ‫کام‬ ‫سارا‬‫ی‬‫رہا‬ ‫چل‬ ‫سہارے‬ ‫کے‬ ‫ڈوں‬
‫ہے‬‫۔‬‫ا‬‫ی‬‫م‬ ‫سے‬‫ی‬‫انگر‬ ‫ں‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫گ‬ ‫آئے‬ ‫سے‬‫ی۔‬
‫بادشاہ‬ ‫سدا‬‫ی‬‫ک‬ ‫ہللا‬‫ی‬‘‫م‬ ‫برصغر‬‫ی‬‫آئے‬ ‫لوگ‬ ‫کے‬ ‫بھانت‬ ‫بھانت‬ ‫ں‬‫۔‬‫ان‬
‫ک‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ق‬ ‫متع‬ ‫کے‬ ‫زبان‬‫ی‬‫اس‬‫ی‬‫ک‬ ‫قسم‬‫ی‬‫بات‬‫ی‬‫ک‬ ‫ں‬‫ی‬‫جات‬‫ی‬‫تھ‬‫ی‬‫ترق‬ ‫ں‬‫ی‬
‫نہ‬ ‫تو‬‫ی‬‫ہوئ‬ ‫ں‬‫ی‬‫۔‬‫ی‬‫وہ‬ ‫تھا‬ ‫جہاں‬ ‫شخص‬ ‫کا‬ ‫ہاں‬‫ی‬‫ہے‬ ‫کھڑا‬ ‫ں‬‫۔‬‫گولے‬
‫ع‬ ‫گماشتے‬ ‫اور‬‫ی‬‫ع‬ ‫سے‬ ‫ن‬‫ی‬‫ہ‬ ‫رہے‬ ‫کر‬ ‫ش‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫اگ‬ ‫پر‬ ‫کردار‬ ‫کے‬ ‫ان‬‫ی‬
‫ہ‬ ‫کھاتے‬ ‫پولے‬ ‫والے‬ ‫رکھنے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫پھر‬‫بھ‬‫ی‬‫اپن‬‫ی‬‫نہ‬ ‫لگام‬ ‫کو‬ ‫زبان‬‫ی‬‫ں‬
‫د‬‫ی‬‫ہ‬ ‫جاتے‬ ‫سے‬ ‫جان‬ ‫تو‬ ‫تے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫انسان‬ ‫کا‬ ‫زبان‬‫ی‬‫ترق‬‫ی‬‫کوئ‬ ‫سے‬‫ی‬‫نہ‬ ‫واسطہ‬ ‫ق‬ ‫تع‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ترق‬‫ی‬‫انسان‬‫ی‬
‫کرت‬ ‫انحصار‬ ‫پر‬ ‫ذہانت‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫ترق‬ ‫کو‬ ‫زبان‬ ‫ذہانت‬‫ی‬‫ہمکنار‬ ‫سے‬
‫کرت‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫ب‬‫ی‬‫م‬ ‫جھے‬‫ی‬‫ہ‬ ‫تو‬ ‫گا‬ ‫ہو‬ ‫کچھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫بوال‬‫ی‬‫گا‬ ‫جائے‬ ‫لکھا‬ ‫ا‬‫۔‬
‫انگر‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫جسے‬‫ی‬‫ک‬ ‫ہاں‬‫ی‬‫ماس‬‫ی‬‫رکھا‬ ‫بنا‬‫ک‬ ‫اس‬ ‫ہے‬‫ی‬‫ا‬ ‫دو‬‫ی‬‫ک‬
‫بن‬‫ی‬‫اد‬‫ی‬‫خام‬‫ی‬‫ہوں‬ ‫کرتا‬ ‫تذکرہ‬ ‫کا‬ ‫وں‬
١‫۔‬‫ابتدائ‬‫ی‬‫آواز‬‫ی‬‫ناکاف‬ ‫سے‬ ‫حوالہ‬ ‫کے‬ ‫اظہار‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
٢‫۔‬‫نہا‬‫ی‬‫آواز‬ ‫اہم‬ ‫ت‬‫ی‬‫م‬ ‫اس‬ ‫ش‬ ‫اور‬ ‫چ‬ ‫ں‬‫ی‬‫نہ‬ ‫موجود‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
٣‫۔‬‫پچ‬ ‫اور‬ ‫ناقصں‬ ‫دہرا‬ ‫کمزور‬ ‫نظام‬ ‫کا‬ ‫آوازوں‬ ‫مرکب‬‫ی‬‫ہے‬ ‫دہ‬‫۔‬
‫نمبر‬ ‫ضمن‬ ‫اب‬٣‫مثال‬ ‫چند‬ ‫سے‬ ‫حوالہ‬ ‫کے‬‫ی‬‫فرماء‬ ‫مالحظہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬
‫ک‬ ‫ش‬‫ل‬ ‫ے‬‫ی‬‫دس‬ ‫ے‬‫ی‬‫ز‬ ‫سے‬ ‫دس‬ ‫ا‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ہوتے‬ ‫استعمال‬ ‫مرکب‬ ‫ادہ‬‫ی‬‫ں‬
‫دوسر‬ ‫جبکہ‬‫ی‬‫ک‬ ‫ان‬ ‫جگہ‬‫ی‬‫ہوت‬ ‫اور‬ ‫کچھ‬ ‫آواز‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫ج‬‫ی‬‫سے‬
‫ٹ‬‫ی‬‫آئ‬‫ی‬

62. ‫ا‬‫ی‬‫کشن‬ action ‫منشن‬ mention ‫اسنش‬‫ی‬‫ل‬ essential
‫اڈم‬‫ی‬‫شن‬ admition ‫وغ‬‫ی‬‫رہ‬
‫ا‬‫ی‬‫آئ‬ ‫س‬
si ‫ا‬‫ی‬‫ش‬‫ی‬‫ا‬ asia ‫م‬‫ی‬‫ش‬‫ی‬‫ا‬ malaysia ‫ٹنشن‬ tesion ‫پنشن‬
pension ‫وغ‬‫ی‬‫رہ‬
‫ا‬‫ی‬‫ا‬ ‫س‬‫ی‬‫چ‬
sh ‫شفٹ‬ shift ‫ش‬‫ی‬‫ٹ‬ sheet ‫شرٹ‬ shirt ‫شپ‬
ship ‫وغ‬‫ی‬‫رہ‬
‫س‬‫ی‬‫آئ‬‫ی‬ ci ‫سوشل‬ social ‫اسپ‬‫ی‬‫شل‬ special
‫شکاگو‬chicago
‫ا‬ ‫س‬‫ی‬ ce ‫کروشے‬ croce
‫س‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬‫چ‬
ch ‫فٹشے‬ ‫نٹشے‬ Fitche ‫ی‬‫ہ‬ ‫لفظ‬ ‫جرمن‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ل‬ ‫ں‬‫ی‬‫انگر‬ ‫کن‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬
‫م‬‫ی‬‫ہ‬ ‫مستعمل‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬
‫ا‬ ‫ڈبل‬‫ی‬‫آئ‬ ‫س‬‫ی‬
ssi ‫مشن‬ mission ‫پرمشن‬ permission ‫اڈمشن‬
admission
‫ا‬ ‫ڈبل‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫و‬
ssu ‫ا‬‫ی‬‫شو‬ issue ‫اشور‬ assure ‫پر‬‫ی‬‫شر‬ pressure
‫اس‬‫ی‬‫ی‬‫و‬
su ‫شوگر‬ suger ‫شؤر‬ sure ‫انشورنس‬ insurance
‫ا‬‫ی‬‫س‬ ‫س‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬‫چ‬
sch ‫ش‬‫ی‬‫ڈول‬ schizophrenia ‫ش‬‫ی‬‫زفرنا‬
tu
‫چ‬chay/chu)

63. picture (pikchar)
‫پ‬‫ی‬‫کچر‬ , nature (naichar) ‫ن‬‫ی‬‫چر‬ , mixture
(mixchar) ‫,مکسچر‬
actual (akchal)
‫ا‬‫ی‬‫کچل‬ , punctual (punkchual) ‫پن‬‫کچل‬ , habitual
(habichual) ‫,ہبچل‬
torture (torcher)
‫,ٹورچر‬ attitude (attichud) ‫ا‬‫ی‬‫ٹ‬‫ی‬‫چود‬ , culture
(kachar) ‫چر‬ ‫,ک‬ vertual (virchual) ‫ورچول‬
fortunate (forchunate)
‫فورچون‬‫ی‬‫ٹ‬ , future (fuchar) ‫ف‬‫ی‬‫وچرہر‬
‫ک‬ ‫آواز‬ ‫مرکب‬ ‫اس‬ ‫جگہ‬ ‫ہر‬‫ی‬‫ی‬‫نہ‬ ‫برقرار‬ ‫صورت‬ ‫ہ‬‫ی‬‫رہت‬ ‫ں‬‫ی۔‬
‫ل‬ ‫کے‬ ‫چ‬ ‫کو‬‫ی‬‫استع‬ ‫ے‬‫م‬ ‫مال‬‫ی‬‫ہ‬ ‫التے‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫مثال‬ ch
chest
‫چسٹ‬ cheat ‫چ‬‫ی‬‫ٹ‬ chit ‫چٹ‬
‫ل‬ ‫کے‬ ‫خ‬ ‫کو‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ے‬‫ی‬‫ہ‬ ‫کرتے‬ ‫استعمال‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫س‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬‫چ‬ ch
‫ی‬‫ل‬ ‫ہے‬ ‫لفظ‬ ‫جرمن‬ ‫ہ‬‫ی‬‫انگر‬ ‫کن‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ہے‬ ‫مستعمل‬ ‫ں‬‫۔‬'‫م‬‫ی‬‫ونخ‬
munich ‫مثال‬
‫ک‬ ‫ش‬ ‫سے‬ ‫مرکب‬ ‫اس‬‫ی‬‫بھ‬ ‫کام‬ ‫کا‬ ‫آواز‬‫ی‬‫ل‬‫ی‬‫ہے‬ ‫جاتا‬ ‫ا‬‫۔‬‫مثال‬
cliche nietzoche, Fitche, charade
‫ل‬ ‫کے‬ ‫ک‬ ‫کو‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ے‬‫ی‬‫ہ‬ ‫کرتے‬ ‫استعمال‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ج‬‫ی‬‫سے‬ ch
chemical,
‫ک‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫کل‬ school‫سکول‬chemist ‫ک‬‫ی‬‫مسٹ‬
‫چاہ‬ ‫رہنا‬ ‫باور‬‫ی‬‫اس‬ ‫کہ‬ ‫ے‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫آوزوں‬ ‫مفرد‬ ‫طرح‬‫ی‬‫ل‬ ‫مرکب‬ ‫ے‬‫ی‬‫ٹرز‬
‫چال‬ ‫کام‬ ‫سے‬‫ی‬‫ہے‬ ‫جاتا‬ ‫ا‬‫۔‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫کہ‬‫ی‬‫کس‬ ‫مرکبات‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬‫کے‬ ‫آواز‬ ‫ک‬

64. ‫ل‬‫ی‬‫نہ‬ ‫مخصوص‬ ‫ے‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫آواز‬ ‫ف‬ ‫پرمخت‬ ‫جگہوں‬ ‫ف‬ ‫مخت‬‫ی‬‫د‬ ‫ں‬‫ی‬‫تے‬
‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫پچ‬ ‫سے‬ ‫اس‬‫ی‬‫دگ‬‫ی‬‫پ‬ ‫اں‬‫ی‬‫جات‬ ‫ہو‬ ‫دا‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫اظہار‬ ‫ں‬‫ی‬‫عمل‬
‫م‬‫ی‬‫پ‬ ‫روکاوٹ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہوت‬ ‫دا‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫مفاہ‬‫ی‬‫م‬ ‫فظ‬ ‫ت‬ ‫اور‬ ‫م‬‫ی‬‫ک‬ ‫ابہام‬ ‫ں‬‫ی‬
‫صورت‬‫ی‬‫بڑھت‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫انگر‬ ‫کہ‬ ‫غرض‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫بن‬ ‫سسٹم‬ ‫ساؤنڈ‬ ‫کا‬‫ی‬‫اد‬‫ی‬
‫انتہائ‬ ‫پر‬ ‫طور‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ناقص‬‫۔‬‫ا‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫ناکارہ‬ ‫سسٹم‬ ‫ساؤنڈ‬ ‫کا‬ ‫جس‬ ‫زبان‬
‫ی‬‫خراب‬ ‫ا‬‫ی‬‫ترق‬ ‫اسے‬ ‫ہو‬ ‫شکار‬ ‫کا‬ ‫وں‬‫ی‬‫ذر‬ ‫کا‬‫ی‬‫د‬ ‫قرار‬ ‫عہ‬‫ی‬‫دماغ‬ ‫نا‬‫ی‬‫ل‬ ‫خ‬
‫بڑ‬ ‫سے‬ ‫حد‬ ‫اور‬‫ی‬‫ٹ‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫نہ‬ ‫کچھ‬ ‫سوا‬ ‫کے‬‫ی‬‫سکتا‬ ‫جا‬ ‫کہا‬ ‫ں‬‫۔‬
‫زبان‬‫ی‬‫ک‬ ‫حاالت‬ ‫اور‬ ‫ضرورت‬ ‫ں‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬‫ہ‬ ‫جاد‬‫ی‬‫ں‬
‫ک‬ ‫آدم‬ ‫ے‬ ‫پہ‬ ‫انسان‬ ‫تمام‬‫ی‬‫ہ‬ ‫اوالد‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫اول‬ ‫اول‬‫ی‬‫تھا‬ ‫کنبہ‬ ‫مختصر‬ ‫ہ‬
‫ک‬ ‫ان‬ ‫جوں‬ ‫جوں‬‫ی‬‫م‬ ‫تعداد‬‫ی‬‫ہوا‬ ‫اضافہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ک‬ ‫عالقوں‬ ‫ف‬ ‫مخت‬ ‫ہ‬‫ی‬
‫اخت‬ ‫مہاجرت‬ ‫طرف‬‫ی‬‫تاہم‬ ‫گئے‬ ‫کرتے‬ ‫ار‬‫ی‬‫اٹل‬ ‫اور‬ ‫ٹھوس‬ ‫ہ‬‫حق‬‫ی‬‫قت‬
‫اپن‬ ‫انسان‬ ‫کہ‬ ‫ہے‬‫ی‬‫بن‬‫ی‬‫اد‬‫ی‬‫ضرور‬‫ی‬‫م‬ ‫ہ‬ ‫معام‬ ‫کے‬ ‫حاجات‬ ‫اور‬ ‫ات‬‫ی‬‫ں‬
‫ا‬‫ی‬‫س‬ ‫ک‬‫ی‬‫ہے‬ ‫رکھتا‬ ‫فطرت‬‫۔‬‫غ‬‫ی‬‫فطر‬ ‫ر‬‫ی‬‫ضرور‬‫ی‬‫حاجات‬ ‫اور‬ ‫ات‬
‫الحاق‬‫ی‬‫ک‬ ‫حاالت‬ ‫اور‬‫ی‬‫د‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ن‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫اخت‬ ‫مہاجرت‬ ‫کو‬ ‫انسان‬‫ی‬‫موسم‬ ‫ف‬ ‫مخت‬ ‫باعث‬ ‫کے‬ ‫کرنے‬ ‫ار‬‫ی‬‫مزاج‬
‫زم‬‫ی‬‫ن‬‫ی‬‫ضرور‬ ‫عالقاقائ‬ ‫حاالت‬‫ی‬‫وغ‬ ‫ماحول‬ ‫ات‬‫ی‬‫پڑا‬ ‫واسطہ‬ ‫سے‬ ‫رہ‬‫۔‬
‫وال‬ ‫اس‬‫ی‬‫آالت‬ ‫معاون‬ ‫اور‬ ‫نطق‬ ‫آالت‬ ‫کے‬ ‫انسان‬ ‫سے‬ ‫حوالہ‬ ‫کے‬ ‫ت‬
‫تشک‬ ‫نطق‬‫ی‬‫وترک‬ ‫ل‬‫ی‬‫پائے‬ ‫ب‬‫۔‬‫کے‬ ‫نطق‬ ‫آالت‬ ‫معاون‬ ‫اور‬ ‫نطق‬ ‫آالت‬
‫ز‬‫ی‬‫تشک‬ ‫نظام‬ ‫کا‬ ‫آوازوں‬ ‫اثر‬ ‫ر‬‫ی‬‫پا‬ ‫ل‬‫ی‬‫مرہون‬ ‫کے‬ ‫آوازوں‬ ‫الفاظ‬ ‫اور‬ ‫ا‬

65. ‫ہ‬ ‫رہے‬ ‫منت‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ی‬‫آواز‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ک‬ ‫لوگوں‬ ‫قہ‬ ‫متع‬ ‫ں‬‫ی‬‫کس‬‫ی‬‫تک‬ ‫حد‬
‫کرت‬ ‫پورا‬ ‫ضرورت‬‫ی‬‫رہ‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ل‬ ‫ں‬‫ی‬‫د‬ ‫کن‬‫ی‬‫ک‬ ‫عالقوں‬ ‫گر‬‫کے‬ ‫لوگوں‬ ‫ے‬
‫ل‬‫ی‬‫نافاف‬ ‫ے‬‫ی‬‫رہ‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫فارس‬ ‫زاءے‬ ‫مثال‬‫ی‬(‫ژ‬)‫ک‬‫ی‬‫کس‬ ‫نکالنا‬ ‫آواز‬‫ی‬
‫بھ‬‫ی‬‫مغرب‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ممکن‬ ‫ے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫آواز‬ ‫اس‬‫ی‬‫کس‬ ‫ے‬‫ی‬‫تبادل‬
‫ک‬‫ی‬‫گ‬ ‫پڑے‬ ‫ضرورت‬‫ی۔‬‫ک‬ ‫اصل‬ ‫تبادل‬‫ی‬‫کم‬‫ی‬‫پور‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫سکتا‬ ‫کر‬ ‫ں‬‫۔‬
‫دن‬ ‫وقت‬ ‫اس‬‫ی‬‫م‬ ‫ا‬‫ی‬‫مج‬ ‫قرآن‬ ‫ں‬‫ی‬‫ک‬ ‫د‬‫ی‬‫بھ‬ ‫کوئ‬ ‫کر‬ ‫چھوڑ‬ ‫کو‬ ‫زبان‬‫ی‬
‫زبان‬‫ی‬‫بول‬ ‫ا‬‫ی‬‫نہ‬ ‫عطائ‬‫ی‬‫ب‬ ‫ہے‬ ‫ں‬‫ک‬ ‫انسان‬ ‫کہ‬‫ی‬‫اپن‬‫ی‬‫تخ‬‫ی‬‫کردہ‬ ‫ق‬
‫ہے‬‫۔‬
‫م‬ ‫معاشرت‬ ‫انسان‬‫ی‬‫وال‬ ‫رہنے‬ ‫ں‬‫ی‬‫کے‬ ‫اس‬ ‫اور‬ ‫رکھتا‬ ‫ت‬ ‫خص‬
‫ا‬ ‫معامالت‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ہوے‬ ‫جڑے‬ ‫سے‬ ‫دوسے‬ ‫ک‬‫ی‬‫ں‬‫ی‬‫کتھارسز‬ ‫انشراح‬ ‫ا‬
‫ک‬ ‫اس‬‫ی‬‫پہ‬‫ی‬‫آخر‬ ‫اور‬‫ی‬‫رہ‬ ‫ضرورت‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫انشراح‬ ‫اور‬ ‫ضرورت‬
‫م‬ ‫ہ‬ ‫معام‬ ‫کے‬‫ی‬‫اپن‬ ‫وہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫وال‬‫ی‬‫نہ‬ ‫محدود‬ ‫تک‬ ‫ت‬‫ی‬‫رہا‬ ‫ں‬‫۔‬‫انسان‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ل‬
‫حوالہ‬ ‫کے‬ ‫جول‬‫د‬ ‫سے‬‫ی‬‫کو‬ ‫آوازوں‬ ‫اور‬ ‫لفظوں‬ ‫کے‬ ‫عالقوں‬ ‫گر‬
‫اخت‬ ‫سے‬ ‫حوالہ‬ ‫اپنے‬‫ی‬‫آ‬ ‫کرتا‬ ‫ار‬‫ی‬‫اور‬ ‫ہے‬ ‫ا‬‫ی‬‫عموم‬ ‫ہ‬ ‫معام‬ ‫ہ‬‫ی‬‫اور‬
‫ہے‬ ‫رہا‬ ‫کا‬ ‫معمول‬‫۔‬
‫ک‬ ‫انسان‬‫ی‬‫تقس‬ ‫عالقائ‬‫ی‬‫نت‬ ‫کے‬ ‫م‬‫ی‬‫م‬ ‫جہ‬‫ی‬‫معاش‬ ‫ں‬‫ی‬‫معاشرت‬‫ی‬‫نظر‬‫ی‬‫ات‬‫ی‬
‫سماج‬ ‫اور‬‫ی‬‫تفر‬‫ی‬‫بھ‬ ‫نے‬ ‫ق‬‫ی‬‫پائ‬ ‫راہ‬‫۔‬‫اس‬‫ی‬‫م‬ ‫تناظر‬‫ی‬‫کنبے‬ ‫گروہ‬ ‫ں‬
‫قب‬‫ی‬‫جماع‬ ‫ے‬‫ی‬‫وغ‬ ‫تں‬‫ی‬‫م‬ ‫وجود‬ ‫رہ‬‫ی‬‫ں‬‫آئے‬‫۔‬‫ک‬ ‫انسان‬ ‫طرح‬ ‫اس‬‫ی‬
‫ترج‬‫ی‬‫م‬ ‫وجود‬ ‫عمل‬ ‫کا‬ ‫حات‬‫ی‬‫آ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫قب‬ ‫کنبے‬ ‫گروہ‬ ‫ہر‬‫ی‬‫جماعت‬ ‫ے‬
‫وغ‬‫ی‬‫حث‬ ‫اور‬ ‫وجود‬ ‫اپنے‬ ‫نے‬ ‫رہ‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫کرنے‬ ‫مظبوط‬ ‫کو‬ ‫ت‬‫ی‬‫ے‬
‫ک‬ ‫اقدام‬ ‫ف‬ ‫مخت‬‫ی‬‫ے‬‫۔‬‫ز‬ ‫کے‬ ‫حاالت‬ ‫ان‬‫ی‬‫ا‬ ‫اثر‬ ‫ر‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ک‬‫ی‬‫م‬ ‫عالقہ‬‫ی‬‫ں‬
‫ک‬ ‫والوں‬ ‫رہنے‬‫ی‬‫بول‬ ‫اور‬ ‫زبان‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫گ‬ ‫آتا‬ ‫فرق‬ ‫ں‬‫ی‬‫اور‬ ‫ا‬‫ی‬‫عمل‬ ‫ہ‬
‫کبھ‬‫ی‬‫ن‬ ‫شکار‬ ‫کا‬ ‫ٹھہراؤ‬‫ہ‬‫ی‬‫ہوا‬ ‫ں‬‫۔‬

66. ‫ماہر‬ ‫آج‬‫ی‬‫لسان‬ ‫ن‬‫ی‬‫قب‬ ‫اور‬ ‫کنبے‬ ‫کے‬ ‫زبانوں‬ ‫ات‬‫ی‬‫ہ‬ ‫رہے‬ ‫تالش‬ ‫ے‬‫ی‬‫ں‬
‫اور‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ہ‬ ‫رہے‬ ‫کھوج‬‫ی‬‫س‬ ‫کون‬ ‫کہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫کنبے‬ ‫کس‬ ‫زبان‬‫ی‬‫ا‬
‫قب‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ق‬ ‫متع‬ ‫سے‬ ‫ے‬‫۔‬‫ک‬ ‫ان‬‫ی‬‫ی‬‫کوش‬ ‫ہ‬‫ی‬‫قطع‬ ‫ش‬‫ی‬‫معن‬ ‫بے‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ہر‬
‫رکھت‬ ‫وجود‬ ‫سے‬ ‫الگ‬ ‫اپنا‬ ‫زبان‬‫ی‬‫دوسر‬ ‫البتہ‬ ‫ہاں‬ ‫ہے‬‫ی‬‫اس‬ ‫زبان‬
‫ہوت‬ ‫اثرانداز‬ ‫پر‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ہوئ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫انس‬‫ا‬ ‫ان‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ک‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ق‬ ‫متع‬ ‫سے‬ ‫کنبہ‬
‫ل‬‫ی‬‫کن‬‫ی‬‫تقس‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ک‬ ‫بعد‬ ‫م‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫گو‬‫ی‬‫انسان‬ ‫ا‬‫ی‬‫تقس‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ساتھ‬ ‫کے‬ ‫م‬‫ی‬‫اس‬
‫ک‬‫ی‬‫بول‬ ‫ماں‬‫ی‬‫ہھ‬ ‫نے‬‫ی‬‫اخت‬ ‫روپ‬ ‫اور‬ ‫رنگ‬ ‫ہزاروں‬‫ی‬‫ک‬ ‫ار‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫ہ‬ ‫آج‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫صد‬ ‫چار‬ ‫دو‬ ‫ں‬‫ی‬‫ک‬ ‫ے‬ ‫پہ‬ ‫وں‬‫ی‬‫کس‬‫ی‬‫بھ‬‫ی‬‫لسان‬ ‫کا‬ ‫زبان‬‫ی‬
‫د‬ ‫کر‬ ‫مطالعہ‬‫ی‬‫کھ‬‫ی‬‫بھ‬ ‫وقت‬ ‫اس‬ ‫وہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہ‬ ‫خالص‬‫ی‬‫گ‬ ‫ہو‬ ‫ں‬‫ی۔‬‫م‬ ‫اس‬‫ی‬‫ں‬
‫د‬‫ی‬‫عال‬ ‫گر‬‫قائ‬‫ی‬‫ک‬ ‫امرجہ‬ ‫دور‬ ‫ساتھ‬ ‫ساتھ‬ ‫کے‬ ‫زبانوں‬‫ی‬‫کے‬ ‫زبانوں‬
‫مل‬ ‫الفاظ‬ ‫بےشمار‬
‫گے‬ ‫ہوں‬ ‫گئے‬‫۔‬‫ک‬ ‫اس‬‫ی‬‫کئ‬‫ی‬‫صورت‬‫ی‬‫م‬ ‫ں‬‫ی‬‫گ‬ ‫ں‬‫ی۔‬‫مثال‬
١‫۔‬‫اپن‬ ‫الفاظ‬‫ی‬‫م‬ ‫بناوٹ‬‫ی‬‫وہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ل‬ ‫گے‬ ‫ہوں‬‫ی‬‫گ‬ ‫بدل‬ ‫فظ‬ ‫ت‬ ‫کا‬ ‫ان‬ ‫کن‬‫ی‬‫ہو‬ ‫ا‬
‫گا‬‫۔‬
٢‫۔‬‫اپن‬ ‫لفاظ‬‫ی‬‫م‬ ‫بناوٹ‬‫ی‬‫وہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ل‬ ‫گے‬ ‫ہوں‬‫ی‬‫معن‬ ‫کے‬ ‫ان‬ ‫کن‬‫ی‬‫بدل‬
‫گے‬ ‫ہوں‬ ‫لئے‬‫۔‬
٣‫۔‬‫ک‬ ‫الفاظ‬‫ی‬‫ب‬‫م‬ ‫ناوٹ‬‫ی‬‫تبد‬ ‫ں‬‫ی‬‫ی‬‫گ‬ ‫ہو‬ ‫گئ‬ ‫آ‬‫ی۔‬
٤‫۔‬‫مقام‬ ‫ساتھ‬ ‫کے‬ ‫الفاظ‬‫ی‬‫سابقے‬‫ی‬‫پ‬ ‫الحقے‬ ‫ا‬‫ی‬‫د‬ ‫کر‬ ‫وند‬‫ی‬‫گ‬ ‫ے‬‫ی‬‫ے‬
‫گے‬ ‫ہوں‬‫۔‬
٥‫۔‬‫ہ‬‫ی‬‫ئت‬‫ی‬‫معنو‬ ‫اور‬‫ی‬‫تبد‬‫ی‬‫ی‬‫گئ‬ ‫آ‬‫ی‬‫گ‬ ‫ہو‬‫ی۔‬
٦‫۔‬‫چ‬ ‫اس‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫ز‬‫ی‬‫مقام‬ ‫ے‬‫ی‬‫ل‬ ‫گھڑ‬ ‫لفظ‬‫ی‬‫گ‬ ‫ا‬‫ی‬‫گا‬ ‫ہو‬ ‫ا‬‫۔‬‫س‬ ‫مثال‬‫ی‬‫ڈ‬‫ی‬
‫ل‬ ‫کے‬‫ی‬‫ہے‬ ‫مستعمل‬ ‫توا‬ ‫ے‬‫۔‬
٧‫۔‬‫گے‬ ‫ہوں‬ ‫گئے‬ ‫بدل‬ ‫استعماالت‬‫۔‬
٩‫۔‬‫واحد‬ ‫مذکر‬ ‫مونث‬‫وغ‬ ‫جمع‬‫ی‬‫مقام‬ ‫رہ‬‫ی‬‫طر‬‫ی‬‫گئے‬ ‫بنائے‬ ‫سے‬ ‫قہ‬

67. ‫گے‬ ‫ہوں‬‫۔‬
١١‫۔‬‫ک‬ ‫استعمال‬ ‫جمع‬ ‫کو‬ ‫واحد‬ ‫اور‬ ‫واحد‬ ‫کو‬ ‫جمع‬‫ی‬‫گ‬ ‫ا‬‫ی‬‫گا‬ ‫ہو‬ ‫ا‬‫۔‬
١١‫۔‬‫م‬ ‫الفاظ‬ ‫اور‬ ‫آوازوں‬‫ی‬‫تبد‬ ‫بےشمار‬ ‫ں‬‫یی‬‫گئ‬ ‫آ‬ ‫اں‬‫ی‬‫گ‬ ‫ہوں‬‫ی۔‬
١٢‫۔‬‫م‬ ‫تبادالت‬ ‫کے‬ ‫آوازوں‬‫ی‬‫تبد‬ ‫ں‬‫ی‬‫ی‬‫آگئ‬ ‫اں‬‫ی‬‫گ‬ ‫ہوں‬‫ی۔‬
١٣‫۔‬‫مترادفات‬ ‫نئے‬‫ی‬‫گئے‬ ‫ہو‬ ‫کچھ‬ ‫کے‬ ‫کچھ‬ ‫مترادفات‬ ‫پرانے‬ ‫ا‬‫ہوں‬
‫گے‬‫۔‬‫نہ‬ ‫ممکن‬ ‫تالشنا‬ ‫لفظ‬ ‫اصل‬‫ی‬‫پاتا‬ ‫رہ‬ ‫ں‬‫۔‬
‫ی‬‫ا‬ ‫چند‬ ‫تو‬ ‫ہ‬‫ی‬‫صورت‬ ‫ک‬‫ی‬‫ک‬ ‫درج‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ک‬ ‫اس‬ ‫ورنہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫کڑوں‬
‫صورت‬‫ی‬‫ہ‬ ‫موجود‬ ‫ں‬‫ی‬‫ل‬ ‫ں‬‫ی‬‫کے‬ ‫اس‬ ‫کن‬‫ی‬‫معن‬ ‫ہ‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫فالں‬ ‫کہ‬ ‫بنتے‬ ‫ں‬
‫زبان‬‘‫نک‬ ‫سے‬ ‫زبان‬ ‫فالں‬‫ی‬‫ہے‬‫ی‬‫ہے‬ ‫کا‬ ‫زبان‬ ‫فالں‬ ‫لفظ‬ ‫فالں‬ ‫ا‬‫۔‬‫نئ‬
‫م‬ ‫زبان‬‫ی‬‫اپن‬ ‫کا‬ ‫لفظ‬ ‫کر‬ ‫آ‬ ‫ں‬‫ی‬‫باق‬ ‫رشتہ‬ ‫سے‬ ‫زبان‬ ‫اصل‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫رہتا‬ ‫ں‬‫۔‬
‫لسان‬ ‫اپنا‬ ‫کا‬ ‫زبان‬ ‫ہر‬‫ی‬‫کس‬ ‫ہاں‬ ‫ہے‬ ‫ہوتا‬ ‫نظام‬‫ی‬‫حوالہ‬ ‫کے‬ ‫زبان‬
‫جدت‬ ‫سے‬‫ی‬‫پ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہوت‬ ‫دا‬‫ی‬‫رہت‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫مثال‬
‫نوابز‬ ‫سے‬ ‫نواب‬
‫حباز‬ ‫سے‬ ‫حباب‬
‫خرابز‬ ‫سے‬ ‫خراب‬
‫روٹ‬‫ی‬‫روٹ‬ ‫سے‬‫ی‬‫ڑ‬
‫ک‬‫ی‬‫ک‬ ‫سے‬ ‫ال‬‫ی‬‫الز‬
‫ل‬‫ی‬‫ڈ‬‫ی‬‫ل‬ ‫سے‬‫ی‬‫ڈ‬‫ی‬‫بنائ‬ ‫اں‬‫ی‬‫سکت‬ ‫جا‬‫ی‬‫بھ‬ ‫رواج‬ ‫اور‬‫ی‬‫سکت‬ ‫پا‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫گ‬ ‫بڑھ‬ ‫ذرائع‬ ‫کے‬ ‫رفت‬ ‫و‬ ‫آمد‬ ‫آج‬‫ہ‬ ‫ئے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫دن‬‫ی‬‫ا‬ ‫ا‬‫ی‬‫بست‬ ‫ک‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫شکل‬
‫اخت‬‫ی‬‫کرت‬ ‫ار‬‫ی‬‫رہ‬ ‫جا‬‫ی‬‫ل‬ ‫اس‬ ‫ہے‬‫ی‬‫ےزبان‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬‫سے‬ ‫دوسرے‬ ‫ک‬
‫رہ‬ ‫ہو‬ ‫متاثر‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫رہے‬ ‫باور‬‫ی‬‫ن‬ ‫کوئ‬ ‫عمل‬ ‫ہ‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ا‬‫ی‬‫ں‬‘‫سال‬ ‫ہزاروں‬
‫جار‬ ‫سے‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫ماض‬‫ی‬‫حال‬ ‫کہ‬ ‫ہو‬‘‫زبان‬ ‫حاکم‬‫ی‬‫ز‬ ‫نسبتا‬ ‫ں‬‫ی‬‫متاثر‬ ‫ادہ‬
‫کرت‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫انگر‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫د‬ ‫کو‬‫ی‬‫ل‬ ‫کھ‬‫ی‬‫دن‬ ‫ں‬‫ی‬‫ک‬ ‫ا‬‫ی‬‫طرح‬ ‫کس‬ ‫کو‬ ‫زبانوں‬

68. ‫رہ‬ ‫کر‬ ‫متاثر‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫ل‬ ‫کر‬ ‫مطالعہ‬ ‫کا‬ ‫وجود‬ ‫اپنے‬ ‫کے‬ ‫اس‬‫ی‬‫عہد‬ ‫ں‬
‫ک‬ ‫رفتہ‬‫ی‬‫بھ‬ ‫آج‬ ‫ا‬‫ی‬‫رہ‬ ‫ہو‬ ‫متاثر‬ ‫سے‬ ‫زبانوں‬ ‫محکوم‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬
‫آخر‬‫ی‬‫بات‬‫ی‬‫اپن‬ ‫انسان‬ ‫کہ‬ ‫ہے‬ ‫ہ‬‫ی‬‫بن‬‫ی‬‫اد‬‫ی‬‫سے‬ ‫حوالہ‬ ‫کے‬ ‫فطرت‬
‫ا‬‫ی‬‫ہ‬ ‫سا‬ ‫ک‬‫ی‬‫د‬ ‫رہنے‬ ‫زندہ‬ ‫اسے‬ ‫اگر‬ ‫اور‬ ‫ہے‬ ‫رہا‬‫ی‬‫گ‬ ‫ا‬‫ی‬‫توا‬ ‫ا‬‫ی‬‫سا‬ ‫ک‬
‫ہ‬‫ی‬‫گا‬ ‫رہے‬‫۔‬‫ک‬ ‫اس‬‫ی‬‫فطر‬‫ی‬‫م‬ ‫حاجات‬‫ی‬‫کبھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫تبد‬‫ی‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫گ‬ ‫آئے‬ ‫ں‬‫ی۔‬
Angraizi aur os ki hadoud
Hum jis ehhad say gozar rahay hain wo
amriki angraiz aur os ki zoban angraizi ka
hai. amriki Angraiz kay chailay chamtoon
balkoun aur gamashtoon nay yah ta'asar
aam kar diya hai kah angraizi zoban kay
bagher taraqi karna mumkin hi nahain.
Natija'kar pehli jamat say angraizi ki taleem
ka silsala shuru ho giya hai. Taqribun 1835
say bar-e-sagher angraizi gozida hai aur
yahaan kay basi jo baray zabardat yohdha
jafa'kash mehnati aur honar'mand hain,
intahae koshesh kay ba'vajood es qilay ko
fata nahain kar pa'ay. Ab eak hi surat nazar

69. aati hai kah joon'hi bacha paida ho ossay
amrika kay kisi nursing house main bhajwa
diya ja'ay ta'kah woh wahaan na'seraf
angraizi sikh sakay balkah os kalcar ko bhi
apna sakay. Halaat to yah batatay hain kah
aatay barsoon main:
1- Bhouk kay sabab bachoon ko paida hotay
hi mar diya ja'ay ga.
2- Log bhouk piyas andhairay amriki
dehshat jabr waghera kay khouf say
khud'kushi
karnay par majbour ho jaein gay.
3- Kamzoor taboon kay bachay taleem ka
khaab daikhna bhi gonah samjain gay
aur aaqaoon ki zaminoon aur kar'khanoon
par kaam kain gay. Ghaliban yahhi
aaqaoun ki tamana marzi aur munzil hai kah
kama'ay gi dunyaan khaein gay hum.
4- Log chori dakay mar dhaar aur haira
phairi aisay paishoon say wabasta ho jaein
gay.
Amli sata par daikh lain das saal parhnay
aur saray mazamein main kamyabi hasal
karnay kay bavajood angraizi main fail ho
janay kay sabab talib-e-ilm taleem'yafta

70. logoon ki saf main dakhal nahain ho pata.
Chori ko qanoon jurm qarar daita hai likin
talib-e-ilm kiya os kay walaidain aqarib aur
sar'parast hazraat bhi chour darwazay par
dastak daitay hain. Naqal roknay ki surat
main bacha un'parh rehta hai aur os kay das
saal aur dosray saray mazamein main
kamyabi gharat ho kar reh jati hai. Naqal
roknay ki taraf tovajo di jati hai aur naqal bhi
angraizi kay parchay walay din hoti hai
jab'kah baqi din samooth chaltay hain.
Hazaar (1000) boukay pani kay nikal lainay
say pani pak aur saaf nahain ho sakta
jab'tak kotta khu say na nikala ja'ay ga.
Sochnay ki baat to yah hai kah jo angraizi
parhatay hain oon ko angraizi aati hai?! Sara
kaam to guaidoun kay saharay chal raha hai.
Sada badshi Allah Sahib ki hai bar-e-sagher
main bhant bhant kay log aatay rahay tab
bhi yahi kaha jata tha kah hakam ki zoban
kay bagher taraqi nahain ho sakay gi. Woh
chalay gay oon ka dour khatam ho giya.
tarjihaat main her bar tabdli hoti rahi. Sabqa
jabr kay sabab yahaan kay logoun par taraqi
kay darwazay band rahay. Taraqi gher mulki

71. kakam kay gamashtoun haad'haramoun, aur
oon ki kamaee par mouj karnay waloun aur
moqa parastoun nay ki hai. Woh auroun ki
nisbat aasmani makhlouq rahay. Oon kay
gharoun aur daftroun main kabhi andhaira
nahain howa. Ohain aish kay sab moqay
mayasar aa'ay. Mehnat'karoun aur kamoun
kay hissa main mayosi bai'basi' bai'kasi,
bai'chargi aur tangi sakhti aaee.
Waqt badal raha hai. Aatay kal ko angraizi
kay sath bhi wohi ho ga jo pehli hakam
zobanoun kay sath howa. Jis tara aaj
yahaan koee arbi ya farsi nahain bolta ya
likhta bilkul issi tara angraizi bhi ga'ay
waqtoun ka afsana ho gi. Khuda kay liay
talba ko apni zoban main sochnay parhnay
aur likhnay ka moqa dijiay. Yah qoum bari
zahein aur mehnati hai, Dinoun main taraqi
karay gi. Kisi gher zoban main woh bhi
apnay molak main rehtay howay socha
nahain ja sakta. Mein kisi zoban say boghaz
nahain rakhta. Zoban koee bhi ho woh to
mehz izhaar ka zariya hai es kay siwa kuch
bhi nahain. Zoban to insani khayalaat
ehsasaat aur moshahidaat kay izhaar kay

72. liay shakas ki ongli pakarti hai. Yahaan olta
moamla chalta aa raha hai, Shakas ko zoban
ki ongli pakarna parti hai.
Ab mein angraizi ki batour namona eak dou
funni khamioun ki taraf aata houn aur mein
es hawala say her kisi say goftagu karnay ki
pozishan main houn:
1- Angraizi ki ibtadaee aawazain (letters)
izhaar kay hawala say na'kafi hain.
2- Nahaet ahum aawazain chay aur sheen es
main mojoud nahain hain.
3- Marakab aawazoun ka nazaam kamzour,
dohra, naqas aur pachida hai.
Ab zimun numbar 3 kay hawala say chand
misalain bhi malahza farma lain:
sheen kay liay das ya das say ziyada
marakab aawazain estamal main aati hain
jab'kah yah marakab aawazain dosri jaga
koe aur aawaz daiti hain. sheen kay hawala
say misalain malahza hoon:
1- ch cliche nietzoche, Fitche, charade,
chauvinism
2- ce croce
3- ci facial precious, special, social, ancient,
apperciate, Chicago

73. 4- sh shift, sheet, shirt, shawal, shrink, ship,
shop, shade, shelve
5- si asia, malaysia, tesion, demension,
impulsion
6- ti action, mention, residentional,
confidentional
essential potentialititial, admition
7- ssi mission, permission, discussion,
procession, session
8- ssu issue, assure, pressure
9- su sugar, sure, insurance
10- sch schedule, schizophrenia
Chay kay liay tu ya ch marakab aawazain
estamal main aati hain:
tu
(chay/chu) picture (pikcher), nature (nacher),
mixture (mixcher),
actual (akchal), punctual (punkchual),
habitual (habichual),
torture (torcher) attitude (attichud), culture
(kachar), vertual (virchual)
fortunate (forchunate), future (fuchar)
likin her jaga tu ki yah surat barqarar
nahain. maslan: tuseday (teozday)
ch

74. ko bhi chay ki aawaz kay liay estamal kartay
hain. maslan:
chest, cheat, chit, cheep waghera
ch
marakab khay ki aawaz bhi daita hai: boch,
munich waghera
sheen ki aawaz bhi daita hai:
cliche nietzoche, Fitche, charade,
chauvanism waghera
kaaf ki aawaz bhi daita hai:
school, chemical, chemist, chasm, chem
waghera
Kaaf kay liay tein ya tein say ziyada
marakabaat ka estamal hota hai. Maslan
k work, kit, skin, neck, skull, pink, kid
c crown, cold, calf, cough, cramp, cave,
cook, cock
city, civil waghera main seen (s) ki aawaz
daita hai. K aur s ki mojodgi main c
kay honay ka koe jawaz nahain banta.
social, facial precious, special, social,
ancient waghera main i kay milan say sheen
ki aawaz paida karta hai
ch school, chemical, chemist, chasm, chem.
sheen cliche nietzoche, Fitche, charade,

75. chauvinism
chay child, chest, cheat, chary (che re),
chaser (cha sor)istry
khay munck, boch
Bawar rahay sheen, chay aur khay aawazain
angraizi main mojoud nahain hai. K ki
mojodgi
main ch kay honay ka koee jawaz nahain
banta. Gharaz aisi bisioun aawazoun kay
hawala say khamiaan mojoud hain jin kay
sabab yah kehna kisi tara thek nahain kah
angraizi bari ala zoban hai aur es kay bagher
taraqi karna mumkin hi nahain.
‫قوم‬‫ی‬‫ترق‬‫ی‬‫اپن‬‫ی‬‫م‬ ‫زبان‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ممکن‬
"In my opinion language is for
communication. no language is better or
worse than other. English is considered to
be necessary for progress simply because
now it’s become kind of international
language. Most of the books and knowledge

76. available in it." (P gal:
www.forumpakistan.com)
1- Language is for communication
‫ی‬‫ف‬ ‫سو‬ ‫بات‬ ‫ہ‬‫ی‬‫سچائ‬ ‫صد‬‫ی‬‫مبن‬ ‫پر‬ ‫حقائق‬ ‫اور‬‫ی‬‫رابطے‬ ‫زبان‬ ‫کہ‬ ‫ہے‬
‫ذر‬ ‫کا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫عہ‬‫۔‬‫اس‬ ‫زبان‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫م‬ ‫استعمال‬ ‫اسے‬ ‫جو‬ ‫ہے‬‫ی‬‫ہے‬ ‫التا‬ ‫ں‬‫۔‬
‫است‬ ‫کے‬ ‫اس‬‫ک‬ ‫عمال‬‫ی‬‫صورت‬ ‫چار‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬:‫بولنا‬‘‫لکھنا‬‘‫پڑھنا‬
‫اورسمجھنا‬‫۔‬‫م‬ ‫ان‬‫ی‬‫کس‬ ‫سے‬ ‫ں‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬‫خواندگ‬ ‫استعمال‬ ‫کا‬ ‫ک‬‫ی‬‫کے‬
‫م‬ ‫زمرے‬‫ی‬‫د‬ ‫کر‬ ‫داخل‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہے‬ ‫تا‬‫۔‬
‫خواندگ‬ ‫موجودہ‬ ‫سے‬ ‫حوالہ‬ ‫اس‬‫ی‬‫تعداد‬ ‫کے‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫کس‬ ‫کو‬ ‫کارڑ‬‫ی‬
‫بھ‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫زبان‬‫ی‬‫نہ‬ ‫قرار‬ ‫درست‬ ‫ے‬‫ی‬‫د‬ ‫ں‬‫ی‬‫سکتا‬ ‫جا‬ ‫ا‬‫۔‬‫ے‬ ‫معام‬ ‫اس‬
‫م‬‫ی‬‫ک‬ ‫کرنے‬ ‫سروے‬ ‫سے‬ ‫دوبارہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ضرو‬‫ہے‬ ‫رت‬‫۔‬‫شخص‬ ‫زبان‬
‫خ‬ ‫اور‬ ‫احساسات‬ ‫جذبات‬ ‫کے‬‫ی‬‫کرت‬ ‫اظہار‬ ‫کا‬ ‫االت‬‫ی‬‫لہذا‬ ‫ہے‬
١‫۔‬‫کوئ‬ ‫کا‬ ‫زبان‬‫ی‬‫نہ‬ ‫مذہب‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
٢‫۔‬‫ک‬ ‫قسم‬ ‫ہر‬ ‫زبان‬‫ی‬‫عالقائ‬‫ی‬‫تقس‬‫ی‬‫وتخص‬ ‫م‬‫ی‬‫ہے‬ ‫تر‬ ‫باال‬ ‫سے‬ ‫ص‬‫۔‬
٣‫۔‬‫جڑ‬ ‫سے‬ ‫شخص‬ ‫زبان‬‫ی‬‫ہوئ‬‫ی‬‫و‬ ‫مزاج‬ ‫کے‬ ‫شخص‬ ‫اور‬ ‫ہے‬
‫ک‬ ‫رجحان‬‫ی‬‫ہے‬ ‫فرمان‬ ‫تابع‬‫۔‬
‫گو‬‫ی‬‫وہ‬ ‫وہ‬ ‫ا‬‫ی‬‫ب‬ ‫کچھ‬‫ی‬‫گ‬ ‫کرے‬ ‫ان‬‫ی‬‫ک‬ ‫شخص‬ ‫جو‬‫ی‬‫مر‬‫ض‬‫ی‬‫منشا‬ ‫اور‬
‫گ‬ ‫ہو‬‫ی‬‫اس‬‫ی‬‫م‬ ‫اور‬ ‫لہجے‬ ‫طرح‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫اور‬ ‫نطق‬ ‫آالت‬ ‫کے‬ ‫شخص‬
‫گ‬ ‫رہے‬ ‫ماتحت‬ ‫کے‬ ‫نطق‬ ‫آالت‬ ‫معاون‬‫ی۔‬‫حوالہ‬ ‫کے‬ ‫انشراع‬ ‫زبان‬
‫تفر‬ ‫بال‬ ‫سے‬‫ی‬‫امت‬ ‫و‬ ‫ق‬‫ی‬‫قر‬ ‫کے‬ ‫شخص‬ ‫کو‬ ‫شخص‬ ‫از‬‫ی‬‫الت‬ ‫ب‬‫ی‬‫ہے‬
‫خ‬ ‫ہم‬ ‫تاہم‬‫ی‬‫ال‬‫ی‬‫ک‬ ‫ہونے‬ ‫نہ‬‫ی‬‫م‬ ‫صورت‬‫ی‬‫ہ‬ ‫زبان‬ ‫ں‬‫ی‬‫حوالہ‬ ‫کے‬
‫شخص‬‘‫ہے‬ ‫جاتا‬ ‫ہو‬ ‫دور‬ ‫سے‬ ‫شخص‬‫۔‬‫ہ‬ ‫زبان‬‫ی‬‫ز‬ ‫کے‬‫ی‬‫اثر‬ ‫ر‬
‫اشارات‬‫ی‬‫پکڑت‬ ‫وجود‬ ‫زبان‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫م‬ ‫اس‬‫ی‬‫کوئ‬ ‫کا‬ ‫زبان‬ ‫ں‬‫ی‬‫قصور‬
‫نہ‬‫ی‬‫ہوتا‬ ‫ں‬‘‫مفاہ‬ ‫موجود‬ ‫اندر‬ ‫کے‬ ‫الفاظ‬ ‫قصور‬‫ی‬‫اوراس‬ ‫ہے‬ ‫ہوتا‬ ‫کا‬ ‫م‬
‫بھ‬ ‫سے‬ ‫لہجہ‬ ‫و‬ ‫لب‬ ‫اور‬ ‫م‬ ‫تک‬ ‫انداز‬ ‫ق‬ ‫تع‬ ‫کا‬ ‫ے‬ ‫معام‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہوتا‬‫۔‬

77. 2- No language is better or worse than other
‫ی‬‫ہے‬ ‫مشتمل‬ ‫پر‬ ‫حصوں‬ ‫دو‬ ‫نقطہ‬ ‫ہ‬
‫اول‬‫۔‬‫ب‬‫ی‬‫ٹر‬
Better‘ ‫ب‬‫ی‬‫ٹر‬ Better ‫وہ‬ ‫زبان‬‫ی‬‫سکت‬ ‫کہال‬‫ی‬‫اظہار‬ ‫جو‬ ‫ہے‬
‫م‬ ‫ے‬ ‫معام‬ ‫کے‬ ‫انشراع‬ ‫اور‬‫ی‬‫کس‬ ‫سے‬ ‫حوالہ‬ ‫اس‬ ‫اور‬ ‫ہو‬ ‫بہتر‬ ‫ں‬‫ی‬
‫ک‬ ‫قسم‬‫ی‬‫پچ‬ ‫اور‬ ‫رکاوٹ‬‫ی‬‫دگ‬‫ی‬‫پ‬ ‫نہ‬‫ی‬‫ہو‬ ‫دا‬‫۔‬‫پچ‬ ‫اور‬ ‫رکاوٹ‬‫ی‬‫دگ‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫کئ‬
‫سکت‬ ‫ہو‬ ‫وجوہ‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬
١‫۔‬‫ذخ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫سکتا‬ ‫ہو‬ ‫محدود‬ ‫الفاظ‬ ‫رہ‬‫۔‬
٢‫۔‬‫ہے‬ ‫سکتا‬ ‫ہو‬ ‫ناقص‬ ‫نظام‬ ‫کا‬ ‫آوازوں‬‫۔‬
٣‫۔‬‫لچ‬‫پذ‬ ‫ک‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ممکن‬ ‫نقص‬ ‫ں‬‫۔‬
٤‫۔‬‫ہو‬ ‫نہ‬ ‫سوشل‬‫۔‬
٥‫۔‬‫د‬ ‫نہ‬ ‫ساتھ‬ ‫کا‬ ‫لہجوں‬ ‫ف‬ ‫مخت‬‫ی‬‫ت‬‫ی‬‫ہو‬‫۔‬٦‫۔‬‫نطق‬ ‫آالت‬‫ی‬‫آالت‬ ‫معاون‬ ‫ا‬
‫د‬ ‫نہ‬ ‫ساتھ‬ ‫کا‬ ‫سسٹم‬ ‫ساؤنڈ‬ ‫کے‬ ‫اس‬ ‫نطق‬‫ی‬‫ہوں‬ ‫تے‬‫۔‬
٧‫۔‬‫ہو‬ ‫نہ‬ ‫بہتر‬ ‫نظام‬ ‫کا‬ ‫آوازوں‬ ‫تبادل‬‫۔‬
٨‫۔‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫آواز‬ ‫مفرد‬‫ی‬‫ل‬ ‫سہارا‬ ‫کا‬ ‫آواز‬ ‫مرکب‬ ‫ے‬‫ی‬‫ہو‬ ‫پڑتا‬ ‫نا‬‫۔‬‫ی‬‫مرکب‬ ‫ہ‬
‫آواز‬‫ی‬‫ا‬ ‫ں‬‫ی‬‫ز‬ ‫سے‬ ‫ک‬‫ی‬‫ا‬‫آواز‬ ‫دہ‬‫ی‬‫د‬ ‫ں‬‫ی‬‫ت‬‫ی‬‫ہوں‬‫۔‬‫ی‬‫م‬ ‫فظ‬ ‫ت‬ ‫پھر‬ ‫ا‬‫ی‬‫پچ‬ ‫ں‬‫ی‬‫دگ‬‫ی‬
‫پ‬‫ی‬‫ہوت‬ ‫دا‬‫ی‬‫ہو‬‫۔‬
٩‫۔‬‫خراب‬ ‫حوالہ‬ ‫کے‬ ‫پڑھنے‬ ‫لکھنے‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫صورت‬‫ی‬‫ت‬ ‫نک‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہوں‬‫۔‬
‫۔‬١‫س‬‫ی‬‫م‬ ‫کھنے‬‫ی‬‫ہو‬ ‫نہ‬ ‫آسان‬ ‫ں‬‫۔‬
١١‫۔‬‫س‬‫ی‬‫ک‬ ‫والے‬ ‫کھنے‬‫ی‬‫دلچسپ‬‫ی‬‫باق‬‫ی‬‫رہت‬ ‫نہ‬‫ی‬‫ہو‬‫۔‬
١٢‫۔‬‫ک‬ ‫متبادالت‬‫ی‬‫ز‬ ‫تعداد‬‫ی‬‫ہو‬ ‫نہ‬ ‫ادہ‬‫۔‬
١٣‫۔‬‫ا‬‫ی‬‫معن‬ ‫سے‬ ‫بہت‬ ‫کے‬ ‫لفظ‬ ‫ک‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ہوتے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫م‬ ‫ے‬ ‫جم‬‫ی‬‫ں‬‫وبہ‬ ‫مط‬
‫معن‬‫ی‬‫ہوں‬ ‫ہوتے‬ ‫نہ‬ ‫واضع‬‫۔‬
١٤‫۔‬‫عموم‬‫ی‬‫م‬ ‫چال‬ ‫بول‬‫ی‬‫ک‬ ‫لفظوں‬ ‫ں‬‫ی‬‫فطر‬‫ی‬‫ادائ‬‫ی‬‫گ‬‫ی‬‫پر‬ ‫سماعت‬
‫گزرت‬ ‫گراں‬‫ی‬‫ہو‬‫۔‬

78. ‫۔‬
‫۔‬١٥‫ذخ‬ ‫کا‬ ‫اصطالحات‬‫ی‬‫ہو‬ ‫نہ‬ ‫وافر‬ ‫رہ‬‫ی‬‫فطر‬ ‫پر‬ ‫گھڑنے‬ ‫پھر‬ ‫ا‬‫ی‬
‫رہت‬ ‫نہ‬ ‫مطابق‬ ‫کے‬ ‫اصولوں‬‫ی‬‫ہو‬
١٦‫۔‬‫ا‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ک‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫کہنے‬ ‫بات‬‫ی‬‫اپنانے‬ ‫طور‬ ‫اور‬ ‫ڈھنگ‬ ‫ف‬ ‫مخت‬ ‫ے‬
‫ہو‬ ‫قاصر‬ ‫سے‬‫۔‬
١٧‫۔‬‫ن‬ ‫رشتے‬‫ک‬ ‫کرنے‬ ‫واضع‬ ‫اتے‬‫ی‬‫اہ‬‫ی‬‫رکھت‬ ‫نہ‬ ‫ت‬‫ی‬‫ہو‬‫۔‬‫جمع‬ ‫واحد‬
‫ل‬ ‫کے‬ ‫بنانے‬ ‫مذکر‬ ‫مونث‬ ‫اور‬‫ی‬‫فطر‬ ‫ے‬‫ی‬‫رکھت‬ ‫نہ‬ ‫اصول‬‫ی‬‫ہو‬‫۔‬
‫ا‬ ‫غرض‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫سار‬ ‫بہت‬‫ی‬‫بات‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫جو‬ ‫ں‬
better ‫اور‬ na’better ‫رکھت‬ ‫عالقہ‬ ‫سے‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫دوم‬‫۔‬‫ورس‬
Worse
‫کوئ‬‫ی‬‫بھ‬‫ی‬‫زبان‬
Worse ‫نہ‬‫ی‬‫ہوت‬ ‫ں‬‫ی‬‫م‬ ‫اس‬ ‫ہاں‬‫ی‬‫کہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫بات‬ ‫گئ‬‘‫اچھ‬‫ی‬‫ی‬‫بر‬ ‫ا‬‫ی‬‫ہو‬
‫سکت‬‫ی‬‫ہ‬‫ے‬‫۔‬
English is considered to be necessary for
progress
‫ا‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫غ‬ ‫اور‬ ‫احمقانہ‬ ‫کو‬ ‫بات‬‫ی‬‫م‬ ‫کہنے‬ ‫مندانہ‬ ‫ردانش‬‫ی‬‫کوئ‬ ‫ں‬‫ی‬‫برائ‬
‫ی‬‫خراب‬ ‫ا‬‫ی‬‫نہ‬ ‫محسوس‬‫ی‬‫ہوت‬ ‫ں‬‫ی۔‬‫ماہر‬‫ی‬‫لسان‬ ‫ن‬‫ی‬‫دوسر‬ ‫اور‬ ‫ات‬‫ی‬
‫زبان‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫والوں‬ ‫کرنے‬ ‫استعمال‬ ‫ں‬‫ی‬‫ے‬‫ی‬‫ک‬ ‫ہاضمے‬ ‫کے‬ ‫ان‬ ‫بات‬ ‫ہ‬‫ی‬
‫قطع‬ ‫سے‬ ‫دسترس‬‫ی‬‫ہے‬ ‫باہر‬‫۔‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫سنہر‬‫ی‬‫مات‬ ‫ک‬‫ی‬‫ونان‬‫ی‬‫عرب‬‫ی‬
‫فارس‬‫ی‬‫ترک‬‫ی‬‫وغ‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫رہ‬‫ی‬‫ہ‬ ‫رہے‬ ‫جاتے‬ ‫کہے‬ ‫ے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫گ‬ ‫کہاں‬‫ی‬‫وہ‬ ‫ا‬
‫دابدبہ؟‬ ‫و‬ ‫رعب‬!‫مٹ‬ ‫سب‬‫ی‬‫گ‬ ‫ہو‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫اس‬ ‫بالکل‬‫ی‬‫کو‬ ‫کل‬ ‫طرح‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ہ‬‫ی‬
‫جائے‬ ‫مٹ‬‫۔‬‫انگر‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫لسان‬ ‫کا‬‫ی‬‫د‬ ‫کر‬ ‫مطالعہ‬‫ی‬‫کھ‬‫ی‬‫ک‬ ‫اس‬ ‫ں‬‫ی‬
‫باالدست‬‫ی‬‫گا‬ ‫جائے‬ ‫ہو‬ ‫چانن‬ ‫کا‬ ‫ودبدبے‬ ‫رعب‬ ‫اور‬‫۔‬

79. Now it (English) become kind of
international language
‫ی‬‫امر‬ ‫بات‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ک‬ ‫بہادر‬ ‫کہ‬‫ی‬‫عسکر‬‫ی‬‫تو‬ ‫کر‬ ‫ہو‬ ‫مرعوب‬ ‫سے‬ ‫قوت‬
‫کہ‬‫ی‬‫سکت‬ ‫جا‬‫ی‬‫م‬ ‫مغرب‬ ‫خود‬ ‫ورنہ‬ ‫ہے‬‫ی‬‫انگر‬ ‫ں‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫والوں‬ ‫بولنے‬
‫ک‬‫ی‬‫اتتہائ‬ ‫تعداد‬‫ی‬‫غ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫معقول‬ ‫ر‬‫۔‬‫مغرب‬ ‫سے‬ ‫بہت‬‫ی‬‫کا‬ ‫ممالک‬
‫ک‬ ‫ان‬ ‫کاروبار‬‫ی‬‫اپن‬‫ی‬‫م‬ ‫زبان‬‫ی‬‫ہے‬ ‫رہا‬ ‫چل‬ ‫ں‬‫۔‬‫ماض‬‫ی‬‫بع‬‫ی‬‫ک‬ ‫د‬‫ی‬‫گنت‬ ‫ان‬
‫چ‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫ح‬ ‫آج‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہ‬ ‫سبب‬ ‫کا‬ ‫رت‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ک‬‫ی‬‫انگر‬ ‫وہ‬ ‫ا‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫د‬ ‫قرار‬ ‫کارنامہ‬ ‫کا‬‫ی‬‫ا‬
‫جا‬‫ی‬‫ے‬‫۔‬‫انگر‬ ‫کو‬ ‫مصر‬ ‫اہرام‬ ‫چمچے‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫د‬‫ی‬‫د‬ ‫قرار‬ ‫ن‬‫ی‬‫گے‬ ‫ں‬‫۔‬‫ان‬
‫ک‬‫ی‬‫چھوڑ‬‫ی‬‫ے‬‘‫سچائ‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‘‫ضرور‬ ‫کرنا‬ ‫کھوج‬ ‫کا‬ ‫اس‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬
‫سار‬ ‫بہت‬‫ی‬‫ک‬ ‫استعمال‬‫ی‬‫اش‬‫ی‬‫جاپان‬ ‫نام‬ ‫کے‬ ‫اء‬‫ی‬‫چ‬ ‫اور‬‫ی‬‫ن‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‘
‫م‬ ‫بازار‬‫ی‬‫بھ‬ ‫مستعمل‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫اش‬ ‫ان‬‫ی‬‫ک‬ ‫اء‬‫ی‬‫تخ‬‫ی‬‫ک‬ ‫ق‬‫ی‬‫پگڑ‬‫ی‬
‫انگر‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫رکھ‬ ‫پر‬ ‫سر‬ ‫کے‬‫ی‬‫جاءے؟‬!‫ک‬ ‫حقائق‬ ‫ان‬‫ی‬‫روشن‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ں‬
‫ماس‬‫ی‬‫انگر‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫ب‬ ‫کو‬‫ی‬‫االقوام‬ ‫ن‬‫ی‬‫ک‬ ‫کہنا‬ ‫زبان‬‫ی‬‫گا‬ ‫ہو‬ ‫مناسب‬ ‫ونکر‬‫۔‬
‫امر‬ ‫اسے‬ ‫اگر‬‫ی‬‫ک‬ ‫رابطے‬ ‫سے‬ ‫بہادر‬ ‫کہ‬‫ی‬‫ز‬ ‫تو‬ ‫جاءے‬ ‫کہا‬ ‫زبان‬‫ی‬‫ادہ‬
‫گا‬ ‫ہو‬ ‫مناسب‬‫۔‬
‫ہمار‬‫ی‬‫د‬ ‫اور‬‫ی‬‫ک‬ ‫ممالک‬ ‫گر‬‫ی‬‫سار‬ ‫بہت‬‫ی‬‫ب‬‫ی‬‫ب‬‫ی‬‫اں‬
‫ہندو‬‫ی‬(‫اردو‬+‫ہند‬‫ی‬)‫ک‬‫ی‬‫م‬ ‫ف‬‫ی‬‫د‬ ‫ں‬‫ی‬‫کھت‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫اور‬ ‫ں‬‫اپن‬‫ی‬‫م‬ ‫زبان‬‫ی‬‫ں‬
‫بخوب‬‫ی‬‫مفاہ‬‫ی‬‫رہ‬ ‫سمجھ‬ ‫م‬‫ی‬‫ہوت‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ہندو‬ ‫وہ‬ ‫حاالنکہ‬‫ی‬‫لکھنے‬
‫ہوت‬ ‫قاصر‬ ‫سے‬ ‫بولنے‬ ‫اور‬ ‫پڑھنے‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ہندو‬‫ی‬‫ک‬ ‫ان‬‫ی‬‫کبھ‬‫ی‬‫بھ‬‫ی‬
‫نہ‬ ‫زبان‬‫ی‬‫رہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہوت‬‫ی۔‬‫گھر‬ ‫کے‬ ‫ان‬‫ی‬‫م‬ ‫جوار‬ ‫و‬ ‫قرب‬ ‫کے‬ ‫ان‬ ‫ا‬‫ی‬‫ں‬
‫ہندو‬‫ی‬‫نہ‬ ‫تک‬ ‫نشان‬ ‫کا‬‫ی‬‫تا‬ ‫م‬ ‫ں‬‫۔‬
‫ہندو‬‫ی‬
‫دن‬ ‫وقت‬ ‫اس‬‫ی‬‫دوسر‬ ‫ا‬‫ی‬‫بڑ‬‫ی‬‫ل‬ ‫ہے‬ ‫زبان‬‫ی‬‫لسان‬ ‫اپنے‬ ‫کن‬‫ی‬‫اور‬ ‫نظام‬
‫پہ‬ ‫سے‬ ‫حوالہ‬ ‫کے‬ ‫سسٹم‬ ‫ساؤنڈ‬‫ی‬‫بڑ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫زبان‬‫۔‬

80. ‫ی‬‫کن‬ ‫اور‬ ‫وکے‬‫ی‬‫م‬ ‫ڈا‬‫ی‬‫ک‬ ‫وہاں‬ ‫ں‬‫ی‬‫دوسر‬‫ی‬‫بڑ‬‫ی‬‫ک‬ ‫استعمال‬‫ی‬‫ہے‬ ‫زبان‬‫۔‬
‫دن‬‫ی‬‫کس‬ ‫کے‬ ‫ا‬‫ی‬‫م‬ ‫خطے‬‫ی‬‫جاء‬ ‫ے‬ ‫چ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہندو‬ ‫ں‬‫ی‬‫اچھے‬ ‫ق‬ ‫متع‬ ‫سے‬
‫جاء‬ ‫مل‬ ‫لوگ‬ ‫خاصے‬‫ی‬‫ل‬ ‫گےاس‬ ‫ں‬‫ی‬‫انگر‬ ‫ے‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫سے‬ ‫دھونس‬ ‫کو‬
‫ب‬‫ی‬‫قوم‬ ‫اال‬ ‫ن‬‫ی‬‫د‬ ‫درجہ‬ ‫کا‬ ‫زبان‬‫ی‬‫ک‬ ‫نے‬‫ی‬‫ک‬ ‫کوشش‬‫ی‬‫جات‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬
‫ہندو‬‫ی‬
‫خر‬ ‫بڑے‬ ‫سے‬ ‫سب‬ ‫کے‬ ‫دنا‬ ‫لوگ‬ ‫ق‬ ‫متع‬ ‫سے‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ددار‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫مال‬ ‫خام‬
‫بھ‬ ‫سے‬ ‫حوالہ‬ ‫کے‬ ‫کرنے‬ ‫برامد‬‫ی‬‫کس‬‫ی‬‫نہ‬ ‫کم‬ ‫سے‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫پھل‬
‫سبز‬ ‫اناج‬‫ی‬‫پور‬ ‫اں‬‫ی‬‫دن‬‫ی‬‫م‬ ‫ا‬‫ی‬‫برصغ‬ ‫ں‬‫ی‬‫جات‬ ‫سے‬ ‫ر‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ذات‬‫ی‬‫مفادات‬
‫وڈ‬ ‫ق‬ ‫متع‬ ‫سے‬ ‫اس‬ ‫تحت‬ ‫کے‬‫ی‬‫بےحس‬ ‫رے‬‫ی‬‫ہ‬ ‫شکار‬ ‫کا‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫نہ‬ ‫وہ‬‫ی‬‫ں‬
‫جانتے‬‫ی‬‫نہ‬ ‫جاننا‬ ‫ا‬‫ی‬‫دن‬ ‫کہ‬ ‫چاہتے‬ ‫ں‬‫ی‬‫ک‬ ‫ا‬‫ی‬‫اقتصاد‬‫ی‬‫م‬ ‫ات‬‫ی‬‫ک‬ ‫ان‬ ‫ں‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫ا‬
‫اہم‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ت‬‫۔‬
5- Most of the books and knowledge
available in (english) it
.
‫ی‬‫مر‬ ‫کا‬ ‫باہ‬ ‫ضعف‬ ‫سے‬ ‫حوالہ‬ ‫ہر‬ ‫نقطہ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫آتا‬ ‫نظر‬ ‫ض‬‫۔‬‫دن‬‫ی‬‫ک‬ ‫ا‬‫ی‬
‫س‬ ‫کون‬‫ی‬‫بڑ‬‫ی‬‫کا‬ ‫جس‬ ‫ہے‬ ‫کتاب‬
‫ہندو‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ترجمہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہوا‬ ‫ں‬‫۔‬‫ہندو‬ ‫وقت‬ ‫اس‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ں‬
‫ا‬‫۔‬‫مذہب‬‫ی‬‫لڑ‬‫ی‬‫ک‬ ‫چر‬‫ی‬‫کتاب‬‫ی‬‫دن‬ ‫ں‬‫ی‬‫ک‬ ‫ا‬‫ی‬‫تم‬‫ز‬ ‫سے‬ ‫زبانوں‬ ‫ام‬‫ی‬‫ترجمہ‬ ‫ادہ‬
‫ہ‬ ‫ہوئ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫ب‬‫۔‬‫وغ‬ ‫فنون‬‫ی‬‫ک‬ ‫رہ‬‫ی‬‫بڑ‬ ‫ہر‬‫ی‬‫م‬ ‫اس‬ ‫کر‬ ‫ہو‬ ‫ترجمہ‬ ‫کتاب‬‫ی‬‫ہو‬ ‫داخل‬ ‫ں‬
‫چک‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬
‫شعر‬‫ی‬‫م‬ ‫سخن‬ ‫اصناف‬‫ی‬‫انگر‬ ‫ں‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫قر‬ ‫کے‬ ‫اس‬‫ی‬‫بھ‬ ‫سے‬ ‫ب‬‫ی‬
‫ک‬ ‫گزرنے‬‫ی‬‫نہ‬ ‫تاب‬‫ی‬‫رکھت‬ ‫ں‬‫ی۔‬‫کوئ‬‫ی‬‫نگر‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫کا‬ ‫غالب‬ ‫استاد‬ ‫ں‬
‫ہ‬ ‫کر‬ ‫نکال‬ ‫سا‬‫ی‬‫دے‬ ‫دکھا‬‫۔‬

81. ‫ج‬‫۔‬‫اقتصاد‬‫ی‬‫چک‬ ‫ہو‬ ‫ترجمہ‬ ‫ق‬ ‫متع‬ ‫سے‬ ‫ات‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫کتاب‬ ‫شمار‬ ‫بے‬‫ی‬‫ں‬‫۔۔‬
‫آخر‬‫ی‬‫ذ‬ ‫اس‬ ‫بات‬‫ی‬‫م‬ ‫ل‬‫ی‬‫ں‬‫ی‬‫کہ‬ ‫ہے‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ف‬ ‫سو‬ ‫کہنا‬ ‫ہ‬‫ی‬‫کہ‬ ‫ہے‬ ‫ط‬ ‫غ‬ ‫صد‬
‫کوئ‬‫ی‬‫مانگے‬ ‫قوم‬‫ی‬‫ر‬ ‫ا‬‫ی‬‫است‬‫ی‬‫وال‬ ‫جانے‬ ‫پڑھائ‬ ‫تحت‬ ‫کے‬ ‫جبر‬‫ی‬
‫م‬ ‫زبان‬‫ی‬‫ترق‬ ‫ں‬‫ی‬‫سکت‬ ‫کر‬‫ی۔‬‫ترق‬‫ی‬‫ک‬ ‫قوموں‬ ‫خواب‬ ‫کا‬‫ی‬‫اپن‬‫ی‬‫زبان‬
‫م‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫تعب‬ ‫شرمندہء‬‫ی‬‫سکتا‬ ‫ہو‬ ‫ر‬‫۔‬‫ہے‬‫۔‬
‫رف‬‫ی‬‫نقش‬ ‫احمد‬ ‫ق‬:‫افسانو‬‫ی‬‫کردار‬'‫مثال‬‫ی‬‫اد‬‫ی‬‫ب‬
‫ا‬‫ی‬‫جائزہ‬ ‫ک‬
‫س‬ ‫بادشاہ‬‫ی‬‫جد‬ ‫کے‬ ‫ان‬ ‫اور‬ ‫ٹھ‬‫ی‬‫پشت‬‫ی‬‫کنقر‬‫ی‬‫ب‬'‫بڑ‬ ‫شدہ‬ ‫طے‬‫ی‬
‫ہوت‬ ‫وق‬ ‫مخ‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫اس‬‫ی‬‫خالئ‬ ‫بچے‬ ‫کے‬ ‫ان‬ ‫طرح‬‫ی‬‫ہوتے‬ ‫وق‬ ‫مخ‬
‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ضرورت‬'‫حاالت‬‫ی‬‫حادثات‬ ‫ا‬‫ی‬‫کنکبوت‬‫ی‬‫بھ‬‫ی‬‫تار‬‫ی‬‫م‬ ‫ادب‬ ‫و‬ ‫خ‬‫ی‬‫ں‬
‫ہ‬ ‫ٹھہرتے‬ ‫بڑے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫گو‬‫ی‬‫ہے‬ ‫شدہ‬ ‫طے‬ ‫سے‬ ‫ے‬ ‫پہ‬ ‫ہونا‬ ‫بڑا‬ ‫کا‬ ‫ان‬ ‫ا‬‫۔‬
‫کس‬‫ی‬‫بھ‬‫ی‬‫ک‬ ‫کالم‬ ‫پر‬ ‫شدہ‬‫ی‬‫گنج‬‫نہ‬ ‫ائش‬‫ی‬‫ہوت‬ ‫ں‬‫ی‬'‫ک‬‫ی‬‫ک‬ ‫ان‬ ‫کہ‬ ‫وں‬‫ی‬
‫ح‬‫ی‬‫ث‬‫ی‬‫سمجھ‬ ‫سے‬ ‫ے‬ ‫پہ‬ ‫ت‬‫ی‬‫سمجھائ‬‫ی‬‫ہوت‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫چور‬‫ی‬‫خور‬
‫بھ‬ ‫مورکھ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫جاتا‬ ‫لکھ‬ ‫کچھ‬ ‫وہ‬ ‫نام‬ ‫کے‬ ‫ان‬'‫نے‬ ‫انہوں‬ ‫کا‬ ‫جس‬
‫نہ‬ ‫تک‬ ‫خواب‬‫ی‬‫د‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہوتا‬ ‫کھا‬‫ی‬‫ک‬ ‫سوچنے‬ ‫خواب‬ ‫کا‬ ‫نوع‬ ‫اس‬ ‫ا‬‫ی‬‫بھ‬‫ی‬
‫گستاخ‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫ک‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہوت‬‫ی۔‬‫اچھائ‬ ‫اگر‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫سوچ‬'‫قر‬ ‫کے‬ ‫ان‬‫ی‬‫سے‬ ‫ب‬
‫بھ‬‫ی‬‫جائے‬ ‫گزر‬'‫تو‬‫جد‬‫ی‬‫پشت‬‫ی‬‫ک‬ ‫بڑوں‬‫ی‬‫ہ‬ ‫سے‬ ‫صف‬‫ی‬‫باہر‬ ‫نکال‬
‫ک‬‫ی‬‫جائ‬ ‫ے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬‫ل‬ ‫کہہ‬ ‫وں‬‫ی‬‫ں‬'‫اچھائ‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫ان‬‫ی‬‫ر‬ ‫ے‬‫ی‬‫کے‬ ‫ورس‬
‫سکت‬ ‫کھول‬ ‫دروازے‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬

82. ‫جد‬ ‫نان‬‫ی‬‫پشت‬‫ی‬‫بڑے‬'‫ضرور‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫ں‬'‫وں‬ ‫مح‬ ‫شہروں‬ ‫بڑے‬‫ی‬‫ا‬
‫م‬ ‫وں‬ ‫بنگ‬‫ی‬‫ل‬ ‫جنم‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫اپن‬ ‫وہ‬‫ی‬‫کوشش‬'‫زہانت‬'‫سچ‬‫ی‬‫جہد‬ ‫اور‬ ‫لگن‬
‫پر‬ ‫بل‬ ‫کے‬ ‫سل‬ ‫مس‬'‫ہ‬ ‫پاتے‬ ‫قرار‬ ‫بڑے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫انہ‬‫ی‬‫زندگ‬ ‫ں‬‫ی‬‫موڑ‬ ‫ہر‬ ‫کے‬
‫پر‬'‫تند‬‫ی‬‫ہے‬ ‫پڑتا‬ ‫ہونا‬ ‫نبردآزما‬ ‫سے‬ ‫مخالف‬ ‫باد‬‫۔‬‫ک‬ ‫ان‬‫ی‬‫ٹانگ‬‫ی‬‫ں‬
‫والے‬ ‫کھنچنے‬'‫م‬ ‫اطراف‬‫ی‬‫ہ‬ ‫رہتے‬ ‫موجود‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫کھنچ‬ ‫کھنچو‬ ‫اس‬‫ی‬
‫م‬‫ی‬‫ں‬'‫ہ‬ ‫بڑھتا‬ ‫قد‬ ‫کا‬ ‫ان‬‫ی‬‫ہے‬ ‫جاتا‬ ‫چال‬‫۔‬‫ک‬ ‫ان‬ ‫ہللا‬‫ی‬‫وص‬ ‫خ‬ ‫اور‬ ‫محنت‬
‫ن‬‫ی‬‫ت‬‫ی‬‫کو‬'‫ہے‬ ‫فرماتا‬ ‫عطا‬ ‫برکت‬‫۔‬‫کس‬ ‫وہ‬‫ی‬‫سرکار‬‫ی‬'‫س‬‫ی‬‫ٹھ‬‫ی‬‫ی‬‫شاہ‬ ‫ا‬‫ی‬
‫گماشتے‬‫کے‬'‫نہ‬ ‫محتاج‬ ‫کے‬ ‫اکرام‬ ‫و‬ ‫اعزاز‬ ‫ناخواندہ‬‫ی‬‫رہتے‬ ‫ں‬‫۔‬
‫حق‬ ‫اصل‬‫ی‬‫قت‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ہے‬'‫زم‬ ‫کہ‬‫ی‬‫کس‬ ‫کے‬ ‫ن‬‫ی‬‫وڈ‬‫ی‬‫ک‬ ‫رے‬‫ی‬‫عطائ‬‫ی‬
‫برک‬‫ی‬'‫ک‬ ‫ان‬‫ی‬‫فکر‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫اپروچ‬‫ی‬‫ے‬'‫نہ‬ ‫کم‬ ‫سے‬ ‫قاتل‬ ‫سم‬‫ی‬‫ہوت‬ ‫ں‬‫ی۔‬
‫سرکار‬‫ی‬‫برک‬‫ی‬‫نے‬'‫فردوس‬‫ی‬‫عوام‬ ‫کو‬‫ی‬‫د‬ ‫رہنے‬ ‫نہ‬ ‫نمائندہ‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫اس‬
‫کو‬ ‫کہے‬ ‫کے‬'‫ک‬ ‫عہد‬ ‫اس‬‫ی‬‫شاہ‬‫ی‬‫ق‬ ‫گواہ‬ ‫کا‬ ‫حشم‬ ‫و‬ ‫جاہ‬‫د‬ ‫رار‬‫ی‬‫جا‬ ‫ا‬
‫ہے‬ ‫سکتا‬‫۔‬‫شہادت‬ ‫کا‬ ‫سکھ‬ ‫دکھ‬ ‫کے‬ ‫عوام‬ ‫اسے‬‫ی‬‫د‬ ‫قرار‬‫ی‬‫نا‬'‫ک‬ ‫اس‬‫ی‬
‫گا‬ ‫ہو‬ ‫مترادف‬ ‫کے‬ ‫نے‬ ‫م‬ ‫کالک‬ ‫پر‬ ‫عظمت‬‫۔‬
‫رف‬‫ی‬‫م‬ ‫لوگوں‬ ‫ان‬ ‫شمار‬ ‫کا‬ ‫نقش‬ ‫احمد‬ ‫ق‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہوتا‬ ‫ں‬'‫جھونپڑوں‬ ‫جو‬
‫پ‬ ‫و‬ ‫بھوک‬ ‫کر‬ ‫اٹھ‬ ‫سے‬‫ی‬‫سے‬ ‫اژدھوں‬ ‫کے‬ ‫اس‬'‫ہوتے‬ ‫نبردآزما‬
‫ہوئے‬'‫ک‬ ‫مشقت‬ ‫اور‬ ‫محنت‬‫ی‬‫واد‬ ‫پرخار‬‫ی‬‫گزرتے‬ ‫سے‬ ‫وں‬'‫ش‬‫ناخت‬
‫م‬ ‫کدوں‬ ‫وہ‬ ‫ج‬ ‫کے‬‫ی‬‫اپن‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہ‬ ‫کرتے‬ ‫سامان‬ ‫کا‬ ‫اقامت‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫محل‬
‫منارے‬'‫ک‬ ‫آج‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ہوتے‬ ‫شان‬‫ی‬‫کھنڈرات‬ ‫کے‬ ‫کل‬ ‫اور‬ ‫ں‬‫۔‬‫ے‬ ‫ب‬ ‫کتے‬
‫بس‬ ‫وہاں‬ ‫ناصرف‬‫ی‬‫ہ‬ ‫کرتے‬ ‫را‬‫ی‬‫ں‬'‫ک‬ ‫ان‬ ‫وہ‬ ‫کہ‬ ‫بل‬‫ی‬‫بھ‬ ‫گاہ‬ ‫غالظت‬‫ی‬
‫ہ‬ ‫ٹھہرتے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫م‬ ‫وقتوں‬ ‫آتے‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫ان‬ ‫ں‬‫ی‬‫مرکب‬ ‫ے‬‫۔۔۔۔۔‬‫ہے‬ ‫سنا‬‫۔۔۔۔۔۔‬
‫م‬ ‫استعمال‬‫ی‬‫ہے‬ ‫آتا‬ ‫ں‬‫۔‬‫ک‬ ‫ان‬‫ی‬‫شخص‬‫ی‬‫جات‬ ‫ہو‬ ‫ختم‬ ‫پہچان‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬
‫رف‬‫ی‬‫نے‬ ‫نقش‬ ‫احمد‬ ‫ق‬'‫بست‬ ‫جس‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫بس‬ ‫ں‬‫ی‬‫ک‬ ‫را‬‫ی‬‫ک‬ ‫وہاں‬ ‫ا‬‫ی‬‫شناخت‬'
‫بن‬ ‫سے‬ ‫چونے‬ ‫گارے‬‫ی‬‫عمارت‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫عہد‬ ‫اس‬ ‫کہ‬ ‫بل‬ ‫ں‬'‫اس‬

83. ‫شہادت‬ ‫ق‬ ‫متع‬ ‫سے‬ ‫معامالت‬ ‫کے‬ ‫ان‬ ‫اور‬ ‫لوگوں‬ ‫کے‬ ‫عہد‬‫ی‬‫ہوت‬ ‫ں‬‫ی‬
‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫تعم‬ ‫سے‬ ‫لفظوں‬‫ی‬‫والے‬ ‫ہونے‬ ‫ر‬‫ی‬‫پ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫کر‬'‫ک‬ ‫حرفکر‬‫ی‬‫شناخت‬
‫ہ‬ ‫ہوتے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫سامنے‬ ‫کے‬ ‫ان‬‫س‬ ‫محل‬ ‫نور‬ ‫اور‬ ‫محل‬ ‫تاج‬‫ی‬‫خور‬ ‫خون‬
‫عمارت‬‫ی‬‫ں‬'‫شرمندگ‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫بن‬ ‫عالمت‬‫ی‬‫ہوت‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
: ‫ذ‬ ‫اس‬‫ی‬‫م‬ ‫ل‬‫ی‬‫رف‬ ‫ں‬‫ی‬‫کا‬ ‫نقش‬ ‫احمد‬ ‫ق‬‫ی‬‫ہو‬ ‫مالحظہ‬ ‫شعر‬ ‫ہ‬
‫م‬ ‫بہار‬‫ی‬‫کے‬ ‫اب‬ ‫درخت‬ ‫گرائے‬ ‫جو‬ ‫ں‬
‫کئ‬ ‫تھے‬ ‫ہوئے‬ ‫کھدے‬‫ی‬‫پر‬ ‫ان‬ ‫ساتھ‬ ‫ساتھ‬ ‫نام‬
‫آکس‬ ‫چھاؤں‬ ‫درخت‬‫ی‬‫ہر‬ ‫اور‬ ‫جن‬‫ی‬‫ال‬‫ی‬‫ہ‬ ‫کرتے‬ ‫فراہم‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ی‬‫حادثات‬ ‫ہ‬‫ی‬
‫نہ‬ ‫گرے‬ ‫طور‬‫ی‬‫ں‬'‫ہ‬ ‫گئے‬ ‫گرائے‬ ‫کہ‬ ‫بل‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫عالمت‬ ‫کا‬ ‫درخت‬ ‫لفظ‬‫ی‬
‫استعمال‬'‫بڑ‬‫ی‬‫گر‬‫ی‬‫تفہ‬‫ی‬‫کرت‬ ‫تقاضا‬ ‫کا‬ ‫م‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬
‫ع‬ ‫ذوالفقار‬ ‫ڈاکٹر‬‫ی‬‫دانش‬'‫م‬ ‫م‬ ‫ق‬ ‫اہل‬ ‫مغز‬ ‫بےدار‬ ‫کے‬ ‫اردو‬ ‫کا‬‫ی‬‫ں‬
‫ہے‬ ‫ہوتا‬ ‫شمار‬‫۔‬‫بڑ‬ ‫سے‬ ‫سب‬‫ی‬‫بات‬‫ی‬‫شاہ‬ ‫وہ‬ ‫کہ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫کے‬ ‫شاہ‬ ‫ا‬
‫کنکبوت‬‫ی‬‫سے‬ ‫وں‬'‫ہ‬ ‫شخص‬ ‫کے‬ ‫دور‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫پر‬ ‫کام‬ ‫اور‬ ‫کام‬ ‫وہ‬‫ی‬‫ق‬‫ی‬‫ن‬
‫و‬ ‫رکھنے‬‫م‬ ‫الوں‬‫ی‬‫ہ‬ ‫سے‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫م‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫کتاب‬ ‫ثبوت‬ ‫بات‬ ‫اس‬
‫۔۔۔۔۔۔‬‫رف‬‫ی‬‫نقش‬ ‫احمد‬ ‫ق‬:‫افسانو‬‫ی‬‫کردار‬'‫مثال‬‫ی‬‫کردار‬‫۔۔۔۔۔۔‬
‫د‬ ‫کو‬ ‫کتاب‬ ‫اس‬ ‫ہے‬‫ی‬‫ہوئے‬ ‫پڑھتے‬ ‫اور‬ ‫کھتے‬'‫ہے‬ ‫ہوتا‬ ‫اندازہ‬'‫کہ‬
‫ک‬ ‫کام‬ ‫نے‬ ‫بندے‬‫ی‬‫مار‬ ‫جان‬ ‫اور‬ ‫ہے‬ ‫ا‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫نے‬ ‫انہوں‬'‫کو‬ ‫کتاب‬
‫س‬ ‫بڑے‬‫ی‬‫ہنرمند‬ ‫اور‬ ‫قے‬‫ی‬‫م‬ ‫حصوں‬ ‫ف‬ ‫مخت‬ ‫سے‬‫ی‬‫تقس‬ ‫ں‬‫ی‬‫ک‬ ‫م‬‫ی‬‫ا‬
‫ہے‬‫۔‬
‫ک‬ ‫سے‬ ‫سالم‬ ‫و‬ ‫نعت‬ ‫آغاز‬ ‫کا‬ ‫کتاب‬‫ی‬‫گ‬ ‫ا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬‫ی‬‫رف‬ ‫دونوں‬ ‫ہ‬‫ی‬‫احمد‬ ‫ق‬

84. ‫نت‬ ‫کا‬ ‫م‬ ‫ق‬ ‫کے‬ ‫نقش‬‫ی‬‫ہ‬ ‫جہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫عق‬‫ی‬‫کر‬ ‫آقا‬ ‫اور‬ ‫احترم‬ ‫دت‬‫ی‬‫محبت‬ ‫سے‬ ‫م‬'
‫اپن‬‫ی‬‫لسان‬ ‫جگہ‬‫ی‬‫ات‬‫ی‬‫بھ‬ ‫سے‬ ‫اعتبار‬‫ی‬'‫ی‬‫کم‬ ‫کچھ‬ ‫پارے‬ ‫م‬ ‫ق‬ ‫دونوں‬ ‫ہ‬
‫نہ‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ا‬ ‫فقط‬ ‫کا‬ ‫نمونہ‬‫ی‬‫ہو‬ ‫مالحظہ‬ ‫شعر‬ ‫ک‬‫۔‬‫ا‬ ‫اس‬‫ی‬‫شعرسے‬ ‫ک‬'
‫کہ‬ ‫ہے‬ ‫جاتا‬ ‫ہو‬ ‫اندازہ‬‫ک‬ ‫سطع‬ ‫کس‬ ‫پر‬ ‫زبان‬ ‫وہ‬‫ی‬‫رکھتے‬ ‫دسترس‬
‫تھے‬‫۔‬
‫اس‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫تق‬ ‫سے‬ ‫طرح‬ ‫ہر‬ ‫ہے‬ ‫ذات‬‫ی‬‫قابل‬ ‫کے‬ ‫د‬
‫نش‬ ‫محفل‬ ‫وہ‬ ‫کہ‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫وہ‬ ‫ہے‬‫ی‬‫گز‬ ‫وت‬ ‫خ‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہے‬
‫حرف‬ ‫تکرار‬‫ی‬‫لفظ‬ ‫تکرار‬ ‫و‬‫ی‬‫مرکبات‬ ‫دو‬ ‫ساتھ‬ ‫کے‬'‫ثان‬ ‫مصرع‬‫ی‬
‫م‬‫ی‬‫استعمال‬ ‫کا‬ ‫لفظوں‬ ‫صوت‬ ‫ہم‬ ‫دو‬ ‫ں‬'‫کمال‬ ‫کا‬ ‫تضاد‬ ‫صنعت‬ ‫کہ‬ ‫جب‬
‫خوب‬‫ی‬‫ک‬ ‫استعمال‬ ‫سے‬‫ی‬‫گ‬ ‫ا‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫ا‬ ‫اس‬ ‫صرف‬‫ی‬‫سے‬ ‫شعر‬ ‫ک‬'‫امر‬ ‫اس‬
‫باخوب‬ ‫کا‬‫ی‬‫ک‬ ‫اندازہ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫سکتا‬ ‫جا‬ ‫ا‬'‫اس‬ ‫اور‬ ‫زبان‬ ‫اردو‬ ‫مرحوم‬ ‫کہ‬
‫ک‬‫ی‬‫قر‬ ‫قدر‬ ‫کس‬ ‫اور‬ ‫کتنا‬ ‫سے‬ ‫جڑوں‬‫ی‬‫تھے‬ ‫ب‬‫۔‬
‫رف‬ ‫حصہ‬ ‫پہال‬‫ی‬‫ک‬ ‫نقش‬ ‫احمد‬ ‫ق‬‫ی‬‫ح‬‫ی‬‫اور‬ ‫ات‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ق‬ ‫متع‬ ‫سے‬ ‫ادوں‬‫۔‬
‫م‬ ‫اس‬‫ی‬‫ع‬ ‫ذوالفقار‬ ‫ڈاکٹر‬ ‫ں‬‫ی‬‫سم‬ ‫دانش‬‫ی‬‫ت‬'‫اکت‬‫ی‬‫ج‬ ‫س‬‫ی‬‫ک‬ ‫م‬ ‫ق‬ ‫اہل‬ ‫د‬‫ی‬
‫تحر‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫ہ‬ ‫شامل‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫انہ‬‫ی‬‫کر‬ ‫پڑھ‬ ‫ں‬'‫رف‬‫ی‬‫ک‬ ‫نقش‬ ‫احمد‬ ‫ق‬‫ی‬‫ح‬‫ی‬‫اور‬ ‫ات‬
‫ق‬ ‫متع‬ ‫سے‬ ‫اطوار‬ ‫و‬ ‫عادات‬'‫س‬ ‫بہت‬‫ی‬‫ومات‬ ‫مع‬'‫دست‬‫ی‬‫سکت‬ ‫ہو‬ ‫ات‬‫ی‬
‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫تحر‬ ‫ان‬‫ی‬‫ک‬ ‫روں‬‫ی‬‫حصول‬‫ی‬'‫بند‬ ‫جمع‬‫ی‬‫ترت‬ ‫اور‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫ب‬‫ی‬‫ے‬
‫نے‬ ‫انہوں‬'‫بڑ‬ ‫بالشبہ‬‫ی‬‫ن‬ ‫وص‬ ‫خ‬ ‫اور‬ ‫محنت‬‫ی‬‫ت‬‫ی‬‫ل‬ ‫کام‬ ‫سے‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬
‫سے‬ ‫حوالہ‬ ‫اس‬'‫ک‬ ‫ان‬‫ی‬‫تحس‬‫ی‬‫ز‬ ‫کرنا‬ ‫نہ‬ ‫ن‬‫ی‬‫ادت‬‫ی‬‫گا‬ ‫ہو‬ ‫مترادف‬ ‫کے‬‫۔‬
‫ہوں‬ ‫مالحظہ‬ ‫نمونہ‬ ‫باطور‬ ‫اقتباس‬ ‫اک‬ ‫چند‬‫۔‬‫ٹکڑوں‬ ‫مختصر‬ ‫ان‬
‫سے‬ ‫مطالعہ‬ ‫کے‬'‫رف‬‫ی‬‫ک‬ ‫نقش‬ ‫ق‬‫ی‬‫شخص‬‫ی‬‫و‬ ‫پہ‬ ‫سے‬ ‫بہت‬ ‫کے‬ ‫ت‬'
‫لگ‬ ‫اور‬ ‫ف‬ ‫بالتک‬‫ی‬‫لپٹ‬‫ی‬‫جائ‬ ‫آ‬ ‫سامنے‬ ‫باال‬ ‫سے‬‫ی‬‫گے‬ ‫ں‬‫۔‬

85. ‫رف‬‫ی‬‫نے‬ ‫نقش‬ ‫احمد‬ ‫ق‬
‫مارچ‬ ‫پندرہ‬0050‫م‬ ‫کو‬‫ی‬‫م‬ ‫خاص‬ ‫رپور‬‫ی‬‫ل‬ ‫جنم‬ ‫ں‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫ص‬:09
‫ہمار‬ ‫اور‬ ‫ادب‬ ‫و‬ ‫زبان‬ ‫اردو‬‫ی‬‫ک‬ ‫اقدار‬ ‫اعال‬‫ا‬‫ی‬‫اپن‬ ‫ستارہ‬ ‫روشن‬ ‫ہ‬‫ی‬
‫روشن‬‫ی‬‫کرکے‬ ‫منور‬ ‫واذہان‬ ‫وب‬ ‫کےق‬ ‫لوگوں‬ ‫سے‬05‫مئ‬‫ی‬6109
‫دائم‬ ‫کو‬‫ی‬‫آلودگ‬ ‫ابر‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫گ‬ ‫چھپ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫ص‬:02
‫رف‬ ‫سے‬ ‫حوالے‬ ‫کے‬ ‫ادب‬ ‫اردو‬‫ی‬‫ب‬ ‫کا‬ ‫نقش‬ ‫ق‬‫ی‬‫شاعر‬ ‫کام‬ ‫تر‬ ‫ش‬‫ی‬'
‫ترجمے‬'‫تنق‬‫ی‬‫د‬‫ی‬‫تحق‬ ‫و‬‫ی‬‫ق‬‫ی‬‫مضام‬‫ی‬‫ن‬'‫فن‬‫ی‬‫تدو‬‫ی‬‫سے‬ ‫ادارت‬ ‫اور‬ ‫ن‬
‫ہے‬ ‫ق‬ ‫متع‬‫۔‬
‫ا‬ ‫پر‬ ‫نقش‬ ‫سوانح‬‫ی‬‫ڈاک‬ ‫از‬ ‫نظر‬ ‫ک‬‫ع‬ ‫ذوالفقار‬ ‫ٹر‬‫ی‬‫ص‬ ‫دانش‬02
‫آدم‬ ‫پھٹ‬ ‫منہ‬ ‫کہ‬ ‫ب‬ ‫گو‬ ‫صاف‬ ‫بڑے‬ ‫وہ‬‫ی‬‫تھے‬‫۔‬‫لگ‬‫ی‬‫لپٹ‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ہرگز‬‫ی‬‫ں‬
‫تھے‬ ‫رکھتے‬‫۔‬‫ساز‬ ‫زمانہ‬‫ی‬‫انہ‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ہرگز‬ ‫ں‬‫ی‬‫آت‬ ‫ں‬‫ی‬‫تھ‬‫ی۔‬
‫رفت‬‫ی‬‫ڈاکٹر‬ ‫از‬ ‫ما‬ ‫دل‬ ‫از‬ ‫نہ‬ ‫ولے‬ ‫د‬‫ی‬‫حسن‬ ‫ونس‬‫ی‬‫ص‬:01
‫سوال‬:‫رف‬‫ی‬‫ک‬ ‫نقش‬ ‫ق‬‫ی‬‫ک‬ ‫آپ‬ ‫بعد‬ ‫کے‬ ‫موت‬‫ی‬‫ہ‬ ‫کرتے‬ ‫محسوس‬ ‫ا‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫جواب‬:‫نقصا‬ ‫بڑا‬ ‫بہت‬ ‫کا‬ ‫اردو‬‫ہے‬ ‫ہوا‬ ‫ن‬‫۔‬‫احساس‬ ‫کا‬ ‫اس‬ ‫کو‬ ‫لوگوں‬
‫نہ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ں‬‫۔‬‫ی‬‫م‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ہوں‬ ‫جانتا‬ ‫ں‬‫۔‬‫لسان‬ ‫وہ‬‫ی‬‫آدم‬ ‫کے‬ ‫ات‬‫ی‬‫تھے‬‫۔‬‫مجھے‬
‫کس‬ ‫جب‬‫ی‬‫م‬ ‫بارے‬ ‫کے‬ ‫لفظ‬‫ی‬‫م‬ ‫تو‬ ‫ہوتا‬ ‫کرنا‬ ‫وم‬ ‫مع‬ ‫ں‬‫ی‬‫کرکے‬ ‫فون‬ ‫ں‬
‫استاد‬ ‫کہ‬ ‫تھا‬ ‫پوچھتا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫طرح‬ ‫کس‬ ‫لفظ‬ ‫ہ‬‫۔‬‫د‬ ‫بتا‬ ‫وہ‬‫ی‬‫تھے‬ ‫کرتے‬ ‫ا‬‫۔‬
‫شک‬‫ی‬‫گفتگو‬ ‫سے‬ ‫زادہ‬ ‫عادل‬ ‫ل‬'‫ع‬ ‫ذوالفقار‬ ‫ڈاکٹر‬‫ی‬‫ص‬ ‫دانش‬:69
‫کوئ‬ ‫اچانک‬ ‫گئے‬ ‫رات‬‫ی‬‫خ‬‫ی‬‫آتا‬ ‫ال‬‫ی‬‫کس‬ ‫ا‬‫ی‬‫ان‬ ‫تو‬ ‫تا‬ ‫م‬ ‫سراغ‬ ‫کا‬ ‫کتاب‬
‫تبادلہءخ‬ ‫ف‬ ‫بالتک‬ ‫سے‬ ‫حضرات‬‫ی‬‫کبھ‬ ‫اور‬ ‫کرتا‬ ‫ال‬‫ی‬‫لہجے‬ ‫کے‬ ‫ان‬

86. ‫م‬‫ی‬‫ناگوار‬ ‫ں‬‫ی‬‫نہ‬ ‫محسوس‬ ‫تاثر‬ ‫کا‬‫ی‬‫ہوا‬ ‫ں‬‫۔‬
‫درو‬ ‫دو‬‫ی‬‫س‬ ‫از‬ ‫ش‬‫ی‬‫جامع‬ ‫د‬‫ی‬‫ص‬:60
‫ر‬ ‫کو‬ ‫اتوار‬ ‫اکثر‬ ‫وہ‬‫ی‬‫فر‬ ‫اور‬ ‫گل‬‫ی‬‫پران‬ ‫بال‬ ‫ئر‬‫ی‬‫کتاب‬‫ی‬‫خر‬ ‫ں‬‫ی‬‫کے‬ ‫دنے‬
‫ل‬‫ی‬‫تھے‬ ‫جاتے‬ ‫ے‬‫۔‬‫کت‬‫انھ‬ ‫سے‬ ‫ابوں‬‫ی‬‫ک‬ ‫جنون‬ ‫ں‬‫ی‬‫تھا‬ ‫شوق‬ ‫تک‬ ‫حد‬‫۔‬
‫ک‬ ‫ان‬‫ی‬‫ذات‬‫ی‬‫الئبر‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ز‬ ‫سے‬ ‫ہزار‬ ‫دس‬ ‫ں‬‫ی‬‫کتاب‬ ‫ادہ‬‫ی‬‫رسالے‬ ‫اور‬ ‫ں‬
‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫رف‬‫ی‬‫ازا‬ ‫نقش‬ ‫احمد‬ ‫ق‬‫ی‬‫ص‬ ‫شخص‬ ‫منفرد‬ ‫ک‬:95
‫رف‬ ‫اپنے‬‫ی‬‫عمر‬ ‫تمام‬ ‫نے‬ ‫ق‬'‫اپن‬‫ی‬‫انوکھ‬‫ی‬'‫اور‬ ‫منفرد‬‫ی‬‫وس‬ ‫کتا‬‫ی‬‫ع‬
‫شخص‬‫ی‬‫م‬ ‫لفظ‬ ‫جس‬ ‫کو‬ ‫ت‬‫ی‬‫ق‬ ‫ں‬‫ی‬‫د‬ ‫کر‬ ‫صرف‬ ‫پر‬ ‫کرنے‬ ‫د‬‫ی‬'‫لفظ‬ ‫وہ‬
‫اصول‬ ‫تھا‬‫۔‬
‫رف‬‫ت‬‫ی‬‫از‬ ‫ما‬ ‫دل‬ ‫از‬ ‫نہ‬ ‫ولے‬ ‫د‬‫ی‬‫ص‬ ‫خاور‬ ‫عقوب‬:91
‫رف‬‫ی‬‫د‬ ‫تحفہ‬ ‫کا‬ ‫کتابوں‬ ‫نقش‬ ‫احمد‬ ‫ق‬‫ی‬‫م‬ ‫ہ‬ ‫معام‬ ‫کے‬ ‫نے‬‫ی‬‫فراخ‬ ‫بڑے‬ ‫ں‬
‫تھے‬ ‫دل‬‫۔‬‫م‬ ‫ادب‬ ‫کو‬ ‫دوستوں‬ ‫اپنے‬ ‫وہ‬‫ی‬‫د‬ ‫فعال‬ ‫وقت‬ ‫ہر‬ ‫ں‬‫ی‬‫پسند‬ ‫کھنا‬
‫تھے‬ ‫کرتے‬‫۔‬
‫کاغذ‬‫ی‬‫پ‬ ‫ہے‬‫ی‬‫بش‬ ‫از‬ ‫رہن‬‫ی‬‫ص‬ ‫عنوان‬ ‫ر‬:55
‫رف‬‫ی‬‫آدم‬ ‫کے‬ ‫منٹ‬ ‫کمٹ‬ ‫فل‬ ‫ق‬‫ی‬‫تھے‬‫۔‬‫ا‬‫ی‬‫اور‬ ‫م‬ ‫ع‬ ‫طالب‬ ‫اچھے‬ ‫ک‬
‫ا‬‫ی‬‫ک‬‫استاد‬ ‫اچھے‬'‫اپن‬ ‫ناصرف‬ ‫وہ‬‫ی‬‫تدر‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫دار‬ ‫ذمہ‬‫ی‬‫بڑ‬ ‫اں‬‫ی‬‫تن‬
‫دہ‬‫ی‬‫ک‬ ‫استادوں‬ ‫کہ‬ ‫ب‬ ‫نبھاتے‬ ‫سے‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫فالح‬‫ی‬‫وال‬ ‫کرنے‬ ‫کام‬ ‫ے‬‫ی‬
‫تنظ‬‫ی‬‫کرتے‬ ‫تعاون‬ ‫بھرپور‬ ‫سے‬ ‫موں‬‫۔‬
‫رف‬‫ی‬‫رف‬ ‫کے‬ ‫قوں‬‫ی‬‫ق‬'‫رف‬‫ی‬‫ص‬ ‫سنکھ‬ ‫کرن‬ ‫از‬ ‫نقش‬ ‫احمد‬ ‫ق‬:20

87. ‫م‬‫ی‬‫اپن‬ ‫نے‬ ‫ں‬‫ی‬‫سار‬‫ی‬‫زندگ‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫گوئ‬ ‫صاف‬ ‫ں‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫رف‬ ‫ں‬‫ی‬‫کوئ‬ ‫کا‬ ‫ق‬‫ی‬‫ہم‬
‫نہ‬ ‫سر‬‫ی‬‫د‬ ‫ں‬‫ی‬‫کھا‬‫۔‬‫برجستگ‬‫ی‬‫وس‬ ‫کے‬ ‫اس‬‫ی‬‫ک‬ ‫مطالعے‬ ‫ع‬‫ی‬‫مرہون‬
‫تھ‬ ‫منت‬‫ی‬'‫گوئ‬ ‫حق‬ ‫کہ‬ ‫جب‬‫ی‬‫پر‬ ‫سچ‬ ‫صرف‬ ‫اور‬ ‫سچ‬ ‫کے‬ ‫اس‬
‫ا‬ ‫مکمل‬‫ی‬‫تھ‬ ‫ثبوت‬ ‫کا‬ ‫مان‬‫ی۔‬
‫رف‬‫ی‬‫ک‬ ‫نقش‬ ‫احمد‬ ‫ق‬‫ی‬‫گوئ‬ ‫صاف‬‫ی‬‫برجستگ‬ ‫اور‬‫ی‬‫نص‬ ‫ڈاکٹر‬ ‫از‬‫ی‬‫ر‬
‫ص‬ ‫ناصر‬ ‫احمد‬:29
‫رف‬‫ی‬‫ک‬ ‫ق‬‫ی‬‫زندگ‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫جتن‬ ‫ں‬‫ی‬‫بھ‬‫ی‬‫عورت‬‫ی‬‫آئ‬ ‫ں‬‫ی‬‫وہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫فہم‬ ‫خوش‬ ‫تو‬ ‫ا‬
‫تھ‬‫ی‬‫ں‬‫ی‬‫فہم‬ ‫ط‬ ‫غ‬ ‫ا‬‫ی‬‫ش‬ ‫کا‬‫ہوئ‬ ‫کار‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫رف‬‫ی‬‫کس‬ ‫اگر‬ ‫نے‬ ‫ق‬‫ی‬‫اچھا‬ ‫سے‬
‫ک‬ ‫برتاؤ‬‫ی‬‫معن‬ ‫ط‬ ‫غ‬ ‫تو‬ ‫ا‬‫ی‬‫ل‬ ‫کر‬ ‫اخذ‬‫ی‬‫نا‬‫ی‬‫ق‬‫ی‬‫بےوقوف‬ ‫نا‬‫ی‬‫تھ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫اور‬‫۔‬
‫م‬ ‫طرح‬ ‫جس‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫کوئ‬‫ی‬‫بھ‬‫ی‬‫رف‬ ‫بات‬‫ی‬‫پوش‬ ‫سے‬ ‫ق‬‫ی‬‫تھ‬ ‫نہ‬ ‫دہ‬‫ی‬'‫اس‬‫ی‬
‫چھوٹ‬ ‫ہر‬ ‫نے‬ ‫انہوں‬ ‫طرح‬‫ی‬‫بڑ‬‫ی‬‫رکھا‬ ‫سےباخبر‬ ‫بات‬‫۔‬‫ی‬‫رف‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ک‬ ‫ق‬‫ی‬
‫تھ‬ ‫عظمت‬‫ی‬‫کبھ‬ ‫نے‬ ‫انھوں‬ ‫کہ‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫بڑ‬‫ی‬‫بڑ‬ ‫سے‬‫ی‬‫پر‬ ‫بھول‬
‫بھ‬‫ی‬‫د‬ ‫نہ‬ ‫طعنہ‬ ‫مجھے‬‫ی‬‫ا‬'‫رکھا‬ ‫دور‬ ‫سے‬ ‫خود‬ ‫نہ‬‫۔‬‫آفر‬‫ی‬‫اس‬ ‫ہے‬ ‫ن‬
‫پر‬ ‫شخص‬'‫تھا‬ ‫واال‬ ‫ے‬ ‫حوص‬ ‫بڑے‬ ‫بہت‬‫۔‬
‫کہ‬ ‫چند‬ ‫ہر‬‫ی‬‫ہے‬ ‫کہ‬ ‫ں‬‫۔۔۔۔۔۔۔‬‫زک‬ ‫از‬‫ی‬‫ص‬ ‫طانہ‬ ‫س‬ ‫ہ‬:19
‫مطالعہ‬ ‫سل‬ ‫مس‬'‫ک‬ ‫م‬ ‫ع‬‫ی‬‫پ‬‫ی‬‫اس‬'‫بانٹنا‬ ‫م‬ ‫ع‬ ‫کو‬ ‫دوسروں‬.‫اصول‬
‫پسند‬‫ی‬‫اجتماع‬ ‫اور‬‫ی‬‫سماج‬‫ی‬‫ج‬ ‫خدمت‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫خوب‬‫ی‬‫رف‬ ‫نے‬ ‫وں‬‫ی‬‫ق‬
‫ادب‬ ‫و‬ ‫م‬ ‫ع‬ ‫کو‬ ‫نقش‬ ‫احمد‬‫حق‬ ‫کا‬‫ی‬‫ق‬‫ی‬‫د‬ ‫بنا‬ ‫استاد‬‫ی‬‫تھا‬ ‫ا‬‫۔‬
‫م‬‫ی‬‫رف‬ ‫دوست‬ ‫را‬‫ی‬‫سع‬ ‫احمد‬ ‫از‬ ‫نقش‬ ‫احمد‬ ‫ق‬‫ی‬‫خان‬ ‫قائم‬ ‫د‬‫ی‬‫ص‬:11
‫بےلوث‬ ‫وہ‬'‫تھے‬ ‫انسان‬ ‫درد‬ ‫ہم‬ ‫اور‬ ‫وص‬ ‫پرخ‬‫۔‬‫حق‬ ‫وہ‬‫ی‬‫ق‬‫ی‬‫پر‬ ‫طور‬
‫مولو‬‫ی‬‫جانش‬ ‫کے‬ ‫عبدالحق‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ن‬‫ی‬‫ا‬ ‫کے‬ ‫کارواں‬ ‫اس‬ ‫تو‬ ‫ں‬‫ی‬‫فرد‬ ‫ک‬
‫تھے‬ ‫ضرور‬‫۔‬

88. ‫کچھ‬‫ی‬‫اد‬‫ی‬‫ص‬ ‫عمر‬ ‫ممتاز‬ ‫ڈاکٹر‬ ‫از‬ ‫ں‬:10
‫ب‬‫ی‬‫روزا‬ ‫پر‬ ‫بورڈ‬ ‫ک‬‫صورت‬ ‫خوب‬ ‫بہت‬ ‫نہ‬'‫تھا‬ ‫کرتا‬ ‫لکھا‬ ‫اشعار‬‫۔‬
‫ک‬ ‫اس‬‫ی‬‫لکھائ‬‫ی‬‫بھ‬‫ی‬‫تھ‬ ‫صورت‬ ‫خوب‬ ‫بہت‬‫ی۔‬‫م‬ ‫اکثر‬ ‫وہ‬‫ی‬‫رپور‬
‫ح‬ ‫سے‬ ‫خاص‬‫ی‬‫پڑھتا‬ ‫ناکچھ‬ ‫کچھ‬ ‫رستے‬ ‫سارے‬ ‫اور‬ ‫تھا‬ ‫آتا‬ ‫درآباد‬
‫ہ‬ ‫ہوا‬‫ی‬‫تھا‬ ‫آتا‬‫۔‬‫ک‬ ‫اس‬ ‫سے‬ ‫کتاب‬‫ی‬‫وقت‬ ‫اس‬ ‫مجھے‬ ‫اندازہ‬ ‫کا‬ ‫محبت‬
‫گ‬ ‫ہو‬‫ی‬‫تھا‬ ‫ا‬‫۔‬‫جون‬ ‫ہمارا‬ ‫وہ‬‫ی‬‫تھا‬ ‫ر‬‫۔‬
‫ماض‬‫ی‬‫با‬ ‫عفت‬ ‫از‬ ‫جھروکے‬ ‫کے‬‫ص‬ ‫نو‬:16
‫رف‬‫ی‬‫س‬ ‫بہت‬ ‫سے‬ ‫نقش‬ ‫احمد‬ ‫ق‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ممکن‬ ‫ہونا‬ ‫اختالف‬ ‫پر‬ ‫باتوں‬‫۔‬
‫شکا‬ ‫کچھ‬ ‫سے‬ ‫ان‬‫ی‬‫م‬ ‫سمجھ‬ ‫ہونا‬ ‫کا‬ ‫توں‬‫ی‬‫ہے‬ ‫آتا‬ ‫ں‬‫۔‬‫ناراض‬ ‫سے‬ ‫ان‬
‫ک‬ ‫ہونے‬‫ی‬‫کئ‬‫ی‬‫م‬ ‫وجوہ‬‫ی‬‫ں‬‫ی‬‫ق‬‫ی‬‫معقول‬ ‫نا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ت‬'‫ل‬‫ی‬‫کے‬ ‫سب‬ ‫ان‬ ‫کن‬
‫ل‬ ‫اس‬ ‫ہم‬ ‫باوجود‬‫ی‬‫ک‬ ‫ان‬ ‫ے‬‫ی‬‫ہ‬ ‫کرتے‬ ‫قدر‬‫ی‬‫ں‬'‫ہ‬ ‫کرتے‬ ‫ذکر‬ ‫کا‬ ‫ان‬‫ی‬‫ں‬'
‫ک‬ ‫ان‬‫ی‬‫د‬ ‫مثال‬‫ی‬‫ہ‬ ‫تے‬‫ی‬‫کہ‬ ‫ں‬‫کئ‬ ‫وہ‬‫ی‬‫ام‬ ‫کے‬ ‫روائتوں‬‫ی‬‫تھے‬ ‫ن‬‫۔‬‫انھوں‬
‫ک‬ ‫ان‬ ‫نے‬‫ی‬‫ک‬ ‫خدمت‬‫ی‬'‫ک‬ ‫ان‬‫ی‬‫ک‬ ‫حفاظت‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫کے‬ ‫وقار‬ ‫کے‬ ‫ان‬
‫ل‬‫ی‬‫قربان‬ ‫ے‬‫ی‬‫د‬ ‫اں‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫م‬ ‫ان‬‫ی‬‫ا‬ ‫سے‬ ‫ں‬‫ی‬‫روا‬ ‫ک‬‫ی‬‫پابند‬ ‫ت‬‫ی‬‫ہے‬ ‫وقت‬‫۔‬
‫غزال‬ ‫حسن‬ ‫از‬ ‫دار‬ ‫پاس‬‫ی‬‫ص‬:01
‫ا‬ ‫نقش‬‫ی‬‫کھ‬ ‫ک‬‫ی‬‫تھے‬ ‫کتاب‬‫۔‬‫تھا‬ ‫سکتا‬ ‫پڑھ‬ ‫شخص‬ ‫ہر‬ ‫جسے‬‫۔‬‫ا‬‫ی‬‫ک‬
‫تھے‬ ‫چشمہءرواں‬'‫ا‬ ‫ہر‬ ‫سے‬ ‫جس‬‫ی‬‫ظر‬ ‫بقدر‬ ‫ک‬‫س‬ ‫ف‬‫ی‬‫سکتا‬ ‫ہو‬ ‫راب‬
‫تھا‬‫۔‬‫سف‬ ‫کا‬ ‫محبتوں‬ ‫وہ‬‫ی‬‫شفقت‬ ‫اور‬ ‫تھا‬ ‫ر‬'‫در‬‫ی‬‫دل‬ ‫ا‬‫ی‬'‫سچائ‬‫ی‬‫وص‬ ‫خ‬
‫درد‬ ‫ہم‬ ‫اور‬‫ی‬‫تھ‬ ‫حوالہ‬ ‫معتبر‬ ‫کا‬ ‫اس‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫تر‬ ‫نقش‬ ‫پہ‬ ‫دل‬‫ی‬‫مج‬ ‫از‬ ‫ہے‬ ‫نقش‬ ‫کا‬ ‫محبت‬‫ی‬‫ص‬ ‫ارشد‬ ‫د‬:002
‫م‬‫ی‬‫رف‬ ‫نے‬ ‫ں‬‫ی‬‫سمجھا‬ ‫قدر‬ ‫اس‬ ‫بس‬ ‫کو‬ ‫نقش‬ ‫ق‬'‫آدم‬‫ی‬‫مش‬ ‫کم‬‫ی‬‫تھے‬ ‫ن‬‫۔‬

89. ‫د‬‫ی‬‫بازد‬ ‫و‬ ‫د‬‫ی‬‫س‬ ‫از‬ ‫د‬‫ی‬‫ص‬ ‫اقبال‬ ‫م‬:00
‫رف‬‫ی‬‫نقش‬ ‫ق‬‫ا‬‫ی‬‫والے‬ ‫رکھنے‬ ‫دل‬ ‫بھرا‬ ‫محبت‬ ‫اور‬ ‫وص‬ ‫پرخ‬ ‫ک‬
‫تھے‬ ‫انسان‬'‫ک‬ ‫ان‬ ‫پھر‬‫ی‬‫م‬ ‫ع‬‫ی‬‫قاب‬‫ی‬‫مز‬ ‫کو‬ ‫ان‬ ‫نے‬ ‫ت‬‫ی‬‫بنا‬ ‫معتبر‬ ‫د‬
‫د‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬
‫آہ‬!‫رف‬‫ی‬‫ص‬ ‫خضر‬ ‫افروزہ‬ ‫از‬ ‫نقش‬ ‫احمد‬ ‫ق‬:06
‫رف‬‫ی‬‫بھائ‬ ‫ق‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬‫ا‬ ‫ک‬‫ی‬‫کس‬ ‫سل‬ ‫مس‬ ‫جو‬ ‫ہے‬ ‫نام‬ ‫کا‬ ‫شخص‬ ‫سے‬‫ی‬
‫نقطے‬'‫کس‬‫ی‬‫م‬ ‫ع‬‫ی‬‫ادب‬ ‫و‬‫ی‬‫اصطالح‬'‫کوئ‬‫ی‬‫سماج‬‫ی‬‫و‬ ‫پہ‬'‫کس‬‫ی‬
‫ک‬ ‫شعر‬‫ی‬‫تفہ‬‫ی‬‫او‬ ‫م‬‫م‬ ‫معامالت‬ ‫کے‬ ‫قسم‬ ‫اس‬ ‫ر‬‫ی‬‫کرتے‬ ‫فکر‬ ‫و‬ ‫غور‬ ‫ں‬
‫دکھائ‬‫ی‬‫د‬‫ی‬‫گے‬ ‫ں‬‫۔‬‫س‬ ‫کچھ‬ ‫نہ‬ ‫کچھ‬ ‫وقت‬ ‫ہر‬ ‫وہ‬‫ی‬‫ک‬ ‫سکھانے‬ ‫کھنے‬‫ی‬
‫م‬ ‫جستجو‬‫ی‬‫تھے‬ ‫رہتے‬ ‫ں‬‫۔‬
‫دن‬‫ی‬‫ق‬ ‫مستقل‬ ‫کہاں‬ ‫سرائے‬ ‫اک‬ ‫ہے‬ ‫ا‬‫ی‬‫نو‬ ‫از‬ ‫ام‬‫ی‬‫ص‬ ‫سروش‬ ‫د‬:05
‫رف‬‫ی‬‫ا‬ ‫کا‬ ‫طنزومزاح‬ ‫صاحب‬ ‫ق‬‫ی‬‫تھے‬ ‫رکھتے‬ ‫ذوق‬ ‫خاص‬ ‫ک‬‫۔‬‫جب‬
‫کبھ‬‫ی‬‫م‬ ‫موڈ‬‫ی‬‫لط‬ ‫خوب‬ ‫تو‬ ‫ہوتے‬ ‫ں‬‫ی‬‫سناتے‬ ‫فے‬‫۔‬‫انھ‬‫ی‬‫ن‬‫بےشمار‬
‫تھے‬ ‫بر‬ ‫از‬ ‫لطائف‬‫۔‬‫زعفران‬ ‫کشت‬ ‫محفل‬ ‫تو‬ ‫کرتے‬ ‫گفتگو‬ ‫جب‬ ‫آپ‬
‫جات‬ ‫بن‬‫ی۔‬‫رنج‬‫ی‬‫ہونا‬ ‫دہ‬'‫تھا‬ ‫ممنوع‬ ‫ہاں‬ ‫کے‬ ‫ان‬'‫کس‬ ‫وہ‬‫ی‬‫دکھ‬ ‫کو‬‫ی‬
‫نہ‬‫ی‬‫ند‬‫ی‬‫تھے‬ ‫سکتے‬ ‫کھ‬‫۔‬‫کس‬ ‫ہر‬‫ی‬‫مسگہ‬ ‫اپنا‬ ‫کو‬ ‫ے‬ ‫مس‬ ‫کے‬
‫کرتے‬ ‫مدد‬ ‫ممکن‬ ‫ہر‬ ‫اور‬ ‫سمجھتے‬‫۔‬
‫رف‬ ‫کا‬ ‫سب‬‫ی‬‫عدنان‬ ‫صابر‬ ‫از‬ ‫ق‬‫ی‬‫ص‬:065
‫ہم‬ ‫کہ‬ ‫تھے‬ ‫کرتے‬ ‫کہا‬ ‫وہ‬‫ی‬‫حت‬ ‫ں‬‫ی‬‫کرن‬ ‫کوشش‬ ‫المقدور‬‫ی‬‫چاہ‬‫ی‬‫کہ‬ ‫ے‬
‫بول‬ ‫اردو‬‫ی‬‫ہ‬ ‫اردو‬ ‫گفتگو‬ ‫تمام‬ ‫تو‬ ‫ں‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ہو‬ ‫ں‬
‫۔‬‫انگر‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫غ‬ ‫کے‬‫ی‬‫ضرور‬ ‫ر‬‫ی‬‫احتزاز‬ ‫سے‬ ‫استعمال‬ ‫کے‬ ‫الفاظ‬

90. ‫کر‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫اس‬‫ی‬‫انگر‬ ‫اگر‬ ‫طرح‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ک‬ ‫بات‬ ‫ں‬‫ی‬‫رہ‬ ‫جا‬‫ی‬‫پھر‬ ‫تو‬ ‫ہو‬
‫انگر‬ ‫گفتگو‬ ‫تمام‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ہو‬ ‫ں‬‫۔‬‫ت‬ ‫آدھا‬‫ی‬‫بٹ‬ ‫آدھا‬ ‫تر‬‫ی‬‫وال‬ ‫ر‬‫ی‬‫نہ‬ ‫بات‬
‫ہو‬‫۔‬
‫رف‬‫ی‬‫اردو‬ ‫ق‬‫۔۔۔۔‬‫رف‬‫ی‬‫شک‬ ‫از‬ ‫نقش‬ ‫ق‬‫ی‬‫ص‬ ‫بھوج‬ ‫احمد‬ ‫ل‬:090'096
‫طبقات‬ ‫مرگ‬ ‫تادم‬ ‫نے‬ ‫انھوں‬‫ی‬‫ک‬ ‫رد‬ ‫صرف‬ ‫نہ‬ ‫کو‬ ‫فرق‬‫ی‬‫کا‬ ‫اس‬ ‫کہ‬ ‫ب‬ ‫ا‬
‫عم‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ثبوت‬‫ی‬‫ک‬ ‫فراہم‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬
‫رف‬‫ی‬‫نقش‬ ‫احمد‬ ‫ق‬;‫ع‬ ‫عابد‬ ‫از‬ ‫تآثرات‬ ‫چند‬‫ی‬‫ص‬:091
‫رف‬‫ی‬‫ک‬ ‫نقش‬ ‫احمد‬ ‫ق‬‫ی‬‫زندگ‬‫ی‬‫کئ‬ ‫کے‬‫ی‬‫تھے‬ ‫و‬ ‫پہ‬‫۔‬‫خ‬ ‫کا‬ ‫مراسم‬‫ی‬‫ال‬
‫والے‬ ‫رکھنے‬'‫روا‬‫ی‬‫ک‬ ‫مذہب‬ ‫اور‬ ‫پرست‬ ‫ت‬‫ی‬‫اع‬‫روا‬ ‫ال‬‫ی‬‫پاس‬ ‫کا‬ ‫ات‬
‫والے‬ ‫رکھنے‬‫۔‬
‫کچھ‬‫ی‬‫اد‬‫ی‬‫ہ‬ ‫نقش‬ ‫ں‬‫ی‬‫عز‬ ‫از‬ ‫ں‬‫ی‬‫ص‬ ‫احمد‬ ‫ز‬:091
‫تھے‬ ‫رہے‬ ‫دے‬ ‫فروغ‬ ‫کو‬ ‫م‬ ‫ع‬ ‫سے‬ ‫انداز‬ ‫جس‬ ‫وہ‬'‫کس‬‫ی‬‫کتب‬ ‫کو‬
‫ہ‬ ‫رہے‬ ‫کر‬ ‫فراہم‬‫ی‬‫ں‬'‫کس‬‫ی‬‫ک‬ ‫کتابوں‬ ‫کو‬‫ی‬‫کاپ‬ ‫فوٹو‬‫ی‬‫م‬ ‫ع‬ ‫کے‬ ‫کرا‬‫ی‬
‫ہ‬ ‫رہے‬ ‫کر‬ ‫معاونت‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ا‬‫ی‬‫ڈسٹر‬ ‫کے‬ ‫ادب‬ ‫و‬ ‫م‬ ‫ع‬ ‫کہ‬ ‫تھا‬ ‫لگتا‬ ‫سا‬‫ی‬
‫ب‬‫ی‬‫ہ‬ ‫وٹر‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫عظ‬‫ی‬‫رئ‬ ‫از‬ ‫محسن‬ ‫م‬‫ی‬‫شر‬ ‫سہ‬‫ی‬‫ص‬ ‫ف‬:096
‫ک‬ ‫ان‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬‫ڈھ‬ ‫واقعتا‬ ‫مالقات‬ ‫ک‬‫ی‬‫کتاب‬ ‫روں‬‫ی‬‫مترادف‬ ‫کے‬ ‫پڑھنے‬ ‫ں‬
‫تھ‬‫ی۔‬
‫ا‬‫ی‬‫ص‬ ‫رحمان‬ ‫عازم‬ ‫از‬ ‫خاص‬ ‫نقش‬ ‫ک‬:099
‫بھائ‬‫ی‬‫عمر‬ ‫کم‬ ‫جان‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫مذہب‬ ‫ں‬‫ی‬‫بھ‬‫ی‬‫رہے‬‫۔‬‫ک‬ ‫وقت‬ ‫پانچ‬ ‫وہ‬‫ی‬‫نہ‬

91. ‫م‬ ‫مسجد‬ ‫کہ‬ ‫ب‬ ‫تھے‬ ‫پڑھتے‬ ‫نماز‬ ‫صرف‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ازان‬ ‫ں‬‫ی‬‫د‬‫ی‬‫جاتے‬ ‫نے‬
‫اورتب‬‫ی‬‫غ‬‫ی‬‫بھ‬ ‫مرکز‬ ‫کے‬ ‫جماعت‬‫ی‬‫جاتے‬‫۔‬
‫بچپن‬‫ک‬‫ی‬‫کچھ‬‫ی‬‫اد‬‫ی‬‫رش‬ ‫از‬ ‫ں‬‫ی‬‫ص‬ ‫دہ‬:092
‫م‬ ‫حصہ‬ ‫دوسرے‬ ‫کے‬ ‫کتاب‬‫ی‬‫ں‬
‫عق‬ ‫خراج‬ ‫منظوم‬‫ی‬‫سے‬ ‫نام‬ ‫کے‬ ‫دت‬'‫شعر‬ ‫آٹھ‬‫ی‬‫ہ‬ ‫منظومات‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ہر‬
‫کس‬‫ی‬‫انہ‬ ‫نے‬‫ی‬‫ک‬ ‫ان‬ ‫ں‬‫ی‬‫شخص‬‫ی‬‫ک‬ ‫ان‬ ‫اور‬ ‫ت‬‫ی‬‫م‬ ‫ع‬‫ی‬‫ادب‬ ‫و‬‫ی‬‫خدمات‬
‫عق‬ ‫خراج‬ ‫کو‬‫ی‬‫پ‬ ‫دت‬‫ی‬‫ک‬ ‫ش‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬‫ی‬‫منظومات‬ ‫ہ‬'‫مقف‬‫ی‬‫نثر‬ ‫اور‬ ‫آزاد‬‫ی‬
‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ی‬‫رسم‬ ‫منظومات‬ ‫ہ‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫م‬ ‫ان‬‫ی‬‫شا‬ ‫ں‬‫ک‬ ‫عر‬‫ی‬‫محبت‬'
‫عق‬‫ی‬‫دت‬'‫شخص‬‫ی‬‫ک‬ ‫مرحوم‬ ‫اور‬ ‫ق‬ ‫تع‬‫ی‬‫شخص‬‫ی‬‫ق‬ ‫متع‬ ‫سے‬ ‫ت‬'‫کوئ‬‫ی‬
‫ناکوئ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫موجود‬ ‫ضرور‬ ‫و‬ ‫پہ‬‫۔‬‫ان‬ ‫اور‬ ‫لکھوانے‬ ‫کو‬ ‫منظومات‬ ‫ان‬
‫ک‬‫ی‬‫بند‬ ‫جمع‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ں‬'‫ع‬ ‫ذوالفقار‬ ‫ڈاکٹر‬‫ی‬‫سے‬ ‫تردد‬ ‫بڑے‬ ‫نے‬ ‫دانش‬
‫ل‬ ‫کام‬‫ی‬‫ہوگا‬ ‫ا‬‫۔‬‫ت‬ ‫دو‬‫ی‬‫فرمائ‬ ‫مالحظہ‬ ‫نمونے‬ ‫ن‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫گ‬ ‫وہ‬‫ی‬‫ا‬ ‫ا‬‫ی‬‫گ‬ ‫کر‬ ‫سونا‬ ‫کو‬ ‫گھر‬ ‫سارے‬ ‫کہ‬ ‫سا‬‫ی‬‫ا‬
‫پ‬‫ی‬‫اس‬‫ی‬‫گ‬ ‫تر‬ ‫چشم‬ ‫ہائے‬ ‫کے‬ ‫دے‬ ‫وہ‬ ‫کو‬ ‫آنکھوں‬‫ی‬‫ا‬
‫تار‬ ‫قطعہ‬‫ی‬‫اجم‬ ‫مختار‬ ‫شاعر‬ ‫خ‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫ص‬:091
‫بےساختگ‬‫ی‬'‫ورفتگ‬‫ی‬‫ب‬ ‫ق‬ ‫سے‬ ‫مرحوم‬ ‫اور‬‫ی‬‫ق‬ ‫تع‬'‫پارے‬ ‫شعر‬ ‫اس‬
‫خصوص‬ ‫کا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫وصف‬‫۔‬‫گنت‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ں‬‫ی‬‫ہ‬ ‫نو‬ ‫فقط‬ ‫شعر‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ل‬ ‫ں‬‫ی‬‫کہے‬ ‫کن‬
‫م‬‫ی‬‫ں‬'‫س‬‫ی‬‫مح‬ ‫پر‬ ‫صفحات‬ ‫کڑوں‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ط‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫معنو‬‫ی‬‫حسن‬'‫اپن‬‫ی‬‫جگہ‬
‫لسان‬‫ی‬‫ات‬‫ی‬‫بھ‬ ‫حظ‬‫ی‬‫کم‬‫ہے‬ ‫کا‬ ‫ال‬‫۔‬
‫اجم‬ ‫ماہر‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫کا‬‫ی‬‫د‬ ‫شعر‬ ‫ہ‬‫ی‬‫کھ‬‫ی‬‫ں‬'‫ہنرمند‬ ‫اور‬ ‫کمال‬ ‫کس‬‫ی‬‫سے‬
‫ک‬ ‫مرحوم‬‫ی‬‫شخص‬‫ی‬‫کے‬ ‫ت‬'‫تر‬ ‫اہم‬‫ی‬‫ہے‬ ‫رہا‬ ‫کر‬ ‫واضح‬ ‫کو‬ ‫و‬ ‫پہ‬ ‫ن‬‫۔‬

92. ‫م‬‫ی‬‫ک‬ ‫ں‬‫ی‬‫تمہ‬ ‫بتاؤں‬ ‫ا‬‫ی‬‫خ‬ ‫قدر‬ ‫کس‬ ‫ں‬‫ی‬‫وہ‬ ‫تھا‬ ‫ق‬
‫رف‬‫ی‬‫رف‬ ‫کا‬ ‫شخص‬ ‫ہر‬ ‫تھا‬ ‫نام‬ ‫ق‬‫ی‬‫وہ‬ ‫تھا‬ ‫ق‬
‫ک‬ ‫خوشبو‬‫ی‬‫نظم‬‫۔۔۔۔۔۔۔‬‫ا‬‫ی‬‫آدم‬ ‫عام‬ ‫ک‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫موت‬‫۔۔۔۔۔۔‬‫ک‬‫ی‬‫ی‬‫سطور‬ ‫ہ‬
‫درد‬'‫کر‬‫ارض‬ ‫اور‬ ‫ب‬‫ی‬‫ک‬ ‫اقامت‬‫ی‬‫رہ‬ ‫کھول‬ ‫گرہ‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫کبھ‬‫ی‬‫م‬ ‫آس‬ ‫اس‬‫ی‬‫ں‬
‫ا‬ ‫کہ‬‫ی‬‫گا‬ ‫آئے‬ ‫لمحہ‬ ‫وہ‬ ‫دن‬ ‫ک‬
‫دن‬ ‫وہ‬ ‫جب‬‫ی‬‫جھم‬ ‫کے‬ ‫بھر‬ ‫ا‬‫ی‬‫کر‬ ‫پا‬ ‫نجات‬ ‫سے‬ ‫وں‬
‫اپن‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬‫نئ‬ ‫ک‬‫ی‬‫دن‬‫ی‬‫گا‬ ‫بسائے‬ ‫ا‬
‫ک‬ ‫اس‬‫ی‬‫ی‬‫پور‬ ‫وقت‬ ‫اس‬ ‫خواہش‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ہوت‬‫ی‬‫ہے‬
‫ام‬ ‫تمام‬ ‫جب‬‫ی‬‫د‬‫ی‬‫جات‬ ‫توڑ‬ ‫دم‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬
‫آدم‬ ‫عام‬ ‫اور‬‫ی‬
...... ‫ک‬ ‫عام‬ ‫و‬ ‫خاص‬‫ی‬‫تخص‬‫ی‬‫ماو‬ ‫سے‬ ‫ص‬‫ہے‬ ‫جاتا‬ ‫ہو‬ ‫را‬
‫ص‬:021
‫ہے‬ ‫ق‬ ‫متع‬ ‫سے‬ ‫نقش‬ ‫نگارشات‬ ‫حصہ‬ ‫اگال‬ ‫سے‬ ‫اس‬‫۔‬‫م‬ ‫اس‬‫ی‬‫شعر‬ ‫ں‬
‫ک‬ ‫مرحوم‬ ‫ق‬ ‫متع‬ ‫سے‬ ‫نثر‬ ‫و‬‫ی‬‫ک‬ ‫درج‬ ‫فکر‬ ‫ہا‬ ‫کاوش‬‫ی‬‫گئ‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫شاعر‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ں‬
‫غزل‬‫ی‬‫ں‬09
‫مصرعے‬ ‫چو‬‫ی‬‫عن‬‫ی‬‫قطعات‬2
‫رباع‬‫ی‬0
‫شعر‬0

93. ‫نظم‬ ‫آزاد‬‫ی‬‫ں‬6
‫ہ‬ ‫کتاب‬ ‫شامل‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ک‬ ‫ان‬‫ی‬‫شاعر‬‫ی‬'‫فکر‬‫ی‬‫فن‬ ‫و‬‫ی‬‫سے‬ ‫اعتبار‬'‫ک‬ ‫ان‬‫ی‬
‫شخ‬‫ص‬‫ی‬‫عصر‬ ‫اور‬ ‫ت‬‫ی‬‫سماج‬‫ی‬‫رو‬‫ی‬‫ک‬ ‫وں‬‫ی‬‫ہے‬ ‫عکاس‬‫۔‬‫ان‬ ‫البتہ‬ ‫ہاں‬
‫ک‬‫ی‬‫شعر‬‫ی‬‫رو‬ ‫کا‬ ‫زبان‬‫ی‬‫روا‬ ‫شعر‬ ‫لوازمات‬ ‫اور‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ہٹ‬ ‫قدرے‬ ‫سے‬ ‫ت‬
‫ہ‬ ‫کر‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫ا‬‫ی‬‫لفظ‬ ‫چھے‬ ‫غزل‬ ‫ک‬‫ی‬‫رد‬‫ی‬‫ہے‬ ‫استوار‬ ‫پر‬ ‫ف‬‫۔‬‫ع‬ ‫مط‬ ‫کا‬ ‫غزل‬
‫د‬‫ی‬‫کھ‬‫ی‬‫ے‬‫۔‬
‫ک‬ ‫سے‬ ‫اس‬ ‫کو‬ ‫تم‬ ‫مگر‬ ‫کراہ‬ ‫ہے‬ ‫سانس‬ ‫ہر‬‫ی‬‫ا‬
‫زندگ‬ ‫ہو‬‫ی‬‫ک‬ ‫سے‬ ‫اس‬ ‫کو‬ ‫تم‬ ‫مگر‬ ‫تباہ‬‫ی‬‫ا‬
‫بات‬ ‫پرلطف‬‫ی‬‫ہ‬‫قاف‬ ‫کہ‬ ‫ہے‬‫ی‬‫رد‬ ‫اور‬ ‫ہ‬‫ی‬‫آخر‬ ‫کا‬ ‫ف‬‫ی‬‫فطر‬ ‫لفظ‬‫ی‬‫طور‬
‫ہے‬ ‫صوت‬ ‫ہم‬ ‫ضرورت‬ ‫حسب‬ ‫اور‬ ‫پر‬‫۔‬‫نغم‬ ‫اور‬ ‫غنا‬ ‫سے‬ ‫اس‬‫ی‬‫ت‬
‫م‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہوا‬ ‫اضافہ‬ ‫ہرچند‬ ‫ں‬‫۔‬
‫ا‬‫ی‬‫رد‬ ‫کا‬ ‫غزل‬ ‫ک‬‫ی‬‫لفظ‬ ‫پانچ‬ ‫ف‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫م‬ ‫اس‬‫ی‬‫پہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫حال‬ ‫صورت‬
‫نہ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ں‬‫۔‬‫قاف‬‫ی‬‫رد‬ ‫اور‬ ‫ہ‬‫ی‬‫آخر‬ ‫کا‬ ‫ف‬‫ی‬‫نہ‬ ‫صوت‬ ‫ہم‬ ‫لفظ‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ع‬ ‫مط‬
‫ہو‬ ‫مالحظہ‬‫۔‬
‫ہوائ‬ ‫پر‬ ‫گل‬ ‫فصل‬ ‫آمد‬‫لگ‬ ‫نے‬ ‫چ‬ ‫ناک‬ ‫طرب‬ ‫ے‬‫ی‬'‫ت‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫ی‬‫گئ‬ ‫آ‬ ‫اد‬‫ی‬
‫دھ‬‫ی‬‫دھ‬ ‫رے‬‫ی‬‫اپن‬ ‫جہاں‬ ‫فضائے‬ ‫رے‬‫ی‬‫لگ‬ ‫بدلنے‬ ‫رنگت‬‫ی‬'‫ت‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫ی‬‫آ‬ ‫اد‬
‫گئ‬‫ی‬

94. ‫پہ‬‫ی‬‫رد‬ ‫کا‬ ‫غزل‬‫ی‬‫لفظ‬ ‫چہار‬ ‫ف‬‫ی‬‫ہ‬ ‫اور‬‫ی‬‫تھے‬ ‫کچھ‬'‫ہے‬‫۔‬‫سے‬ ‫اس‬
‫م‬ ‫ذائقہ‬ ‫سے‬ ‫الگ‬ ‫کا‬ ‫غنا‬ ‫اور‬ ‫آہنگ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫آتا‬ ‫سر‬‫۔‬‫فقط‬ ‫نمونہ‬ ‫باطور‬
‫ا‬‫ی‬‫فرمائ‬ ‫مالحظہ‬ ‫شعر‬ ‫ک‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫بھر‬ ‫گھاؤ‬ ‫اک‬ ‫ہر‬ ‫رفتہ‬ ‫رفتہ‬‫ہے‬ ‫جاتا‬
‫ہ‬ ‫اور‬ ‫کر‬ ‫بچھڑ‬ ‫سے‬ ‫تجھ‬ ‫ہم‬ ‫پہل‬ ‫ے‬ ‫پہ‬‫ی‬‫تھے‬ ‫کچھ‬
‫ا‬ ‫عالوہ‬ ‫کے‬ ‫اس‬‫ی‬‫چولفظ‬ ‫غزل‬ ‫ک‬‫ی‬‫غزل‬ ‫دو‬ ‫کہ‬ ‫جب‬‫ی‬‫لفظ‬ ‫سہ‬ ‫ں‬‫ی‬
‫رد‬‫ی‬‫رکھت‬ ‫ف‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫لفظ‬ ‫تکرار‬‫ی‬‫مالحظہ‬ ‫استعمال‬ ‫کا‬ ‫تضاد‬ ‫صنعت‬ ‫ساتھ‬ ‫ساتھ‬ ‫کے‬
‫فرمائ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫س‬‫ی‬‫م‬ ‫نے‬‫ی‬‫تبسم‬ ‫پہ‬ ‫ہونٹوں‬ ‫مگر‬ ‫درد‬ ‫تھا‬ ‫ں‬
‫ہ‬ ‫اور‬ ‫اندر‬ ‫تھے‬ ‫اور‬ ‫کچھ‬ ‫ہم‬ ‫باہر‬‫ی‬‫کچھ‬‫تھے‬
‫ہ‬ ‫لفظ‬‫ی‬‫متقاض‬ ‫کا‬ ‫تدبر‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬
‫ذرا‬ ‫اب‬‫ی‬‫فرمائ‬ ‫مالحظہ‬ ‫شعر‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫م‬ ‫سخن‬ ‫کے‬ ‫جس‬‫ی‬‫ہ‬ ‫زائد‬ ‫سے‬ ‫زہر‬ ‫ں‬‫ی‬‫خ‬ ‫ت‬ ‫ں‬‫ی‬‫اں‬
‫م‬ ‫لبوں‬ ‫کے‬ ‫اس‬‫ی‬‫تھ‬ ‫مٹھاس‬ ‫کر‬ ‫بڑھ‬ ‫سے‬ ‫شہد‬ ‫ں‬‫ی‬
‫کا‬ ‫مصرعوں‬ ‫دونوں‬'‫ہے‬ ‫ہوا‬ ‫آغاز‬ ‫سے‬ ‫الفاظ‬ ‫صوت‬ ‫ہم‬‫۔‬‫ک‬ ‫لفظوں‬‫ی‬
‫حس‬‫ی‬‫ترت‬ ‫ن‬‫ی‬‫استعمال‬ ‫پرذائقہ‬ ‫اور‬ ‫ب‬'‫بص‬‫ی‬‫رت‬‫ی‬‫بصارت‬ ‫اور‬‫ی‬‫حظ‬

95. ‫م‬‫ی‬‫ک‬ ‫سر‬‫ہے‬ ‫رتا‬‫۔‬
‫الفاظ‬ ‫ق‬ ‫متع‬
‫سخن‬ ‫مصرع‬ ‫پہال‬
‫لبوں‬ ‫مصرع‬ ‫دوسرا‬
‫الفاظ‬ ‫مترادف‬
‫زائد‬ ‫مصرع‬ ‫پہال‬
‫کر‬ ‫بڑھ‬ ‫مصرع‬ ‫دوسرا‬
‫الفاظ‬ ‫متضاد‬
‫زہر‬ ‫مصرع‬ ‫پہال‬
‫شہد‬ ‫مصرع‬ ‫دوسرا‬
‫ل‬ ‫کے‬ ‫کڑواہٹ‬ ‫ساتھ‬ ‫ساتھ‬ ‫کے‬ ‫ہالکت‬ ‫زہر‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ے‬‫ی‬‫م‬ ‫عرف‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ں‬‫۔‬
‫مص‬ ‫پہال‬‫خ‬ ‫ت‬ ‫رع‬‫ی‬‫اں‬
‫مٹھاس‬ ‫مصرع‬ ‫دوسرا‬
‫م‬ ‫ہوں‬ ‫سوچتا‬‫ی‬‫ں‬'‫ی‬‫کہ‬ ‫سے‬ ‫ہاں‬‫ی‬‫ے‬ ‫پہ‬ ‫سے‬ ‫ہاں‬
‫م‬ ‫مصرع‬ ‫اس‬‫ی‬‫ں‬'‫لفظ‬ ‫تکرار‬ ‫صنعت‬‫ی‬‫ک‬ ‫نقش‬ ‫استعمال‬ ‫کا‬‫ی‬‫پر‬ ‫زبان‬
‫کو‬ ‫گرفت‬'‫ہے‬ ‫رہا‬ ‫کر‬ ‫واضح‬‫۔‬‫پر‬ ‫بالغت‬ ‫اور‬ ‫فصاحت‬'‫کہ‬‫ی‬‫ٹ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ڑھ‬
‫طار‬ ‫پن‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫ہوتا‬ ‫ں‬‫۔‬‫نغم‬ ‫اور‬ ‫غنا‬ ‫سے‬ ‫اس‬‫ی‬‫م‬ ‫ت‬‫ی‬‫اضافہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہے‬ ‫وا‬‫۔‬
‫تذ‬‫وس‬ ‫کو‬ ‫دائروں‬ ‫کے‬ ‫سوچ‬ ‫بذب‬‫ی‬‫د‬ ‫کر‬ ‫ع‬‫ی‬‫ہے‬ ‫تا‬‫۔‬
‫م‬ ‫ہوں‬ ‫سوچتا‬‫ی‬‫ں‬ '

96. ‫ی‬‫سے‬ ‫ہاں‬
‫کہ‬‫ی‬‫ے‬ ‫پہ‬ ‫سے‬ ‫ہاں‬
‫تفہ‬‫ی‬‫ک‬ ‫م‬‫ی‬‫ذ‬‫ی‬‫م‬ ‫ل‬‫ی‬‫ں‬'‫قار‬‫ی‬‫ک‬ ‫لفظوں‬ ‫جہاں‬‫ی‬‫اٹھاتا‬ ‫لطف‬ ‫سے‬ ‫مہک‬
‫ہے‬'‫تاثر‬ ‫وحدت‬ ‫وہاں‬'‫رائ‬ ‫کو‬ ‫سوچ‬ ‫کے‬ ‫اس‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ادھر‬ ‫بھر‬‫ی‬‫ں‬
‫د‬ ‫ہونے‬‫ی‬‫تا‬‫۔‬‫اشت‬ ‫مصرع‬ ‫دوسرا‬‫ی‬‫پ‬ ‫اق‬‫ی‬‫ک‬ ‫تذبذب‬ ‫ساتھ‬ ‫کے‬ ‫کرنے‬ ‫دا‬‫ی‬
‫گھت‬‫ی‬‫بھ‬‫ی‬‫کھولت‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬
‫اپن‬ ‫داستاں‬‫ی‬‫ے‬ ‫پہ‬ ‫سے‬ ‫کہاں‬ ‫تو‬ ‫سناؤں‬
‫م‬ ‫مصرعے‬ ‫ے‬ ‫پہ‬‫ی‬‫ں‬‫ی‬‫ہاں‬'‫م‬ ‫دوسرے‬ ‫کہ‬ ‫جب‬‫ی‬‫استعمال‬ ‫کے‬ ‫کہاں‬ ‫ں‬
‫ک‬ ‫سے‬‫ی‬‫ف‬‫ی‬‫ت‬‫ی‬‫م‬ ‫حظ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫آتا‬ ‫سر‬‫۔‬‫کے‬ ‫زبان‬ ‫باالتر‬ ‫سے‬ ‫داد‬ ‫بالشبہ‬
‫ہے‬ ‫ہوتا‬ ‫اتفاق‬ ‫کا‬ ‫پڑھنے‬‫۔‬
‫بصارت‬ ‫دو‬ ‫اب‬‫ی‬‫فرمائ‬ ‫مالحظہ‬ ‫اطوار‬‫ی‬‫ں‬
‫کبھ‬‫ی‬‫کبھ‬ ‫رو‬ ‫بہ‬ ‫رو‬‫ی‬‫م‬ ‫خواب‬‫ی‬‫د‬ ‫ں‬‫ی‬‫کھنا‬
‫د‬‫ی‬‫کھنا‬
‫کبھ‬‫ی‬‫رو‬ ‫بہ‬ ‫رو‬
‫کبھ‬‫ی‬‫م‬ ‫خواب‬‫ی‬‫ں‬
‫م‬ ‫مصرعوں‬ ‫دونوں‬‫ی‬‫کبھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫تکرار‬'‫جار‬‫ی‬‫واضح‬ ‫کو‬ ‫ے‬ ‫س‬ ‫س‬
‫کرت‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫گو‬‫ی‬‫سکوت‬ ‫ا‬‫ی‬‫ک‬ ‫ٹھہراؤ‬ ‫ا‬‫ی‬‫پ‬ ‫صورت‬‫ی‬‫نہ‬ ‫دا‬‫ی‬‫ہوت‬ ‫ں‬‫ی۔‬
‫ترسوں‬ ‫کو‬ ‫اثر‬ ‫کے‬ ‫ہونٹوں‬ ‫سرخ‬

97. ‫م‬ ‫تناظر‬ ‫کے‬ ‫اثر‬‫ی‬‫ں‬'‫ق‬ ‫متع‬ ‫سے‬ ‫لمس‬‫ی‬‫فرمائ‬ ‫مالحظہ‬ ‫مصرع‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫بصارت‬ ‫ہونٹ‬ ‫سرخ‬ ‫مرکب‬‫ی‬‫وارفتگ‬‫ی‬‫د‬ ‫بڑھاوا‬ ‫کو‬‫ی‬‫ہے‬ ‫تا‬‫۔‬
‫نوع‬ ‫ف‬ ‫مخت‬ ‫چند‬ ‫کے‬ ‫ان‬ ‫اب‬‫ی‬‫فرمائ‬ ‫مالحظہ‬ ‫مرکبات‬ ‫کے‬ ‫ت‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫رفتہ‬ ‫رفتہ‬
‫پہل‬ ‫ے‬ ‫پہ‬
‫ذائقہ‬ ‫کا‬ ‫بو‬ ‫خوش‬
‫محور‬ ‫کے‬ ‫سوچ‬
‫ک‬ ‫الفاظ‬‫ی‬‫گرفت‬
‫تبسم‬ ‫پہ‬ ‫ہونٹوں‬
‫مکاں‬ ‫سا‬ ‫کھنڈر‬
‫ذات‬ ‫کرب‬
‫نگر‬ ‫خواب‬
‫ک‬ ‫نقش‬‫ی‬‫تشنگ‬ ‫نظم‬‫ی‬‫ا‬ ‫پر‬‫ی‬‫ڈال‬ ‫نظر‬ ‫ک‬‫ی‬‫ں‬
‫ت‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫ی‬‫ہے‬ ‫بادل‬ ‫اک‬ ‫اد‬
‫سے‬ ‫بادل‬ ‫پر‬

98. ‫پ‬ ‫کب‬‫ی‬‫بجھ‬ ‫اس‬‫ی‬
‫پ‬‫ی‬‫ا‬‫ک‬ ‫س‬‫ی‬‫مار‬‫ی‬‫دھرت‬‫ی‬‫بس‬ ‫تو‬
‫ک‬ ‫بارش‬‫ی‬
‫بوچھاڑ‬‫ی‬‫مانگے‬ ‫ں‬
‫م‬‫ی‬‫بھ‬ ‫دل‬ ‫را‬‫ی‬
‫پ‬‫ی‬‫اس‬‫ی‬‫دھرت‬‫ی‬
‫نا‬ ‫جاؤ‬ ‫آ‬ ‫کر‬ ‫بن‬ ‫!ساون‬
‫تشبہ‬‫ی‬‫د‬ ‫طور‬‫ی‬‫کھ‬‫ی‬‫ے‬
‫ت‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫ی‬‫اد‬:‫ہے‬ ‫بادل‬ ‫اک‬
‫م‬‫ی‬‫بھ‬ ‫دل‬ ‫را‬‫ی‬:‫پ‬‫ی‬‫اس‬‫ی‬‫دھرت‬‫ی‬
‫ممثالت‬‫ی‬‫د‬ ‫طور‬‫ی‬‫کھ‬‫ی‬‫ے‬
‫دھرت‬‫ی‬
‫دل‬
‫دھرت‬‫ی‬:‫پ‬‫ی‬‫ک‬ ‫اس‬‫ی‬‫مار‬‫ی‬
‫دل‬:‫پ‬‫ی‬‫اس‬‫ی‬‫دھرت‬‫ی‬
‫وب‬ ‫مط‬
‫دھرت‬‫ی‬:‫بارش‬‫ک‬‫ی‬‫بوچھاڑ‬‫ی‬‫مانگے‬ ‫ں‬
‫دل‬:‫مانگے‬ ‫ساون‬
‫د‬ ‫استعمال‬ ‫کا‬ ‫لفظوں‬ ‫ق‬ ‫متع‬‫ی‬‫کھ‬‫ی‬‫ے‬

99. ‫بادل‬:‫بارش‬
‫دل‬:‫ی‬‫اد‬
‫آخر‬‫ی‬‫گ‬ ‫سطر‬‫ی‬‫ل‬ ‫طور‬ ‫کا‬ ‫ت‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہوئے‬ ‫ے‬‫۔‬
‫نا‬ ‫جاؤ‬ ‫آ‬ ‫کر‬ ‫بن‬ ‫!ساون‬
‫پور‬‫ی‬‫ورفتگ‬ ‫پر‬ ‫نظم‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫ف‬‫ی‬‫طار‬ ‫ت‬‫ی‬‫سماع‬ ‫اور‬ ‫ہے‬‫ی‬‫م‬ ‫حظ‬‫ی‬‫سر‬
‫کرت‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬
‫خ‬‫ی‬‫ک‬ ‫سکھ‬ ‫اور‬ ‫ر‬‫ی‬‫فراہم‬‫ی‬'‫نہ‬ ‫کام‬ ‫آسان‬ ‫اتنا‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ک‬ ‫نقش‬‫اس‬ ‫ہاں‬ ‫ے‬
‫ک‬ ‫کمال‬ ‫اظہار‬ ‫کا‬ ‫امر‬‫ی‬‫ش‬‫ی‬‫فتگ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫رکھتا‬‫۔‬
‫بھ‬ ‫جو‬‫ی‬‫سا‬‫ی‬‫مہ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫نقش‬ ‫ہے‬ ‫کرتا‬ ‫ا‬
‫جھ‬‫ی‬‫ن‬‫ی‬‫پڑت‬‫ی‬‫کڑ‬ ‫کو‬ ‫اس‬ ‫ہے‬‫ی‬‫دھوپ‬
‫قربان‬‫ی‬
‫تو‬ ‫شعر‬ ‫بعض‬'‫ورفتگ‬‫ی‬‫بےساختگ‬ ‫اور‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫نہ‬ ‫جواب‬ ‫اپنا‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬
‫رکھتے‬‫۔‬‫ہے‬ ‫جاتا‬ ‫نکل‬ ‫واہ‬ ‫واہ‬ ‫سے‬ ‫منہ‬ ‫بےساختہ‬‫۔‬‫مثال‬
‫پ‬‫ی‬‫خ‬ ‫ے‬ ‫پہ‬ ‫سے‬ ‫کاٹنے‬ ‫کو‬ ‫ڑوں‬‫ی‬‫رکھنا‬ ‫ال‬
‫پہ‬ ‫شاخوں‬‫کوئ‬‫ی‬‫ح‬ ‫غنچہ‬‫ی‬‫جائے‬ ‫نہ‬ ‫رہ‬ ‫ران‬
‫ح‬ ‫لفظ‬‫ی‬‫ل‬ ‫کر‬ ‫ہٹ‬ ‫سے‬ ‫معنوں‬ ‫مستعمل‬ ‫کو‬ ‫ران‬‫ی‬‫گ‬ ‫ا‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬
‫نقش‬ ‫کو‬ ‫مکان‬ ‫کچے‬ ‫مرے‬'‫کر‬ ‫ڈھا‬
‫م‬ ‫لہر‬ ‫کس‬ ‫اب‬ ‫شہر‬ ‫ہوائے‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ں‬

100. ‫ک‬ ‫لہر‬‫ی‬‫تفہ‬‫ی‬‫سٹر‬ ‫م‬‫ی‬‫ل‬ ‫مطابق‬ ‫کے‬ ‫چال‬ ‫بول‬ ‫کے‬ ‫ٹ‬‫ی‬‫جائے‬‫۔‬‫ہ‬ ‫معام‬
‫بھ‬‫ی‬‫سٹر‬‫ی‬‫ہے‬ ‫کا‬ ‫ٹ‬‫۔‬
‫ذرا‬ ‫اب‬‫ی‬‫فرمائ‬ ‫مالحظہ‬ ‫شعر‬ ‫دو‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ں‬
‫لڑک‬ ‫سندر‬‫ی‬
‫ی‬‫خ‬ ‫تو‬ ‫وں‬‫ہ‬ ‫اموش‬‫ی‬‫رہت‬‫ی‬‫لڑک‬ ‫سندر‬ ‫وہ‬ ‫ہے‬‫ی‬
‫لڑک‬ ‫سخنور‬‫ی‬
‫م‬ ‫کرنے‬ ‫بات‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫س‬ ‫اس‬ ‫ں‬‫ی‬‫لڑک‬ ‫سخنور‬‫ی‬
‫م‬ ‫دل‬ ‫کے‬ ‫اس‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫کبھ‬‫ی‬‫جاگے‬ ‫محبت‬ ‫نقش‬
‫لڑک‬ ‫پتھر‬‫ی‬
‫کس‬ ‫جائے‬ ‫ہو‬ ‫موم‬‫ی‬‫لڑک‬ ‫پتھر‬ ‫وہ‬ ‫روز‬‫ی‬
‫لڑک‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬‫ک‬'‫ت‬‫ی‬‫صفت‬ ‫ن‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ہوئے‬ ‫استعمال‬ ‫الحقے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫م‬ ‫نثر‬‫ی‬‫ں‬'‫د‬‫ی‬‫ق‬ ‫متع‬ ‫سے‬ ‫خواجہ‬ ‫نسخہء‬ ‫کے‬ ‫غالب‬ ‫وان‬'‫تنق‬ ‫چار‬‫ی‬‫د‬‫ی‬
‫ہ‬ ‫شامل‬ ‫مضمون‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫کچھ‬ ‫عنوان‬ ‫کے‬ ‫جن‬‫ی‬‫ہ‬ ‫وں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫ساز‬ ‫جعل‬ ‫اور‬ ‫غالب‬‫ی‬
‫نسخہءخواجہ‬‫ی‬‫الہور‬ ‫نسخہ‬ ‫ا‬
‫ضم‬‫ی‬‫ک‬ ‫ر‬‫ی‬‫ش‬ ‫خ‬
‫گرداں‬ ‫چرخ‬ ‫اے‬ ‫تو‬ ‫بر‬ ‫تفو‬‫۔۔۔۔۔۔‬
‫ی‬‫بھ‬ ‫آج‬ ‫اور‬ ‫تھا‬ ‫متنازعہ‬ ‫ہ‬ ‫مس‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫م‬‫ی‬‫بھ‬ ‫نے‬ ‫ں‬‫ی‬‫موضوع‬ ‫اس‬
‫تھا‬ ‫لکھا‬ ‫کچھ‬ ‫پر‬'‫ی‬‫نہ‬ ‫اد‬‫ی‬‫ہوا‬ ‫شائع‬ ‫کہاں‬ ‫ں‬‫۔‬‫ہ‬ ‫مس‬ ‫اصل‬

101. ‫نسخہءخواجہ‬‫ی‬‫الہور‬ ‫نسخہ‬ ‫ا‬‫نہ‬‫ی‬‫ں‬'‫کوئ‬‫ی‬‫تھا‬ ‫اور‬‫۔‬
‫تحر‬ ‫مختصر‬ ‫کچھ‬ ‫بعد‬ ‫کے‬ ‫اس‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫ادار‬ ‫ں‬‫ی‬‫ابتدا‬ ‫اور‬ ‫ے‬‫ی‬‫وغ‬ ‫ے‬‫ی‬‫رہ‬
‫ہ‬ ‫شامل‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫فارس‬ ‫کے‬ ‫نقش‬ ‫بعد‬ ‫کے‬ ‫اس‬‫ی‬'‫انگر‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬'‫سندھ‬‫ی‬‫اور‬
‫پنجاب‬‫ی‬‫ک‬ ‫شامل‬ ‫ترجمے‬ ‫کچھ‬ ‫کے‬ ‫نظموں‬‫ی‬‫گ‬ ‫ے‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ا‬‫ی‬‫نظم‬ ‫ک‬
‫ک‬ ‫شاعر‬‫ی‬‫ہے‬ ‫شامل‬ ‫سے‬ ‫عنوان‬ ‫کے‬ ‫موت‬‫۔‬‫د‬ ‫اسے‬‫ی‬‫وناگر‬‫ی‬‫سے‬
‫ل‬ ‫اردو‬‫ی‬‫پ‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ک‬ ‫منتقل‬ ‫ں‬‫ی‬‫گ‬ ‫ا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬‫لگت‬ ‫خدا‬‫ی‬‫تو‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ہے‬'‫کہ‬‫ی‬‫ہ‬
‫صاف‬ ‫تراجم‬'‫سادہ‬'‫واضح‬'‫س‬‫ی‬‫شعر‬ ‫اور‬ ‫س‬‫ی‬‫مال‬ ‫ماال‬ ‫سے‬ ‫لوازم‬
‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ہے‬ ‫گزرتا‬ ‫گمان‬ ‫کا‬ ‫ہونے‬ ‫زاد‬ ‫طبع‬ ‫پر‬ ‫ان‬‫۔‬‫فقط‬ ‫نمونہ‬ ‫باطور‬
‫ا‬‫ی‬‫ہو‬ ‫مالحظہ‬ ‫نظم‬ ‫ک‬‫۔‬
‫کھڑک‬‫ی‬‫کھ‬‫ی‬
‫کھڑک‬‫ی‬‫ہوئ‬ ‫بند‬‫ی‬
‫'ہوا‬
‫پذ‬ ‫دل‬ ‫ہوائے‬‫ی‬‫تھ‬ ‫ر‬‫ی‬
‫م‬ ‫مگر‬‫ی‬‫قد‬ ‫را‬‫ی‬‫گ‬ ‫کہاں‬ ‫دل‬ ‫م‬‫ی‬‫ا‬
‫شاعر‬:‫زہ‬ ‫دمحم‬‫ر‬‫ی‬
‫انگر‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬'‫سندھ‬‫ی‬‫پنجاب‬‫ی‬‫سرائ‬ ‫اور‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫کے‬ ‫افسانوں‬ ‫چار‬ ‫سے‬
‫ک‬ ‫ترجمے‬ ‫اردو‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ا‬ ‫کے‬ ‫کانت‬ ‫رما‬‫ی‬‫د‬ ‫کو‬ ‫افسانے‬ ‫ک‬‫ی‬‫وناگر‬‫ی‬
‫م‬ ‫الخط‬ ‫رسم‬ ‫اردو‬ ‫سے‬‫ی‬‫ک‬ ‫منتقل‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬‫کر‬ ‫پڑھ‬ ‫کو‬ ‫تراجم‬'‫اندازہ‬
‫کو‬ ‫مرحوم‬ ‫کہ‬ ‫ہے‬ ‫ہوتا‬'‫تھ‬ ‫حاصل‬ ‫قدرت‬ ‫پر‬ ‫زبان‬ ‫اردو‬ ‫ناصرف‬‫ی‬
‫د‬ ‫کہ‬ ‫بل‬‫ی‬‫زبانوں‬ ‫گر‬‫ی‬‫عن‬‫ی‬‫فارس‬‫ی‬'‫ان‬‫گر‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬'‫سندھ‬‫ی‬'‫پنجاب‬‫ی‬‫اور‬
‫سرائ‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫بھ‬ ‫پر‬‫ی‬‫تھے‬ ‫رکھتے‬ ‫گرفت‬‫۔‬‫اس‬‫ی‬‫د‬ ‫وہ‬ ‫طرح‬‫ی‬‫وناگر‬‫ی‬
‫کو‬ ‫الخط‬ ‫رسم‬'‫ک‬ ‫اس‬‫ی‬‫بار‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫تھے‬ ‫جانتے‬ ‫ساتھ‬ ‫کے‬ ‫وں‬‫۔‬‫کے‬ ‫ان‬

102. ‫ی‬‫تراجم‬ ‫ہ‬'‫ز‬‫ی‬‫ہ‬ ‫بصارت‬ ‫و‬ ‫سماعت‬ ‫ب‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫اس‬‫ی‬‫طرح‬'‫م‬ ‫انتخاب‬‫ی‬‫ں‬
‫بھ‬‫ی‬‫تھے‬ ‫رکھتے‬ ‫کہ‬ ‫م‬‫۔‬‫باخوب‬ ‫سے‬ ‫امر‬ ‫اس‬‫ی‬‫لگا‬ ‫اندازہ‬‫ی‬‫جا‬ ‫ا‬
‫ہے‬ ‫سکتا‬'‫مرحوم‬ ‫نقش‬ ‫کہ‬‫ک‬ ‫ذوق‬ ‫کا‬‫ی‬‫نوع‬ ‫کس‬ ‫اور‬ ‫سا‬‫ی‬‫تھا‬ ‫کا‬ ‫ت‬‫۔‬
‫ک‬ ‫ان‬ ‫اور‬ ‫نمونہ‬ ‫باطور‬‫ی‬‫پنجاب‬ ‫اردو‬‫ی‬‫سے‬ ‫حوالہ‬ ‫کے‬ ‫گرفت‬ ‫پر‬'
‫ب‬‫ی‬‫د‬‫ی‬‫پچ‬ ‫کے‬‫ی‬‫سطر‬ ‫س‬‫ی‬‫پنجاب‬‫ی‬‫ک‬ ‫افسانے‬‫ی‬‫چن‬ ‫چند‬‫ی‬‫سطر‬ ‫دہ‬‫ی‬‫ں‬
‫فرمائ‬ ‫مالحظہ‬‫ی‬‫ں‬ :
‫لڑک‬‫ی‬‫اپن‬ ‫نے‬‫ی‬‫نظر‬‫ی‬‫ن‬ ‫ں‬‫ی‬‫چ‬‫ی‬‫ل‬ ‫کر‬‫ی‬‫ابرو‬ ‫اپنے‬ ‫اور‬ ‫ں‬'‫اپن‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫کوں‬ ‫پ‬
‫ک‬‫ی‬‫پرچھائ‬‫ی‬‫م‬ ‫وں‬‫ی‬‫مسکرات‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہوئ‬‫ی‬‫ہنس‬‫ی۔۔۔۔‬‫۔‬‫ہ‬ ‫اندر‬‫ی‬‫گٹکت‬ ‫اندر‬‫ی‬
‫رہ‬‫ی۔‬
‫ہوں‬'‫گ‬ ‫چال‬ ‫اور‬ ‫سوچا‬ ‫نے‬ ‫لڑکے‬‫ی‬‫ا‬
‫ی‬‫ترس‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ہوئ‬‫ی‬‫دھرت‬‫ی‬'‫بادل‬ ‫کا‬ ‫ساون‬ ‫وہ‬‫۔۔۔۔۔‬‫ک‬ ‫بہاروں‬ ‫اور‬‫ی‬
‫فضا‬‫۔۔۔۔۔‬
..............
‫لڑک‬‫ی‬‫تھے‬ ‫ہوئے‬ ‫پڑے‬ ‫بل‬ ‫سات‬ ‫پر‬ ‫ماتھے‬ ‫کے‬‫۔‬‫اسے‬ ‫نے‬ ‫لڑکے‬
‫ک‬ ‫دوسروں‬‫ی‬‫ہ‬ ‫طرح‬‫ی‬‫چڑھ‬ ‫نک‬‫ی‬'‫س‬ ‫مغرور‬‫ی‬‫لڑک‬‫ی‬‫اور‬ ‫سمجھا‬
‫گ‬ ‫چال‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬
‫کہ‬ ‫حاالں‬‫اتن‬ ‫صرف‬ ‫بات‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫تھ‬‫ی۔‬
‫ک‬ ‫ے‬ ‫پہ‬ ‫نے‬ ‫تو‬‫ی‬‫بال‬ ‫مجھے‬ ‫نہ‬ ‫وں‬‫ی‬‫ا‬
‫اک‬ ‫سے‬ ‫ازل‬ ‫وہ‬‫ی‬‫ی۔۔۔۔۔‬‫اداس‬ ‫تک‬ ‫ابد‬ ‫وہ‬‫۔۔۔۔۔‬
‫کھ‬ ‫بچے‬ ‫کچھ‬ ‫سامنے‬ ‫اور‬‫ی‬‫تھے‬ ‫رہے‬ ‫ل‬‫۔‬
‫افسانہ‬‫۔۔۔۔۔۔‬‫ص‬ ‫بہانہ‬690'696
‫ا‬‫ی‬‫انگر‬ ‫ک‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫ا‬ ‫اور‬‫ی‬‫سندھ‬ ‫ک‬‫ی‬‫ترجمہ‬ ‫کا‬ ‫مضمون‬'‫م‬ ‫کتاب‬‫ی‬‫ں‬

103. ‫ک‬ ‫شامل‬‫ی‬‫گ‬ ‫ا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬‫ہ‬ ‫کے‬ ‫کام‬ ‫بڑے‬ ‫مضمون‬ ‫دونوں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫مضمون‬ ‫پہال‬
‫الع‬ ‫قرتہ‬‫ی‬‫ح‬ ‫ن‬‫ی‬‫ناول‬ ‫کے‬ ‫در‬‫۔۔۔۔۔‬‫چاندن‬‫ی‬‫ب‬‫ی‬‫گم‬‫۔۔۔۔۔‬‫ہے‬ ‫ق‬ ‫متع‬ ‫سے‬‫۔‬
‫غ‬ ‫اور‬ ‫اچھا‬ ‫بڑا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫مضمون‬ ‫کا‬ ‫قسم‬ ‫رجانبدارنہ‬‫۔‬‫مضمون‬ ‫دوسرا‬
‫۔۔۔۔۔‬‫کشم‬ ‫آزاد‬‫ی‬‫ک‬ ‫ر‬‫ی‬‫زبان‬‫ی‬‫ں‬‫۔۔۔۔۔‬‫ہوتے‬ ‫مختصر‬ ‫مختصر‬'‫اپنے‬
‫م‬ ‫ضمن‬ ‫کے‬ ‫تعارف‬ ‫کے‬ ‫عنوان‬‫ی‬‫کام‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہے‬ ‫کارکشا‬ ‫اور‬ ‫اب‬‫۔‬‫دو‬ ‫ہر‬
‫مضام‬‫ی‬‫ن‬'‫ک‬‫ی‬‫زبان‬‫ک‬ ‫ترجمہ‬‫ی‬‫نہ‬ ‫زبآن‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ں‬‫۔‬‫تحق‬ ‫راست‬ ‫براہ‬‫ی‬‫و‬ ‫ق‬
‫تنق‬‫ی‬‫ک‬ ‫د‬‫ی‬‫ہے‬ ‫زبان‬‫۔‬‫کہ‬‫ی‬‫ناہموار‬ ‫ں‬‫ی‬‫ابہام‬ ‫اور‬‫ی‬‫پ‬ ‫صورت‬‫ی‬‫نہ‬ ‫دا‬‫ی‬‫ں‬
‫ہوت‬‫ی۔‬‫ی‬‫ک‬ ‫مرحوم‬ ‫نقش‬ ‫امر‬ ‫ہ‬‫ی‬'‫غماز‬ ‫کا‬ ‫گرفت‬ ‫پر‬ ‫زبانوں‬ ‫سہ‬ ‫ہر‬
‫ہے‬‫۔‬‫گو‬‫ی‬‫ہ‬ ‫نثار‬ ‫اچھے‬ ‫شاعر‬ ‫اچھے‬ ‫جہاں‬ ‫وہ‬ ‫ا‬‫ی‬‫ں‬'‫نثر‬ ‫و‬ ‫شعر‬ ‫وہاں‬
‫بھ‬ ‫مترجم‬ ‫اچھے‬ ‫کے‬‫ی‬‫تھے‬‫۔‬
‫نام‬ ‫کے‬ ‫م‬ ‫ق‬ ‫اہل‬ ‫پانچ‬‫گ‬ ‫لکھے‬‫ی‬‫بھ‬ ‫خطوط‬ ‫ے‬‫ی‬‫حصہ‬ ‫کا‬ ‫کتاب‬
‫گ‬ ‫بنائے‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫بش‬‫ی‬‫خط‬ ‫سات‬ ‫نام‬ ‫کے‬ ‫عنوان‬ ‫ر‬
‫ی‬‫خط‬ ‫چار‬ ‫نام‬ ‫کے‬ ‫خاور‬ ‫عقوب‬
‫خط‬ ‫دو‬ ‫نام‬ ‫کے‬ ‫رحمان‬ ‫قاسم‬
‫ا‬ ‫نام‬ ‫کے‬ ‫منظر‬ ‫حسن‬‫ی‬‫خط‬ ‫ک‬
‫ا‬ ‫نام‬ ‫کے‬ ‫دانش‬ ‫ذوالفقار‬‫ی‬‫خط‬ ‫ک‬
‫گو‬‫ی‬‫سے‬ ‫اعتبار‬ ‫کے‬ ‫تعداد‬ ‫ا‬‫ی‬‫ہ‬ ‫خط‬ ‫پندر‬ ‫کل‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ذوالفقار‬ ‫ڈاکٹر‬
‫ک‬ ‫خط‬ ‫نام‬ ‫کے‬ ‫دانش‬‫ی‬‫عکس‬‫ی‬‫پ‬ ‫نقل‬‫ی‬‫ک‬ ‫ش‬‫ی‬‫گئ‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫م‬ ‫خطوط‬‫ی‬‫ں‬'
‫ف‬ ‫بےتک‬‫ی‬'‫برجستگ‬‫ی‬‫پا‬ ‫پن‬ ‫والہانہ‬ ‫اور‬‫ی‬‫ہے‬ ‫جاتا‬ ‫ا‬‫۔‬‫ی‬‫ادب‬ ‫خطوط‬ ‫ہ‬‫ی‬
‫بھ‬ ‫سے‬ ‫حوالہ‬‫ی‬‫ہ‬ ‫کے‬ ‫کمال‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ا‬ ‫دو‬ ‫نمونہ‬ ‫باطور‬‫ی‬‫مثال‬ ‫ک‬‫ی‬‫پ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ش‬
‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬

104. ‫ہ‬ ‫کہتے‬‫ی‬‫کس‬ ‫کہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫ہوت‬ ‫بعد‬ ‫کے‬ ‫مرنے‬ ‫قدر‬‫ی‬‫اور‬ ‫ہے‬‫ی‬‫ے‬ ‫چ‬ ‫ا‬
‫بعد‬ ‫کے‬ ‫جانے‬‫۔‬‫کے‬ ‫صورتوں‬ ‫دونوں‬ ‫کہ‬ ‫ہوا‬ ‫احساس‬ ‫مجھے‬ ‫اب‬
‫ا‬ ‫عالوہ‬‫ی‬‫ت‬ ‫ک‬‫ی‬‫سر‬‫ی‬‫بھ‬ ‫صورت‬‫ی‬‫ہے‬'‫پذ‬ ‫ظہور‬ ‫کے‬ ‫جس‬‫ی‬‫ہونے‬ ‫ر‬
‫کس‬ ‫بعد‬ ‫کے‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫ق‬ ‫و‬ ‫قدر‬‫ی‬‫صورت‬ ‫وہ‬ ‫اور‬ ‫ہے‬ ‫ہوتا‬ ‫احساس‬ ‫کا‬ ‫مت‬
‫جدائ‬ ‫ہے‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬!‫عارض‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫طو‬ ‫ں‬‫ی‬‫جدائ‬ ‫ل‬‫ی‬‫ک‬‫ی۔‬
‫رف‬ ‫خط‬‫ی‬‫بش‬ ‫بنام‬ ‫نقش‬ ‫ق‬‫ی‬‫ص‬ ‫عنوان‬ ‫ر‬:650
‫واقع‬ ‫اب‬ ‫اچھا‬‫ی‬‫حافظ‬ ‫خدا‬
‫رف‬ ‫خط‬‫ی‬‫بش‬ ‫بنام‬ ‫نقش‬ ‫ق‬‫ی‬‫ص‬ ‫عنوان‬ ‫ر‬:656
‫کشم‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫کو‬ ‫صورتوں‬‫تشب‬ ‫سے‬ ‫آم‬ ‫بجائے‬ ‫کے‬ ‫گالب‬‫ی‬‫د‬ ‫ہ‬‫ی‬‫پر‬ ‫نے‬
‫م‬‫ی‬‫وار‬ ‫لکھ‬ ‫پر‬ ‫تم‬ ‫ں‬‫ی‬‫بھ‬ ‫لعنت‬‫ی‬‫ہوں‬ ‫جتا‬‫۔‬
‫ہم‬ ‫بابا‬‫ی‬‫تو‬ ‫ں‬‫ی‬‫آت‬ ‫نظر‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫روٹ‬ ‫ں‬‫ی‬‫اں‬!‫ا‬‫ی‬‫لعنت‬ ‫پھر‬ ‫بار‬ ‫ک‬
‫رف‬ ‫خط‬‫ی‬‫بنام‬ ‫نقش‬ ‫ق‬‫ی‬‫ص‬ ‫خاور‬ ‫عقوب‬:616
‫روٹ‬‫ی‬‫م‬ ‫تک‬ ‫جب‬‫ی‬‫ہے‬ ‫سر‬'‫نئ‬ ‫تک‬ ‫وقت‬ ‫اس‬‫ی‬‫بات‬‫ی‬‫سوجھت‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬
‫روٹ‬ ‫جب‬ ‫اور‬‫ی‬‫ن‬ ‫حصول‬ ‫تو‬ ‫جائے‬ ‫ہو‬ ‫مشکل‬ ‫حصول‬ ‫کا‬‫جو‬ ‫ان‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ں‬‫ی‬
‫ہے‬ ‫جاتا‬ ‫رہ‬ ‫ہ‬ ‫مس‬ ‫واحد‬‫۔‬‫دماغ‬ ‫و‬ ‫دل‬ ‫سب‬ ‫وشق‬ ‫عشق‬ ‫پر‬ ‫موقع‬ ‫اس‬
‫ہ‬ ‫جاتے‬ ‫ہو‬ ‫محو‬ ‫سے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ش‬ ‫غالبا‬‫ی‬‫سعد‬ ‫خ‬‫ی‬‫ب‬ ‫کو‬ ‫تجربے‬ ‫نےاس‬‫ی‬‫ان‬
‫ک‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬
‫سال‬ ‫قحط‬ ‫چناں‬‫ی‬‫دمشق‬ ‫اندر‬ ‫شد‬
‫کہ‬‫ی‬‫دند‬ ‫کر‬ ‫فراموش‬ ‫اراں‬
‫رف‬ ‫خط‬‫ی‬‫ص‬ ‫رحمان‬ ‫قاسم‬ ‫بنام‬ ‫نقش‬ ‫ق‬:612

105. ‫بنا‬ ‫کا‬ ‫برادران‬ ‫رائٹ‬‫ی‬‫ہوائ‬ ‫ہوا‬ ‫ا‬‫ی‬‫ک‬ ‫آج‬ ‫جہاز‬‫جد‬ ‫ے‬‫ی‬‫ط‬ ‫د‬‫ی‬‫کے‬ ‫اروں‬
‫م‬ ‫ے‬ ‫مقاب‬‫ی‬‫تاہم‬ ‫ہے‬ ‫ہوتا‬ ‫وم‬ ‫مع‬ ‫ونا‬ ‫کھ‬ ‫کا‬ ‫بچوں‬ ‫ں‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫حق‬‫ی‬‫قت‬
‫ہوائ‬ ‫اس‬ ‫کہ‬ ‫ہے‬‫ی‬‫م‬ ‫وجود‬ ‫کے‬ ‫جہاد‬‫ی‬‫بغ‬ ‫آئے‬ ‫ں‬‫ی‬‫ط‬ ‫موجودہ‬ ‫ر‬‫ی‬‫اروں‬
‫م‬ ‫وجود‬ ‫کا‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ممکن‬ ‫آنا‬ ‫ں‬‫ی‬‫تھا‬ ‫ں‬‫۔‬
‫رف‬ ‫خط‬‫ی‬‫ص‬ ‫دانش‬ ‫ذوالفقار‬ ‫بنام‬ ‫نقش‬ ‫ق‬:611
‫م‬ ‫آخر‬ ‫کے‬ ‫کتاب‬‫ی‬‫ں‬‫۔۔۔۔۔‬‫ت‬‫ی‬‫م‬ ‫فن‬ ‫رے‬‫ی‬‫ہ‬ ‫کےاعال‬ ‫حسن‬ ‫ں‬‫ی‬‫نقش‬ ‫ں‬‫۔۔۔۔‬
‫تحر‬ ‫نو‬ ‫سے‬ ‫عنوان‬ ‫کے‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫ک‬ ‫کتاب‬ ‫شامل‬ ‫ں‬‫ی‬‫گئ‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫م‬ ‫ان‬‫ی‬‫ں‬
‫ا‬‫ی‬‫انورسد‬ ‫ڈاکٹر‬ ‫ک‬‫ی‬‫رف‬ ‫بنام‬ ‫خط‬ ‫کا‬ ‫د‬‫ی‬‫ہے‬ ‫نقش‬ ‫احمد‬ ‫ق‬‫۔‬‫دو‬ ‫کے‬ ‫خط‬
‫ہ‬ ‫درج‬ ‫ے‬ ‫جم‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫م‬ ‫مستعمل‬‫ی‬‫گڑبڑ‬ ‫بدل‬ ‫ں‬‫ی‬‫دوسرا‬ ‫ہے‬ ‫بنتا‬ ‫باعث‬ ‫کا‬
‫گ‬‫ی‬‫نہ‬ ‫قبول‬ ‫اسے‬‫ی‬‫کرت‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫ف‬ ‫ق‬‫ی‬‫م‬ ‫عرف‬‫ی‬‫ل‬ ‫اس‬ ‫ہے‬ ‫ں‬‫ی‬‫قف‬ ‫ے‬‫ی‬
‫قبول‬‫ی‬‫ک‬ ‫ت‬‫ی‬‫گا‬ ‫سکے‬ ‫پا‬ ‫نہ‬ ‫سند‬‫۔‬‫خ‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫ہ‬‫د‬ ‫ے‬ ‫جم‬ ‫دو‬‫ی‬‫کھ‬‫ی‬‫ے‬‫۔‬
‫ا‬‫ی‬‫ذات‬ ‫ک‬‫ی‬‫گزارش‬‫ی‬‫م‬ ‫کہ‬ ‫ہے‬ ‫ہ‬‫ی‬‫سد‬ ‫انور‬ ‫نام‬ ‫را‬‫ی‬‫ل‬ ‫ہے‬ ‫معرف‬ ‫د‬‫ی‬‫کن‬
‫سد‬ ‫تحت‬ ‫کے‬ ‫ضوابط‬ ‫و‬ ‫اصول‬ ‫نئے‬ ‫اسے‬ ‫آپ‬‫ی‬‫فرماتے‬ ‫درج‬ ‫انور‬ ‫د‬
‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫سد‬ ‫انور‬ ‫اسے‬ ‫کہ‬ ‫ہے‬ ‫درخواست‬‫ی‬‫ہ‬ ‫د‬‫ی‬‫ک‬ ‫درج‬‫ی‬‫ج‬‫ی‬‫ے‬‫۔‬
‫سد‬ ‫انور‬ ‫خط‬‫ی‬‫رف‬ ‫بنام‬ ‫د‬‫ی‬‫ص‬ ‫نقش‬ ‫احمد‬ ‫ق‬:619
‫باق‬‫ی‬‫تحر‬ ‫آٹھ‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ق‬ ‫متع‬ ‫سے‬ ‫فن‬ ‫کے‬ ‫ان‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫ان‬‫ک‬‫ی‬‫شاعر‬‫ی‬‫پروف‬ ‫بارے‬ ‫کے‬‫ی‬‫زئ‬ ‫احمد‬ ‫انوار‬ ‫سر‬‫ی‬‫ہے‬ ‫کہنا‬ ‫کا‬‫۔‬
‫رف‬‫ی‬‫شاعر‬ ‫باطور‬ ‫نقش‬ ‫ق‬
‫رف‬‫ی‬‫م‬ ‫نقوش‬ ‫شاعرانہ‬ ‫کے‬ ‫نقش‬ ‫ق‬‫ی‬‫تماث‬ ‫اور‬ ‫محاکات‬ ‫ں‬‫ی‬‫ساتھ‬ ‫کے‬ ‫ل‬

106. ‫بھ‬ ‫منظرنامے‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬‫ہ‬ ‫تے‬ ‫م‬ ‫مصور‬ ‫سے‬‫ی‬‫ک‬ ‫ان‬ ‫کہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫شاعر‬‫ی‬'‫فکر‬‫ی‬
‫گ‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫شعر‬ ‫اور‬‫ی‬‫تصو‬‫ی‬‫ہوت‬ ‫وم‬ ‫مع‬ ‫خانہ‬ ‫ر‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫م‬‫ی‬‫نزد‬ ‫رے‬‫ی‬‫ک‬
‫مضمو‬ ‫کے‬ ‫پن‬ ‫نئے‬ ‫کے‬ ‫وقت‬‫بعد‬ ‫کے‬ ‫ن‬'‫تشب‬‫ی‬‫تمث‬ ‫و‬ ‫ہ‬‫ی‬‫اچھوتا‬ ‫کا‬ ‫ل‬
‫ن‬ ‫اور‬‫ی‬‫پن‬ ‫ا‬'‫رف‬‫ی‬‫ک‬ ‫نقش‬ ‫ق‬‫ی‬‫شاعر‬‫ی‬‫ہے‬ ‫کمال‬ ‫بڑا‬ ‫دوسرا‬ ‫کا‬‫۔‬
‫آئ‬ ‫نقش‬‫ی‬‫م‬ ‫نہءمسرت‬‫ی‬‫روف‬ ‫از‬ ‫ں‬‫ی‬‫زئ‬ ‫احمد‬ ‫انوار‬ ‫سر‬‫ی‬‫ص‬:615
‫رف‬‫ی‬‫نگار‬ ‫ترجمہ‬ ‫اور‬ ‫نقش‬ ‫احمد‬ ‫ق‬‫ی‬
‫رف‬‫ی‬‫کام‬ ‫طبعا‬ ‫نقش‬ ‫احمد‬ ‫ق‬‫ی‬‫تھے‬ ‫پسند‬ ‫ت‬‫۔‬‫بھ‬ ‫جو‬ ‫وہ‬‫ی‬‫کرتے‬ ‫کام‬'
‫پور‬‫ی‬‫دار‬ ‫ذمہ‬‫ی‬‫تھے‬ ‫کرتے‬ ‫سے‬'‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫خوب‬‫ی‬‫م‬ ‫تراجم‬ ‫کے‬ ‫ان‬‫ی‬‫ں‬
‫بھ‬‫ی‬‫نما‬‫ی‬‫ہے‬ ‫اں‬.‫ک‬ ‫قدر‬ ‫کو‬ ‫فن‬ ‫کے‬ ‫ترجمے‬ ‫وہ‬‫ی‬‫سے‬ ‫نگاہ‬
‫د‬‫ی‬‫حق‬ ‫کو‬ ‫فن‬ ‫ان‬ ‫اور‬ ‫تھے‬ ‫کھتے‬‫ی‬‫وال‬ ‫سمجھنے‬ ‫ر‬‫ی‬‫کے‬ ‫سوچ‬
‫تھے‬ ‫خالف‬ ‫سخت‬‫۔‬‫رف‬‫ی‬‫افاد‬ ‫کے‬ ‫فن‬ ‫کے‬ ‫ترجمے‬ ‫نقش‬ ‫احمد‬ ‫ق‬‫ی‬
‫اہم‬‫ی‬‫تھے‬ ‫قائل‬ ‫کے‬ ‫ت‬‫۔‬
‫رف‬‫ی‬‫ح‬ ‫بہ‬ ‫نقش‬ ‫احمد‬ ‫ق‬‫ی‬‫ث‬‫ی‬‫ازبش‬ ‫مترجم‬ ‫ت‬‫ی‬‫ص‬ ‫عنوان‬ ‫ر‬:916
‫رف‬‫ی‬‫طو‬ ‫کا‬ ‫نقش‬ ‫احمد‬ ‫ق‬‫تنق‬ ‫ر‬‫ی‬‫د‬
‫رف‬‫ی‬‫دھ‬ ‫نقش‬ ‫ق‬‫ی‬‫مے‬'‫انتہائ‬ ‫مگر‬ ‫پراثر‬‫ی‬‫مند‬ ‫جرآت‬‫ی‬‫ساتھ‬ ‫کے‬
‫تنق‬‫ی‬‫ہ‬ ‫رکھتے‬ ‫ہ‬ ‫حوص‬ ‫کا‬ ‫کرنے‬ ‫د‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ک‬ ‫ان‬‫ی‬‫بےباک‬‫ی‬‫کس‬‫ی‬‫ظاہر‬‫ی‬
‫عہدے‬‫ی‬‫نہ‬ ‫نظر‬ ‫خائف‬ ‫سے‬ ‫بڑےپن‬ ‫ا‬‫ی‬‫آت‬ ‫ں‬‫ی‬'‫و‬ ‫عزت‬ ‫وہ‬ ‫مگر‬
‫نہ‬ ‫سے‬ ‫ہاتھ‬ ‫کو‬ ‫احترام‬‫ی‬‫د‬ ‫جانے‬ ‫ں‬‫ی‬‫تے‬‫۔‬‫کس‬ ‫ے‬ ‫پہ‬‫ی‬‫کے‬ ‫ے‬ ‫معام‬
‫ہ‬ ‫کرتے‬ ‫اجاگر‬ ‫کو‬ ‫و‬ ‫پہ‬ ‫اصل‬‫ی‬‫ں‬'‫جزئ‬ ‫پھر‬‫ی‬‫ات‬‫اسے‬ ‫سہارے‬ ‫کے‬
‫ہ‬ ‫ابھارتے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫کہ‬ ‫جہاں‬‫ی‬‫ط‬ ‫غ‬ ‫ں‬‫ی‬‫نشان‬ ‫دست‬ ‫ہے‬ ‫ہوتا‬ ‫احتمال‬ ‫کا‬
‫دہ‬‫ی‬‫ہ‬ ‫کرتے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬

107. ‫رف‬‫ی‬‫تنق‬ ‫کا‬ ‫نقش‬ ‫احمد‬ ‫ق‬‫ی‬‫د‬‫ی‬‫ص‬ ‫عمر‬ ‫ممتاز‬ ‫ڈاکٹر‬ ‫از‬ ‫شعور‬:909
‫رف‬‫ی‬‫امال‬ ‫اردو‬ ‫اور‬ ‫نقش‬ ‫احمد‬ ‫ق‬
‫رف‬ ‫سے‬ ‫کےحوالے‬ ‫امال‬‫ی‬‫ز‬ ‫کا‬ ‫نقش‬ ‫ق‬‫ی‬‫رہا‬ ‫پر‬ ‫بات‬ ‫اس‬ ‫زور‬ ‫تر‬ ‫ادہ‬
‫بولو‬ ‫جو‬ ‫کہ‬ ‫ہے‬'‫وہ‬‫ی‬‫لکھو‬‫۔‬‫م‬ ‫لکھاوٹ‬‫ی‬‫ک‬ ‫فظ‬ ‫ت‬ ‫ں‬‫ی‬‫تق‬‫ی‬‫کے‬ ‫ان‬ ‫د‬
‫ل‬‫ی‬‫الزم‬ ‫ے‬‫ی‬‫تھ‬‫ی۔‬
‫رف‬‫ی‬‫ش‬ ‫احمد‬ ‫انصار‬ ‫از‬ ‫امال‬ ‫اردو‬ ‫اور‬ ‫نقش‬ ‫احمد‬ ‫ق‬‫ی‬‫ص‬ ‫خ‬:990
‫رف‬‫ی‬‫تحق‬ ‫کا‬ ‫نقش‬ ‫احمد‬ ‫ق‬‫ی‬‫ق‬‫ی‬‫مزاج‬
‫رف‬‫ی‬‫پور‬ ‫نقش‬ ‫ق‬‫ی‬‫ی‬‫سوئ‬ ‫ک‬‫ی‬‫تحق‬ ‫سے‬‫ی‬‫ک‬ ‫ق‬‫ی‬‫نہ‬ ‫راغب‬ ‫جانب‬‫ی‬‫ہو‬ ‫ں‬
‫سکے‬'‫ک‬ ‫ادب‬ ‫اردو‬ ‫اور‬ ‫تھے‬ ‫چاہتے‬ ‫اپنانا‬ ‫کو‬ ‫شعبے‬ ‫اس‬ ‫وہ‬‫ی‬
‫کئ‬‫ی‬‫حق‬‫ی‬‫کشائ‬ ‫پردہ‬ ‫سے‬ ‫قتوں‬‫ی‬‫کر‬‫موت‬ ‫مگر‬ ‫تھے‬ ‫خواہاں‬ ‫کے‬ ‫نے‬
‫ک‬‫ی‬‫حق‬‫ی‬‫ا‬ ‫نے‬ ‫قت‬‫ی‬‫کر‬ ‫محروم‬ ‫سے‬ ‫ہونے‬ ‫محقق‬ ‫کے‬ ‫پائے‬ ‫اعال‬ ‫ک‬
‫د‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬
‫رف‬‫ی‬‫تحق‬ ‫کا‬ ‫نقش‬ ‫احمد‬ ‫ق‬‫ی‬‫ق‬‫ی‬‫ع‬ ‫ذوالفقار‬ ‫ڈاکٹر‬ ‫از‬ ‫مزاج‬‫ی‬‫دانش‬
‫ص‬:951
‫رف‬‫ی‬‫ح‬ ‫بہ‬ ‫نقش‬ ‫احمد‬ ‫ق‬‫ی‬‫ث‬‫ی‬‫مد‬ ‫ت‬‫ی‬‫ر‬
‫رف‬‫ی‬‫ہ‬ ‫آغاز‬ ‫صاحب‬ ‫نقش‬ ‫ق‬‫ی‬‫تر‬ ‫بہ‬ ‫سے‬ ‫تر‬ ‫بہ‬ ‫سے‬‫ی‬‫خواہاں‬ ‫کے‬ ‫ن‬
‫تھے‬‫۔‬‫آخر‬ ‫وہ‬‫ی‬‫مع‬ ‫تک‬ ‫دم‬‫ی‬‫ک‬ ‫ار‬‫ی‬‫م‬ ‫تالش‬‫ی‬‫رہے‬ ‫سرگرداں‬ ‫ں‬‫۔‬‫آغاز‬
‫ہ‬ ‫ادارت‬‫ی‬‫مع‬ ‫سے‬‫ی‬‫م‬ ‫بارے‬ ‫کے‬ ‫ار‬‫ی‬‫تھا‬ ‫واضح‬ ‫نظر‬ ‫نقطہء‬ ‫کا‬ ‫ان‬ ‫ں‬‫۔‬
‫رف‬‫ی‬‫ح‬ ‫بہ‬ ‫نقش‬ ‫احمد‬ ‫ق‬‫ی‬‫ث‬‫ی‬‫مد‬ ‫ت‬‫ی‬‫ع‬ ‫ذوالفقار‬ ‫ڈاکٹر‬ ‫از‬ ‫ر‬‫ی‬‫ص‬ ‫دانش‬:

108. 959
‫رف‬‫ی‬‫ح‬ ‫بہ‬ ‫نقش‬ ‫احمد‬ ‫ق‬‫ی‬‫ث‬‫ی‬‫مد‬ ‫ت‬‫ی‬‫بعد‬ ‫کے‬ ‫ر‬'‫رف‬‫ی‬‫کے‬ ‫نقش‬ ‫احمد‬ ‫ق‬
‫بن‬ ‫سے‬ ‫ہاتھ‬‫ی‬‫ہوئ‬‫ی‬‫چ‬ ‫کچھ‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫م‬ ‫آخر‬‫ی‬‫رف‬ ‫ں‬‫ی‬‫نقش‬ ‫احمد‬ ‫ق‬
‫کے‬‫ا‬‫ی‬‫بش‬ ‫بنام‬ ‫خط‬ ‫ک‬‫ی‬‫ک‬ ‫عنوان‬ ‫ر‬‫ی‬‫عکس‬‫ی‬‫ہے‬ ‫نقل‬‫۔‬‫کے‬ ‫خط‬
‫م‬ ‫انتخاب‬‫ی‬‫ل‬ ‫کام‬ ‫سے‬ ‫تردد‬ ‫اور‬ ‫بوجھ‬ ‫سمجھ‬ ‫بےشک‬ ‫ں‬‫ی‬‫گ‬ ‫ا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬
‫م‬ ‫خط‬ ‫اس‬‫ی‬‫کئ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬‫نوع‬ ‫خاص‬ ‫ک‬‫ی‬‫ک‬ ‫ت‬‫ی‬‫بات‬‫ی‬‫ک‬ ‫ں‬‫ی‬‫گئ‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫کہ‬ ‫بل‬ ‫ں‬
‫انہ‬‫ی‬‫د‬ ‫نام‬ ‫کا‬ ‫اصول‬ ‫ں‬‫ی‬‫ز‬ ‫نا‬‫ی‬‫گا‬ ‫ہو‬ ‫مناسب‬ ‫ادہ‬‫۔‬‫مثال‬
‫م‬‫ی‬‫تمہار‬ ‫ں‬‫ی‬‫نہ‬ ‫متفق‬ ‫سے‬ ‫بات‬‫ی‬‫کؤ‬ ‫خود‬ ‫قدر‬ ‫جس‬ ‫انسان‬ ‫کہ‬ ‫ہوں‬ ‫ں‬
‫ہے‬ ‫جانتا‬'‫ک‬ ‫جاننے‬ ‫کے‬ ‫دوسروں‬ ‫وہ‬‫ی‬‫ز‬ ‫نسبت‬ ‫بہ‬‫ی‬‫مستند‬ ‫ادہ‬
‫ہے‬‫۔‬‫ی‬‫ع‬ ‫بات‬ ‫ہ‬‫ی‬‫کہ‬ ‫سے‬ ‫ہم‬ ‫دوسرے‬ ‫کہ‬ ‫ہے‬ ‫ممکن‬ ‫ن‬‫ی‬‫ز‬ ‫ں‬‫ی‬‫ادہ‬
‫م‬ ‫بارے‬ ‫ہمارے‬‫ی‬‫ہوں‬ ‫جانتے‬ ‫ں‬‫۔۔۔۔۔۔‬
‫م‬‫ی‬‫خ‬ ‫را‬‫ی‬‫م‬ ‫اخباروں‬ ‫کہ‬ ‫ہے‬ ‫ال‬‫ی‬‫چھپنا‬ ‫نام‬ ‫ں‬'‫ک‬ ‫نشستوں‬‫ی‬‫تعداد‬
‫م‬‫ی‬‫وغ‬ ‫اضافہ‬ ‫نہاد‬ ‫نام‬ ‫ں‬‫ی‬‫مع‬ ‫رہ‬‫ی‬‫ک‬ ‫ار‬‫ی‬‫کم‬‫ی‬‫ہے‬ ‫باعث‬ ‫کا‬‫۔‬
‫م‬ ‫خط‬ ‫اس‬‫ی‬‫ں‬'‫ا‬‫ی‬‫ذات‬ ‫ک‬‫ی‬‫بھ‬ ‫حوالہ‬‫ی‬‫ہے‬'‫ت‬ ‫جو‬‫ی‬‫بڑے‬ ‫سے‬ ‫طرح‬ ‫ن‬
‫ہے‬ ‫کا‬ ‫کام‬‫۔‬
‫ک‬ ‫ان‬‫ی‬‫زندگ‬ ‫شدہ‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫نوع‬ ‫کس‬ ‫اور‬‫ی‬‫ک‬ ‫ت‬‫ی‬‫تھ‬‫ی۔‬
‫ک‬ ‫ان‬‫ی‬‫سے‬ ‫معامالت‬ ‫کے‬ ‫مرحوم‬ ‫اور‬ ‫مرحوم‬ ‫کا‬ ‫محترمہ‬ ‫زوجہ‬
‫نوع‬ ‫کس‬ ‫اور‬ ‫کتنا‬‫ی‬‫تھا‬ ‫دخل‬ ‫عمل‬ ‫کا‬ ‫ت‬‫۔‬
‫مثال‬‫ی‬‫ک‬ ‫جوڑے‬‫ی‬‫زندگ‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫اور‬ ‫نہج‬ ‫کس‬ ‫اطوار‬ ‫کے‬ ‫اس‬ ‫اور‬
‫چاہ‬ ‫ہونا‬ ‫کے‬ ‫سطع‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫کا‬ ‫خط‬‫ی‬‫فرمائ‬ ‫مالحظہ‬ ‫ٹکڑا‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬

109. ‫شاد‬‫ی‬‫م‬ ‫نے‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫زندگ‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ا‬ ‫ں‬‫ی‬‫اطم‬ ‫ک‬‫ی‬‫د‬ ‫بھر‬ ‫نان‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬‫ذک‬‫ی‬‫سے‬ ‫ہ‬
‫ساتھ‬ ‫بہتر‬‫ی‬‫تھا‬ ‫مشکل‬ ‫بےحد‬ ‫نا‬ ‫م‬‫۔‬‫م‬‫ی‬‫اپن‬ ‫اب‬ ‫ں‬‫ی‬‫کے‬ ‫بہنوں‬
‫ک‬ ‫مستقبل‬‫ی‬‫ہوں‬ ‫بےفکر‬ ‫سے‬ ‫طرف‬‫۔‬‫ک‬ ‫ان‬‫ی‬‫تع‬‫ی‬‫ترب‬ ‫اور‬ ‫م‬‫ی‬‫م‬ ‫ت‬‫ی‬‫ں‬
‫ذک‬‫ی‬‫رہ‬ ‫کر‬ ‫ادا‬ ‫کردار‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ہے‬‫۔۔۔۔۔۔‬‫بڑ‬‫ی‬‫بات‬‫ی‬‫روا‬ ‫لوگ‬ ‫ہم‬ ‫کہ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ت‬‫ی‬
‫م‬‫ی‬‫ب‬ ‫اں‬‫ی‬‫و‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔۔۔۔۔۔‬‫بھ‬ ‫اب‬‫ی‬‫ہم‬ ‫لوگ‬ ‫اکثر‬‫ی‬‫د‬ ‫ساتھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫کر‬ ‫کھ‬
‫ہ‬ ‫مشکل‬‫ی‬‫سے‬‫ی‬‫ق‬‫ی‬‫ہ‬ ‫کرتے‬ ‫ن‬‫ی‬‫م‬ ‫ازدواج‬ ‫رشتہء‬ ‫دونوں‬ ‫ہم‬ ‫کہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬
‫ہ‬ ‫ک‬ ‫منس‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫تحر‬ ‫ان‬‫ی‬‫ع‬ ‫رفاقت‬ ‫عالوہ‬ ‫کے‬ ‫روں‬‫ی‬‫مضمون‬ ‫کا‬ ‫شاہ‬‫۔۔۔۔‬‫رف‬‫ی‬‫ق‬
‫نقش‬ ‫احمد‬:‫تدو‬ ‫بطور‬‫ی‬‫کار‬ ‫ن‬‫۔۔۔۔‬‫ا‬ ‫کا‬ ‫کمال‬ ‫اجمل‬ ‫اور‬‫ی‬‫کتاب‬ ‫خط‬ ‫ک‬
‫م‬‫ی‬‫ہ‬ ‫شامل‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫لسان‬‫ی‬‫ات‬‫ی‬‫سے‬ ‫حوالہ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫کا‬ ‫کام‬ ‫بڑے‬ ‫خط‬ ‫ہ‬‫۔‬
‫ک‬ ‫دانش‬ ‫ڈاکٹر‬‫ی‬‫ی‬‫ادب‬ ‫ہ‬‫ی‬‫کاوش‬'‫قار‬‫ی‬‫پہ‬ ‫کو‬‫ی‬‫آخر‬ ‫اور‬‫ی‬‫م‬ ‫نظر‬‫ی‬‫ں‬'
‫آت‬ ‫خوش‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫م‬ ‫ع‬‫ی‬‫ادب‬ ‫و‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫والوں‬ ‫کرنے‬ ‫کام‬‫ی‬‫ے‬'‫ی‬‫کتاب‬ ‫ہ‬
‫عم‬‫ی‬‫سے‬ ‫نمونے‬'‫کس‬‫ی‬‫نہ‬ ‫کم‬ ‫طرح‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫م‬‫ی‬‫اس‬ ‫کے‬ ‫دانش‬ ‫ڈاکٹر‬ ‫ں‬
‫کو‬ ‫کام‬'‫ک‬ ‫قدر‬‫ی‬‫د‬ ‫سے‬ ‫نگاہ‬‫ی‬‫ہوں‬ ‫کھتا‬‫۔‬‫ادب‬ ‫کے‬ ‫ان‬ ‫ہللا‬‫ی‬‫کو‬ ‫ذوق‬
‫عطا‬ ‫برکت‬‫فرمائے‬‫۔‬
‫شاہ‬ ‫حضور‬ ‫غالم‬ ‫ماہ‬ ‫باراں‬
‫س‬‫ی‬‫حضور‬ ‫غالم‬ ‫د‬

110. ‫پ‬0011‫م‬0011
‫واال‬ ‫لکھنے‬ ‫پڑھنے‬ ‫ہر‬'‫ہ‬ ‫اپنے‬‫ی‬‫م‬ ‫گھر‬‫ی‬‫ں‬'‫اپن‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫مآپ‬ ‫عزت‬
‫ت‬‫ی‬‫نو‬‫ی‬‫سے‬ ‫مبارکہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ے‬ ‫جم‬ ‫ہ‬
‫ہے‬ ‫رہا‬ ‫آ‬ ‫سنتا‬‫۔‬
‫زندگ‬ ‫نے‬ ‫تم‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ک‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ا‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬
‫ہے‬ ‫رکھا‬ ‫بنائے‬ ‫کباڑ‬ ‫کوڑ‬ ‫کو‬ ‫گھر‬‫۔‬
‫جائ‬ ‫لوگ‬‫ی‬‫داد‬‫ی‬‫ہ‬ ‫بناتے‬ ‫ں‬‫ی‬‫جائ‬ ‫نے‬ ‫تم‬ ‫ں‬‫ی‬‫م‬ ‫داد‬‫ی‬‫رد‬ ‫بس‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫بنائ‬‫ی‬
‫ہے‬‫۔‬
‫لٹ‬‫ی‬‫کار‬ ‫تباہ‬ ‫اور‬ ‫رے‬‫ی‬‫ہ‬ ‫رہے‬ ‫کے‬ ‫طرح‬ ‫چار‬ ‫عموما‬ ‫ئے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫چھن‬ ‫اوالد‬ ‫آل‬ ‫ادھر‬ ‫مرے‬ ‫بابا‬ ‫اماں‬ ‫ادھر‬‫ی‬‫کول‬ ‫وں‬‫ی‬‫پڑ‬ ‫ٹوٹ‬ ‫پر‬ ‫وں‬‫ی۔‬
‫کوئ‬ ‫ہر‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫ز‬ ‫سے‬ ‫ادہ‬‫ی‬‫م‬ ‫حصول‬ ‫کے‬ ‫ادہ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫جاتا‬ ‫الجھ‬ ‫ں‬‫۔‬‫بابے‬
‫ک‬ ‫کاغذات‬ ‫کے‬‫ی‬‫بڑ‬ ‫کر‬ ‫بجا‬ ‫ٹھوک‬‫ی‬‫بےدرد‬‫ی‬‫تالش‬ ‫سے‬‫ی‬‫ل‬‫ی‬‫جات‬‫ی‬
‫م‬ ‫کتابوں‬ ‫کاغذوں‬ ‫نے‬ ‫بابے‬ ‫کہ‬ ‫ہے‬‫ی‬‫مختصر‬ ‫ں‬‫ی‬‫کوئ‬ ‫ا‬‫ی‬‫لم‬‫ی‬‫چوڑ‬‫ی‬
‫د‬ ‫چھپا‬ ‫نہ‬ ‫رقم‬‫ی‬‫ہو‬‫۔‬
‫تالش‬‫ی‬‫لفظ‬ ‫کے‬ ‫بابے‬ ‫بعد‬ ‫کے‬'‫ک‬ ‫اس‬ ‫جو‬‫ی‬‫ک‬ ‫بھر‬ ‫عمر‬‫ی‬‫کمائ‬‫ی‬
‫ہ‬ ‫ہوتے‬‫ی‬‫رد‬ ‫ں‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ہ‬ ‫جاتے‬ ‫بک‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫کہ‬‫ی‬‫بابے‬ ‫اوالد‬ ‫آل‬ ‫زوراور‬ ‫ں‬
‫بھ‬ ‫کا‬ ‫مرنے‬ ‫کے‬‫ی‬‫نہ‬ ‫انتظار‬‫ی‬‫کرت‬ ‫ں‬‫ی۔‬‫ی‬‫پھوڑ‬ ‫توڑ‬ ‫اور‬ ‫مار‬ ‫لوٹ‬ ‫ہ‬
‫ک‬ ‫اس‬ ‫سامان‬ ‫کا‬‫ی‬‫آ‬‫ہ‬ ‫سامنے‬ ‫کے‬ ‫نکھوں‬‫ی‬‫ہے‬ ‫جاتا‬ ‫ہو‬‫۔‬‫ڈھ‬‫ی‬‫بن‬ ‫ٹ‬
‫ج‬ ‫کر‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہوتا‬ ‫رہا‬'‫ناقدر‬ ‫لفظوں‬‫ی‬‫نہ‬ ‫برداشت‬‫ی‬‫اور‬ ‫پاتا‬ ‫کر‬ ‫ں‬

111. ‫بڑ‬ ‫پر‬ ‫سفر‬ ‫ے‬ ‫اگ‬‫ی‬‫بےبس‬ ‫اور‬ ‫حسرت‬‫ی‬‫ہے‬ ‫جاتا‬ ‫ہو‬ ‫روانہ‬ ‫سے‬‫۔‬
‫بھ‬ ‫ڈاکو‬ ‫چور‬‫ی‬‫ک‬ ‫سامان‬ ‫دوسرے‬ ‫کے‬ ‫گھر‬ ‫جہاں‬‫ی‬‫پھرول‬ ‫پھروال‬‫ی‬
‫ہ‬ ‫کرتے‬‫ی‬‫بھ‬ ‫خانے‬ ‫کتب‬ ‫وہاں‬ ‫ں‬‫ی‬‫و‬‫ی‬‫م‬ ‫رانے‬‫ی‬‫ہ‬ ‫جاتے‬ ‫بدل‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫کہ‬‫ی‬‫کس‬ ‫اور‬ ‫ں‬‫ی‬‫م‬ ‫دور‬‫ی‬‫کس‬ ‫ں‬‫ی‬‫ک‬ ‫نام‬ ‫رقم‬ ‫نے‬ ‫بابے‬‫ی‬‫چ‬‫ی‬‫د‬ ‫رکھ‬ ‫ز‬‫ی‬
‫گ‬ ‫ہو‬‫ی‬‫اور‬‫ی‬‫م‬ ‫چوروں‬ ‫شک‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫آتا‬ ‫چال‬ ‫نسل‬ ‫در‬ ‫نسل‬ ‫ں‬‫۔‬‫ورنہ‬
‫ہ‬ ‫رہے‬ ‫سفر‬ ‫ہم‬ ‫کب‬ ‫سکے‬ ‫اور‬ ‫م‬ ‫ع‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫ح‬‫ی‬‫چور‬ ‫ران‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬‫پ‬ ‫گذار‬ ‫دقت‬ ‫اور‬ ‫مشکل‬ ‫سا‬‫ی‬‫صد‬ ‫شہ‬‫ی‬‫چال‬ ‫سے‬ ‫وں‬
‫ہے‬ ‫آتا‬‫۔‬‫ر‬‫ی‬‫ا‬ ‫کاٹنا‬ ‫جگاترا‬ ‫ساتھ‬ ‫کے‬ ‫سک‬‫ی‬‫نہ‬ ‫کام‬ ‫آسان‬ ‫سا‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ے‬ ‫اگ‬
‫م‬ ‫وقتوں‬‫ی‬‫ک‬ ‫جانے‬ ‫پکڑے‬ ‫ں‬‫ی‬‫م‬ ‫صورت‬‫ی‬‫بھ‬ ‫چھتر‬ ‫ں‬‫ی‬‫پڑتے‬ ‫کھانے‬
‫تھے‬‫۔‬‫م‬ ‫حاضر‬ ‫عصر‬‫ی‬‫ں‬‫ی‬‫نہ‬ ‫رواج‬ ‫ہ‬‫ی‬‫رہا‬ ‫ں‬‫۔‬‫ہ‬ ‫ے‬ ‫پہ‬‫ی‬‫ہو‬ ‫مکا‬ ‫مک‬
‫ہے‬ ‫ہوتا‬ ‫چکا‬‫۔‬‫تبد‬ ‫رخ‬ ‫کا‬ ‫چھتروں‬ ‫ہاں‬‫ی‬‫ہے‬ ‫چکا‬ ‫ہو‬ ‫ل‬‫۔‬‫شور‬ ‫چور‬
‫ہ‬ ‫مچاتے‬‫ی‬‫پذ‬ ‫آخر‬ ‫تا‬ ‫اول‬ ‫کو‬ ‫شور‬ ‫کے‬ ‫ان‬ ‫اور‬ ‫ں‬‫ی‬‫رائ‬‫ی‬‫رہت‬ ‫حاصل‬‫ی‬
‫ہے‬‫۔‬
‫ت‬‫ی‬‫ہ‬ ‫اپنا‬ ‫پر‬ ‫نمبر‬ ‫سرے‬‫ی‬‫آت‬ ‫والے‬ ‫کرنے‬ ‫فتح‬ ‫ک‬ ‫م‬‫ہ‬ ‫ے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ی‬‫جہاں‬ ‫ہ‬
‫ہ‬ ‫کرتے‬ ‫غارت‬ ‫کو‬ ‫امالک‬ ‫اور‬ ‫مال‬ ‫جان‬‫ی‬‫پڑھنے‬ ‫لکھنے‬ ‫وہاں‬ ‫ں‬
‫ک‬ ‫لوگوں‬ ‫والے‬‫ی‬‫پونج‬ ‫جمع‬‫ی‬‫رد‬‫ی‬‫بھ‬ ‫کو‬‫ی‬‫د‬ ‫رکھ‬ ‫کرکے‬ ‫برباد‬‫ی‬‫تے‬
‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫ب‬‫ی‬‫رون‬‫ی‬‫غ‬ ‫زبان‬ ‫آواروں‬ ‫ہ‬ ‫حم‬‫ی‬‫ک‬ ‫ر‬‫ی‬‫سے‬ ‫فطانت‬ ‫و‬ ‫ذہانت‬ ‫مرقومہ‬
‫ک‬‫ی‬‫ل‬ ‫ا‬‫ی‬‫د‬ ‫نا‬‫ی‬‫نا‬‫۔‬‫زم‬ ‫وہ‬‫ی‬‫چاند‬ ‫سونے‬ ‫اور‬ ‫امالک‬ ‫ن‬‫ی‬‫ک‬ ‫سکوں‬ ‫کے‬‫ی‬
‫م‬ ‫دمک‬ ‫چمک‬‫ی‬‫ہ‬ ‫اپنے‬ ‫ں‬‫ک‬ ‫اں‬‫ی‬‫رد‬‫ی‬‫بھ‬ ‫کو‬‫ی‬‫م‬ ‫خاطر‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫التے‬ ‫ں‬‫۔‬

112. ‫مخدوم‬‫ی‬‫ومرشد‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫دن‬ ‫نے‬ ‫حضور‬ ‫غالم‬ ‫د‬‫ی‬‫کو‬ ‫ا‬0011‫م‬‫ی‬‫ں‬
‫ت‬ ‫چ‬ ‫نے‬ ‫صاحب‬ ‫والدہ‬ ‫محترمہ‬ ‫تو‬ ‫کہا‬ ‫الودع‬‫ی‬‫مکان‬ ‫تک‬ ‫سانسوں‬
‫رکھا‬ ‫آباد‬‫۔‬‫م‬ ‫ع‬ ‫سے‬ ‫ان‬ ‫بچے‬ ‫سابق‬ ‫حسب‬‫ی‬‫رہے‬ ‫کرتے‬ ‫استفادہ‬‫۔‬
‫بھ‬ ‫مروت‬ ‫آخر‬‫ی‬‫کوئ‬‫ی‬‫چ‬‫ی‬‫ہوت‬ ‫ز‬‫ی‬‫کے‬ ‫مکان‬ ‫بار‬ ‫چار‬ ‫دو‬ ‫صرف‬ ‫ہے‬
‫تکرار‬ ‫تو‬‫ہوئ‬‫ی۔‬‫م‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫تھ‬ ‫خواہش‬‫ی‬‫مخدوم‬ ‫کہ‬‫ی‬‫ومرشد‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫د‬
‫ک‬ ‫حضور‬ ‫غالم‬‫ی‬‫چاہ‬ ‫رہنا‬ ‫آباد‬ ‫بہرطور‬ ‫کو‬ ‫گاہ‬ ‫اقامت‬‫ی‬‫ے‬‫۔‬‫مجبور‬ ‫وہ‬
‫تھ‬‫ی‬‫جات‬ ‫مر‬ ‫طرح‬ ‫کس‬ ‫ے‬ ‫پہ‬ ‫سے‬ ‫وقت‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫کول‬ ‫چھنوں‬‫ی‬‫کے‬ ‫وں‬
‫شوک‬‫ی‬‫ک‬ ‫نوں‬‫ی‬‫سن‬‫ی‬‫گئ‬‫ی‬‫وہ‬ ‫اور‬0002‫م‬‫ی‬‫گئ‬ ‫فرما‬ ‫انتقال‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫کفن‬
‫ہ‬ ‫ساتھ‬ ‫کے‬ ‫دفن‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫ل‬ ‫سے‬ ‫کانٹوں‬ ‫ل‬‫ی‬‫قد‬ ‫نے‬ ‫گروپ‬ ‫قبضہ‬ ‫س‬‫جما‬ ‫م‬
‫ل‬‫ی‬‫ے‬‫۔‬‫م‬‫ی‬‫ہ‬ ‫غور‬ ‫نے‬ ‫ں‬‫ی‬‫ک‬ ‫نہ‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫ام‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ابا‬‫ی‬‫م‬ ‫اب‬ ‫تھے‬ ‫رہے‬ ‫نہ‬‫ی‬‫رے‬
‫ل‬‫ی‬‫ک‬ ‫وہاں‬ ‫ے‬‫ی‬‫گ‬ ‫رہ‬ ‫ا‬‫ی‬‫تھا‬ ‫ا‬‫۔‬
‫مخدوم‬‫ی‬‫ومرشد‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫پنجاب‬ ‫حضور‬ ‫غالم‬ ‫د‬‫ی‬‫تھے‬ ‫شاعر‬‫۔‬‫عالوہ‬
‫از‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫اچھ‬‫ی‬‫خاص‬‫ی‬‫رد‬‫ی‬‫م‬ ‫ورثہ‬‫ی‬‫چھوڑ‬ ‫ں‬‫ی‬‫تھ‬‫ی۔‬‫ک‬ ‫کا‬ ‫اس‬‫ی‬‫ا‬
‫ہوا‬‫ی‬‫ا‬ ‫ہ‬‫ی‬‫کہان‬ ‫سے‬ ‫الگ‬ ‫ک‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫کس‬ ‫اسے‬‫ی‬‫کے‬ ‫وقت‬ ‫دوسرے‬
‫ل‬‫ی‬‫رکھت‬ ‫اٹھا‬ ‫ے‬‫ہوں‬ ‫ا‬‫۔‬‫چھوٹ‬‫ی‬‫ا‬ ‫نے‬ ‫شگفتہ‬ ‫نصرت‬‫ی‬‫مہ‬ ‫رجسٹر‬ ‫ک‬‫ی‬‫ا‬
‫ک‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬‫م‬ ‫اس‬‫ی‬‫ں‬0019,15,12‫ہے‬ ‫کالم‬ ‫کا‬‫۔‬‫ک‬ ‫رجسٹر‬‫ی‬‫ت‬ ‫ح‬
‫پوچھ‬ ‫نہ‬ ‫کچھ‬ ‫کا‬‫ی‬‫ے‬‫۔‬‫تار‬ ‫پر‬ ‫اس‬ ‫اگر‬‫ی‬‫خ‬‫ی‬‫ہوت‬ ‫نہ‬ ‫درج‬ ‫ں‬‫ی‬‫م‬ ‫تو‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬
‫دعو‬ ‫کا‬ ‫ہونے‬ ‫ے‬ ‫پہ‬ ‫سے‬ ‫ع‬ ‫آدم‬ ‫حضرت‬ ‫کے‬ ‫اس‬ ‫نے‬‫ی‬‫د‬ ‫داغ‬‫ی‬‫نا‬
‫تھا‬‫۔‬‫گو‬‫ی‬‫م‬ ‫ا‬‫ی‬‫مخدوم‬ ‫صاحب‬ ‫والد‬ ‫رے‬‫ی‬‫ومرشد‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫حضور‬ ‫غالم‬ ‫د‬'
‫ح‬‫ہ‬ ‫گزرے‬ ‫ہو‬ ‫ے‬ ‫پہ‬ ‫سے‬ ‫ع‬ ‫آدم‬ ‫ضرت‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫م‬ ‫اس‬‫ی‬‫نوع‬ ‫ف‬ ‫مخت‬ ‫ں‬‫ی‬‫مبن‬ ‫پر‬ ‫اصناف‬ ‫ف‬ ‫مخت‬ ‫اور‬ ‫ت‬‫ی‬‫ہے‬ ‫کالم‬‫۔‬
‫رہ‬ ‫شعر‬ ‫صنف‬ ‫معروف‬ ‫و‬ ‫مقبول‬ ‫ماہ‬ ‫بارہ‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫د‬ ‫کہ‬ ‫چوں‬ ‫آج‬‫ی‬‫س‬‫ی‬
‫مہ‬‫ی‬‫م‬ ‫اندراج‬ ‫نے‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫لہذا‬ ‫رہے‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ادب‬ ‫صنف‬ ‫ہ‬‫ی‬‫گئ‬ ‫ہو‬ ‫ختم‬‫ی‬

113. ‫ہے‬‫۔‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫م‬ ‫رجسٹر‬ ‫اس‬‫ی‬‫ہ‬ ‫تے‬ ‫م‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫نہ‬ ‫درج‬ ‫اندراج‬ ‫سن‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫کون‬ ‫کاتب‬‫ٹھ‬ ‫ہے‬‫ی‬‫نہ‬ ‫کہہ‬ ‫کچھ‬ ‫سے‬ ‫ک‬‫ی‬‫سکتا‬ ‫ں‬‫۔‬‫چاروں‬ ‫کے‬ ‫ساون‬
‫ہ‬ ‫شعر‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫آخر‬‫ی‬‫نہ‬ ‫پڑھا‬ ‫مصرع‬‫ی‬‫رہا‬ ‫جا‬ ‫ں‬‫۔‬‫مصرعے‬ ‫دو‬ ‫کے‬ ‫پھاگن‬
‫م‬ ‫اندراج‬‫ی‬‫ہ‬ ‫آئے‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ہ‬ ‫دونوں‬‫ی‬‫نہ‬ ‫پڑھے‬‫ی‬‫رہے‬ ‫جا‬ ‫ں‬‫۔‬‫کہ‬ ‫چوں‬ ‫آج‬
‫د‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫مہ‬‫ی‬‫م‬ ‫اندراج‬ ‫نے‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫لہذا‬ ‫رہے‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ادب‬ ‫صنف‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ہو‬ ‫ختم‬
‫گئ‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬
‫مہ‬ ‫ہر‬‫ی‬‫برصغ‬ ‫کے‬ ‫نے‬‫ی‬‫م‬ ‫ر‬‫ی‬‫رنگ‬ ‫سے‬ ‫الگ‬ ‫ں‬‫ہ‬ ‫رہے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫قدرت‬‫ی‬‫طور‬
‫تبد‬ ‫سے‬ ‫حوالہ‬ ‫کے‬ ‫ان‬ ‫احساسات‬ ‫اور‬ ‫جذبات‬ ‫کے‬ ‫شخص‬‫ی‬‫ی‬‫آت‬‫ی‬
‫ہے‬‫۔‬‫بار‬ ‫شاعر‬‫ی‬‫ب‬ ‫ک‬‫ی‬‫ساتھ‬ ‫کے‬ ‫موسموں‬ ‫بدلتے‬ ‫وہ‬ ‫اور‬ ‫ہے‬ ‫ہوتا‬ ‫ن‬
‫باطن‬ ‫کے‬ ‫شخص‬‫ی‬‫بھ‬ ‫کا‬ ‫رنگوں‬‫ی‬‫ل‬ ‫کر‬ ‫مطالعہ‬‫ی‬‫ان‬ ‫اور‬ ‫ہے‬ ‫تا‬
‫بھ‬ ‫اظہار‬ ‫کا‬ ‫رنگوں‬‫ی‬‫اس‬‫ی‬‫ک‬ ‫کرنے‬ ‫سے‬ ‫طور‬‫ی‬‫ہے‬ ‫کرتا‬ ‫کوشش‬‫۔‬
‫باباج‬‫ی‬‫مہ‬ ‫بارہ‬ ‫ان‬ ‫کے‬‫ی‬‫م‬ ‫نوں‬‫ی‬‫ک‬ ‫ہجر‬ ‫ں‬‫ی‬‫ک‬ ‫ف‬ ‫مخت‬‫ی‬‫ف‬‫ی‬‫ب‬ ‫کو‬ ‫ات‬‫ی‬‫ان‬
‫ک‬‫ی‬‫گ‬ ‫ا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬‫عوام‬ ‫اور‬ ‫سادہ‬ ‫بالکل‬ ‫زبان‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫مفاہ‬‫ی‬‫رسائ‬ ‫تک‬ ‫م‬‫ی‬
‫ل‬ ‫کے‬‫ی‬‫ز‬ ‫ے‬‫ی‬‫نہ‬ ‫تردد‬ ‫ادہ‬‫ی‬‫پڑتا‬ ‫کرنا‬ ‫ں‬‫۔‬‫اخت‬ ‫اطوار‬ ‫دو‬ ‫البتہ‬‫ی‬‫کئے‬ ‫ار‬
‫ہ‬ ‫گئے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫کہ‬‫ی‬‫کہ‬ ‫اور‬ ‫سے‬ ‫ذات‬ ‫ہ‬ ‫معام‬ ‫ں‬‫ی‬‫س‬ ‫ں‬‫ی‬‫کے‬ ‫پرسن‬ ‫کنڈ‬
‫ک‬ ‫بات‬ ‫سے‬ ‫حوالہ‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫ک‬ ‫صورتوں‬ ‫دونوں‬‫ی‬‫مثال‬‫ی‬‫ہوں‬ ‫مالحظہ‬ ‫ں‬‫۔‬
1- ‫ب‬ ‫بالوے‬ ‫شاہ‬ ‫حضور‬ ‫غالم‬‫ی‬‫کوئ‬ ‫ٹھا‬‫ی‬‫نئ‬ ‫سندا‬‫ی‬‫نوں‬ ‫واجاں‬ ‫ں‬
‫ٹال‬ ‫وچہ‬ ‫دے‬ ‫گالں‬ ‫کے‬ ‫ال‬ ‫اللچ‬ ‫نوں‬ ‫شاہ‬ ‫حضور‬ ‫غالم‬‫ی‬‫سو‬ ‫ا‬
2- ‫م‬ ‫دکھڑے‬ ‫کے‬ ‫لگ‬ ‫آکھے‬ ‫دے‬ ‫شاہ‬ ‫حضور‬ ‫غالم‬‫ی‬‫گ‬ ‫سناواں‬ ‫ں‬‫ی‬
‫پا‬ ‫چا‬ ‫کھوہ‬ ‫کھوتا‬ ‫کے‬ ‫لگ‬ ‫آکھے‬ ‫دے‬ ‫شاہ‬ ‫حضور‬ ‫غالم‬‫ی‬‫ا‬ ‫ا‬‫ی‬

114. ‫ر‬ ‫صنف‬‫ی‬‫خت‬‫ی‬‫بھ‬ ‫عالوہ‬ ‫کے‬‫ی‬‫ص‬‫ی‬‫تان‬ ‫غہ‬‫ی‬‫استعمال‬ ‫ث‬‫عام‬ ‫کا‬ ‫کرنے‬
‫تھا‬ ‫رواج‬‫۔‬‫ج‬ ‫بابا‬‫ی‬‫ہاں‬ ‫کے‬‫ی‬‫رو‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫تا‬ ‫م‬ ‫ہ‬‫۔‬‫مثال‬
‫چ‬‫ی‬‫مہ‬ ‫ت‬‫ی‬‫چڑھ‬ ‫نہ‬‫ی‬‫اڑ‬ ‫ا‬‫ی‬‫م‬ ‫و‬‫ی‬‫گ‬ ‫جاواں‬ ‫لبھن‬ ‫ہن‬ ‫ں‬‫ی‬
‫وساکھ‬ ‫وساکھ‬‫ی‬‫لوک‬ ‫گئے‬ ‫ٹر‬‫ی‬‫ب‬ ‫وچہ‬ ‫گھر‬ ‫ں‬‫ی‬‫ٹھ‬‫ی‬‫م‬ ‫رواں‬‫ی‬‫ں‬
‫ب‬ ‫وچہ‬ ‫گھر‬‫ی‬‫ٹھ‬‫ی‬‫کر‬ ‫کر‬ ‫پرچاواں‬ ‫دل‬‫ی‬‫ت‬ ‫اد‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫اں‬‫ی‬‫نوں‬ ‫اداں‬
‫باباج‬‫ی‬‫عوام‬ ‫ہاں‬ ‫کے‬‫ی‬‫بڑ‬ ‫کا‬ ‫امثال‬ ‫اور‬ ‫محاورہ‬‫ی‬‫خوب‬‫ی‬‫سے‬
‫م‬ ‫استعمال‬‫ی‬‫ہ‬ ‫آئے‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫مثال‬
‫کٹھال‬ ‫گھت‬‫ی‬‫گال‬‫ی‬‫ا‬
‫پا‬ ‫چا‬ ‫کھوہ‬ ‫کھوتا‬‫ی‬‫ا‬ ‫ا‬‫ی‬
‫تھک‬ ‫کر‬ ‫کر‬ ‫پکاراں‬‫ی‬
‫ت‬‫ی‬‫ک‬ ‫ر‬‫ی‬‫ال‬ ‫جے‬‫ی‬‫ا‬
‫تک‬ ‫ہے‬ ‫معروف‬‫ی‬‫نہ‬ ‫درست‬ ‫وٹنا‬ ‫چپ‬ ‫دکھ‬ ‫اور‬ ‫ف‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫چڑھ‬ ‫پر‬ ‫کوٹھے‬
‫کرو‬ ‫اعالن‬ ‫کر‬‫۔‬‫ج‬ ‫بابا‬‫ی‬‫ہو‬ ‫مالحظہ‬ ‫استعمال‬ ‫ہاں‬ ‫کے‬‫۔‬
‫وواں‬ ‫کھ‬ ‫چڑھ‬ ‫کوٹھے‬
‫شخص‬ ‫بہرطور‬‫ی‬‫باطن‬ ‫اور‬ ‫احساس‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫ف‬‫ی‬‫ات‬‫انداز‬ ‫موثر‬ ‫بڑے‬ ‫کو‬
‫پ‬ ‫سے‬‫ی‬‫ک‬ ‫ش‬‫ی‬‫گ‬ ‫ا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬‫باباج‬ ‫اب‬‫ی‬‫ہو‬ ‫مالحظہ‬ ‫کالم‬ ‫کا‬‫۔‬‫ی‬‫تحر‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ر‬
‫م‬‫ی‬‫آ‬ ‫کب‬ ‫ں‬‫ی‬‫نہ‬ ‫کہ‬ ‫کچھ‬ ‫ا‬‫ی‬‫سکتا‬ ‫ں‬‫۔‬‫پر‬ ‫رجسٹر‬ ‫اس‬ ‫ہاں‬0019‫ی‬‫ا‬
0015‫م‬‫ی‬‫ک‬ ‫نقل‬ ‫ں‬‫ی‬‫گ‬ ‫ا‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫بھ‬ ‫سے‬ ‫حساب‬ ‫اس‬‫ی‬‫چال‬‫ی‬‫سے‬ ‫سال‬ ‫س‬
‫ز‬‫ی‬‫گ‬ ‫ہو‬ ‫عرصہ‬ ‫ادہ‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫کہ‬ ‫نے‬ ‫ناقل‬‫ی‬‫ناکہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫کھائ‬ ‫ٹھوکر‬ ‫ں‬‫ی‬‫گ‬ ‫ہو‬‫ی۔‬
‫نہ‬ ‫پڑھا‬‫ی‬‫لہذ‬ ‫رہا‬ ‫جا‬ ‫ں‬‫م‬ ‫محفوظ‬ ‫ا‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫گا‬ ‫ہوں‬ ‫رہا‬ ‫ں‬‫۔‬

115. ‫قادر‬ ‫شجرہ‬‫ی‬‫ہ‬‫۔۔۔۔۔‬‫ا‬‫ی‬‫جائزہ‬ ‫ک‬
‫مکان‬ ‫جنت‬‫ی‬‫س‬ ‫حضرت‬‫ی‬‫ب‬ ‫سردار‬ ‫دہ‬‫ی‬‫ب‬‫ی‬'‫س‬ ‫حضرت‬ ‫دختر‬‫ی‬‫د‬
‫ع‬ ‫برکت‬‫ی‬‫مخدوم‬ ‫زوج‬‫ی‬‫ومرشد‬‫ی‬‫س‬ ‫حضرت‬‫ی‬‫غالم‬ ‫د‬
‫حضور‬'‫اقامت‬ ‫سابق‬‫ی‬‫ننگ‬‫ی‬'‫سر‬ ‫امرت‬'‫بھارت‬'‫متوف‬‫ی‬0002‫ک‬‫ی‬
‫ڈائر‬ ‫پاکٹ‬‫ی‬‫کا‬'‫تک‬ ‫حد‬ ‫کس‬'‫کس‬ ‫اپنے‬‫ی‬‫م‬ ‫مضون‬‫ی‬‫ذک‬ ‫ں‬‫چکا‬ ‫کر‬ ‫ر‬
‫ہوں‬‫۔‬‫ڈائر‬ ‫اس‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫قادر‬ ‫شجرہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫درج‬‫۔‬‫ک‬ ‫اس‬‫ی‬‫بڑ‬‫ی‬
‫خوب‬‫ی‬‫ی‬‫قادر‬ ‫اور‬ ‫نام‬ ‫کا‬ ‫شاعر‬ ‫کہ‬ ‫ہے‬ ‫ہ‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ق‬ ‫تع‬ ‫سے‬ ‫خاندان‬ ‫ہ‬‫ی‬'
‫داخ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫جاتا‬ ‫مل‬ ‫طور‬ ‫کے‬ ‫شہادت‬‫۔‬‫ی‬‫پ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫س‬ ‫ر‬‫ی‬‫ج‬ ‫غالم‬ ‫د‬‫ی‬‫الن‬‫ی‬‫کے‬
‫مر‬‫ی‬‫م‬ ‫بھارت‬ ‫پنجاب‬ ‫شنکر‬ ‫گڑھ‬ ‫جو‬ ‫تھے‬ ‫د‬‫ی‬‫ں‬'‫پذ‬ ‫رہائش‬‫ی‬‫تھے‬ ‫ر‬‫۔‬
‫ذ‬ ‫اس‬‫ی‬‫م‬ ‫ل‬‫ی‬‫کا‬ ‫شجرے‬ ‫ں‬‫ی‬‫م‬ ‫بند‬ ‫ہ‬‫ہو‬ ‫الحظہ‬‫۔‬
‫پ‬ ‫حضرت‬‫ی‬‫ج‬ ‫غالم‬ ‫ر‬‫ی‬‫الن‬‫ی‬
‫ع‬ ‫مہر‬‫ی‬‫جان‬ ‫رہبر‬ ‫دے‬‫ی‬
‫دھ‬ ‫وچ‬ ‫وسن‬ ‫دم‬ ‫ہر‬‫ی‬‫ان‬
‫ی‬‫کر‬ ‫مشکل‬ ‫رب‬ ‫ا‬‫ی‬‫آسان‬ ‫ں‬
‫ی‬‫ہے‬ ‫مشتمل‬ ‫پر‬ ‫بندوں‬ ‫ستائس‬ ‫کل‬ ‫شجرہ‬ ‫ہ‬‫۔‬‫نو‬ ‫ے‬ ‫پہ‬ ‫کے‬ ‫شجرے‬
‫ک‬ ‫کمال‬ ‫بند‬‫ی‬‫روان‬‫ی‬‫ہ‬ ‫رکھتے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫م‬ ‫اس‬‫ی‬‫شخص‬ ‫ں‬‫ی‬‫لئے‬ ‫کے‬ ‫تعارف‬
‫صفت‬‫ی‬‫ل‬ ‫کام‬ ‫سے‬ ‫مات‬ ‫ک‬‫ی‬‫گ‬ ‫ا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬‫مثال‬
‫ع‬‫ی‬‫ول‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫بتول‬ ‫زوج‬ ‫ں‬

116. ‫ہ‬ ‫مرداں‬ ‫شاہ‬‫ی‬‫ش‬ ‫ں‬‫ی‬‫خدا‬ ‫ر‬
‫ب‬‫ی‬‫ب‬‫ی‬‫رسول‬ ‫بنت‬ ‫زہرہ‬
‫عسکر‬ ‫حسن‬‫ی‬‫نورالنور‬
‫عبدالعز‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ز‬‫ی‬‫ں‬‫ی‬‫من‬‫ی‬‫ہاد‬‫ی‬
‫الہ‬ ‫فضل‬ ‫عبدالوہاب‬‫ی‬
‫حضرت‬‫ی‬‫ح‬‫یی‬‫کامل‬ ‫رہبر‬
‫الد‬ ‫تاج‬‫ی‬‫کما‬ ‫زہد‬ ‫نے‬ ‫ن‬‫ی‬‫ا‬
‫پ‬ ‫حضرت‬‫ی‬‫ج‬ ‫غالم‬ ‫ر‬‫ی‬‫الن‬‫ی‬
‫مکان‬ ‫تخت‬ ‫وچ‬ ‫شنکر‬ ‫گڑھ‬
‫م‬ ‫سننے‬ ‫اور‬ ‫پڑھنے‬ ‫عموما‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫آ‬‫ی‬‫پنجاب‬ ‫پر‬ ‫اردو‬ ‫کہ‬ ‫ہے‬ ‫ا‬‫ی‬
‫اث‬‫ہ‬ ‫جاتے‬ ‫پائے‬ ‫رات‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫پنجاب‬‫ی‬‫بھ‬‫ی‬‫محفوظ‬ ‫سے‬ ‫اثرات‬ ‫کے‬ ‫اردو‬
‫نہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫مالحظہ‬ ‫اثرات‬ ‫کے‬ ‫اردو‬ ‫سے‬ ‫حوالہ‬ ‫کے‬ ‫شجرہ‬ ‫اس‬
‫فرمائ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫نحو‬‫ی‬
‫م‬ ‫پر‬ ‫اس‬‫ی‬‫تک‬ ‫را‬‫ی‬‫مان‬ ‫ہ‬
‫مہد‬‫ی‬‫ظہور‬ ‫جان‬ ‫کا‬ ‫زمان‬

117. ‫لسان‬ ‫مصرعے‬ ‫کچھ‬‫ی‬‫پنجاب‬ ‫اور‬ ‫اردو‬ ‫سے‬ ‫اعتبار‬‫ی‬‫نہ‬ ‫کے‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫وب‬ ‫اس‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ضرور‬ ‫کے‬ ‫اردو‬ ‫سے‬ ‫اعتبار‬‫ی‬‫مستعمل‬ ‫ں‬‫فہم‬ ‫قابل‬ ‫اور‬
‫بھ‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫موس‬ ‫و‬ ‫وجعفر‬ ‫باقر‬‫ی‬‫کاظم‬
‫عسکر‬ ‫حسن‬‫ی‬‫نورالنور‬
‫کرخ‬ ‫خواجہ‬‫ی‬‫ب‬ ‫در‬‫ی‬‫ان‬
‫شاداں‬ ‫دل‬ ‫احمد‬ ‫ابوالعباس‬
‫حضرت‬‫ی‬‫ح‬‫یی‬‫کامل‬ ‫رہبر‬
‫جن‬ ‫شاہ‬‫ی‬‫پ‬ ‫د‬‫ی‬‫بغداد‬ ‫ر‬‫ی‬
‫ب‬ ‫ہاں‬ ‫ہمارے‬ ‫ہمارے‬‫ی‬‫و‬‫ی‬‫ک‬ ‫استعمال‬ ‫زوجہ‬ ‫لفظ‬ ‫لئے‬ ‫کے‬‫ی‬‫جاتا‬ ‫ا‬
‫ہے‬‫۔‬‫لئے‬ ‫کے‬ ‫خاوند‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ک‬ ‫اس‬ ‫ا‬‫ی‬‫کوئ‬‫ی‬‫نہ‬ ‫مستعمل‬ ‫شکل‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ں‬‫ے‬‫۔‬
‫ک‬ ‫استعمال‬ ‫زوج‬ ‫لفظ‬ ‫لئے‬ ‫کے‬ ‫خاوند‬ ‫نے‬ ‫شاعر‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬‫ی‬‫استعمال‬ ‫ہ‬
‫غ‬ ‫سے‬ ‫حوالہ‬ ‫کے‬‫ی‬‫فص‬ ‫اور‬ ‫درست‬ ‫کہ‬ ‫حاالں‬ ‫ہے‬ ‫رمانوس‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ح‬‫۔‬
‫ع‬‫ی‬‫ول‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫بتول‬ ‫زوج‬ ‫ں‬
‫ع‬ ‫مہر‬‫ی‬‫ستائ‬ ‫ان‬ ‫نے‬‫ی‬‫م‬ ‫بندوں‬ ‫ں‬‫ی‬‫بھ‬ ‫مرکبات‬ ‫صورت‬ ‫خوب‬ ‫ں‬‫ی‬
‫دئ‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫مثال‬

118. ‫س‬‫ی‬‫حضور‬ ‫اہل‬ ‫طالح‬ ‫د‬
‫ت‬ ‫دم‬ ‫ہر‬‫ی‬‫احسان‬ ‫شکر‬ ‫را‬
‫ع‬ ‫مہر‬‫ی‬‫عاجز‬ ‫ہے‬‫خاک‬‫ی‬
‫ہ‬ ‫خدا‬ ‫راہ‬‫ی‬‫فدا‬ ‫جان‬ ‫ں‬
‫حضرت‬‫ی‬‫ح‬‫یی‬‫کامل‬ ‫رہبر‬
‫م‬ ‫پر‬ ‫اس‬‫ی‬‫تک‬ ‫را‬‫ی‬‫مان‬ ‫ہ‬
‫ا‬‫ی‬‫لسان‬ ‫تو‬ ‫مرکب‬ ‫ک‬‫ی‬‫صوت‬‫ی‬‫معنو‬ ‫اور‬‫ی‬‫کا‬ ‫کمال‬ ‫بڑے‬ ‫سے‬ ‫اعتبار‬
‫ہے‬‫۔‬
‫نظر‬ ‫و‬ ‫نظر‬‫ی‬‫نہال‬ ‫کرن‬
‫بھ‬ ‫مہاورے‬ ‫نئے‬ ‫دو‬‫ی‬‫د‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫پنجاب‬ ‫خالص‬ ‫مصرعے‬ ‫دو‬‫ی‬‫کے‬
‫نہ‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫کما‬ ‫زہد‬‫ی‬‫ا‬
‫الد‬ ‫تاج‬‫ی‬‫کما‬ ‫زہد‬ ‫نے‬ ‫ن‬‫ی‬‫ا‬
‫پا‬ ‫رہبر‬‫ی‬‫ا‬ '
‫نہ‬ ‫کا‬ ‫اردو‬ ‫سے‬ ‫اعتبار‬ ‫کے‬ ‫لہجے‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ں‬‫۔‬‫کے‬ ‫مصرعے‬ ‫اس‬ ‫ورنہ‬
‫م‬ ‫ہونے‬ ‫اردو‬‫ی‬‫کوئ‬ ‫ں‬‫ی‬‫نہ‬ ‫شک‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬

119. ‫الد‬ ‫شرف‬‫ی‬‫پا‬ ‫رہبر‬ ‫نے‬ ‫ن‬‫ی‬‫ا‬
‫اردو‬:‫الد‬ ‫شرف‬‫ی‬‫رہبرمال‬ ‫کو‬ ‫ن‬
‫پنجاب‬‫ی‬:‫الد‬ ‫شرف‬‫ی‬‫م‬ ‫رہبر‬ ‫نوں‬ ‫ن‬‫ی‬‫ا‬
‫الد‬ ‫شرف‬‫ی‬‫پا‬ ‫رہبر‬ ‫نے‬ ‫ن‬‫ی‬‫ا‬.....‫غ‬‫ی‬‫فص‬ ‫ر‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ح‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ں‬‫۔‬‫صوت‬‫ی‬‫حوالہ‬
‫بھ‬ ‫سے‬‫ی‬'‫والوں‬ ‫بولنے‬ ‫زبان‬ ‫ہر‬‫لئے‬ ‫کے‬'‫سماعت‬‫ی‬‫گران‬‫ی‬‫کا‬
‫نہ‬ ‫سبب‬‫ی‬‫بنتا‬ ‫ں‬‫۔‬
‫م‬ ‫شجرے‬ ‫پورے‬‫ی‬‫ں‬'‫م‬ ‫مصرعوں‬‫ی‬‫ا‬ ‫ں‬‫ی‬‫ک‬ ‫لفظ‬ ‫آدھ‬ ‫ک‬‫ی‬‫تبد‬‫ی‬‫ی‬‫سے‬'
‫ل‬ ‫کر‬ ‫حاصل‬ ‫وجود‬ ‫اردو‬‫ی‬‫ت‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬
‫پنجاب‬ ‫پر‬ ‫اردو‬ ‫اسے‬ ‫اگر‬‫ی‬‫د‬ ‫نام‬ ‫کا‬ ‫اثرات‬ ‫کے‬‫ی‬‫جائے‬ ‫ا‬'‫بھ‬ ‫تو‬‫ی‬‫بات‬
‫ی‬‫نہ‬ ‫وم‬ ‫مع‬ ‫ط‬ ‫غ‬ ‫کسر‬‫ی‬‫ہوت‬ ‫ں‬‫ی۔‬
‫ہو‬ ‫مالحظہ‬ ‫شجرہ‬
‫قادر‬ ‫شجرہ‬‫ی‬‫ہ‬
‫آکھ‬ ‫دم‬ ‫ہر‬ ‫ہللا‬ ‫ہللا‬
‫پاک‬ ‫کرکے‬ ‫اپنا‬ ‫من‬ ‫تن‬
‫نب‬‫ی‬‫قربان‬ ‫دے‬ ‫دمحم‬
‫ی‬‫کر‬ ‫مشکل‬ ‫رب‬ ‫ا‬‫ی‬‫آسان‬ ‫ں‬

120. ‫آکھ‬ ‫دم‬ ‫ہر‬ ‫ہللا‬ ‫ہللا‬
‫قاف‬ ‫استعمال‬ ‫کا‬ ‫آکھ‬‫ی‬‫ک‬ ‫ہ‬‫ی‬‫مجبور‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬
‫نب‬‫ی‬‫قربان‬ ‫دے‬ ‫دمحم‬
‫ک‬ ‫دے‬‫ی‬‫کے‬ ‫بجائے‬
‫نب‬‫ی‬‫قربان‬ ‫کے‬ ‫دمحم‬
‫ی‬‫کر‬ ‫مشکل‬ ‫رب‬ ‫ا‬‫ی‬‫آسان‬ ‫ں‬
‫کر‬‫ی‬‫ک‬ ‫ں‬‫ی‬‫کرنا‬ ‫بجائے‬
‫ی‬‫آسان‬ ‫کرنا‬ ‫مشکل‬ ‫رب‬ ‫ا‬
.........
‫نب‬ ‫دا‬ ‫خدا‬ ‫خاص‬‫ی‬‫پ‬‫ی‬‫ارا‬
‫ہارا‬ ‫بخشاون‬ ‫نوں‬ ‫امت‬
‫م‬ ‫پر‬ ‫اس‬‫ی‬‫تک‬ ‫را‬‫ی‬‫مان‬ ‫ہ‬
‫ی‬‫کر‬ ‫مشکل‬ ‫رب‬ ‫ا‬‫ی‬‫آسان‬ ‫ں‬
‫نب‬ ‫دا‬ ‫خدا‬ ‫خاص‬‫ی‬‫پ‬‫ی‬‫ارا‬
‫ک‬ ‫دا‬‫ی‬‫کا‬ ‫جگہ‬
‫نب‬ ‫کا‬ ‫خدا‬ ‫خاص‬‫ی‬‫پ‬‫ی‬‫ارا‬
‫ہارا‬ ‫بخشاون‬ ‫نوں‬ ‫امت‬
‫ک‬ ‫نوں‬‫ی‬‫پران‬ ‫جگہ‬‫ی‬‫کوں‬ ‫مطابق‬ ‫کے‬ ‫اردو‬
‫ہارا‬ ‫بخشاون‬ ‫کوں‬ ‫امت‬
..........
‫ب‬‫ی‬‫ب‬‫ی‬‫رسول‬ ‫بنت‬ ‫زہرہ‬

121. ‫ع‬‫ی‬‫ول‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫بتول‬ ‫زوج‬ ‫ں‬
‫م‬‫ی‬‫ع‬ ‫ں‬‫قربان‬ ‫سر‬ ‫دا‬ ‫اجز‬
‫ی‬‫کر‬ ‫مشکل‬ ‫رب‬ ‫ا‬‫ی‬‫آسان‬ ‫ں‬
‫م‬‫ی‬‫قربان‬ ‫سر‬ ‫دا‬ ‫عاجز‬ ‫ں‬
‫ک‬ ‫دا‬‫ی‬‫کا‬ ‫جگہ‬
‫م‬‫ی‬‫قربان‬ ‫سر‬ ‫کا‬ ‫عاجز‬ ‫ں‬
..........
‫الع‬ ‫نور‬ ‫صاحبزادے‬‫ی‬‫ن‬
‫ی‬‫عن‬‫ی‬‫حس‬ ‫حسن‬ ‫حضرت‬‫ی‬‫ن‬
‫جان‬ ‫عابد‬ ‫حضرت‬ ‫صدقے‬
‫ی‬‫کر‬ ‫مشکل‬ ‫رب‬ ‫ا‬‫ی‬‫آسان‬ ‫ں‬
‫باقروجعفروموس‬‫ی‬‫کاظم‬
‫موس‬‫ی‬‫د‬ ‫رضا‬‫ی‬‫الزم‬ ‫الفت‬
‫تق‬‫ی‬‫نق‬‫ی‬‫م‬ ‫دے‬‫ی‬‫قربان‬ ‫ں‬
‫ی‬‫مش‬ ‫رب‬ ‫ا‬‫کر‬ ‫کل‬‫ی‬‫آسان‬ ‫ں‬
‫موس‬‫ی‬‫د‬ ‫رضا‬‫ی‬‫الزم‬ ‫الفت‬
‫د‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫ک‬ ‫جگہ‬‫ی‬
‫موس‬‫ی‬‫ک‬ ‫رضا‬‫ی‬‫الزم‬ ‫الفت‬
‫تق‬‫ی‬‫نق‬‫ی‬‫م‬ ‫دے‬‫ی‬‫قربان‬ ‫ں‬
‫ک‬ ‫دے‬‫ی‬‫کے‬ ‫جگہ‬

122. ‫تق‬‫ی‬‫نق‬‫ی‬‫م‬ ‫کے‬‫ی‬‫قربان‬ ‫ں‬
.........
‫عسکر‬ ‫حسن‬‫ی‬‫نورالنور‬
‫مہد‬‫ی‬‫ظہور‬ ‫جان‬ ‫کا‬ ‫زمان‬
‫م‬ ‫دم‬ ‫ہر‬‫ی‬‫ا‬ ‫را‬‫ی‬‫دھ‬ ‫ہو‬‫ی‬‫ان‬
‫ی‬‫کر‬ ‫مشکل‬ ‫رب‬ ‫ا‬‫ی‬‫آسان‬ ‫ں‬
‫م‬ ‫دم‬ ‫ہر‬‫ی‬‫ا‬ ‫را‬‫ی‬‫دھ‬ ‫ہو‬‫ی‬‫ان‬
‫ا‬‫ی‬‫ک‬ ‫ہو‬‫ی‬‫ج‬‫گہ‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ہ‬‫ی‬
‫م‬ ‫دم‬ ‫ہر‬‫ی‬‫را‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫دھ‬‫ی‬‫ان‬
.........
‫جان‬ ‫چودہ‬ ‫ہور‬ ‫بارہ‬ ‫پنج‬
‫ب‬ ‫اہل‬‫ی‬‫ا‬ ‫حب‬ ‫دے‬ ‫ت‬‫ی‬‫مان‬
‫ک‬ ‫نہ‬ ‫صفت‬‫ی‬‫ت‬‫ی‬‫ب‬ ‫جا‬‫ی‬‫ان‬
‫ی‬‫کر‬ ‫مشکل‬ ‫رب‬ ‫ا‬‫ی‬‫آسان‬ ‫ں‬
‫جان‬ ‫چودہ‬ ‫ہور‬ ‫بارہ‬ ‫پنج‬
‫ک‬ ‫ہور‬‫ی‬‫اور‬ ‫جگہ‬‫۔‬‫گو‬‫ی‬‫م‬ ‫ا‬ ‫کو‬ ‫ہ‬ ‫آواز‬ ‫صرف‬ ‫ا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫بدلنا‬ ‫ں‬‫۔‬
‫جان‬ ‫چودہ‬ ‫اور‬ ‫بارہ‬ ‫پنج‬
..........
‫ہ‬ ‫مرداں‬ ‫شاہ‬‫ی‬‫ش‬ ‫ں‬‫ی‬‫خدا‬ ‫ر‬
‫ہ‬ ‫خدا‬ ‫راہ‬‫ی‬‫فدا‬ ‫جان‬ ‫ں‬
‫بصر‬ ‫حسن‬ ‫خواجہ‬‫ی‬‫جان‬ ‫دل‬

123. ‫ی‬‫کر‬ ‫مشکل‬ ‫رب‬ ‫ا‬‫ی‬‫آسان‬ ‫ں‬
‫حب‬‫ی‬‫عجم‬ ‫ب‬‫ی‬‫گھماواں‬ ‫گھول‬ ‫دے‬
‫طائ‬ ‫داؤد‬‫ی‬‫جاواں‬ ‫صدقے‬ ‫دے‬
‫کرخ‬ ‫خواجہ‬‫ی‬‫ب‬ ‫در‬‫ی‬‫ان‬
‫ی‬‫کر‬ ‫مشکل‬ ‫رب‬ ‫ا‬‫ی‬‫آسان‬ ‫ں‬
‫حب‬‫ی‬‫عجم‬ ‫ب‬‫ی‬‫گھماواں‬ ‫گھول‬ ‫دے‬
‫طائ‬ ‫داؤد‬‫ی‬‫جاواں‬ ‫صدقے‬ ‫دے‬
‫ک‬ ‫دے‬‫ی‬‫کے‬ ‫جگہ‬
‫حب‬‫ی‬‫عجم‬ ‫ب‬‫ی‬‫گھماواں‬ ‫گھول‬ ‫کے‬
‫طائ‬ ‫داؤد‬‫ی‬‫ک‬‫جاواں‬ ‫صدقے‬ ‫ے‬
........
‫سر‬ ‫خواجہ‬‫ی‬‫سقط‬‫ی‬‫ہاد‬‫ی‬
‫جن‬ ‫شاہ‬‫ی‬‫پ‬ ‫د‬‫ی‬‫بغداد‬ ‫ر‬‫ی‬
‫شب‬ ‫ابوبکر‬‫ی‬‫مان‬ ‫دا‬
‫ی‬‫کر‬ ‫مشکل‬ ‫رب‬ ‫ا‬‫ی‬‫آسان‬ ‫ں‬
‫شب‬ ‫ابوبکر‬‫ی‬‫مان‬ ‫دا‬
‫ک‬ ‫دا‬‫ی‬‫کا‬ ‫جگہ‬
‫شب‬ ‫ابوبکر‬‫ی‬‫مان‬ ‫کا‬
........
‫شاداں‬ ‫دل‬ ‫احمد‬ ‫ابوالعباس‬

124. ‫عبدالعز‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ز‬‫ی‬‫ں‬‫ی‬‫من‬‫ی‬‫ہاد‬‫ی‬
‫ش‬‫ی‬‫خ‬‫ی‬‫م‬ ‫دے‬ ‫وسف‬‫ی‬‫قربان‬ ‫ں‬
‫ی‬‫کر‬ ‫مشکل‬ ‫رب‬ ‫ا‬‫ی‬‫آسان‬ ‫ں‬
‫ش‬‫ی‬‫خ‬‫ی‬‫م‬ ‫دے‬ ‫وسف‬‫ی‬‫قربان‬ ‫ں‬
‫ک‬ ‫دے‬‫ی‬‫کے‬ ‫جگہ‬
‫ش‬‫ی‬‫خ‬‫ی‬‫م‬ ‫کے‬ ‫وسف‬‫ی‬‫قربان‬ ‫ں‬
.......
‫طرطوس‬ ‫ابوالفرح‬‫ی‬‫قار‬‫ی‬
‫ع‬ ‫ابوالحسن‬‫ی‬‫ہنکار‬‫ی‬
‫ابوسع‬‫ی‬‫مخدوم‬ ‫د‬‫ی‬‫جان‬
‫ی‬‫کر‬ ‫مشکل‬ ‫رب‬ ‫ا‬‫ی‬‫آسان‬ ‫ں‬
‫عبدالقادر‬ ‫ابودمحم‬
‫حاضر‬ ‫پر‬ ‫در‬ ‫سب‬ ‫قطب‬ ‫غوث‬
‫جہان‬ ‫کل‬ ‫جسدا‬ ‫طالب‬
‫ی‬‫کر‬ ‫مشکل‬ ‫رب‬ ‫ا‬‫ی‬‫آسان‬ ‫ں‬
‫جہان‬ ‫کل‬ ‫جسدا‬ ‫طالب‬
‫ک‬ ‫دا‬‫ی‬‫جگہ‬‫کا‬
‫جہان‬ ‫کل‬ ‫جسکا‬ ‫طالب‬
.........
‫الہ‬ ‫فضل‬ ‫عبدالوہاب‬‫ی‬

125. ‫عبدالرح‬‫ی‬‫د‬ ‫م‬‫ی‬‫پناہ‬ ‫پشت‬‫ی‬
‫س‬‫ی‬‫امان‬ ‫حفظ‬ ‫رکھ‬ ‫وہاب‬ ‫د‬
‫ی‬‫کر‬ ‫مشکل‬ ‫رب‬ ‫ا‬‫ی‬‫آسان‬ ‫ں‬
‫عبدالرح‬‫ی‬‫د‬ ‫م‬‫ی‬‫پناہ‬ ‫پشت‬‫ی‬
‫د‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫ک‬ ‫گہ‬‫ی‬
‫عبدالرح‬‫ی‬‫ک‬ ‫م‬‫ی‬‫پناہ‬ ‫پشت‬‫ی‬
.........
‫حضرت‬‫ی‬‫ح‬‫یی‬‫کامل‬ ‫رہبر‬
‫الد‬ ‫جمال‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ن‬‫ی‬‫شامل‬ ‫دم‬ ‫ہر‬ ‫ں‬
‫الد‬ ‫نور‬‫ی‬‫پ‬ ‫دے‬ ‫ن‬‫ی‬‫ر‬‫۔۔۔۔۔۔‬‫۔‬
‫ی‬‫کر‬ ‫مشکل‬ ‫رب‬ ‫ا‬‫ی‬‫آسان‬ ‫ں‬
‫الد‬ ‫نور‬‫ی‬‫پ‬ ‫دے‬ ‫ن‬‫ی‬‫ر‬‫۔۔۔۔۔۔۔‬
‫ک‬ ‫دے‬‫ی‬‫کے‬ ‫جگہ‬
‫الد‬ ‫نور‬‫ی‬‫پ‬ ‫کے‬ ‫ن‬‫ی‬‫ر‬‫۔۔۔۔۔۔۔‬
.......
‫الد‬ ‫تاج‬‫ی‬‫کما‬ ‫زہد‬ ‫نے‬ ‫ن‬‫ی‬‫ا‬
‫الد‬ ‫شرف‬‫ی‬‫پا‬ ‫رہبر‬ ‫نے‬ ‫ن‬‫ی‬‫ا‬
‫دمحم‬‫ی‬‫اس‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ن‬‫ی‬‫ف‬ ‫ں‬‫ی‬‫رسان‬ ‫ض‬
‫ی‬‫کر‬ ‫مشکل‬ ‫رب‬ ‫ا‬‫ی‬‫آسان‬ ‫ں‬

126. ‫س‬‫ی‬‫حضور‬ ‫اہل‬ ‫طالح‬ ‫د‬
‫س‬‫ی‬‫النور‬ ‫نور‬ ‫صالح‬ ‫د‬
‫م‬ ‫دم‬ ‫ہر‬‫ی‬‫زبان‬ ‫ورد‬ ‫را‬
‫ی‬‫مشکل‬ ‫رب‬ ‫ا‬‫کر‬‫ی‬‫آسان‬ ‫ں‬
‫س‬‫ی‬‫د‬‫ی‬‫ح‬‫یی‬‫آئے‬ ‫جب‬ ‫الحق‬
‫س‬‫ی‬‫پائے‬ ‫رہبر‬ ‫عثمان‬ ‫د‬
‫س‬‫ی‬‫پ‬ ‫دے‬ ‫عبدہللا‬ ‫د‬‫ی‬‫جاوے‬ ‫نوں‬ ‫ر‬
‫ی‬‫کر‬ ‫مشکل‬ ‫رب‬ ‫ا‬‫ی‬‫آسان‬ ‫ں‬
‫س‬‫ی‬‫پ‬ ‫دے‬ ‫عبدہللا‬ ‫د‬‫ی‬‫جاوے‬ ‫نوں‬ ‫ر‬
‫ک‬ ‫دے‬‫ی‬‫ک‬ ‫نوں‬ ‫اور‬ ‫کے‬ ‫جگہ‬‫ی‬‫د‬ ‫رکھ‬ ‫کوں‬ ‫جگہ‬‫ی‬‫ں‬
‫س‬‫ی‬‫پ‬ ‫کے‬ ‫عبدہللا‬ ‫د‬‫ی‬‫جاوے‬ ‫کوں‬ ‫ر‬
.........
‫س‬‫ی‬‫ہاد‬ ‫جانو‬ ‫مصطفے‬ ‫غالم‬ ‫د‬‫ی‬
‫ل‬ ‫نام‬‫ی‬‫شاد‬ ‫ہووے‬ ‫دل‬ ‫اں‬‫ی‬
‫س‬‫ی‬‫ہ‬ ‫احمد‬ ‫د‬‫ی‬‫اہل‬ ‫ں‬‫۔۔۔۔۔۔‬
‫ی‬‫کر‬ ‫مشکل‬ ‫رب‬ ‫ا‬‫ی‬‫آسان‬ ‫ں‬
‫س‬‫ی‬‫ہاد‬ ‫جانو‬ ‫مصطفے‬ ‫غالم‬ ‫د‬‫ی‬
‫جانو‬'‫د‬ ‫رکھ‬ ‫سمجھو‬ ‫تاہم‬ ‫ہے‬ ‫لئے‬ ‫کے‬ ‫جاننا‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫س‬‫ی‬‫ہاد‬ ‫مصطفےسمجھو‬ ‫غالم‬ ‫د‬‫ی‬
........

127. ‫س‬‫ی‬‫ع‬ ‫د‬‫ی‬‫قادر‬ ‫معظم‬
‫حضور‬ ‫وچ‬‫ی‬‫حاضر‬ ‫دم‬ ‫ہر‬
‫جان‬ ‫کامل‬ ‫فاضل‬ ‫عارف‬
‫ی‬‫کر‬ ‫مشکل‬ ‫رب‬ ‫ا‬‫ی‬‫آسان‬ ‫ں‬
‫حضور‬ ‫وچ‬‫ی‬‫حاضر‬ ‫دم‬ ‫ہر‬
‫کو‬ ‫وچ‬‫م‬‫ی‬‫د‬ ‫بدل‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬
‫حضور‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫حاضر‬ ‫دم‬ ‫ہر‬ ‫ں‬
.........
‫کمال‬ ‫بخش‬ ‫قادر‬ ‫حضرت‬
‫نظر‬ ‫و‬ ‫نظر‬‫ی‬‫نہال‬ ‫کرن‬
‫دوئ‬‫ی‬‫تھائ‬ ‫ں‬‫ی‬‫جان‬ ‫روشن‬ ‫ں‬
‫ی‬‫کر‬ ‫مشکل‬ ‫رب‬ ‫ا‬‫ی‬‫آسان‬ ‫ں‬
‫نظر‬ ‫و‬ ‫نظر‬‫ی‬‫نہال‬ ‫کرن‬
‫کر‬ ‫کو‬ ‫کرن‬‫ی‬‫د‬ ‫کر‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬
‫نظر‬ ‫و‬ ‫نظر‬‫ی‬‫کر‬‫ی‬‫نہال‬ ‫ں‬
........
‫پ‬ ‫حضرت‬‫ی‬‫ج‬ ‫غالم‬ ‫ر‬‫ی‬‫الن‬‫ی‬
‫نوران‬ ‫ہوئے‬ ‫نے‬ ‫بخش‬ ‫قادر‬‫ی‬
‫تخ‬ ‫وچ‬ ‫شنکر‬ ‫گڑھ‬‫مکان‬ ‫ت‬
‫ی‬‫کر‬ ‫مشکل‬ ‫رب‬ ‫ا‬‫ی‬‫آسان‬ ‫ں‬

128. ‫مکان‬ ‫تخت‬ ‫وچ‬ ‫شنکر‬ ‫گڑھ‬
‫م‬ ‫کو‬ ‫وچ‬‫ی‬‫د‬ ‫بدل‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬
‫م‬ ‫شنکر‬ ‫گڑھ‬‫ی‬‫مکان‬ ‫تخت‬ ‫ں‬
.......
‫بھائ‬ ‫دو‬ ‫دے‬ ‫حضرت‬‫ی‬‫پ‬‫ی‬‫ارے‬
‫ہ‬ ‫دے‬ ‫بخش‬ ‫قادر‬‫ی‬‫دالرے‬
‫ہ‬ ‫دمحم‬ ‫عطا‬‫ی‬‫دربان‬ ‫ں‬
‫ی‬‫کر‬ ‫مشکل‬ ‫رب‬ ‫ا‬‫ی‬‫آسان‬ ‫ں‬
‫بھائ‬ ‫دو‬ ‫دے‬ ‫حضرت‬‫ی‬‫پ‬‫ی‬‫ارے‬
‫ہ‬ ‫دے‬ ‫بخش‬ ‫قادر‬‫ی‬‫دالرے‬
‫ک‬ ‫دے‬‫ی‬‫کے‬ ‫جگہ‬
‫بھائ‬ ‫دو‬ ‫کے‬ ‫حضرت‬‫ی‬‫پ‬‫ی‬‫ارے‬
‫ہ‬ ‫کے‬ ‫بخش‬ ‫قادر‬‫ی‬‫دالرے‬
.........
‫قربان‬ ‫دے‬ ‫غوث‬ ‫غالم‬
‫ب‬‫ی‬‫ع‬ ‫ست‬ ‫دے‬ ‫جس‬ ‫ٹے‬‫ی‬‫ان‬
‫رحمان‬ ‫ہو‬ ‫دتے‬ ‫ہللا‬
‫ی‬‫کر‬ ‫مشکل‬ ‫رب‬ ‫ا‬‫ی‬‫آسان‬ ‫ں‬
‫قربان‬ ‫دے‬ ‫غوث‬ ‫غالم‬
‫ب‬‫ی‬‫ع‬ ‫ست‬ ‫دے‬ ‫جس‬ ‫ٹے‬‫ی‬‫ان‬
‫ک‬ ‫دے‬‫ی‬‫کے‬ ‫جگہ‬

129. ‫قربان‬ ‫کے‬ ‫غوث‬ ‫غالم‬
‫ب‬‫ی‬‫ع‬ ‫ست‬ ‫کے‬ ‫جس‬ ‫ٹے‬‫ی‬‫ان‬
........
‫جار‬ ‫دم‬ ‫ہر‬ ‫دے‬ ‫رکھ‬ ‫لنگر‬‫ی‬
‫زار‬ ‫گ‬ ‫رہے‬ ‫دربار‬ ‫وچ‬‫ی‬
‫سوال‬ ‫آئے‬‫ی‬‫خال‬‫ی‬‫جان‬ ‫نہ‬
‫ی‬‫کر‬ ‫مشکل‬ ‫رب‬ ‫ا‬‫ی‬‫آسان‬ ‫ں‬
‫جار‬ ‫دم‬ ‫ہر‬ ‫دے‬ ‫رکھ‬ ‫لنگر‬‫ی‬
‫زار‬ ‫گ‬ ‫رہے‬ ‫دربار‬ ‫وچ‬‫ی‬
‫ک‬ ‫دے‬ ‫رکھ‬‫ی‬‫ک‬ ‫وچ‬ ‫اور‬ ‫رکھتے‬ ‫جگہ‬‫ی‬‫م‬ ‫جگہ‬‫ی‬‫د‬ ‫رکھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬ .
‫جار‬ ‫دم‬ ‫ہر‬ ‫رکھتے‬ ‫لنگر‬‫ی‬
‫م‬ ‫دربار‬‫ی‬‫زار‬ ‫گ‬ ‫رہے‬ ‫ں‬‫ی‬
........
‫شر‬ ‫شجرہ‬‫ی‬‫م‬ ‫ف‬‫ی‬‫کہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫سارا‬ ‫ا‬
‫م‬‫ی‬‫بخش‬ ‫نوں‬‫ی‬‫پروردگارا‬ ‫ں‬
‫ت‬ ‫دم‬ ‫ہر‬‫ی‬‫احسان‬ ‫شکر‬ ‫را‬
‫ی‬‫کر‬ ‫مشکل‬ ‫رب‬ ‫ا‬‫ی‬‫آسان‬ ‫ں‬
‫م‬‫ی‬‫بخش‬ ‫نوں‬‫ی‬‫پروردگارا‬ ‫ں‬
‫م‬‫ی‬‫د‬ ‫کر‬ ‫مجھے‬ ‫کو‬ ‫نوں‬‫ی‬‫ں‬
‫بخش‬ ‫مجھے‬‫ی‬‫پروردگارا‬ ‫ں‬
........

130. ‫پ‬ ‫حضرت‬‫ی‬‫ج‬ ‫غالم‬ ‫ر‬‫ی‬‫الن‬‫ی‬
‫ع‬ ‫مہر‬‫ی‬‫جان‬ ‫رہبر‬ ‫دے‬‫ی‬
‫دھ‬ ‫وچ‬ ‫وسن‬ ‫دم‬ ‫ہر‬‫ی‬‫ان‬
‫ی‬‫کر‬ ‫مشکل‬ ‫رب‬ ‫ا‬‫ی‬‫آسان‬ ‫ں‬
‫ع‬ ‫مہر‬‫ی‬‫جان‬ ‫رہبر‬ ‫دے‬‫ی‬
‫ک‬ ‫دے‬‫ی‬‫د‬ ‫رکھ‬ ‫کے‬ ‫جگہ‬‫ی‬‫ں‬
‫ع‬ ‫مہر‬‫ی‬‫جان‬ ‫رہبر‬ ‫کے‬‫ی‬
........
‫مہر‬‫ع‬‫ی‬‫خاک‬ ‫عاجز‬ ‫ہے‬‫ی‬
‫ساق‬ ‫توں‬‫ی‬‫ہ‬ ‫دا‬ ‫اں‬‫ی‬‫ساق‬ ‫ں‬‫ی‬
‫ج‬ ‫شاہ‬‫ی‬‫الن‬‫ی‬‫ا‬ ‫دے‬‫ی‬‫مان‬
‫ی‬‫کر‬ ‫مشکل‬ ‫رب‬ ‫ا‬‫ی‬‫آسان‬ ‫ں‬
‫ساق‬ ‫توں‬‫ی‬‫ہ‬ ‫دا‬ ‫اں‬‫ی‬‫ساق‬ ‫ں‬‫ی‬
‫ج‬ ‫شاہ‬‫ی‬‫الن‬‫ی‬‫ا‬ ‫دے‬‫ی‬‫مان‬
‫تبد‬‫ی‬‫ی‬
‫ساق‬ ‫ہے‬ ‫تو‬‫ی‬‫ساق‬ ‫کا‬ ‫وں‬‫ی‬
‫ج‬ ‫شاہ‬‫ی‬‫الن‬‫ی‬‫ا‬ ‫کے‬‫ی‬‫مان‬
.......
‫شر‬ ‫شجرہ‬‫ی‬‫پڑھ‬ ‫ف‬‫ی‬‫بھائ‬ ‫ں‬‫ی‬
‫د‬ ‫تہاڈے‬ ‫ب‬ ‫ق‬‫ی‬‫گ‬ ‫ہو‬‫ی‬‫صفائ‬‫ی‬

131. ‫ہ‬ ‫جو‬‫ی‬‫قادر‬ ‫ں‬‫ی‬‫خاندان‬
‫ی‬‫م‬ ‫رب‬ ‫ا‬‫کر‬ ‫شکل‬‫ی‬‫آسان‬ ‫ں‬
‫د‬ ‫تہاڈے‬ ‫ب‬ ‫ق‬‫ی‬‫گ‬ ‫ہو‬‫ی‬‫صفائ‬‫ی‬
‫د‬ ‫تہارے‬ ‫کو‬ ‫تہاڈے‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫ک‬ ‫جگہ‬‫ی‬
‫ک‬ ‫تہارے‬ ‫ب‬ ‫ق‬‫ی‬‫گ‬ ‫ہو‬‫ی‬‫صفائ‬‫ی‬
..........
‫شام‬ ‫و‬ ‫صبح‬ ‫وقت‬ ‫دا‬ ‫پڑھنے‬
‫ل‬ ‫پڑھ‬‫ی‬‫پ‬ ‫جس‬ ‫ا‬‫ی‬‫جام‬ ‫تا‬
‫پ‬‫ی‬‫قربان‬ ‫ہے‬ ‫دا‬ ‫سوہنے‬ ‫ر‬
‫ی‬‫کر‬ ‫مشکل‬ ‫رب‬ ‫ا‬‫ی‬‫آسان‬ ‫ں‬
‫شام‬ ‫و‬ ‫صبح‬ ‫وقت‬ ‫دا‬ ‫پڑھنے‬
‫ک‬ ‫دا‬‫ی‬‫کا‬ ‫جگہ‬
‫شام‬ ‫و‬ ‫صبح‬ ‫وقت‬ ‫کا‬ ‫پڑھنے‬
‫پ‬‫ی‬‫ر‬‫قربان‬ ‫ہے‬ ‫دا‬ ‫سوہنے‬
‫ک‬ ‫دا‬‫ی‬‫کا‬ ‫جگہ‬
‫پ‬‫ی‬‫قربان‬ ‫ہے‬ ‫کا‬ ‫سوہنے‬ ‫ر‬
.......
‫حسن‬ ‫مکرم‬ ‫محب‬‫ی‬‫صاحب‬:‫مسنون‬ ‫سالم‬ !
‫ہللا‬ ‫سبحان‬!‫ک‬ ‫کمال‬ ‫بہت‬ ‫نے‬ ‫آپ‬‫ی‬‫بات‬‫ی‬‫ب‬ ‫ں‬‫ی‬‫ک‬ ‫ان‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫مضمون‬ ‫اس‬ ‫ں‬
‫م‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ا‬‫ی‬‫تو‬ ‫طرف‬ ‫ک‬‫ی‬‫ک‬ ‫ورثے‬ ‫کے‬ ‫اسالف‬ ‫ہمارے‬ ‫ہ‬‫ی‬‫باز‬‫ی‬،‫ہے‬ ‫افت‬
‫نہا‬‫ی‬‫لط‬ ‫ت‬‫ی‬‫ف،نہا‬‫ی‬‫نہا‬ ‫اور‬ ‫افروز‬ ‫م‬ ‫ع‬ ‫ت‬‫ی‬‫ق‬ ‫ت‬‫ی‬‫مت‬‫ی‬‫دو‬ ‫اور‬‫سر‬‫ی‬‫جانب‬

132. ‫تراک‬ ‫اور‬ ‫الفاظ‬‫ی‬‫نا‬ ‫اب‬ ‫جو‬ ‫ہے‬ ‫خزانہ‬ ‫وہ‬ ‫کا‬ ‫ب‬‫ی‬‫ہے‬ ‫رہا‬ ‫جا‬ ‫ہوتا‬ ‫اب‬
‫گ‬ ‫ہو‬ ‫کہ‬ ‫ب‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬‫م‬‫ی‬‫پنجاب‬ ‫ں‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫معمول‬ ‫بہت‬‫ی‬‫ہوں‬ ‫رکھتا‬ ‫بد‬ ‫شد‬‫۔‬
‫ک‬ ‫آپ‬‫ی‬‫تحر‬‫ی‬‫اورپنجاب‬ ‫اردو‬ ‫کہ‬ ‫ہوا‬ ‫وم‬ ‫مع‬ ‫سے‬ ‫ر‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬‫دوسرے‬ ‫ک‬
‫کتن‬ ‫سے‬‫ی‬‫ہوئ‬ ‫متاثر‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ب‬‫ی‬‫پنجاب‬ ‫شتر‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫م‬ ‫سمجھ‬‫ی‬‫ں‬
‫آئ‬‫ی۔‬‫ا‬‫ی‬‫ہ‬ ‫آدھ‬ ‫ک‬‫ی‬‫پ‬ ‫مشکل‬ ‫جگہ‬‫ی‬‫آئ‬ ‫ش‬‫ی‬‫ل‬‫ی‬‫ک‬ ‫آپ‬ ‫وہ‬ ‫کن‬‫ی‬‫تشر‬‫ی‬‫نے‬ ‫ح‬
‫د‬ ‫کر‬ ‫حل‬‫ی۔‬‫خ‬ ‫ہللا‬ ‫جزاک‬‫ی‬‫را‬‫۔‬
‫اپن‬‫ی‬‫عنا‬‫ی‬‫ا‬ ‫ات‬‫ی‬‫ہ‬ ‫سے‬‫ی‬‫رکھئے‬ ‫قائم‬‫۔‬‫طو‬ ‫کو‬ ‫آپ‬ ‫ہللا‬‫ی‬‫عطا‬ ‫عمر‬ ‫ل‬
‫فرمائے‬‫۔‬‫گ‬ ‫رہ‬‫ی‬‫راو‬ ‫ا‬‫ی‬‫بھ‬ ‫وہ‬ ‫تو‬‫ی‬‫چ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫بولتا‬ ‫ن‬‫۔‬
‫راز‬ ‫عالم‬ ‫سرور‬
http://www.bazm.urduanjuman.com/index.php?topic=
9786.0
‫ر‬ ‫اور‬ ‫قمر‬ ‫کالم‬‫ی‬‫حنا‬ ‫شہ‬
‫کے‬
‫نثر‬‫ی‬‫تعارف‬ ‫کا‬ ‫حصے‬‫ی‬‫مطالعہ‬
‫انصار‬ ‫عابد‬‫ی‬‫نے‬ ‫صاحب‬'‫نہا‬‫ی‬‫مہربان‬ ‫ت‬‫ی‬‫ہوئے‬ ‫فرماتے‬'‫قمر‬
‫نقو‬‫ی‬‫مجموعہءکالم‬ ‫کا‬ ‫صاحب‬‫۔۔۔۔۔۔‬‫قمر‬ ‫کالم‬‫۔۔۔۔۔۔‬‫فرما‬ ‫عطا‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫ی‬‫قمر‬ ‫ہ‬
‫نقو‬‫ی‬‫نے‬ ‫صاحب‬'‫انصار‬ ‫عابد‬‫ی‬‫کو‬ ‫صاحب‬'‫دست‬ ‫اپنے‬‫سے‬ ‫خطوں‬
01‫نومبر‬0001‫ک‬ ‫عطا‬ ‫کو‬‫ی‬‫تھا‬ ‫ا‬/‫انصار‬ ‫عابد‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ہ‬ ‫بہت‬ ‫رے‬‫ی‬

133. ‫م‬ ‫دوستوں‬ ‫اچھے‬‫ی‬‫تھے‬ ‫سے‬ ‫ں‬‫۔‬‫فرماتے‬ ‫عطا‬ ‫کالم‬ ‫تازہ‬ ‫اپنا‬ ‫گاہے‬
‫م‬ ‫اور‬ ‫تھے‬ ‫رہتے‬‫ی‬‫سے‬ ‫اس‬ ‫ں‬'‫ل‬ ‫لطف‬‫ی‬‫تھا‬ ‫رہتا‬ ‫تا‬‫۔‬‫قمر‬ ‫ازاں‬ ‫بعد‬
‫نے‬ ‫صاحب‬'‫ناچ‬ ‫مجھ‬‫ی‬‫خاص‬ ‫باطور‬ ‫کو‬ ‫ز‬‫۔۔۔۔‬‫ر‬‫ی‬‫شہءحنا‬‫۔۔۔۔‬‫عنا‬‫ی‬‫ت‬
‫فرما‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫اس‬‫ی‬‫نظم‬ ‫طرح‬‫۔۔۔۔۔‬‫م‬‫اثورہ‬‫۔۔۔۔۔۔‬‫لگ‬ ‫ہاتھ‬‫ی۔‬‫پر‬ ‫کالم‬ ‫کے‬ ‫ان‬
‫م‬ ‫وقت‬ ‫دوسرے‬‫ی‬‫گا‬ ‫کروں‬ ‫کالم‬ ‫ں‬‫۔‬‫بات‬ ‫اور‬ ‫کچھ‬ ‫سردست‬‫ی‬‫ں‬'‫جو‬
‫رکھت‬ ‫درجہ‬ ‫کا‬ ‫انکشافات‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬'‫ک‬ ‫کرنے‬ ‫عرض‬‫ی‬‫رہا‬ ‫کر‬ ‫جسارت‬
‫ہوں‬‫۔‬
‫ٹائ‬‫ی‬‫پ‬ ‫ٹل‬‫ی‬‫ک‬ ‫ج‬‫ی‬‫نقو‬ ‫قمر‬ ‫پر‬ ‫پشت‬‫ی‬‫ہے‬ ‫درج‬ ‫تعارف‬ ‫کا‬ ‫صاحب‬ :
‫نام‬:‫س‬‫ی‬‫نق‬ ‫قمر‬ ‫حسن‬ ‫د‬‫و‬‫ی‬
‫اجداد‬ ‫وطن‬:‫الہور‬
‫امجد‬ ‫جد‬:‫م‬‫ی‬‫س‬ ‫راں‬‫ی‬‫رح‬ ‫شاہ‬ ‫دمحم‬ ‫د‬
‫در‬ ‫موج‬‫ی‬‫نقو‬ ‫ا‬‫ی‬‫بخار‬‫ی‬
‫اع‬ ‫مورث‬‫ی‬:‫م‬‫ی‬‫س‬ ‫راں‬‫ی‬‫الد‬ ‫جالل‬ ‫د‬‫ی‬‫ن‬
‫جہان‬‫ی‬‫گشت‬ ‫جہاں‬ ‫اں‬
‫شر‬ ‫اچھ‬‫ی‬‫ف‬
‫مالوف‬ ‫وطن‬:‫آس‬‫ی‬‫ض‬ ‫ون‬‫اناؤ‬ ‫غ‬
‫پ‬‫ی‬‫دائش‬:‫بھوپال‬
‫تار‬‫ی‬‫پ‬ ‫خ‬‫ی‬‫ددائش‬:0096
‫تع‬‫ی‬‫م‬:‫ا‬‫ی‬‫تار‬ ‫اے‬ ‫م‬‫ی‬‫خ‬
‫ا‬‫ی‬‫ب‬ ‫م‬‫ی‬‫اے‬
‫اد‬‫ی‬‫فاضل‬ ‫ب‬
‫رکن‬:‫انسٹ‬ ‫برٹش‬‫ی‬‫ٹ‬‫ی‬‫وٹ‬
‫م‬‫ی‬‫نجمنٹ‬
‫امر‬ ‫نارتھ‬‫ی‬‫کن‬

134. ‫ب‬ ‫ک‬ ‫ہنٹگ‬
‫ق‬‫ی‬‫ام‬:‫مسا‬ ‫ٹ‬‫۔‬‫ہوما‬ ‫اوکال‬‫۔‬‫ی‬‫ا‬ ‫ؤ‬‫ی‬‫اے‬ ‫س‬
‫س‬‫ی‬‫م‬ ‫است‬‫ی‬‫ل‬ ‫حصہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ے‬ ‫پہ‬ ‫سے‬ ‫نے‬'‫مولو‬‫ی‬‫الرحمن‬ ‫فضل‬
‫ن‬ ‫کوثر‬ ‫المعروف‬‫ی‬‫از‬‫ی‬‫د‬ ‫عالم‬ ‫کو‬‫ی‬‫ن‬'‫استاد‬'‫شاعر‬'‫اد‬‫ی‬‫ب‬'‫خط‬‫ی‬‫ب‬'
‫مفسر‬'‫تھا‬ ‫جانتا‬ ‫مقرر‬ ‫اور‬‫۔‬‫س‬‫ی‬‫م‬ ‫است‬‫ی‬‫بعد‬ ‫کے‬ ‫آنے‬ ‫ں‬'‫مولو‬ ‫وہ‬‫ی‬
‫وسک‬‫ی‬‫ہوئے‬ ‫معروف‬‫۔‬‫لگت‬ ‫خدا‬‫ی‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ہے‬'‫م‬ ‫کہ‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫کہ‬ ‫جانتا‬ ‫ں‬
‫وسک‬‫ی‬‫ک‬ ‫ان‬ ‫سے‬‫ی‬‫تھ‬ ‫پہچان‬ ‫جان‬ ‫تک‬ ‫حد‬ ‫کس‬‫ی‬‫ی‬‫تھ‬ ‫ا‬‫ی‬‫بھ‬‫ی‬
‫نہ‬‫ی‬‫ں‬'‫د‬ ‫کو‬ ‫قمر‬ ‫کالم‬ ‫البتہ‬ ‫ہاں‬‫ی‬‫بعد‬ ‫کے‬ ‫کھنے‬'‫ت‬ ‫کے‬ ‫ان‬‫ی‬‫اور‬ ‫ن‬
‫شخص‬‫ی‬‫ہ‬ ‫آئے‬ ‫سامنے‬ ‫و‬ ‫پہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫انہوں‬‫انتساب‬ ‫کا‬ ‫کتاب‬ ‫نے‬'‫نقو‬ ‫قمر‬‫ی‬‫ک‬ ‫نام‬ ‫کے‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬‫ک‬ ‫انتساب‬‫ی‬
‫کچھ‬ ‫عبارت‬‫ی‬‫ہے‬ ‫وں‬ :
‫نقو‬ ‫قمر‬ ‫حضرت‬ ‫عالمہ‬ ‫محترم‬ ‫استاد‬‫ی‬‫العال‬ ‫ہ‬ ‫مدظ‬‫ی‬‫نام‬ ‫کے‬
‫گو‬‫ی‬‫نقو‬ ‫قمر‬ ‫حضرت‬ ‫وہ‬ ‫ا‬‫ی‬‫تھے‬ ‫کرتے‬ ‫استفادہ‬ ‫سے‬‫۔‬
‫صوف‬ ‫وہ‬‫ی‬‫بھ‬‫ی‬‫تھے‬‫۔‬‫ج‬‫ی‬‫م‬ ‫آخر‬ ‫کے‬ ‫انتساب‬ ‫کہ‬ ‫سا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫درج‬ ‫ں‬ :
‫حق‬‫ی‬‫فق‬ ‫ر‬‫ی‬‫صوف‬ ‫ر‬‫ی‬‫ن‬ ‫کوثر‬ ‫الرحمن‬ ‫فضل‬‫ی‬‫از‬‫ی‬
‫ق‬‫نقو‬ ‫مر‬‫ی‬‫بھ‬‫ی‬‫انہ‬‫ی‬‫صوف‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہ‬ ‫کر‬ ‫کہہ‬ ‫صاحب‬‫ی‬‫ہ‬ ‫کرتے‬ ‫ذکر‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫ذ‬ ‫اس‬‫ی‬‫م‬ ‫ل‬‫ی‬‫نقو‬ ‫قمر‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہ‬ ‫بڑے‬ ‫نے‬‫ی‬‫م‬ ‫الفاظ‬ ‫واضح‬‫ی‬‫ہے‬ ‫کہا‬ ‫ں‬‫۔‬
‫بھ‬ ‫سے‬ ‫حوالے‬ ‫کے‬ ‫معرفت‬ ‫اور‬ ‫تصوف‬ ‫کے‬ ‫ان‬‫ی‬‫ضرور‬ ‫گفتگو‬‫ی‬
‫ک‬ ‫ان‬ ‫کہ‬ ‫ہے‬‫ی‬‫شخص‬‫ی‬‫ک‬ ‫عرفان‬ ‫ذات‬ ‫بالخصوص‬ ‫ت‬‫ی‬‫آئ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫دار‬ ‫نہ‬
‫ک‬ ‫ان‬ ‫اور‬‫ی‬‫کا‬ ‫بابرکات‬ ‫ذات‬‫۔۔۔۔ی‬‫ہ‬‫۔۔۔۔۔‬‫و‬ ‫پہ‬ ‫درخشندہ‬‫ہے‬‫۔‬‫امر‬‫ی‬‫م‬ ‫کہ‬‫ی‬‫ں‬

135. ‫ک‬ ‫مذہب‬ ‫کر‬ ‫رہ‬‫ی‬‫ک‬ ‫اوراحکام‬ ‫اقدار‬‫ی‬‫شرع‬ ‫اصول‬ ‫اور‬ ‫حفاظت‬‫ی‬‫ک‬ ‫ہ‬‫ی‬
‫ا‬ ‫ساتھ‬ ‫کے‬ ‫مدامت‬‫ی‬‫ک‬ ‫مان‬‫ی‬‫رکھنا‬ ‫روشن‬ ‫شمع‬'‫تعال‬ ‫تبارک‬ ‫ہللا‬‫ی‬
‫لملسو ہلص‬ ‫رسول‬ ‫اور‬‫ک‬‫ی‬‫ہ‬ ‫جہاد‬ ‫سب‬ ‫رکھنا‬ ‫قائم‬ ‫کو‬ ‫محبت‬‫ی‬‫اور‬ ‫ہے‬
‫صوف‬‫ی‬‫م‬ ‫جہاد‬ ‫اس‬ ‫روز‬ ‫و‬ ‫شب‬ ‫صاحب‬‫ی‬‫ہ‬ ‫مصروف‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫ص‬ ‫قمر‬ ‫کالم‬:99
‫وہ‬‫بھ‬ ‫مصور‬ ‫اچھے‬ ‫بڑے‬‫ی‬‫تھے‬‫۔‬
‫م‬ ‫انتساب‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫مز‬ ‫چند‬‫ی‬‫چ‬ ‫د‬‫ی‬‫ہے‬ ‫موجود‬ ‫انکشاف‬ ‫کا‬ ‫زوں‬‫۔‬
‫م‬ ‫ٹکساس‬‫ی‬‫اردو‬ ‫بزم‬ ‫ں‬'‫سے‬ ‫برس‬ ‫دس‬ ‫ے‬ ‫پچھ‬'‫ک‬ ‫اردو‬‫ی‬‫خدمت‬
‫رہ‬ ‫کر‬‫ی‬‫تھ‬‫ی۔‬
‫کے‬ ‫بزم‬96‫و‬‫ی‬‫عظ‬ ‫ں‬‫ی‬‫م‬ ‫مشاعرے‬ ‫الشان‬ ‫م‬‫ی‬‫ں‬'‫ن‬ ‫کوثر‬‫ی‬‫از‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬
‫تصاو‬‫ی‬‫ک‬ ‫ر‬‫ی‬‫ہوئ‬ ‫نمائش‬‫ی‬‫گ‬ ‫سراہا‬ ‫کو‬ ‫کام‬ ‫کے‬ ‫ان‬ ‫اور‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬
‫سرپرستو‬ ‫کے‬ ‫اردو‬ ‫بزم‬‫م‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬'‫مج‬ ‫حضرت‬‫ی‬‫جام‬ ‫د‬‫ی‬'‫عرفان‬ ‫جناب‬
‫ع‬‫ی‬'‫س‬ ‫جناب‬‫ی‬‫ال‬ ‫د‬‫ی‬‫اس‬'‫راز‬ ‫عالم‬ ‫سرور‬ ‫جناب‬'‫شوکت‬ ‫جناب‬
‫قادر‬‫ی‬'‫سنگھ‬ ‫نرمل‬ ‫ڈاکٹر‬ ‫جناب‬'‫دران‬ ‫نادر‬ ‫جناب‬‫ی‬‫ابوطالب‬ ‫جناب‬
‫ا‬‫ی‬‫ج‬ ‫سے‬‫ی‬‫تھے‬ ‫شامل‬ ‫لوگ‬ ‫د‬‫۔‬
‫پر‬ ‫نام‬ ‫کے‬ ‫راز‬ ‫عالم‬ ‫سرور‬ ‫جناب‬'‫پڑا‬ ‫رکنا‬ ‫مجھے‬‫۔‬‫موصوف‬
‫کر‬ ‫چال‬ ‫انجمن‬ ‫اردو‬ ‫سے‬ ‫عرصہ‬'‫شعرواد‬ ‫اردو‬‫ک‬ ‫ب‬‫ی‬‫کر‬ ‫خدمت‬
‫ہ‬ ‫رہے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫انٹرن‬‫ی‬‫ک‬ ‫ٹ‬‫ی‬‫سے‬ ‫انجمن‬ ‫باوقار‬ ‫اس‬'‫م‬‫ی‬‫آتا‬ ‫چال‬ ‫ق‬ ‫تع‬ ‫را‬
‫م‬ ‫اور‬ ‫ہے‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ں‬‫ی‬'‫اپن‬‫ی‬‫ناچ‬‫ی‬‫تحر‬ ‫ز‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫رہا‬ ‫رکھ‬ ‫پر‬ ‫انجمن‬ ‫اردو‬ ‫ں‬
‫ہوں‬‫۔‬‫کر‬ ‫پڑھ‬ ‫نام‬ ‫کا‬ ‫راز‬ ‫عالم‬ ‫سرور‬ ‫جناب‬'‫چسپ‬ ‫دل‬‫ی‬‫فطر‬ ‫بڑھنا‬‫ی‬
‫س‬‫ی‬‫تھ‬ ‫بات‬‫ی۔‬

136. ‫نقو‬ ‫قمر‬‫ی‬‫عج‬ ‫باظاہر‬ ‫سے‬ ‫حوالہ‬ ‫کے‬ ‫کہنے‬ ‫شعر‬‫ی‬‫ل‬ ‫ب‬‫ی‬‫حق‬ ‫کن‬‫ی‬‫قت‬
‫م‬‫ی‬‫م‬ ‫الفاظ‬ ‫واضح‬ ‫ہے‬ ‫جو‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہ‬ ‫کہتے‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ی‬‫ق‬‫ی‬‫ہ‬ ‫اسے‬ ‫نا‬‫ی‬‫کا‬ ‫آمد‬
‫د‬ ‫نام‬‫ی‬‫ہے‬ ‫جاتا‬ ‫ا‬‫۔‬‫ہ‬ ‫لکھتے‬‫ی‬‫ں‬
‫م‬‫ی‬‫ک‬ ‫کالم‬ ‫رے‬‫ی‬‫تخ‬‫ی‬‫ق‬'‫م‬‫ی‬‫ارادے‬ ‫رے‬‫ی‬‫ک‬ ‫کوشش‬ ‫ا‬‫ی‬‫منت‬ ‫مرہون‬
‫نہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫بھ‬ ‫جو‬‫ی‬‫م‬ ‫وجود‬ ‫کالم‬‫ی‬‫ک‬ ‫الہام‬ ‫وہ‬ ‫ہے‬ ‫آتا‬ ‫ں‬‫ی‬‫م‬ ‫شکل‬‫ی‬‫ہوتا‬ ‫ں‬
‫تعال‬ ‫ہللا‬ ‫باخود‬ ‫خود‬ ‫اور‬ ‫ہے‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫م‬ ‫سے‬ ‫طرف‬‫ی‬‫م‬ ‫ذہن‬ ‫رے‬‫ی‬‫پ‬ ‫ں‬‫ی‬‫دا‬
‫لگ‬ ‫ہونے‬‫ہے‬ ‫تا‬‫۔‬‫بھ‬ ‫جب‬‫ی‬‫کوئ‬‫ی‬‫تب‬ ‫ہے‬ ‫ہوتا‬ ‫کو‬ ‫ہونے‬ ‫وارد‬ ‫کالم‬
‫ہے‬ ‫جاتا‬ ‫ہو‬ ‫احساس‬ ‫کا‬ ‫اس‬ ‫مجھے‬‫۔‬‫م‬ ‫طبعت‬‫ی‬‫ا‬ ‫ں‬‫ی‬‫ک‬ ‫قسم‬ ‫ک‬‫ی‬‫بے‬
‫چ‬‫ی‬‫ن‬‫ی‬‫ک‬ ‫توجہ‬ ‫اور‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫ف‬‫ی‬‫پ‬ ‫ت‬‫ی‬‫جات‬ ‫ہو‬ ‫دا‬‫ی‬‫ہے‬
‫ص‬ ‫قمر‬ ‫کالم‬5
‫ی‬‫ف‬ ‫سو‬ ‫نے‬ ‫انہوں‬ ‫ہ‬‫ی‬‫کہ‬ ‫بات‬ ‫درست‬ ‫صد‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫م‬‫ی‬‫چاہوں‬ ‫ں‬‫ی‬‫ا‬
‫جائے‬ ‫کہا‬ ‫مجھے‬'‫ا‬‫ی‬‫دو‬ ‫کر‬ ‫لکھ‬ ‫نظم‬ ‫ک‬‫۔‬‫ب‬ ‫دن‬ ‫سارا‬‫ی‬‫رہوں‬ ‫ٹھا‬'‫ا‬‫ی‬‫ک‬
‫بھ‬ ‫سطر‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫پاتا‬ ‫لکھ‬ ‫ں‬‫۔‬
‫ا‬‫ی‬‫عج‬ ‫نے‬ ‫انہوں‬ ‫ک‬‫ی‬‫کہ‬ ‫بات‬ ‫ب‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬
‫کس‬‫ی‬‫م‬ ‫خواب‬ ‫رات‬‫ی‬‫جات‬ ‫ہو‬ ‫شروع‬ ‫آنا‬ ‫غزل‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫کبھ‬‫ی‬‫چار‬ ‫دو‬
‫شعر‬‫۔۔۔۔۔۔۔‬
‫والے‬ ‫لکھنے‬ ‫پڑھنے‬'‫قر‬ ‫کاغذ‬ ‫م‬ ‫ق‬ ‫کو‬ ‫رات‬‫ی‬‫ہ‬ ‫رکھتے‬ ‫ب‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫جاگتے‬
‫م‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫آئ‬‫ی‬‫ڈ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫سکتا‬ ‫آ‬ ‫ا‬‫۔‬‫تک‬ ‫صبح‬ ‫خواب‬‫ی‬‫م‬ ‫اد‬‫ی‬‫رہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬'
‫ضرور‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬

137. ‫نقو‬ ‫قمر‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫محبت‬ ‫سے‬ ‫اردو‬'‫جذبات‬‫ی‬‫وابستگ‬‫ی‬‫ک‬ ‫فراہم‬ ‫اور‬‫ی‬
‫گئ‬‫ی‬‫طمان‬ ‫کو‬ ‫روح‬ ‫اور‬ ‫سکون‬ ‫کو‬ ‫دل‬ ‫ومات‬ ‫مع‬‫ی‬‫بخشت‬ ‫ت‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫م‬ ‫بارے‬ ‫کے‬ ‫اردو‬‫ی‬‫ا‬ ‫کا‬ ‫شکوک‬ ‫ں‬‫ی‬‫طو‬ ‫ک‬‫ی‬‫ہے‬ ‫نکال‬ ‫چل‬ ‫ہ‬ ‫س‬ ‫س‬ ‫ل‬‫۔‬
‫ک‬ ‫نجانے‬‫ی‬‫کو‬ ‫مہہ‬ ‫و‬ ‫کہہ‬ ‫ہر‬ ‫وں‬‫ی‬‫گئ‬ ‫ہو‬ ‫الحق‬ ‫فکر‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫اگرچہ‬
‫بچث‬ ‫کو‬ ‫اردو‬‫ی‬‫کوئ‬ ‫زبان‬ ‫ت‬‫ی‬‫نہ‬ ‫خطرہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔۔۔۔۔۔۔‬‫اور‬‫۔۔۔۔۔۔‬‫انشاءہللا‬‫۔۔۔۔۔‬
‫گ‬ ‫رہے‬ ‫زندہ‬‫ی۔۔۔۔۔۔‬‫ک‬ ‫اس‬‫ی‬‫ح‬‫ی‬‫ا‬ ‫کا‬ ‫جاوداں‬ ‫ات‬‫ی‬‫تو‬ ‫ثبوت‬ ‫اور‬ ‫ک‬‫ی‬‫ہ‬
‫امر‬ ‫کہ‬ ‫ہے‬‫ی‬‫کہ‬‫۔۔۔۔۔۔۔ی‬‫عن‬‫ی‬‫امر‬ ‫متحدہ‬ ‫ممالک‬‫ی‬‫ک‬ ‫کہ‬‫ی‬‫ی‬‫ون‬‫ی‬‫ورسٹ‬‫ی‬
‫م‬ ‫سوٹا‬ ‫منے‬ ‫آف‬‫ی‬‫گ‬ ‫ہو‬ ‫قائم‬ ‫شعبہ‬ ‫کا‬ ‫زبان‬ ‫اردو‬ ‫ں‬‫ی‬‫اردو‬ ‫جہاں‬ ‫ہے‬ ‫ا‬
‫ک‬‫ی‬‫ابتدائ‬‫ی‬‫تع‬‫ی‬‫انتہائ‬ ‫سے‬ ‫م‬‫ی‬‫تع‬‫ی‬‫انتظام‬ ‫کا‬ ‫کرنے‬ ‫حاصل‬ ‫تک‬ ‫م‬
‫ہے‬‫۔۔۔۔۔‬‫ا‬‫ک‬ ‫موں‬ ‫ع‬ ‫طالب‬ ‫ور‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬‫زبان‬ ‫اردو‬ ‫تعداد‬ ‫مناسب‬ ‫ک‬
‫س‬‫ی‬‫م‬ ‫کھنے‬‫ی‬‫ہے‬ ‫مشغول‬ ‫ں‬‫۔۔۔۔۔۔‬‫ا‬‫ی‬‫اور‬ ‫ک‬‫ی‬‫ون‬‫ی‬‫ورسٹ‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ں‬‫ی‬
‫عنقر‬ ‫کا‬ ‫شعبے‬ ‫کے‬ ‫اردو‬‫ی‬‫ف‬ ‫ب‬‫ی‬‫انشاءہللا‬ ‫ہے‬ ‫کو‬ ‫ہونے‬ ‫ہ‬ ‫ص‬‫۔‬
‫ص‬‫۔‬1
‫نقو‬ ‫قمر‬‫ی‬'‫نثر‬‫ی‬‫م‬ ‫ہ‬ ‫س‬ ‫س‬ ‫کے‬ ‫نظم‬‫ی‬‫ں‬'‫کاف‬‫ی‬‫سنج‬‫ی‬‫آتے‬ ‫نظر‬ ‫دہ‬
‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫پر‬ ‫شعر‬ ‫صنف‬ ‫اس‬'‫ک‬ ‫بحث‬ ‫کر‬ ‫کھل‬ ‫نے‬ ‫انہوں‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫ی‬‫ہ‬‫ہ‬‫ی‬
‫نہ‬‫ی‬‫ں‬'‫سے‬ ‫شعر‬ ‫صنف‬ ‫اس‬'‫ذات‬‫ی‬‫وابستگ‬‫ی‬‫اشارے‬ ‫ف‬ ‫بالتک‬ ‫کے‬
‫ہ‬ ‫تے‬ ‫م‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ہ‬ ‫لکھتے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫نثر‬‫ی‬‫کو‬ ‫اس‬ ‫اور‬ ‫ہے‬ ‫ہوتا‬ ‫محسوس‬ ‫تابناک‬ ‫مستقبل‬ ‫کا‬ ‫نظم‬‫ی‬‫ق‬‫ی‬‫نا‬
‫ک‬ ‫نظم‬‫ی‬‫م‬ ‫صنف‬‫ی‬‫ہوگ‬ ‫حاصل‬ ‫مقام‬ ‫ممتاز‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔۔۔۔‬‫ابھ‬‫ی‬‫کے‬ ‫اس‬
‫نہ‬ ‫لمحہ‬ ‫کا‬ ‫کمال‬‫ی‬‫آ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ا‬‫۔۔۔۔۔‬‫لئے‬ ‫کے‬ ‫پپہنچنے‬ ‫پر‬ ‫مقام‬ ‫اس‬ ‫شادد‬ ‫اور‬
‫صن‬ ‫اس‬‫مراد‬ ‫منزل‬ ‫بعد‬ ‫کے‬ ‫جن‬ ‫گا‬ ‫ہو‬ ‫گزرنا‬ ‫سے‬ ‫مراحل‬ ‫ان‬ ‫کو‬ ‫ف‬
‫ک‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہوتا‬ ‫آغاز‬ ‫کا‬ ‫حدود‬ .

138. ‫ص‬69
‫ا‬‫ی‬‫دوسر‬ ‫ک‬‫ی‬‫ہ‬ ‫لکھتے‬ ‫پر‬ ‫جگہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫قب‬ ‫کے‬ ‫نظم‬ ‫کو‬ ‫اس‬ ‫اگر‬‫ی‬‫م‬ ‫ے‬‫ی‬‫ہے‬ ‫رکھنا‬ ‫ں‬‫۔۔۔۔۔۔۔‬‫واقع‬ ‫کہ‬ ‫جو‬‫ی‬
‫ہے‬ ‫تقاضا‬ ‫کا‬ ‫صنف‬ ‫اس‬‫۔۔۔۔۔۔‬‫ک‬ ‫اس‬ ‫تو‬‫ی‬‫نظم‬‫ی‬‫رکھنا‬ ‫برقرار‬ ‫کو‬ ‫ت‬
‫گا‬ ‫ہو‬‫۔۔۔۔۔۔‬‫نظم‬ ‫اور‬‫ی‬‫ق‬ ‫کا‬ ‫ت‬‫ی‬‫اس‬ ‫ام‬‫ی‬‫م‬ ‫اس‬ ‫جب‬ ‫ہے‬ ‫ممکن‬ ‫وقت‬‫ی‬‫ں‬
‫شعر‬‫ی‬‫ہو‬ ‫وجود‬ ‫کا‬ ‫ت‬‫۔۔۔۔۔‬
‫بڑ‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫بات‬ ‫معقول‬‫۔‬‫شعر‬‫ی‬‫عار‬ ‫سے‬ ‫ت‬‫ی‬‫چ‬‫ی‬‫ز‬'‫ک‬ ‫نظم‬‫ی‬‫حدود‬
‫رہت‬ ‫باہر‬ ‫سے‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫ہ‬ ‫لکھتے‬ ‫بعد‬ ‫کے‬ ‫اس‬‫ی‬‫ں‬ .
‫شعر‬‫ی‬‫پ‬ ‫وقت‬ ‫اس‬ ‫صرف‬ ‫اور‬ ‫صرف‬ ‫ت‬‫ی‬‫سکت‬ ‫ہو‬ ‫دا‬‫ی‬‫اس‬ ‫جب‬ ‫ہے‬
‫م‬‫ی‬‫ترنم‬ ‫ں‬'‫گا‬ ‫جائے‬ ‫رکھا‬ ‫قائم‬ ‫وزن‬ ‫اور‬ ‫تبسم‬‫۔‬
‫ص‬05
‫ترنم‬‫م‬ ‫سمجھ‬ ‫بات‬ ‫تو‬ ‫تک‬ ‫تبسم‬ ‫اور‬‫ی‬‫آت‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫ی‬‫وال‬ ‫وزن‬ ‫ہ‬‫ی‬
‫بات‬'‫ہے‬ ‫باہر‬ ‫سے‬ ‫سمجھ‬‫۔‬‫ک‬ ‫وزن‬‫ی‬‫م‬ ‫صورت‬‫ی‬‫ں‬'‫نثر‬ ‫اسے‬‫ی‬‫نظم‬
‫ک‬‫ی‬‫گا‬ ‫جائے‬ ‫کہا‬ ‫وں‬‫۔‬‫دانستگ‬ ‫وزن‬‫ی‬‫ہے‬ ‫وابستہ‬ ‫سے‬‫۔‬‫دانستگ‬‫ی‬
‫الہام‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫ف‬‫ی‬‫سے‬ ‫ت‬'‫ک‬ ‫باہر‬‫ی‬‫چ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ز‬‫۔‬‫مروجہ‬ ‫بعض‬ ‫اور‬ ‫وزن‬
‫د‬ ‫گھونٹ‬ ‫گال‬ ‫کا‬ ‫فکر‬ ‫اطوار‬‫ی‬‫ہ‬ ‫تے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫پ‬ ‫مرا‬‫ی‬‫عظ‬ ‫غمبر‬‫ی‬‫تر‬ ‫م‬
‫کس‬‫ی‬‫بھ‬‫ی‬‫م‬ ‫صورت‬‫ی‬‫نہ‬ ‫گوارا‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ی‬‫گستاخ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫بےادب‬ ‫اور‬‫ی‬‫منہ‬ ‫کا‬

139. ‫ہے‬ ‫ثبوت‬ ‫بولتا‬‫۔‬‫امت‬ ‫کے‬ ‫نثر‬ ‫اور‬ ‫شعر‬‫ی‬‫اور‬ ‫الگ‬ ‫سے‬ ‫وزن‬ ‫ازات‬
‫ہ‬ ‫کر‬ ‫ہٹ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫م‬ ‫شعر‬‫ی‬‫ں‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ہوتے‬ ‫موجود‬ ‫امور‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫فکر‬‫ی‬‫اورصوت‬‫ی‬‫آہنگ‬
‫تبسم‬
‫پننا‬ ‫چنچل‬
‫التزام‬ ‫کا‬ ‫شعرہا‬ ‫حسن‬‫۔‬‫تشب‬‫ی‬‫ہ‬'‫استعارہ‬'‫عالمت‬‫ی‬‫ں‬'‫م‬ ‫ت‬‫ی‬‫حات‬
‫اورشعر‬‫ی‬‫صنع‬‫فطر‬ ‫کا‬ ‫توں‬‫ی‬‫اہتمام‬
‫شعر‬‫ی‬‫ت‬ poetic
‫م‬ ‫لفظوں‬ ‫کم‬‫ی‬‫ز‬ ‫بہت‬ ‫ں‬‫ی‬‫د‬ ‫کہہ‬ ‫ادہ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫جاتا‬ ‫ا‬
‫تا‬ ‫کوم‬'‫ر‬‫ی‬‫شم‬‫ی‬‫ت‬'‫نزاکت‬'‫وغ‬ ‫پن‬ ‫والہانہ‬‫ی‬‫رہ‬
‫غنا‬
‫ک‬ ‫لفظوں‬‫ی‬‫قطع‬ ‫سے‬ ‫نثر‬ ‫برخواست‬ ‫و‬ ‫نشت‬‫ی‬‫تر‬ ‫الگ‬ ‫اور‬ ‫کر‬ ‫ہٹ‬
‫م‬‫ی‬‫ک‬ ‫کہے‬ ‫اپنے‬ ‫ں‬‫ی‬‫م‬ ‫سند‬‫ی‬‫ا‬ ‫فقط‬ ‫ں‬‫ی‬‫پ‬ ‫مثال‬ ‫ک‬‫ی‬‫ک‬ ‫کرنے‬ ‫ش‬‫ی‬
‫ہوں‬ ‫کرتا‬ ‫جسارت‬‫۔‬
‫اگر‬‫ی‬‫شاعر‬ ‫ہ‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫ن‬ ‫تو‬ ‫ں‬‫ثر‬‫ی‬‫بھ‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ں‬‫۔‬
‫د‬‫ی‬‫کا‬ ‫آنگن‬ ‫مرے‬ ‫چاند‬ ‫کے‬ ‫کھ‬
‫ک‬ ‫جانے‬‫ی‬‫پھ‬ ‫وں‬‫ی‬‫جائے‬ ‫پڑ‬ ‫کا‬
‫کا‬ ‫بہاروں‬ ‫روپ‬ ‫چنچل‬
‫نقو‬ ‫قمر‬‫ی‬‫م‬ ‫آخر‬ ‫نے‬‫ی‬‫خصوص‬ ‫سے‬ ‫شعر‬ ‫صنف‬ ‫اس‬ ‫ں‬‫ی‬‫ق‬ ‫متع‬
‫ہے‬ ‫کہا‬ ‫سے‬ ‫حوالہ‬ ‫کے‬ ‫ہونے‬‫۔‬
‫م‬‫ی‬‫بتدر‬ ‫ں‬‫ی‬‫ج‬
‫تنظ‬ ‫اور‬ ‫اختراع‬ ‫کے‬ ‫ضوابط‬ ‫و‬ ‫قواعد‬ ‫ان‬‫ی‬‫م‬ ‫کام‬ ‫کے‬ ‫م‬‫ی‬‫مشغول‬ ‫ں‬

140. ‫م‬ ‫بعد‬ ‫دن‬ ‫کچھ‬ ‫ہے‬ ‫ممکن‬ ‫اور‬ ‫ہوں‬‫ی‬‫ں‬‫کوئ‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬‫م‬ ‫اختراع‬ ‫فن‬ ‫سا‬‫ی‬‫ں‬
‫کام‬‫ی‬‫نثر‬ ‫کر‬ ‫ہو‬ ‫مماثل‬ ‫کا‬ ‫عروض‬ ‫فن‬ ‫جو‬ ‫جاؤں‬ ‫ہو‬ ‫اب‬‫ی‬‫ک‬ ‫نظموں‬‫ی‬
‫پاسبان‬‫ی‬‫سکے‬ ‫کر‬‫۔‬
‫ص‬62
‫ذ‬ ‫اس‬‫ی‬‫م‬ ‫ل‬‫ی‬‫ک‬ ‫ں‬‫ی‬‫پ‬ ‫ا‬‫ی‬‫ہوئ‬ ‫رفت‬ ‫ش‬‫ی‬'‫م‬‫ی‬‫نہ‬ ‫آگاہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہوں‬ ‫ں‬‫۔‬‫کس‬ ‫اگر‬‫ی‬
‫آگاہ‬ ‫کو‬ ‫صاحب‬‫ی‬‫ہو‬'‫اٹھائے‬ ‫م‬ ‫ق‬ ‫ضرور‬ ‫تو‬‫۔‬‫بھ‬ ‫جو‬‫ی‬‫سہ‬‫ی‬‫شاعر‬‫ی‬
‫ک‬‫ی‬‫کوئ‬‫ی‬‫بھ‬‫ی‬‫رہ‬ ‫صورت‬ ‫اور‬ ‫صنف‬‫ی‬‫ہو‬'‫ی‬‫ہے‬ ‫طے‬ ‫ہ‬'‫پرلطف‬ ‫کہ‬
‫شاعر‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫عمل‬ ‫خودکار‬ ‫ک‬‫۔‬
‫قمر‬ ‫کالم‬....‫م‬‫ی‬‫نقو‬ ‫قمر‬ ‫ں‬‫ی‬‫مقالہ‬ ‫کا‬‫۔۔۔۔۔‬‫ت‬‫ی‬‫زاو‬ ‫سرا‬‫ی‬‫ہ‬‫۔۔۔۔۔‬‫ومات‬ ‫مع‬
‫اور‬‫ی‬‫ذخ‬ ‫خاصا‬ ‫اچھا‬ ‫کا‬ ‫ادوں‬‫ی‬‫ہے‬ ‫رکھتا‬ ‫رہ‬‫۔‬‫م‬ ‫اس‬‫ی‬‫حس‬ ‫اختر‬ ‫ں‬‫ی‬‫ن‬
‫ش‬‫ی‬‫ک‬ ‫خ‬‫ی‬‫تحر‬‫ی‬‫آ‬ ‫ذکر‬ ‫کا‬ ‫ر‬‫ی‬‫ک‬ ‫ان‬ ‫جانے‬ ‫ہے‬ ‫ا‬‫ی‬‫تحر‬‫ی‬‫ک‬ ‫ر‬‫ی‬‫م‬ ‫کتاب‬ ‫وں‬‫ی‬‫ں‬
‫نہ‬ ‫شامل‬‫ی‬‫سک‬ ‫ہو‬ ‫ں‬‫ی۔‬
‫م‬ ‫اس‬‫ی‬‫مت‬ ‫سے‬ ‫حضرات‬ ‫ان‬ ‫ں‬‫ق‬ ‫ع‬‫ی‬‫ہے‬ ‫تا‬ ‫م‬ ‫ذکر‬ ‫کا‬ ‫ادوں‬‫۔‬
‫راہ‬ ‫اقبال‬‫ی‬
‫ق‬ ‫ب‬‫ی‬‫نقو‬ ‫فاطمہ‬ ‫س‬‫ی‬
‫سنگھ‬ ‫جگنور‬ ‫سردار‬
‫حاج‬‫ی‬‫مقبول‬ ‫ک‬ ‫م‬
‫واسط‬ ‫شاہد‬‫ی‬
‫شر‬‫ی‬‫بہنام‬ ‫زاد‬ ‫ن‬
‫ع‬ ‫ظفر‬‫ی‬‫راجہ‬
‫انصار‬ ‫عابد‬‫ی‬

141. ‫فخرالد‬‫ی‬‫ے‬ ‫ب‬ ‫ن‬
‫بھوپال‬ ‫محسن‬‫ی‬
‫مرتض‬‫ی‬‫برالس‬
‫پروف‬‫ی‬‫سر‬‫ی‬‫جمال‬ ‫وسف‬
‫۔۔۔۔۔‬‫ر‬‫ی‬‫شہءحنا‬‫۔۔۔۔۔‬‫م‬‫ی‬‫ہ‬ ‫شامل‬ ‫مقالے‬ ‫دو‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫محترمہ‬ ‫مقالہ‬ ‫پہال‬
‫ش‬‫ر‬‫ی‬‫ہے‬ ‫کا‬ ‫بہنام‬ ‫زاد‬ ‫ن‬'‫نقو‬ ‫قمر‬ ‫جناب‬ ‫مقالہ‬ ‫دوسرا‬ ‫کہ‬ ‫جب‬‫ی‬‫کا‬
‫ہے‬‫۔‬‫شر‬ ‫محترمہ‬‫ی‬‫پر‬ ‫مقالے‬ ‫کے‬ ‫بہنام‬ ‫زاد‬ ‫ن‬'‫کس‬‫ی‬‫وقت‬ ‫دوسرے‬
‫م‬‫ی‬‫ں‬'‫گا‬ ‫کروں‬ ‫گفتگو‬.‫نقو‬ ‫قمر‬ ‫سردست‬‫ی‬‫سے‬ ‫مقالے‬ ‫کے‬ ‫صاحب‬
‫ق‬ ‫متع‬'‫ک‬ ‫کرنے‬ ‫عرض‬ ‫کچھ‬‫ی‬‫ہوں‬ ‫کرتا‬ ‫جسارت‬ .
‫پرست‬ ‫مادہ‬‫ی‬‫ک‬ ‫دور‬ ‫ہر‬ ‫تو‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫اور‬ ‫ہے‬ ‫تا‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ہ‬‫ی‬'‫ن‬ ‫کم‬ ‫کچھ‬ ‫آج‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫بےحس‬ ‫اس‬‫ی‬‫م‬ ‫عالم‬ ‫کے‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ں‬‫ی‬'‫ک‬ ‫عشق‬ ‫و‬ ‫حسن‬‫ی‬‫اہم‬‫ی‬‫اپن‬ ‫ت‬‫ی‬
‫قا‬ ‫پر‬ ‫جگہ‬‫ی‬‫رہ‬ ‫م‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫پر‬ ‫جاناں‬ ‫غم‬ ‫آج‬'‫اہم‬ ‫کو‬ ‫روزگار‬ ‫غم‬‫ی‬‫ت‬
‫د‬‫ی‬‫ک‬ ‫ند‬ ‫ب‬ ‫نعرہ‬ ‫کا‬ ‫نے‬‫ی‬‫ہے‬ ‫رہا‬ ‫جا‬ ‫ا‬‫۔‬‫زبان‬‫ی‬‫کالم‬‫ی‬‫تو‬‫ی‬‫ٹھ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ک‬
‫ک‬ ‫اس‬ ‫اور‬‫ی‬‫حما‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ت‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫جان‬‫ی‬‫چاہ‬‫ی‬‫ے‬‫۔‬‫کرن‬ ‫اور‬ ‫کہنا‬'‫الگ‬ ‫دو‬ ‫ا‬
‫چ‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬'‫عم‬ ‫اسے‬ ‫لہذا‬‫ی‬‫جامہ‬‫م‬ ‫امکان‬ ‫پہنانا‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫غم‬
‫ک‬ ‫جاناں‬‫ی‬‫م‬ ‫آڑ‬‫ی‬‫ں‬'‫عصر‬‫ی‬‫بھ‬ ‫کا‬ ‫کرب‬‫ی‬‫آ‬ ‫ہوتا‬ ‫اظہار‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬‫کا‬ ‫ظفر‬
‫ی‬‫شعر‬ ‫ہ‬'0159‫م‬ ‫تناظر‬ ‫کے‬‫ی‬‫د‬ ‫ں‬‫ی‬‫کھ‬‫ی‬‫ے‬'‫معنو‬‫ی‬‫سے‬ ‫ظاہر‬ ‫ت‬
‫ی‬‫گ‬ ‫آئے‬ ‫سامنے‬ ‫کر‬ ‫ہٹ‬ ‫کسر‬‫ی۔‬
‫تھ‬ ‫قاتل‬ ‫چشم‬‫ی‬‫مر‬‫ی‬‫ہم‬ ‫دشمن‬‫ی‬‫ل‬ ‫شہ‬‫ی‬‫کن‬
‫ج‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫گئ‬ ‫ہو‬ ‫اب‬‫ی‬‫کبھ‬ ‫قاتل‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫تھ‬ ‫نہ‬ ‫تو‬‫ی‬
‫نقو‬ ‫قمر‬‫ی‬‫مدے‬ ‫اس‬ ‫نے‬‫ہ‬ ‫پر‬‫ی‬‫ک‬ ‫بحث‬‫ی‬‫اور‬ ‫موقف‬ ‫کا‬ ‫ان‬ ‫اور‬ ‫ہے‬

142. ‫ہے‬ ‫دار‬ ‫جان‬ ‫بڑا‬ ‫انداز‬‫۔‬‫کا‬ ‫ان‬‫ی‬‫د‬ ‫ہ‬ ‫جم‬ ‫ہ‬‫ی‬‫کھ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫باوزن‬ ‫کتنا‬ ‫ے‬‫۔‬
‫حق‬‫ی‬‫قت‬‫ی‬‫کا‬ ‫خوابوں‬ ‫اور‬ ‫مرادوں‬ ‫تمناؤں‬ ‫آرزوں‬ ‫حسرتوں‬ ‫کہ‬ ‫ہے‬ ‫ہ‬
‫کوئ‬‫ی‬‫نہ‬ ‫دور‬ ‫مقررہ‬‫ی‬‫کرتا‬ ‫ہوا‬ ‫ں‬'‫عشق‬ ‫اور‬ ‫حسن‬ ‫کہ‬ ‫لئے‬ ‫اس‬
‫اس‬ ‫کے‬ ‫مکان‬ ‫و‬ ‫زمان‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ر‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ص‬61
‫ک‬ ‫کہے‬ ‫اپنے‬‫ی‬‫م‬ ‫سند‬‫ی‬‫ک‬ ‫درج‬ ‫اشعار‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫حضرت‬ ‫شعر‬ ‫پہال‬
‫مع‬ ‫خواجہ‬‫ی‬‫الد‬ ‫ن‬‫ی‬‫چشت‬ ‫ن‬‫ی‬‫اجم‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫ک‬ ‫درج‬ ‫کا‬ ‫رح‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬
‫آئ‬ ‫اندر‬‫ی‬‫د‬ ‫جمالے‬ ‫عکس‬ ‫جاں‬ ‫نہ‬‫ی‬‫دم‬
‫خورش‬ ‫ہمچوں‬‫ی‬‫د‬ ‫زاللے‬ ‫آپ‬ ‫در‬ ‫کہ‬ ‫د‬‫ی‬‫دم‬
‫ی‬‫بھ‬ ‫ط‬ ‫غ‬ ‫بات‬ ‫ہ‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫م‬ ‫کالم‬ ‫کہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫نازک‬ ‫ں‬‫ی‬'‫ش‬‫ی‬‫فتگ‬‫ی‬'‫اور‬ ‫کشش‬
‫آشفتگ‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫پ‬ ‫سے‬‫ی‬‫گ‬ ‫ہو‬ ‫دا‬‫ی۔‬‫ہ‬ ‫عشق‬ ‫و‬ ‫حسن‬‫ی‬‫تو‬‫ی‬‫م‬ ‫اس‬ ‫جوہر‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ں‬
‫پ‬‫ی‬‫ہ‬ ‫کرتے‬ ‫دا‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫پ‬ ‫کو‬ ‫عناصر‬ ‫ان‬ ‫ظاہر‬ ‫صاف‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫کرنے‬ ‫دا‬‫ی‬‫اس‬ ‫ے‬
‫ک‬ ‫لفظوں‬ ‫کے‬ ‫نوع‬‫ی‬‫پ‬ ‫ضرورت‬‫ی‬‫گ‬ ‫آئے‬ ‫ش‬‫ی۔‬‫ہ‬ ‫لکھتے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫وب‬ ‫اظہار‬ ‫کے‬ ‫جذبات‬‫ی‬‫ک‬ ‫نظم‬ ‫کو‬ ‫ان‬‫ی‬‫د‬ ‫شکل‬‫ی‬‫لفظ‬ ‫اس‬ ‫اور‬ ‫نا‬‫ی‬‫شکل‬
‫ہ‬ ‫کرنا‬ ‫آہنگ‬ ‫ہم‬ ‫سے‬ ‫مزاج‬ ‫کے‬ ‫مضمون‬ ‫کو‬‫ی‬‫شاعر‬ ‫کمال‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬
‫ص‬60
‫نقو‬‫ی‬‫ہے‬ ‫کہنا‬ ‫کا‬ ‫صاحب‬
‫ع‬ ‫قبول‬ ‫کو‬ ‫شعرا‬ ‫جن‬‫ہوئ‬ ‫حاصل‬ ‫دوام‬ ‫شہرت‬ ‫اور‬ ‫ام‬‫ی‬‫وہ‬ ‫کا‬ ‫ان‬‫ی‬
‫بن‬ ‫کالم‬‫ی‬‫تھا‬ ‫فہم‬ ‫عام‬ ‫اور‬ ‫سادہ‬ ‫جو‬ ‫بنا‬ ‫عظمت‬ ‫اد‬‫۔‬‫ک‬ ‫زبان‬‫ی‬‫سادگ‬‫ی‬
‫ب‬ ‫اور‬ ‫روزمرہ‬‫ی‬‫ساختگ‬‫ی‬‫مشاہ‬ ‫ان‬‫ی‬‫طرہءامت‬ ‫کا‬ ‫ر‬‫ی‬‫فصاحت‬ ‫اور‬ ‫از‬

143. ‫ک‬ ‫ان‬ ‫کالم‬ ‫لطافت‬ ‫و‬ ‫بالغت‬‫ی‬‫خصوص‬‫ی‬‫رہ‬ ‫ات‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ص‬91
‫اورسادگ‬ ‫بالغت‬ ‫فصاحت‬ ‫نے‬ ‫انہوں‬ ‫بعد‬ ‫کے‬ ‫اس‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫شعرا‬ ‫استاد‬
‫کال‬ ‫کے‬‫ک‬ ‫گو‬ ‫گفت‬ ‫پرمغز‬ ‫اور‬ ‫پرمزہ‬ ‫ساتھ‬ ‫کے‬ ‫سےاسناد‬ ‫م‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬
‫ک‬ ‫فصاحت‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬
‫پ‬ ‫کے‬ ‫اس‬ ‫جو‬ ‫ہے‬ ‫لباس‬ ‫وہ‬ ‫کا‬ ‫نظم‬ ‫فصاحت‬‫ی‬‫نازن‬ ‫کر‬‫ی‬‫نہ‬ ‫سے‬ ‫ن‬
‫ک‬ ‫اس‬ ‫کہ‬ ‫ب‬ ‫ہو‬ ‫مربوط‬ ‫کامال‬ ‫صرف‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫وز‬ ‫ب‬‫ی‬‫شعر‬ ‫مراد‬ ‫اور‬ ‫نت‬
‫ک‬‫ی‬‫ہو‬ ‫باعث‬ ‫کا‬ ‫نفاست‬ ‫و‬ ‫لطافت‬‫۔‬‫ص‬90
‫ک‬ ‫بالغت‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬
‫ب‬‫ی‬‫فص‬ ‫جو‬ ‫ہے‬ ‫وہ‬ ‫کالم‬ ‫غ‬‫ی‬‫ع‬ ‫ہو‬ ‫ح‬‫ی‬‫پاک‬ ‫سے‬ ‫وب‬‫مقتضائے‬ ‫اور‬ ‫ہو‬
‫ہو‬ ‫مناسب‬ ‫کے‬ ‫حال‬‫۔‬‫ص‬99
‫سادگ‬‫ی‬‫م‬ ‫بارے‬ ‫کے‬‫ی‬‫کہ‬ ‫ہے‬ ‫موقف‬ ‫کا‬ ‫ان‬ ‫ں‬
‫سادگ‬‫ی‬‫لفظ‬ ‫صورت‬ ‫وہ‬ ‫مراد‬ ‫سے‬‫ی‬‫و‬ ‫عالم‬ ‫اور‬ ‫ہو‬ ‫فہم‬ ‫عام‬ ‫جو‬ ‫ہے‬
‫سکے‬ ‫پا‬ ‫قرار‬ ‫اعتنا‬ ‫قابل‬ ‫لئے‬ ‫کے‬ ‫افراد‬ ‫کے‬ ‫طبقات‬ ‫دونوں‬ ‫عام‬‫۔‬
‫ص‬91
‫م‬ ‫آغاز‬ ‫کے‬ ‫کتاب‬‫ی‬‫نقو‬ ‫قمر‬ ‫ں‬‫ی‬‫پ‬ ‫مقالہ‬ ‫جو‬ ‫نے‬‫ی‬‫ک‬ ‫ش‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬'‫کمال‬
‫ک‬‫ی‬‫و‬ ‫مع‬‫ہے‬ ‫رکھتا‬ ‫مات‬‫۔‬‫مع‬ ‫اور‬ ‫اصول‬ ‫کے‬ ‫کالم‬ ‫اچھے‬‫ی‬‫بڑے‬ ‫ارات‬
‫م‬ ‫انداز‬ ‫صورت‬ ‫خوب‬‫ی‬‫ک‬ ‫درج‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬‫ی‬‫قار‬ ‫کے‬ ‫شعر‬ ‫اور‬ ‫شاعر‬ ‫ہ‬‫ی‬

144. ‫ل‬ ‫کے‬ ‫سامع‬ ‫اور‬‫ی‬‫ک‬ ‫برابر‬ ‫ے‬‫ی‬‫افاد‬‫ی‬‫ہے‬ ‫رکھتا‬ ‫ت‬‫۔‬
‫م‬ ‫ضمن‬ ‫کے‬ ‫بالغت‬‫ی‬‫جد‬ ‫ں‬‫ی‬‫قد‬ ‫و‬ ‫د‬‫ی‬‫پ‬ ‫سند‬ ‫سے‬ ‫شعرا‬ ‫م‬‫ی‬‫کرتے‬ ‫ش‬
‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ذ‬ ‫اس‬‫ی‬‫م‬ ‫ل‬‫ی‬‫بھ‬ ‫سے‬ ‫کالم‬ ‫کے‬ ‫غالب‬ ‫ں‬‫ی‬‫پ‬ ‫سند‬‫ی‬‫ہ‬ ‫کرتے‬ ‫ش‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫کے‬ ‫ان‬‫خ‬‫ی‬‫م‬ ‫ال‬‫ی‬‫کا‬ ‫غالب‬ ‫ں‬‫ی‬‫فص‬ ‫شعر‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ب‬ ‫و‬ ‫ح‬‫ی‬‫لط‬ ‫ہے‬ ‫غ‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ف‬‫ی‬‫ں‬
‫آگہ‬‫ی‬‫شن‬ ‫دم‬‫ی‬‫پھ‬ ‫چاہے‬ ‫جسقدر‬ ‫دن‬‫ی‬‫الئے‬
‫تقر‬ ‫عالم‬ ‫اپنے‬ ‫ہے‬ ‫عنقا‬ ‫مدعا‬‫ی‬‫کا‬ ‫ر‬
‫لط‬ ‫کو‬ ‫شعر‬ ‫اس‬ ‫کے‬ ‫غالب‬‫ی‬‫د‬ ‫قرار‬ ‫ف‬‫ی‬‫ہ‬ ‫تے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫ا‬ ‫کا‬ ‫موت‬‫ی‬‫مع‬ ‫دن‬ ‫ک‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ن‬
‫ن‬‫ی‬‫ک‬ ‫ند‬‫ی‬‫نہ‬ ‫بھر‬ ‫رات‬ ‫وں‬‫ی‬‫آت‬ ‫ں‬‫ی‬
‫ا‬ ‫کم‬ ‫بہت‬‫ی‬‫ومات‬ ‫مع‬ ‫ساتھ‬ ‫کے‬ ‫شعر‬ ‫مجموعہ‬ ‫کہ‬ ‫ہے‬ ‫ہوا‬ ‫سا‬‫افروز‬
‫بھ‬ ‫نثر‬‫ی‬‫ے‬ ‫م‬ ‫کو‬ ‫پڑھنے‬‫۔‬‫نقو‬ ‫قمر‬‫ی‬‫ہاں‬ ‫کے‬‫ی‬‫نثر‬ ‫و‬ ‫شعر‬ ‫کمال‬ ‫ہ‬
‫اندوز‬ ‫لطف‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬‫ی‬‫م‬ ‫ے‬‫ی‬‫ہے‬ ‫جاتا‬ ‫آ‬ ‫سر‬‫۔‬
‫مصور‬‫ی‬‫ترت‬ ‫کالم‬ ‫ق‬ ‫متع‬ ‫سے‬‫ی‬‫ہ‬ ‫درج‬ ‫وار‬ ‫ب‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫م‬ ‫کے‬ ‫لے‬ ‫ہوں‬ ‫چال‬‫ی‬‫لئے‬ ‫کے‬ ‫دوعالم‬ ‫سرکار‬ ‫ں‬
‫وادب‬ ‫شعر‬ ‫جمال‬'‫نذرانہ‬ ‫کا‬ ‫فن‬ ‫و‬ ‫فکر‬
..........
‫نے‬ ‫کس‬ ‫جانے‬‫ی‬‫ج‬ ‫پہ‬ ‫کعبہ‬ ‫در‬ ‫ہ‬‫د‬ ‫لکھ‬ ‫کے‬ ‫ا‬‫ی‬‫ا‬
‫ہ‬ ‫کہتے‬ ‫گھر‬ ‫کا‬ ‫اس‬‫ی‬‫کوئ‬ ‫کا‬ ‫جس‬ ‫کو‬ ‫اس‬ ‫ں‬‫ی‬‫نہ‬ ‫گھر‬‫ی‬‫ں‬
..........

145. ‫ک‬‫ی‬‫سب‬ ‫دھوکا‬ ‫کا‬ ‫نظر‬ ‫ہے‬ ‫سمجھاؤں‬ ‫کو‬ ‫دل‬ ‫سے‬
‫م‬ ‫چاند‬‫ی‬‫م‬ ‫کان‬ ‫ہے‬ ‫ہاال‬ ‫جو‬ ‫ں‬‫ی‬‫بال‬ ‫جو‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہے‬
.........
‫ہ‬ ‫حرم‬ ‫غزاالن‬ ‫لمحے‬ ‫مرے‬‫ی‬‫ں‬
‫ی‬‫ہ‬ ‫وشب‬ ‫روز‬ ‫ہ‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ہمقدم‬ ‫رے‬‫ی‬‫ں‬
‫مقدر‬ ‫اپنا‬ ‫خود‬ ‫ہوں‬ ‫لکھتا‬ ‫قمر‬
‫مر‬‫ی‬‫طو‬‫ی‬‫م‬ ‫ل‬‫ی‬‫لوح‬ ‫ں‬‫ہ‬ ‫م‬ ‫ق‬ ‫و‬‫ی‬‫ں‬
.........
‫ا‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫م‬ ‫حالت‬‫ی‬‫ہ‬ ‫دونوں‬ ‫انجام‬ ‫ہے‬ ‫کہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ا‬ ‫کا‬‫ی‬‫ک‬
‫م‬ ‫کہوں‬ ‫کو‬ ‫کس‬ ‫اب‬ ‫شمع‬‫ی‬‫کہوں‬ ‫پروانہ‬ ‫کو‬ ‫کس‬ ‫ں‬
...........
‫م‬ ‫منزل‬ ‫راہ‬‫ی‬‫د‬ ‫قدم‬ ‫ں‬‫ی‬‫قمر‬ ‫کہ‬ ‫رکھنا‬ ‫کے‬ ‫کھ‬
‫بھ‬ ‫سنبھاال‬ ‫نے‬ ‫زمانے‬ ‫کو‬ ‫والے‬ ‫گرنے‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫ں‬
.........
‫قمر‬ ‫تو‬ ‫ہوتا‬ ‫نہ‬ ‫سرمد‬ ‫و‬ ‫منصور‬ ‫قصہء‬
‫م‬ ‫عشق‬ ‫دفتر‬‫ی‬‫مضمون‬ ‫ں‬‫ہوتا‬ ‫ہمارا‬
............
‫ا‬ ‫بس‬‫ی‬‫ہ‬ ‫تک‬ ‫رقص‬ ‫ک‬‫ی‬‫دوستو‬ ‫جاؤ‬ ‫رہ‬ ‫نہ‬
‫د‬ ‫پس‬ ‫ہے‬ ‫ہوا‬ ‫چھپا‬ ‫قاتل‬‫ی‬‫د‬ ‫وار‬‫ی‬‫کھنا‬

146. ...........
‫پائ‬ ‫ہ‬ ‫آب‬ ‫ہزار‬‫ی‬‫ل‬ ‫رہے‬ ‫غم‬ ‫کا‬‫ی‬‫کن‬ !
‫م‬ ‫شوق‬ ‫نظام‬‫ی‬‫ہ‬ ‫سفر‬ ‫الزم‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہے‬ ‫کرنا‬
...........
‫نظم‬‫۔۔۔۔‬‫نگ‬ ‫اور‬ ‫آنسو‬‫ی‬‫نہ‬
...........
‫نظم‬‫۔۔۔۔‬‫الفان‬‫ی‬
...........
‫شمار‬ ‫مرا‬‫بھ‬‫ی‬‫م‬ ‫قدرت‬ ‫رموز‬ ‫کرنا‬‫ی‬‫ں‬
‫م‬ ‫کہ‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫م‬ ‫واجبات‬ ‫کے‬ ‫زمانے‬ ‫اپنے‬‫ی‬‫ہوں‬ ‫ں‬
..........
‫م‬ ‫پتہ‬ ‫ہے‬ ‫آساں‬ ‫کو‬ ‫تم‬ ‫اگر‬ ‫ہو‬ ‫آنا‬‫ی‬‫را‬
‫د‬‫ی‬‫گر‬ ‫وار‬‫ی‬‫گ‬ ‫ہو‬‫ی‬‫د‬ ‫سا‬ ‫بجھتا‬‫ی‬‫گا‬ ‫ہو‬ ‫ا‬
‫ا‬‫ی‬‫قد‬ ‫ک‬‫ی‬‫تعارف‬ ‫کا‬ ‫کالم‬ ‫کے‬ ‫شاعر‬ ‫اردو‬ ‫م‬‫ی‬‫لسان‬ ‫و‬‫ی‬‫جائزہ‬

147. ‫مخدوم‬‫ی‬‫مرشد‬ ‫و‬‫ی‬‫مکان‬ ‫جنت‬‫ی‬‫س‬ ‫ہ‬ ‫قب‬‫ی‬‫م‬ ‫ع‬ ‫کے‬ ‫حضور‬ ‫غالم‬ ‫د‬‫ی‬
‫وا‬‫دب‬‫ی‬‫ذخ‬‫ی‬‫وال‬ ‫نے‬ ‫م‬ ‫سے‬ ‫رے‬‫ی‬‫کتاب‬'‫دمحم‬ ‫اظہار‬‫ی‬‫احمد‬ ‫منظور‬‫ی‬'
‫م‬ ‫سن‬ ‫کس‬ ‫اور‬ ‫کب‬‫ی‬‫ہوئ‬ ‫شائع‬ ‫ں‬‫ی‬'‫ٹھ‬‫ی‬‫نہ‬ ‫کہا‬ ‫سے‬ ‫ک‬‫ی‬‫سکتا‬ ‫جا‬ ‫ں‬‫۔‬
‫تار‬ ‫پر‬ ‫اس‬‫ی‬‫نہ‬ ‫درج‬ ‫سن‬ ‫اور‬ ‫خ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ں‬‫۔‬‫پب‬ ‫ہاں‬‫ی‬‫نام‬ ‫کا‬ ‫شر‬.....‫فق‬‫ی‬‫ر‬
‫حس‬ ‫فضل‬‫ی‬‫حاج‬ ‫ابن‬ ‫کتب‬ ‫تاجر‬ ‫ن‬‫ی‬‫عالؤالد‬‫ی‬‫پتوک‬ ‫ساکن‬ ‫مرحوم‬ ‫ن‬‫ی‬
‫الہور‬ ‫ع‬ ‫ض‬ ‫نوآباد‬.....‫ہے‬ ‫درج‬‫۔‬‫پت‬‫وک‬‫ی‬‫سے‬ ‫الہور‬ ‫ع‬ ‫ض‬ ‫نوآباد‬‫ی‬‫ہ‬
‫ہوت‬ ‫وضح‬ ‫بات‬‫ی‬‫چوب‬ ‫اس‬ ‫کہ‬ ‫ہے‬‫ی‬‫ک‬ ‫صفحے‬ ‫س‬‫ی‬‫اشاعت‬'‫وقت‬ ‫اس‬
‫ہوئ‬‫ی‬'‫پتوک‬ ‫جب‬‫ی‬‫ن‬‫ی‬‫ن‬ ‫ا‬‫ی‬‫تھا‬ ‫ہوا‬ ‫آباد‬ ‫ا‬‫۔‬
‫م‬ ‫اس‬‫ی‬‫مولو‬ ‫ں‬‫ی‬‫احمد‬‫ی‬‫ک‬ ‫ار‬‫ی‬‫پنجاب‬‫ی‬‫مثنو‬‫ی‬'‫کا‬ ‫صاحبان‬ ‫مرزا‬
‫ہے‬ ‫درج‬ ‫حصہ‬ ‫کچھ‬‫۔‬‫گو‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬‫ک‬ ‫دنوں‬ ‫ان‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫بات‬'‫زندہ‬ ‫وہ‬ ‫جب‬
‫مثنو‬ ‫اور‬ ‫تھے‬‫ی‬‫تحر‬ ‫صاحبان‬ ‫مرزا‬‫ی‬‫ر‬‫تھے‬ ‫رہے‬ ‫کر‬‫۔‬‫ی‬‫کالم‬ ‫ہ‬
‫ص‬01‫ہے‬ ‫تک‬‫۔‬‫ص‬09-05‫پنجاب‬ ‫سترہ‬ ‫پر‬‫ی‬‫مشتمل‬ ‫پر‬ ‫اشعار‬
‫کاف‬‫ی‬‫بھ‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫گو‬‫ی‬‫مولو‬ ‫ا‬‫ی‬‫احمد‬‫ی‬‫پنجاب‬ ‫ار‬‫ی‬‫کاف‬‫ی‬‫بھ‬‫ی‬‫کہتے‬
‫تھے‬‫۔‬‫پنجاب‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ک‬ ‫ان‬ ‫ں‬‫ی‬‫مثنو‬ ‫صرف‬‫ی‬‫کو‬ ‫پڑھنے‬ ‫صاحبان‬ ‫مرزا‬
‫ت‬ ‫م‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬
‫بق‬ ‫کے‬ ‫کتاب‬‫ی‬‫پر‬ ‫صفحات‬ ‫ہ‬'‫مولو‬‫ی‬‫پنجاب‬ ‫اردو‬ ‫کا‬ ‫دمحم‬ ‫غالم‬‫ی‬‫اور‬
‫فارس‬‫ی‬‫شا‬ ‫کالم‬‫ہے‬ ‫مل‬‫۔‬‫مطابق‬ ‫کے‬ ‫ومات‬ ‫مع‬ ‫موجود‬ ‫پر‬ ‫سرورق‬'
‫مولو‬‫ی‬‫تحص‬ ‫صابا‬ ‫ساکن‬ ‫قسمانہ‬ ‫دمحم‬ ‫غالم‬‫ی‬‫د‬ ‫ل‬‫ی‬‫حجرہ‬ ‫تھانہ‬ ‫پالپور‬
‫منٹگمر‬ ‫ع‬ ‫ض‬‫ی‬‫ساہ‬ ‫حال‬‫ی‬‫تھے‬ ‫کے‬ ‫وال‬‫۔‬‫ص‬00-06‫ر‬ ‫پر‬‫ی‬‫ختہ‬
‫ہے‬ ‫درج‬ ‫کالم‬ ‫سے‬ ‫نام‬ ‫کے‬‫۔‬‫ی‬‫ہ‬ ‫شعر‬ ‫نو‬ ‫کل‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫لفظ‬ ‫نے‬ ‫انہوں‬
‫ر‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫زبان‬ ‫ختہ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫لکھا‬ ‫ے‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫غزل‬ ‫اردو‬ ‫ا‬‫ی‬‫ے‬'‫واضح‬
‫ن‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫آخر‬ ‫اور‬ ‫پانچواں‬ ‫پہال‬‫ی‬‫قر‬ ‫کے‬ ‫مزاج‬ ‫کے‬ ‫غزل‬ ‫شعر‬‫ی‬‫ب‬
‫ہے‬‫۔‬‫باق‬ ‫کے‬ ‫غزل‬‫ی‬‫اشعار‬'‫عموم‬ ‫مروجہ‬‫ی‬‫نہ‬ ‫لگا‬ ‫سے‬ ‫مزاج‬‫ی‬‫ں‬

148. ‫رکھتے‬‫۔‬‫م‬ ‫غزل‬ ‫ہاں‬‫ی‬‫صوف‬ ‫ں‬‫ی‬‫طور‬ ‫انہ‬'‫صوف‬‫ی‬‫ہاں‬ ‫کے‬ ‫شعرا‬
‫ہے‬ ‫تا‬ ‫م‬ ‫ضرور‬‫۔‬
‫م‬ ‫دل‬ ‫سے‬ ‫رخن‬ ‫گ‬ ‫تا‬ ‫م‬ ‫نہ‬‫ی‬‫ک‬ ‫مسرور‬ ‫را‬‫ی‬‫ہوتا‬ ‫وں‬
‫د‬ ‫کوں‬ ‫نرگس‬ ‫اس‬ ‫نہ‬‫ی‬‫ک‬ ‫رنجور‬ ‫کہتا‬‫ی‬‫ہوتا‬ ‫وں‬
‫پ‬ ‫پڑتا‬ ‫نہ‬‫پر‬ ‫خوباں‬ ‫رخسار‬ ‫اگر‬ ‫کا‬ ‫حق‬ ‫تو‬ ‫رہ‬
‫ک‬ ‫عاشق‬ ‫ہر‬ ‫تو‬‫ی‬‫آنکہونم‬‫ی‬‫ک‬ ‫منظور‬ ‫حسن‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہوتا‬ ‫وں‬
‫مق‬‫ی‬‫زلفم‬ ‫دام‬ ‫اس‬ ‫م‬‫ی‬‫ت‬ ‫دل‬ ‫اگر‬ ‫بھنستا‬ ‫نہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫را‬
‫تار‬ ‫گردان‬ ‫سر‬ ‫تو‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫ک‬ ‫رتجور‬ ‫شبے‬‫ی‬‫ہوتا‬ ‫وں‬
‫ص‬09‫ا‬ ‫پر‬‫ی‬‫ہے‬ ‫خمسہ‬ ‫ک‬'‫شر‬ ‫مولود‬ ‫جسے‬‫ی‬‫د‬ ‫نام‬ ‫کا‬ ‫ف‬‫ی‬‫گ‬ ‫ا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬
‫شر‬ ‫مولود‬ ‫ے‬ ‫پہ‬ ‫سے‬ ‫اس‬‫ی‬‫ش‬ ‫ف‬‫ی‬‫سعد‬ ‫خ‬‫ی‬‫شعر‬ ‫چار‬ ‫کے‬ ‫صاحب‬
‫د‬‫ی‬‫گ‬ ‫ئے‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫شر‬ ‫مولود‬ ‫اردو‬‫ی‬‫بعد‬ ‫کے‬ ‫ف‬'‫شر‬ ‫مولود‬‫ی‬‫مولو‬ ‫ف‬‫ی‬
‫جام‬‫ی‬‫کے‬ ‫صاحب‬'‫ک‬ ‫درج‬ ‫شعر‬ ‫نو‬‫ی‬‫گ‬ ‫ے‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫م‬ ‫آخر‬‫ی‬‫مولود‬ ‫ں‬
‫شر‬‫ی‬‫سے‬ ‫عنوان‬ ‫کے‬ ‫ف‬'‫ک‬ ‫درج‬ ‫شعر‬ ‫نو‬‫ی‬‫گ‬ ‫ے‬‫ی‬‫ے‬‫۔‬‫ص‬00‫پر‬
‫کاف‬ ‫کو‬ ‫کالم‬ ‫موجود‬‫ی‬‫د‬ ‫نام‬ ‫کا‬‫ی‬‫گ‬ ‫ا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬‫پنجاب‬ ‫نہ‬ ‫کو‬ ‫کالم‬ ‫اس‬‫ی‬‫کہا‬
‫ناہ‬ ‫اور‬ ‫سکتا‬ ‫جا‬‫ی‬‫اردو‬'‫ارد‬ ‫شعر‬ ‫بعض‬ ‫تاہم‬‫قر‬ ‫کے‬ ‫و‬‫ی‬‫ہ‬ ‫تر‬ ‫ب‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫ا‬ ‫دو‬‫ی‬‫ہوں‬ ‫مالحظہ‬ ‫نمونہ‬ ‫باطور‬ ‫شعر‬ ‫ک‬‫۔‬
‫کائ‬‫ی‬‫ک‬ ‫سجن‬ ‫کہو‬‫ی‬‫پر‬ ‫کے‬ ‫جن‬ ‫بات‬‫ی‬‫لگائ‬ ‫م‬‫ی‬‫پہال‬ ‫چاٹ‬
‫شعر‬
‫س‬‫ی‬‫نب‬ ‫مان‬‫ی‬‫ق‬ ‫ب‬‫ی‬‫آہ‬ ‫ہک‬ ‫ہو‬ ‫نہ‬ ‫س‬‫ی‬‫پانچواں‬ ‫ذات‬ ‫ق‬ ‫مط‬
‫شعر‬
‫مح‬ ‫بحر‬‫ی‬‫ک‬ ‫جوش‬ ‫نے‬ ‫ط‬‫ی‬‫ہو‬ ‫نوروں‬ ‫تب‬ ‫ا‬‫ی‬‫ک‬ ‫خوش‬ ‫ا‬‫ی‬‫چھٹا‬ ‫ا‬
‫شعر‬
‫پ‬ ‫کامل‬‫ی‬‫ہمار‬ ‫پناہ‬ ‫ر‬‫سارا‬ ‫لوہا‬ ‫دل‬ ‫کرے‬ ‫موم‬ ‫ا‬

149. ‫شعر‬ ‫چھبسواں‬
‫غزل‬ ‫دو‬‫ی‬‫فارس‬ ‫ں‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫بھ‬ ‫عنوان‬ ‫اوپر‬‫ی‬‫د‬‫ی‬‫گ‬ ‫ا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬
‫مولو‬ ‫غزل‬‫ی‬‫صابا‬ ‫از‬ ‫دمحم‬ ‫غالم‬
‫مز‬ ‫تو‬ ‫بنات‬ ‫اے‬‫ی‬‫پ‬ ‫مسند‬ ‫ن‬‫ی‬‫غمبر‬‫ی‬‫گشتہءرو‬ ‫خجل‬ ‫وے‬‫ی‬‫آفتاب‬ ‫ت‬
‫خاور‬‫ی‬
‫فارس‬ ‫ع‬ ‫مط‬‫ی‬‫ص‬ ‫غزل‬06
‫صاحب‬ ‫دمحم‬ ‫غالم‬ ‫از‬ ‫غزل‬
‫تو‬ ‫فدائے‬ ‫جاں‬‫ی‬‫رسول‬ ‫ا‬‫تو‬ ‫گدائے‬ ‫دل‬ ‫ہللا‬‫ی‬‫ہللا‬ ‫رسول‬ ‫ا‬
‫فارس‬ ‫ع‬ ‫مط‬‫ی‬‫ص‬ ‫غزل‬69
‫پنجاب‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫کالم‬‫ی‬‫ے‬'‫کاف‬ ‫لفظ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہوا‬ ‫استعمال‬‫۔‬‫داخ‬‫ی‬‫شہادت‬
‫سے‬‫ی‬‫ہوت‬ ‫واضح‬ ‫بات‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ہے‬'‫ر‬ ‫لفظ‬ ‫کہ‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫غزل‬ ‫اردو‬ ‫ختہ‬‫ی‬‫ے‬
‫ہ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہوا‬ ‫استعمال‬‫۔‬‫دل‬‫ی‬‫وغ‬‫ی‬‫م‬ ‫رہ‬‫ی‬‫کرتے‬ ‫ہوا‬ ‫مشاعرے‬ ‫جو‬ ‫ں‬
‫تھے‬'‫ل‬ ‫کے‬ ‫ان‬‫ی‬‫رکھت‬ ‫رواج‬ ‫اصطالحات‬ ‫دو‬ ‫ے‬‫ی‬‫تھ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫فارس‬‫ی‬‫کالم‬
‫ل‬ ‫کے‬‫ی‬‫مشاعرے‬ ‫ے‬'‫ل‬ ‫کے‬ ‫کالم‬ ‫اردو‬ ‫کہ‬ ‫جب‬‫ی‬‫ے‬'‫مراختے‬ ‫لفظ‬
‫تھا‬ ‫رکھتا‬ ‫رواج‬.‫ل‬ ‫کے‬ ‫شناخت‬ ‫محض‬ ‫اردو‬ ‫لفظ‬‫ی‬‫ہوں‬ ‫رہا‬ ‫لکھ‬ ‫ے‬'
‫ی‬‫عموم‬ ‫لفظ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫تھا‬ ‫رکھتا‬ ‫نہ‬ ‫رواج‬‫۔‬
‫پ‬ ‫کے‬ ‫حال‬ ‫صورت‬ ‫اس‬‫ی‬‫نظر‬ ‫ش‬'‫واال‬ ‫ہونے‬ ‫استعمال‬ ‫ہاں‬ ‫کے‬ ‫غالب‬
‫ر‬ ‫لفظ‬‫ی‬‫ختہ‬'‫ہے‬ ‫جاتا‬ ‫ہو‬ ‫شکار‬ ‫کا‬ ‫گڑبڑ‬‫۔‬‫مولو‬‫ی‬‫ے‬ ‫پہ‬ ‫دمحم‬ ‫غالم‬
‫ہ‬ ‫کے‬‫ی‬‫ں‬'‫ہ‬ ‫کے‬ ‫غالب‬ ‫عہد‬‫ی‬‫ں‬‫ی‬‫کے‬ ‫بعد‬ ‫ا‬'‫قطع‬ ‫بات‬‫ی‬‫ہے‬ ‫تر‬ ‫الگ‬‫۔‬
‫م‬ ‫مشاعروں‬‫ی‬‫ز‬ ‫ں‬‫ی‬‫غزل‬ ‫تر‬ ‫ادہ‬‫ی‬‫سنا‬ ‫کالم‬ ‫ہ‬‫ی‬‫آج‬ ‫اور‬ ‫تھا‬ ‫جاتا‬ ‫ا‬
‫نہ‬ ‫ف‬ ‫مخت‬ ‫حال‬ ‫صورت‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫گو‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫غزل‬ ‫ا‬‫ی‬‫ر‬ ‫لفظ‬ ‫ے‬‫ی‬‫ختہ‬'‫کہ‬ ‫جب‬

150. ‫ل‬ ‫کے‬ ‫مشاعرے‬‫ی‬‫تھا‬ ‫ہوتا‬ ‫استعمال‬ ‫مراختہ‬ ‫لفظ‬ ‫ے‬‫۔‬‫زبان‬ ‫المحالہ‬
‫ل‬ ‫کے‬‫ی‬‫کوئ‬ ‫ے‬‫ی‬‫د‬‫ہوگا‬ ‫ہوتا‬ ‫استعمال‬ ‫لفظ‬ ‫وسرا‬‫۔‬‫سے‬ ‫حساب‬ ‫اس‬
‫بھ‬ ‫ہاں‬ ‫کے‬ ‫غالب‬‫ی‬‫م‬ ‫معنوں‬ ‫کے‬ ‫غزل‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہوا‬ ‫اسستعمال‬ ‫ں‬‫۔‬‫اگر‬
‫ی‬‫صاحب‬ ‫ہ‬'‫ہ‬ ‫کے‬ ‫بعد‬ ‫کے‬ ‫غالب‬‫ی‬‫ں‬'‫ب‬ ‫مط‬ ‫کا‬ ‫اس‬ ‫تو‬‫ی‬‫گا‬ ‫ٹھہرے‬ ‫ہ‬
‫ل‬ ‫گا‬ ‫ہو‬ ‫ہوتا‬ ‫استعمال‬ ‫زبان‬ ‫باطور‬ ‫اردو‬ ‫لفظ‬ ‫کہ‬‫ی‬‫عموم‬ ‫کن‬‫ی‬‫مہاورہ‬
‫تھا‬ ‫سکا‬ ‫بن‬ ‫نہ‬‫۔‬‫عموم‬ ‫کا‬ ‫اس‬‫ی‬‫بع‬ ‫بہت‬ ‫بننا‬ ‫مہاورہ‬‫ک‬ ‫د‬‫ی‬‫ہے‬ ‫بات‬‫۔‬
‫تھا‬ ‫ن‬ ‫چ‬ ‫عام‬ ‫کا‬ ‫لکھنے‬ ‫کر‬ ‫مال‬ ‫کو‬ ‫لفظوں‬‫۔‬‫م‬ ‫کتاب‬ ‫اس‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ی‬‫ہ‬
‫ہے‬ ‫موجود‬ ‫ن‬ ‫چ‬‫۔‬‫مثال‬
‫ن‬ ‫جب‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫بد‬‫ی‬‫گ‬ ‫ے‬ ‫ت‬‫ی‬‫نہ‬ ‫کجہ‬ ‫ہمسے‬‫ی‬‫ص‬ ‫سے‬ ‫ہم‬ ‫غم‬ ‫ں‬
09
‫ک‬ ‫عاشق‬ ‫ہر‬ ‫تو‬‫ی‬‫آنکہونم‬‫ی‬‫ک‬ ‫منظور‬ ‫حسن‬ ‫ں‬‫ی‬‫آنکہون‬ ‫ہوتا‬ ‫وں‬
‫م‬‫ی‬‫ص‬ ‫ں‬06
‫چشم‬ ‫دو‬‫ی‬‫ک‬ ‫حے‬‫ی‬‫تھا‬ ‫رواج‬ ‫کا‬ ‫مقصورہ‬ ‫حے‬ ‫جگہ‬‫۔‬‫مثال‬
‫انسانم‬ ‫ذات‬ ‫کجہ‬ ‫اگر‬ ‫کا‬ ‫مولے‬ ‫سر‬ ‫نہوتا‬‫ی‬‫ں‬
‫مکتوب‬ ‫اور‬ ‫فظ‬ ‫ت‬ ‫کا‬ ‫لفظوں‬ ‫سے‬ ‫بہت‬‫ی‬‫تھ‬ ‫الگ‬ ‫سے‬ ‫آج‬ ‫صورت‬‫ی۔‬
‫مثال‬
‫بھ‬ ‫نہوتا‬‫ی‬‫اسم‬ ‫ت‬‫ی‬‫خورش‬ ‫ں‬‫ی‬‫کا‬ ‫فدا‬ ‫د‬
‫بھ‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ت‬‫ی‬‫ص‬ ‫د‬00
‫ول‬‫ی‬‫اعظم‬ ‫غوث‬ ‫قدم‬ ‫کاندہے‬ ‫کے‬ ‫وں‬
‫ص‬ ‫کندھے‬ ‫کاندہے‬69
‫تار‬ ‫گردان‬ ‫سر‬ ‫تو‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫ک‬ ‫رتجور‬ ‫شبے‬‫ی‬‫ہوتا‬ ‫وں‬
‫م‬‫ی‬‫اضافت‬ ‫ں‬‫ک‬‫ی‬‫ک‬ ‫استعمال‬ ‫کا‬ ‫ے‬ ‫بجائے‬‫ی‬‫گ‬ ‫ا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬

151. ‫بھ‬ ‫سے‬ ‫مرکبات‬ ‫صورت‬ ‫خوب‬ ‫نے‬ ‫شاعر‬‫ی‬‫فکر‬ ‫جازب‬ ‫کو‬ ‫کالم‬
‫ک‬ ‫بنانے‬‫ی‬‫سع‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫مثال‬
‫منظور‬ ‫حسن‬
‫ک‬ ‫عاشق‬ ‫ہر‬ ‫تو‬‫ی‬‫آنکونم‬‫ی‬‫ک‬ ‫منظور‬ ‫حسن‬ ‫ں‬‫ی‬‫ص‬ ‫ہوتا‬ ‫وں‬06
‫دمحم‬ ‫ستارہ‬‫ی‬
‫آ‬ ‫سے‬ ‫سب‬ ‫غالب‬‫ی‬‫دمحم‬ ‫ستارہ‬ ‫ا‬‫ی‬‫ص‬09
‫ل‬ ‫ہے‬ ‫پہ‬ ‫سب‬ ‫مستعمل‬‫ی‬‫ک‬ ‫استعمال‬ ‫سے‬ ‫سب‬ ‫کن‬‫ی‬‫گ‬ ‫ا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬
‫د‬ ‫لفظ‬ ‫مرکب‬‫ی‬‫کھ‬‫ی‬‫ے‬
‫خداگر‬
‫ص‬ ‫کرتے‬ ‫نہ‬ ‫خداگر‬ ‫عدالت‬ ‫گر‬ ‫عمر‬69
‫م‬ ‫کالم‬‫ی‬‫ر‬ ‫ں‬‫ی‬‫شم‬‫ی‬‫بھ‬ ‫عنصر‬ ‫کا‬ ‫ت‬‫ی‬‫پا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫جاتا‬ ‫ا‬‫۔‬‫مثال‬
‫پر‬ ‫خوباں‬ ‫رخسار‬ ‫اگر‬ ‫حق‬ ‫پرتوہ‬ ‫پڑتا‬ ‫نہ‬
‫ک‬ ‫ہرعاشق‬ ‫تو‬‫ی‬‫آنکہونم‬‫ی‬‫ک‬ ‫منظور‬ ‫حسن‬ ‫ں‬‫ی‬‫ص‬ ‫ہوتا‬ ‫وں‬06
‫ک‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہوا‬ ‫استعمال‬ ‫کا‬ ‫تضاد‬ ‫صنعت‬ ‫سے‬ ‫طور‬ ‫زبردست‬ ‫ا‬‫۔‬
‫د‬ ‫تو‬‫ی‬‫اورک‬ ‫ن‬‫م‬ ‫فر‬‫ی‬‫جدائ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہوت‬ ‫نہ‬‫ی‬‫ص‬69
‫ک‬ ‫تضاد‬ ‫صنعت‬‫ی‬‫نوع‬ ‫ف‬ ‫مخت‬‫ی‬‫ک‬ ‫ت‬‫ی‬‫ا‬ ‫دو‬‫ی‬‫مثال‬ ‫ک‬‫ی‬‫مالحظہ‬ ‫اور‬ ‫ں‬
‫ہوں‬‫۔‬
‫م‬ ‫دل‬ ‫سے‬ ‫رخن‬ ‫گ‬ ‫تا‬ ‫م‬ ‫نہ‬‫ی‬‫ک‬ ‫مسرور‬ ‫را‬‫ی‬‫ہوتا‬ ‫وں‬
‫د‬ ‫کوں‬ ‫نرگس‬ ‫اس‬ ‫نہ‬‫ی‬‫ک‬ ‫رنجور‬ ‫کہتا‬‫ی‬‫ص‬ ‫ہوتا‬ ‫وں‬06
‫ہے‬ ‫ہوا‬ ‫استعمال‬ ‫کا‬ ‫تضاد‬ ‫صنعت‬ ‫جہاں‬'‫دو‬ ‫کو‬ ‫زبان‬ ‫اردو‬ ‫وہاں‬
‫بھ‬ ‫استعارے‬ ‫صورت‬ ‫خوب‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ہ‬ ‫آئے‬ ‫سر‬‫ی‬‫ں‬.‫آپن‬ ‫آدم‬ ‫ہو‬ ‫مختار‬ ‫اگر‬
‫خ‬ ‫کے‬‫ی‬‫اوپر‬ ‫وشر‬ ‫ر‬

152. ‫ک‬ ‫دور‬ ‫سے‬ ‫جنت‬ ‫کا‬ ‫گندم‬ ‫کے‬ ‫کھا‬ ‫دانہ‬ ‫تو‬‫ی‬‫ص‬ ‫ہوتا‬ ‫وں‬06
‫م‬ ‫ت‬ ‫اشعار‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ہوتے‬ ‫ق‬ ‫متع‬ ‫سے‬ ‫حات‬‫ی۔‬‫م‬ ‫ت‬‫ی‬‫اس‬ ‫استعمال‬ ‫کا‬ ‫حات‬‫ی‬
‫ہے‬ ‫ہوا‬ ‫سے‬ ‫حوالہ‬‫۔‬‫ذ‬ ‫اس‬‫ی‬‫م‬ ‫ل‬‫ی‬‫ا‬ ‫دو‬ ‫ں‬‫ی‬‫مثال‬ ‫ک‬‫ی‬‫ہوں‬ ‫مالحظہ‬ ‫ں‬‫۔‬
‫خ‬ ‫کے‬ ‫آپن‬ ‫آدم‬ ‫ہو‬ ‫مختار‬ ‫اگر‬‫ی‬‫اوپر‬ ‫وشر‬ ‫ر‬
‫گند‬ ‫کے‬ ‫کھا‬ ‫دانہ‬ ‫تو‬‫ک‬ ‫دور‬ ‫سے‬ ‫جنت‬ ‫کا‬ ‫م‬‫ی‬‫ص‬ ‫ہوتا‬ ‫وں‬06
‫لکھ‬‫ی‬‫تہ‬‫ی‬‫پڑھ‬ ‫لعنت‬ ‫پر‬ ‫لوح‬‫ی‬‫تھ‬‫ی‬‫نے‬ ‫فرشتوں‬ ‫سب‬
‫اگر‬‫ی‬‫ش‬ ‫جانتا‬ ‫وں‬‫ی‬‫ک‬ ‫مغرور‬ ‫وہ‬ ‫تو‬ ‫طاں‬‫ی‬‫ص‬ ‫ہوتا‬ ‫وں‬00
‫ب‬ ‫مط‬ ‫کا‬ ‫اس‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫چشم‬ ‫دو‬ ‫کہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہ‬ ‫استعمال‬ ‫کا‬ ‫حے‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫ں‬
‫تھا‬ ‫ہوتا‬‫۔‬‫ا‬ ‫دو‬‫ی‬‫مثال‬ ‫ک‬‫ی‬‫ہوں‬ ‫مالحظہ‬ ‫ں‬‫۔‬
‫لکھ‬‫ی‬‫تہ‬‫ی‬‫پڑھ‬ ‫لعنت‬ ‫پر‬ ‫لوح‬‫ی‬‫تھ‬‫ی‬‫ن‬ ‫فرشتوں‬ ‫سب‬‫ص‬ ‫ے‬00
‫بھ‬‫ی‬‫ک‬ ‫سجن‬ ‫ت‬‫ی‬‫ل‬ ‫خبر‬‫ی‬‫ص‬ ‫اوے‬00
‫ک‬ ‫عاجزوں‬ ‫ہم‬ ‫تو‬‫ی‬‫رھائ‬‫ی‬‫نہوت‬‫ی‬‫ص‬69
‫بھ‬ ‫مہاورہ‬ ‫کا‬ ‫زبان‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ناموس‬ ‫اور‬ ‫برا‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫مثال‬
‫ک‬‫ی‬‫ہو‬ ‫کا‬ ‫اناالحق‬ ‫دعوئے‬ ‫ا‬‫ی‬‫ک‬ ‫سردار‬ ‫ا‬‫ی‬‫ص‬ ‫ہوتا‬ ‫وں‬00
‫کائ‬‫ی‬‫ک‬ ‫سجن‬ ‫کہو‬‫ی‬‫بات‬
‫پر‬ ‫کے‬ ‫جن‬‫ی‬‫لگائ‬ ‫م‬‫ی‬‫ص‬ ‫چاٹ‬00
‫گ‬ ‫گذر‬‫ی‬‫پان‬ ‫توں‬ ‫سر‬ ‫ا‬‫ی‬‫ص‬61
‫شعر‬ ‫اس‬‫ی‬‫مجموعے‬‫پر‬ ‫کالم‬ ‫اردو‬ ‫کے‬'‫پنجاب‬‫ی‬‫واضح‬ ‫اثراات‬ ‫کے‬
‫ہ‬ ‫ہوتے‬ ‫محسوس‬ ‫پر‬ ‫طور‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫لسان‬ ‫جگہ‬ ‫بعض‬‫ی‬‫کہ‬ ‫اور‬‫ی‬‫لہجہ‬ ‫ں‬
‫پنجاب‬‫ی‬‫ہے‬ ‫جاتا‬ ‫ہو‬‫۔‬‫مثال‬
‫بھ‬ ‫ہوتا‬ ‫نہ‬‫ی‬‫اسم‬ ‫ت‬‫ی‬‫خوش‬ ‫اگر‬ ‫ں‬‫ی‬‫ص‬ ‫کا‬ ‫ذرہ‬ ‫د‬00

153. ‫خورش‬ ‫انہاں‬ ‫ذرہ‬ ‫ہر‬ ‫تو‬‫ی‬‫ک‬ ‫پرنور‬ ‫سے‬ ‫د‬‫ی‬‫ص‬ ‫ہوتا‬ ‫وں‬06
‫کئ‬ ‫لکھ‬ ‫ہک‬‫ی‬‫پ‬ ‫ہزار‬‫ی‬‫ص‬ ‫گئے‬ ‫گذر‬ ‫غمبر‬09
‫سے‬ ‫لہجے‬ ‫اب‬‫ا‬ ‫ق‬ ‫متع‬‫ی‬‫مثثال‬ ‫دو‬ ‫ک‬‫ی‬‫ہوں‬ ‫مالحظ‬ ‫ں‬‫۔‬
‫ن‬ ‫جب‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫بد‬‫ی‬‫گ‬ ‫ے‬ ‫ت‬‫ی‬‫نہ‬ ‫کجھ‬ ‫ہمسے‬‫ی‬‫ص‬ ‫غم‬ ‫ں‬09
‫ع‬‫ی‬‫ص‬ ‫کرتے‬ ‫نہ‬ ‫حق‬ ‫کشا‬ ‫مشکل‬ ‫جے‬ ‫کو‬69
‫ہ‬ ‫پر‬ ‫اردو‬‫ی‬‫نہ‬ ‫موقوف‬‫ی‬‫ں‬'‫پنجاب‬‫ی‬‫بھ‬‫ی‬‫آت‬ ‫نظر‬ ‫متاثر‬ ‫سے‬ ‫اردو‬‫ی‬
‫ہے‬‫۔‬‫ہ‬ ‫کے‬ ‫اردو‬ ‫مصرعے‬ ‫کے‬ ‫مصرعے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫کہ‬‫ی‬‫م‬ ‫ں‬‫ی‬‫ج‬ ‫شاہ‬ ‫راں‬‫ی‬‫الن‬‫ی‬‫کہ‬ ‫ہے‬‫ی‬‫فر‬ ‫قطب‬ ‫ں‬‫ی‬‫حقان‬ ‫د‬‫ی‬‫ہے‬
‫کہ‬‫ی‬‫بہاؤالد‬ ‫ں‬‫ی‬‫تان‬ ‫م‬ ‫ن‬‫ی‬‫کہ‬ ‫ہے‬‫ی‬‫پ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ص‬ ‫لوہار‬ ‫پناہ‬ ‫ر‬00
‫چوب‬ ‫اس‬‫ی‬‫ک‬ ‫صفحے‬ ‫س‬‫ی‬‫س‬ ‫مختصر‬‫ی‬‫سے‬ ‫کتاب‬'‫ی‬‫واضح‬ ‫بات‬ ‫ہ‬
‫ہوت‬‫ی‬‫ہے‬'‫مولو‬ ‫کہ‬‫ی‬‫ت‬ ‫صابا‬ ‫آف‬ ‫دمحم‬ ‫غالم‬‫ی‬‫شاعر‬ ‫کے‬ ‫زبانوں‬ ‫ن‬
‫تھے‬.‫م‬ ‫اصناف‬ ‫اردو‬ ‫ف‬ ‫مخت‬‫ی‬‫کہتے‬ ‫اچھا‬ ‫اور‬ ‫تھے‬ ‫کہتے‬ ‫شعر‬ ‫ں‬
‫تھے‬‫۔‬‫ک‬ ‫کالم‬ ‫کا‬ ‫ان‬‫ی‬‫گ‬ ‫کدھر‬ ‫اور‬ ‫ہوا‬ ‫ا‬‫ی‬‫ا‬'‫ک‬ ‫کرنے‬ ‫کھوج‬‫ی‬‫ضرورت‬
‫ہے‬‫۔‬
‫مثنو‬‫ی‬‫داس‬ ‫نرائن‬ ‫ماسٹر‬'‫ا‬‫ی‬‫ادب‬ ‫ک‬‫ی‬‫جائزہ‬
‫دوسر‬‫ی‬‫ک‬ ‫زبانوں‬‫ی‬‫اردو‬ ‫طرح‬'‫م‬ ‫الغط‬ ‫رسم‬ ‫جس‬ ‫وہ‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫رہ‬‫ی‬'
‫سے‬ ‫حوالوں‬ ‫ف‬ ‫مخت‬'‫آ‬ ‫ہوتا‬ ‫دھرو‬ ‫ساتھ‬ ‫کے‬ ‫اس‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬‫مثال‬
‫نے‬ ‫جنگجوں‬'‫ذخ‬ ‫کا‬ ‫دشمن‬ ‫اسے‬‫ی‬‫ہوئے‬ ‫سمجھتے‬ ‫م‬ ‫رہءع‬'‫برباد‬

154. ‫د‬ ‫کر‬‫ی‬‫ا‬'‫کس‬ ‫لفظ‬ ‫کہ‬ ‫حاالں‬‫ی‬‫قوم‬‫ی‬‫ا‬‫ک‬ ‫عالقہ‬‫ی‬‫ک‬ ‫م‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ت‬‫ی‬‫ہوتے‬ ‫ں‬‫۔‬
‫ک‬ ‫مسمانوں‬ ‫کو‬ ‫اردو‬‫ی‬‫ہوئے‬ ‫سمجھتے‬ ‫زبان‬'‫غ‬‫ی‬‫ک‬ ‫موں‬ ‫مس‬ ‫ر‬‫ی‬
‫تحر‬‫ی‬‫د‬ ‫کر‬ ‫انداز‬ ‫نظر‬ ‫کو‬ ‫وں‬‫ی‬‫گ‬ ‫ا‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫حق‬ ‫اصل‬ ‫کہ‬ ‫جب‬‫ی‬‫تو‬ ‫قت‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہ‬'
‫اس‬ ‫تو‬ ‫زبان‬ ‫کہ‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫ہے‬'‫م‬ ‫استعمال‬ ‫اسے‬ ‫جو‬‫ی‬‫ہے‬ ‫التا‬ ‫ں‬‫۔‬
‫نے‬ ‫والوں‬ ‫گھر‬'‫چھن‬‫ی‬‫وں‬'‫کول‬‫ی‬‫لکڑ‬ ‫اور‬ ‫وں‬‫ی‬‫ترج‬ ‫کو‬ ‫وں‬‫ی‬‫م‬ ‫ح‬‫ی‬‫ں‬
‫ہوئے‬ ‫رکھتے‬'‫م‬ ‫ع‬‫ی‬‫وادب‬‫ی‬‫سرما‬‫ی‬‫رد‬ ‫ہ‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ب‬ ‫ں‬‫ی‬‫کر‬ ‫چ‬'‫کھرے‬ ‫دام‬
‫ل‬ ‫کر‬‫ی‬‫ے‬‫۔‬
‫کچھ‬ ‫بہت‬'‫حاالت‬'‫توجہگ‬ ‫عدم‬ ‫اور‬ ‫حادثات‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫گ‬ ‫ہو‬ ‫نذر‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬
‫قددرت‬‫ی‬‫بھ‬ ‫آفات‬‫ی‬'‫کرت‬ ‫ادا‬ ‫کردار‬ ‫کا‬ ‫حصہ‬ ‫اپنے‬‫ی‬‫آئ‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫تہذ‬‫ی‬‫گئ‬ ‫مٹ‬ ‫بں‬‫ی‬‫ں‬'‫ٹ‬ ‫اور‬ ‫کھنڈر‬ ‫محض‬ ‫وہاں‬‫ی‬‫گ‬ ‫رہ‬ ‫ے‬‫ی‬‫ے‬‫۔‬‫کچھ‬ ‫بہت‬
‫م‬ ‫ان‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫گ‬ ‫دب‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫نے‬ ‫والوں‬ ‫آنے‬ ‫کے‬ ‫بعد‬'‫انہ‬‫ی‬‫ب‬ ‫ں‬‫کرکے‬ ‫ڈوز‬
‫زم‬ ‫صاف‬‫ی‬‫کو‬ ‫ٹکڑے‬ ‫کے‬ ‫ن‬'‫ل‬ ‫سمجہ‬ ‫کچھ‬ ‫سب‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫رو‬ ‫محتاط‬ ‫اگر‬‫ی‬
‫اخت‬‫ی‬‫ک‬ ‫ار‬‫ی‬‫جات‬‫ی‬‫سے‬ ‫وہاں‬ ‫تو‬'‫دست‬ ‫کچھ‬ ‫بہت‬‫ی‬‫تھا‬ ‫سکتا‬ ‫ہو‬ ‫اب‬‫۔‬
‫داس‬ ‫نرائن‬ ‫ماسٹر‬'‫زبان‬ ‫خوش‬ ‫اور‬ ‫فکر‬ ‫خوش‬ ‫کے‬ ‫اردو‬'‫شاعر‬
‫تھے‬ ‫نثار‬ ‫اور‬‫۔‬‫ک‬ ‫ان‬ ‫سردست‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬‫کاپ‬ ‫فوٹو‬ ‫فکر‬ ‫کاوش‬ ‫ک‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬
‫م‬ ‫صورت‬‫ی‬‫ں‬'‫دست‬‫ی‬‫ہوئ‬ ‫اب‬‫ی‬‫ہے‬'‫پ‬ ‫جو‬‫ی‬‫ش‬‫ہے‬ ‫خمت‬‫۔‬‫سے‬ ‫اس‬
‫سوام‬ ‫ے‬ ‫پہ‬‫ی‬‫ت‬ ‫رام‬‫ی‬‫پ‬ ‫کالم‬ ‫کا‬ ‫رتھ‬‫ی‬‫ہوں‬ ‫چکا‬ ‫کر‬ ‫ش‬‫۔‬
‫داس‬ ‫نرائن‬ ‫ماسٹر‬'‫فر‬ ‫اور‬ ‫تھے‬ ‫والے‬ ‫رہنے‬ ‫کے‬ ‫قصور‬ ‫جو‬‫ی‬‫د‬
‫م‬ ‫سکول‬ ‫مڈل‬ ‫کے‬ ‫کوٹ‬‫ی‬‫ں‬'‫ہ‬ ‫باطور‬‫ی‬‫دے‬ ‫انجام‬ ‫فرائض‬ ‫ماسٹر‬ ‫ڈ‬
‫تھے‬ ‫رہے‬'‫اٹھائ‬‫ی‬‫باعنوان‬ ‫مسدس‬ ‫مشتمل‬ ‫پر‬ ‫بندوں‬ ‫س‬‫۔۔۔۔۔‬‫جوہر‬
‫صداقت‬‫۔۔۔۔۔‬‫تحر‬‫ی‬‫ک‬ ‫ر‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫ی‬‫ہ‬0100‫م‬‫ی‬‫بالل‬ ‫ں‬‫ی‬‫پر‬‫ی‬‫ع‬ ‫ض‬ ‫ساڈھورہ‬ ‫س‬
‫م‬ ‫انبالہ‬‫ی‬‫کر‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہوا‬ ‫طبع‬ ‫اہتمام‬ ‫کے‬ ‫بالل‬ ‫دمحم‬ ‫و‬ ‫بخش‬ ‫م‬‫۔‬‫گو‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬‫آج‬ ‫ہ‬
‫سے‬'002‫ہوا‬ ‫شائع‬ ‫ے‬ ‫پہ‬ ‫سال‬‫۔‬‫ک‬ ‫مسدس‬ ‫اس‬‫ی‬‫سے‬ ‫آج‬ ‫زبان‬'

155. ‫رائ‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ف‬ ‫مخت‬ ‫بھر‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫لگت‬ ‫خدا‬‫ی‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہ‬'‫بعد‬ ‫کے‬ ‫پڑھنے‬ ‫اسے‬
‫ہوا‬ ‫اندازہ‬'‫تھ‬ ‫دسترس‬ ‫کامل‬ ‫پر‬ ‫زبان‬ ‫کو‬ ‫داس‬ ‫نرائن‬ ‫ماسٹر‬ ‫کہ‬‫ی۔‬
‫وب‬ ‫زبان‬‫ی‬‫ان‬‫م‬‫ی‬‫فطر‬ ‫ں‬‫ی‬‫روان‬‫ی‬‫ہے‬ ‫موجود‬‫۔‬‫نظر‬ ‫نقطہء‬ ‫اپنا‬'‫انہوں‬
‫پور‬ ‫نے‬‫ی‬‫د‬‫ی‬‫انت‬'‫دار‬ ‫ذمہ‬ ‫اور‬ ‫وص‬ ‫خ‬‫ی‬‫پ‬ ‫سے‬‫ی‬‫ک‬ ‫ش‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬
‫اپن‬ ‫نے‬ ‫انہوں‬‫ی‬‫پ‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫کش‬ ‫ش‬‫ی‬‫ے‬'‫اخت‬ ‫طور‬ ‫دس‬‫ی‬‫ک‬ ‫ار‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫ک‬ ‫مزے‬‫ی‬‫بات‬‫ی‬‫کہ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫مذہب‬ ‫ں‬‫ی‬‫ی‬‫نظر‬ ‫ا‬‫ی‬‫ات‬‫ی‬‫پرچھائ‬‫ی‬‫نہ‬ ‫تک‬ ‫ں‬‫ی‬‫ت‬ ‫م‬ ‫ں‬‫ی۔‬
‫ح‬‫ی‬‫ک‬ ‫رت‬‫ی‬‫تو‬ ‫بات‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہ‬'‫آٹھائ‬ ‫فقط‬‫ی‬‫م‬ ‫بندوں‬ ‫س‬‫ی‬‫زبا‬ ‫ں‬‫ب‬ ‫ن‬‫ی‬‫کے‬ ‫ان‬
‫اخت‬ ‫اطوار‬ ‫دس‬‫ی‬‫ک‬ ‫ار‬‫ی‬‫ے‬‫۔‬‫سچے‬ ‫بڑے‬ ‫داس‬ ‫نرائن‬ ‫ماسٹر‬ ‫بالشبہ‬
‫گے‬ ‫ہوں‬ ‫رہے‬ ‫انسان‬ ‫بااصول‬ ‫اور‬ ‫کھرے‬‫۔‬
‫سچائ‬ ‫نے‬ ‫انہوں‬‫ی‬‫فض‬ ‫پر‬ ‫مذہب‬ ‫کو‬‫ی‬‫د‬ ‫ت‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫خدا‬ ‫مطابق‬ ‫کے‬ ‫ان‬
‫سچائ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫رکھتا‬ ‫الفت‬ ‫سے‬‫۔‬‫ہ‬ ‫کہتے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫سچائ‬‫ی‬‫عق‬ ‫کے‬‫ی‬‫فض‬ ‫پر‬ ‫مذہب‬ ‫کو‬ ‫دے‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ت‬
‫راست‬ ‫بندگان‬ ‫کو‬ ‫خدا‬‫ی‬‫الفت‬ ‫خاص‬ ‫سے‬‫ہے‬
‫اپن‬ ‫صداقت‬‫ی‬‫ح‬‫ی‬‫ث‬‫ی‬‫م‬ ‫ت‬‫ی‬‫ک‬ ‫ہے‬ ‫ں‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬
‫سچائ‬‫ی‬‫ازل‬ ‫رحمت‬‫ی‬‫ابد‬ ‫و‬‫ی‬‫خز‬ ‫کا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫نہ‬
‫عظ‬ ‫کا‬ ‫سعادت‬ ‫اوج‬ ‫صدق‬‫ی‬‫ز‬ ‫الشان‬ ‫م‬‫ی‬‫ہے‬ ‫نہ‬
‫ک‬ ‫فنکشن‬ ‫کا‬ ‫اس‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬
‫چ‬ ‫ادنے‬ ‫سے‬ ‫چھونے‬ ‫ذرا‬‫ی‬‫بنات‬ ‫ے‬ ‫اع‬ ‫کو‬ ‫ز‬‫ی‬‫ہے‬
‫ق‬ ‫وہ‬‫ی‬‫ب‬ ‫مت‬‫ی‬‫اکس‬ ‫شتر‬‫ی‬‫بھ‬ ‫سے‬ ‫اعظم‬ ‫ر‬‫ی‬‫پات‬‫ی‬‫ہے‬
‫موازنہ‬ ‫کا‬ ‫کذب‬ ‫اور‬ ‫صداقت‬

156. ‫آگ‬ ‫کو‬ ‫جھوٹ‬ ‫سمجھو‬ ‫محض‬ ‫مع‬ ‫م‬‫سچائ‬ ‫ے‬‫ی‬‫کے‬
‫سچائ‬ ‫آگے‬ ‫کو‬ ‫جھوٹ‬ ‫سمجھو‬ ‫محض‬ ‫نکما‬‫ی‬‫کے‬
‫فوائد‬ ‫کے‬ ‫صداقت‬
‫سچائ‬‫ی‬‫م‬ ‫دوعالم‬ ‫ہر‬‫ی‬‫د‬ ‫ہے‬ ‫ں‬‫ی‬‫ت‬‫ی‬‫ے‬ ‫اع‬ ‫رتبہ‬
‫سچائ‬‫ی‬‫کرت‬‫ی‬‫م‬ ‫جہاں‬ ‫دو‬ ‫ہر‬ ‫ہے‬‫ی‬‫ے‬ ‫اع‬ ‫مرتبہ‬ ‫ں‬
‫سچائ‬‫ی‬‫م‬ ‫ضمن‬ ‫کے‬‫ی‬‫دالئل‬ ‫ں‬
‫بھرتر‬ ‫حکومت‬‫ی‬‫د‬ ‫چھوڑ‬ ‫نے‬‫ی‬‫سچائ‬ ‫خاطر‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬
..........
‫ت‬‫ی‬‫اگ‬‫ی‬‫گ‬ ‫ہو‬‫ی‬‫ساک‬ ‫ا‬‫ی‬‫من‬‫ی‬‫سچائ‬ ‫خاطر‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬
.............
‫سچائ‬‫ی‬‫بنا‬ ‫کو‬‫ی‬‫اپنا‬ ‫نے‬ ‫پہالد‬ ‫راہنما‬ ‫ا‬
...........
‫سچائ‬ ‫خاطر‬ ‫پئے‬ ‫اپنے‬ ‫سے‬ ‫ہاتھ‬ ‫کر‬ ‫پکڑ‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬
‫پ‬‫ی‬‫سچائ‬ ‫خاطر‬ ‫نے‬ ‫سقراط‬ ‫کے‬ ‫زہر‬ ‫الے‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬
...........
‫مس‬‫ی‬‫بھ‬ ‫حا‬‫ی‬‫سچائ‬ ‫خاطر‬ ‫تھے‬ ‫وب‬ ‫ص‬ ‫ہوئے‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬
.............
‫سچائ‬ ‫خاطر‬ ‫جدا‬ ‫سے‬ ‫تن‬ ‫ہوئے‬ ‫سر‬ ‫ہزاروں‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬
.............
‫کئ‬‫ی‬‫پ‬ ‫بچھڑے‬‫ی‬‫سچائ‬ ‫خاطر‬ ‫سے‬ ‫وطن‬ ‫ارے‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬
.............
‫م‬ ‫وں‬ ‫شع‬ ‫پڑے‬‫ی‬‫ت‬ ‫ج‬ ‫ں‬‫ی‬‫سچائ‬ ‫خاطر‬ ‫کے‬ ‫آگ‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬

157. ‫سچائ‬‫ی‬‫ہوت‬ ‫ک‬ ‫مس‬ ‫کا‬ ‫فقرا‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬
‫سچائ‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ق‬ ‫قدر‬‫ی‬‫فق‬ ‫مت‬‫ی‬‫ک‬ ‫روں‬‫ی‬‫بڑھات‬‫ی‬‫ہے‬
‫سچائ‬‫ی‬‫بتات‬ ‫انکو‬ ‫راستے‬ ‫کے‬ ‫معرفت‬‫ی‬‫ہے‬
‫سچائ‬‫ی‬‫ک‬ ‫پاک‬ ‫کردگار‬‫ی‬‫دالت‬ ‫قربت‬‫ی‬‫ہے‬
‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫انہ‬ ‫آخر‬‫ی‬‫ا‬ ‫درگاہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫م‬ ‫زد‬‫ی‬‫پ‬ ‫ں‬‫ہنچات‬‫ی‬‫ہے‬
‫ک‬ ‫انجام‬ ‫کا‬ ‫کذب‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہوتا‬ ‫ا‬‫۔‬
‫م‬ ‫دم‬ ‫کذب‬‫ی‬‫شہنشاہونک‬ ‫ہے‬ ‫گنواتا‬ ‫ں‬‫ی‬‫کو‬ ‫عزت‬
‫انک‬ ‫ہے‬ ‫کرتا‬ ‫تباہ‬‫ی‬‫ہ‬ ‫کو‬ ‫شوکت‬ ‫کو‬ ‫شان‬‫ی‬‫کو‬ ‫بت‬
‫اس‬‫ی‬‫کو‬ ‫دولت‬ ‫سے‬ ‫اس‬ ‫خطر‬ ‫کو‬ ‫وقعت‬ ‫ہے‬ ‫ڈر‬ ‫سے‬
‫کو‬ ‫رفعت‬ ‫عالم‬ ‫کے‬ ‫ان‬ ‫غرض‬ ‫ہے‬ ‫سرنگوں‬ ‫گراتا‬
‫پ‬ ‫ہزل‬‫ی‬‫م‬ ‫خاک‬ ‫ہللا‬ ‫کو‬ ‫شوں‬‫ی‬‫ہے‬ ‫مالتا‬ ‫آخر‬ ‫ں‬
‫اور‬ ‫حافظ‬ ‫کا‬ ‫سچوں‬ ‫مگر‬‫مود‬‫ی‬‫ہے‬ ‫داتا‬ ‫اور‬
‫حکائت‬‫ی‬‫بھ‬ ‫انداز‬‫ی‬‫اخت‬‫ی‬‫ک‬ ‫ار‬‫ی‬‫گ‬ ‫ا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬
‫گڈر‬‫ی‬‫ک‬ ‫ے‬‫ی‬‫حکا‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ت‬‫ی‬‫نص‬‫ی‬‫د‬ ‫خوب‬ ‫حت‬‫ی‬‫ت‬‫ی‬‫ہے‬
‫جسک‬ ‫کہ‬‫ی‬‫ش‬‫ی‬‫پ‬ ‫سے‬ ‫پنجے‬ ‫کے‬ ‫ر‬‫ی‬‫ار‬‫ی‬‫ت‬ ‫نک‬ ‫جان‬‫ی‬‫ہے‬
‫مص‬ ‫اسپر‬ ‫سے‬ ‫ہاتھ‬ ‫کے‬ ‫کذب‬‫ی‬‫پڑت‬ ‫آن‬ ‫بت‬‫ی‬‫ہے‬
‫ک‬ ‫جھوٹ‬ ‫اپنے‬ ‫کو‬ ‫جھوٹوں‬ ‫سزا‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬‫ہ‬ ‫سے‬‫ی‬‫ت‬ ‫م‬‫ی‬‫ہے‬
‫چ‬ ‫بارے‬ ‫کے‬ ‫ہند‬ ‫اہل‬‫ی‬‫ن‬‫ی‬‫روم‬ ‫اور‬ ‫وں‬‫ی‬‫ک‬ ‫وں‬‫ی‬‫آرا‬‫ء‬

158. ‫کے‬ ‫ہندوستاں‬ ‫اہل‬ ‫صداقت‬‫ی‬‫ونان‬‫ی‬‫تھے‬ ‫خواں‬ ‫ثنا‬
‫چ‬ ‫کے‬ ‫ہندوستاں‬ ‫اہل‬ ‫کے‬ ‫ن‬ ‫چ‬‫ی‬‫ن‬‫ی‬‫تھے‬ ‫خواں‬ ‫ثنا‬
‫حال‬ ‫صورت‬ ‫موجودہ‬
‫گئ‬ ‫ہو‬ ‫صداقت‬‫ی‬‫سے‬ ‫لوگوں‬ ‫کے‬ ‫ہندوستاں‬ ‫دور‬ ‫ہے‬
‫ہوئ‬‫ی‬‫راست‬ ‫ہے‬‫ی‬‫سے‬ ‫لوگوں‬ ‫کے‬ ‫ہندوستاں‬ ‫کافور‬
‫سچائ‬‫ی‬‫ک‬ ‫والوں‬ ‫نے‬ ‫چ‬ ‫پر‬ ‫رستے‬ ‫کے‬‫ی‬‫تحس‬‫ی‬‫مبارکباد‬ ‫اور‬ ‫ن‬
‫خوش‬ ‫ہو‬ ‫مبارک‬‫ی‬‫ر‬ ‫اے‬‫است‬‫ی‬‫والو‬ ‫چاہنے‬ ‫کے‬
‫مخروق‬ ‫مبارک‬‫ی‬‫راست‬ ‫اے‬‫ی‬‫والو‬ ‫چاہنے‬ ‫کے‬
‫برتر‬ ‫مبارک‬‫ی‬‫راست‬ ‫اے‬‫ی‬‫والو‬ ‫چاہنے‬ ‫کے‬
‫رو‬ ‫خوش‬ ‫مبارک‬‫ی‬‫راست‬ ‫اے‬‫ی‬‫والو‬ ‫چاہنے‬ ‫کے‬
‫مژدہ‬ ‫کو‬ ‫آپ‬ ‫مبارک‬‫ی‬‫خوشخبر‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ہو‬ ‫مبارک‬
‫کو‬ ‫آپ‬ ‫مبارک‬‫ی‬‫ربان‬ ‫مہر‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ہو‬ ‫مبارک‬
‫ک‬ ‫ان‬‫ی‬‫مذہب‬‫ی‬‫دور‬ ‫سے‬ ‫عصبت‬‫ی‬‫ثبوت‬ ‫بڑا‬ ‫سے‬ ‫سب‬ ‫کا‬‫ی‬‫کہ‬ ‫ہے‬ ‫ہ‬
‫ان‬‫بار‬ ‫ذات‬ ‫نے‬ ‫ہوں‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬‫ی‬‫کردگار‬ ‫ے‬'‫ا‬‫ی‬‫زد‬'‫ہللا‬'‫رب‬'‫نام‬ ‫خدا‬
‫ک‬ ‫استعمال‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫گمان‬ ‫کا‬ ‫ہونے‬ ‫موجود‬ ‫خزانہ‬ ‫کا‬ ‫متبادالت‬ ‫پاس‬ ‫کے‬ ‫صاحب‬ ‫ماسٹر‬
‫ہے‬ ‫گزرتا‬‫۔‬

159. ‫سچائ‬‫ی‬‫ک‬ ‫تعالے‬ ‫خدا‬ ‫سے‬‫ی‬‫ک‬ ‫رحمت‬‫ی‬‫ترق‬‫ی‬‫ہے‬
........
‫راست‬ ‫بندگان‬ ‫کو‬ ‫خدا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫الفت‬ ‫خاص‬ ‫سے‬
........
‫کو‬ ‫صدق‬‫ی‬‫کہ‬ ‫سمجھو‬ ‫زرہ‬ ‫ا‬‫ی‬‫ہ‬‫ز‬ ‫اک‬‫ی‬‫ک‬ ‫تن‬ ‫ب‬‫ی‬‫ہے‬
........
‫د‬ ‫آزما‬ ‫نے‬ ‫اس‬ ‫آنچ‬ ‫ہے‬ ‫کو‬ ‫سانچ‬ ‫ہرگز‬ ‫نہ‬‫ی‬‫کھا‬
........
‫ک‬ ‫صداقت‬‫ی‬‫سچائ‬ ‫کو‬ ‫ان‬ ‫مدد‬‫ی‬‫ہ‬ ‫سہارے‬ ‫کے‬‫ی‬‫ں‬
‫ہوں‬ ‫مالحظہ‬ ‫مرکبات‬ ‫کچھ‬ ‫اب‬‫۔‬
‫راست‬ ‫ک‬ ‫ف‬ ‫وہ‬‫ی‬‫گو‬ ‫چمکتے‬ ‫کے‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ستارے‬ ‫ا‬‫ی‬‫ں‬
........
‫راست‬ ‫ستان‬ ‫گ‬ ‫مبارک‬‫ی‬‫والو‬ ‫نے‬ ‫ٹہ‬ ‫کے‬
‫ز‬ ‫مبارک‬‫ی‬‫والو‬ ‫پہننے‬ ‫صداقت‬ ‫و‬ ‫صدق‬ ‫ور‬
.........
‫خوش‬ ‫سے‬ ‫آہن‬ ‫سرخ‬ ‫ستون‬‫ی‬‫لپٹا‬ ‫کر‬ ‫دوڑ‬ ‫سے‬
.........
‫شہ‬‫ی‬‫د‬ ‫نے‬ ‫صداقت‬ ‫دان‬‫ی‬‫سچائ‬ ‫خاطر‬ ‫ا‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬
.........
‫م‬ ‫کےلوک‬ ‫فتح‬‫ی‬‫م‬ ‫پرلوک‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہ‬ ‫بجاتے‬ ‫ڈنکے‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬
........
‫ک‬‫ی‬‫ہ‬ ‫مصرع‬ ‫خوب‬ ‫ا‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ہ‬ ‫ثبوت‬ ‫بولتا‬ ‫منہ‬ ‫کا‬ ‫بالغت‬ ‫و‬ ‫فصاحت‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫م‬ ‫انداز‬ ‫ناصحانہ‬ ‫اس‬‫ی‬‫خ‬ ‫ت‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ضرور‬'‫ل‬‫ی‬‫فکر‬ ‫کن‬‫ی‬‫لسان‬ ‫و‬‫ی‬

160. ‫حو‬‫سے‬ ‫الہ‬'‫کرنا‬ ‫نظرانداز‬ ‫کو‬ ‫مصرعوں‬ ‫ان‬'‫ز‬‫ی‬‫ادت‬‫ی‬‫گ‬ ‫ہو‬‫ی۔‬
‫م‬ ‫مصرعوں‬ ‫ان‬ ‫بےشک‬‫ی‬‫ں‬'‫آفاق‬ ‫نے‬ ‫انہوں‬‫ی‬‫سچائ‬‫ی‬‫ب‬‫ی‬‫ک‬ ‫ان‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬
‫نازل‬ ‫خدا‬ ‫قہر‬ ‫سدا‬ ‫پر‬ ‫جھوٹوں‬ ‫ہے‬ ‫کرتا‬ ‫ہوا‬
‫کبھ‬‫ی‬‫سچ‬ ‫درگاہ‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫داخل‬ ‫ہوئے‬ ‫کازب‬ ‫ں‬
..........
‫پ‬ ‫ہزل‬‫ی‬‫م‬ ‫خاک‬ ‫ہللا‬ ‫کو‬ ‫شوں‬‫ی‬‫ہے‬ ‫مالتا‬ ‫آخر‬ ‫ں‬
.........
‫کو‬ ‫آپ‬ ‫مبارک‬‫ی‬‫ہ‬‫ربان‬ ‫مہر‬‫ی‬‫ہو‬ ‫مبارک‬
‫ک‬ ‫صاحب‬ ‫ماسٹر‬‫ی‬‫بھ‬ ‫مہاورہ‬ ‫کا‬ ‫زبان‬‫ی‬‫ہوانہ‬ ‫گرا‬ ‫سے‬ ‫نفاست‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫ا‬ ‫دو‬‫ی‬‫مثال‬ ‫ک‬‫ی‬‫ہوں‬ ‫مالحظہ‬ ‫ں‬
‫مص‬ ‫اسپر‬ ‫سے‬ ‫ہاتھ‬ ‫کے‬ ‫کذب‬‫ی‬‫پڑت‬ ‫آن‬ ‫بت‬‫ی‬‫ہے‬
...........
‫ہاڑ‬ ‫ک‬‫ی‬‫ہ‬ ‫دھرتے‬ ‫پہ‬ ‫پاؤں‬ ‫خود‬ ‫وہ‬ ‫اپنے‬ ‫سے‬ ‫ہاتھ‬‫ی‬‫ں‬
...........
‫سچائ‬‫ی‬‫نص‬ ‫کا‬‫ی‬‫ہ‬ ‫والے‬ ‫بے‬‫ی‬‫ہ‬ ‫پکڑتے‬ ‫دامن‬‫ی‬‫ں‬
............
‫اس‬‫ی‬‫م‬ ‫جہاں‬ ‫ہے‬ ‫رہتا‬ ‫نام‬ ‫سے‬‫ی‬‫ں‬‫ی‬‫کا‬ ‫سچوں‬ ‫اد‬
..........
‫ہوئ‬‫ی‬‫راست‬ ‫ہے‬‫ی‬‫سے‬ ‫لوگوں‬ ‫کے‬ ‫ہندوستاں‬ ‫کافور‬
‫مثنو‬‫ی‬‫ہ‬ ‫شعر‬ ‫پہال‬ ‫کا‬‫ی‬‫تشب‬‫ی‬‫ہے‬ ‫استوار‬ ‫پر‬ ‫ہ‬‫۔‬‫ہو‬ ‫مالحظہ‬

161. ‫سچائ‬‫ی‬‫چمکت‬ ‫کندن‬ ‫مثل‬‫ی‬‫دندنات‬ ‫ہے‬‫ی‬‫ہے‬
‫دکھات‬ ‫کر‬ ‫بڑھ‬ ‫سے‬ ‫نور‬ ‫کوہ‬ ‫نور‬ ‫وہ‬ ‫ج‬ ‫وہ‬‫ی‬‫ہے‬
‫لفظ‬ ‫تکرار‬ ‫صنعت‬‫ی‬‫بھ‬ ‫استعمال‬ ‫کا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہوا‬‫۔‬‫البتہ‬ ‫ہاں‬'‫دندنات‬‫ی‬
‫ک‬‫ی‬‫جگہ‬'‫کوئ‬‫ی‬‫د‬ ‫رکھ‬ ‫لفظ‬ ‫اور‬‫ی‬‫تے‬'‫ز‬ ‫تو‬‫ی‬‫ہوتا‬ ‫اچھا‬ ‫ادہ‬‫۔‬
‫ا‬‫ی‬‫س‬ ‫صورت‬ ‫خوب‬ ‫اور‬ ‫ک‬‫ی‬‫تشب‬‫ی‬‫ہو‬ ‫مالحظہ‬ ‫ہ‬‫۔‬
‫د‬ ‫آزما‬ ‫نے‬ ‫اس‬ ‫کانچ‬ ‫مثل‬ ‫جھوٹ‬ ‫ہے‬ ‫مگر‬‫ی‬‫کھا‬
‫ک‬ ‫تضاد‬ ‫صنعت‬ ‫اب‬‫ی‬‫مثال‬ ‫کچھ‬‫ی‬‫ل‬ ‫فرما‬ ‫مالحظہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫م‬ ‫شروع‬‫ی‬‫خوش‬ ‫ہے‬ ‫ں‬‫ی‬‫خوش‬ ‫اسکے‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫اسکا‬ ‫انتہا‬
‫مونث‬ ‫کو‬ ‫انتہا‬‫گ‬ ‫باندھا‬‫ی‬‫اور‬ ‫ہے‬ ‫ا‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ط‬ ‫غ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
.......
‫سچائ‬‫ی‬‫ازل‬ ‫راحت‬‫ی‬‫ابد‬ ‫و‬‫ی‬‫خز‬ ‫کا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫نہ‬
.......
‫کر‬ ‫سے‬ ‫کذب‬ ‫آلودہ‬ ‫نہ‬ ‫دل‬ ‫اے‬ ‫کو‬ ‫پاک‬ ‫زبان‬
‫نے‬ ‫داس‬ ‫نرائن‬ ‫ماسٹر‬'‫ک‬ ‫عہد‬ ‫اپنے‬‫ی‬‫سچائ‬‫ی‬‫سے‬ ‫حوالہ‬ ‫کے‬'
‫ک‬ ‫ہندوستان‬‫ی‬‫کو‬ ‫حالت‬'‫ر‬‫ی‬‫م‬ ‫کارڈ‬‫ی‬‫د‬ ‫دے‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬‫ہ‬ ‫کہتے‬‫ی‬‫ں‬
‫بنا‬‫ی‬‫راہن‬ ‫ہمنے‬ ‫ہے‬ ‫ابتو‬ ‫کو‬ ‫جھوٹ‬ ‫ا‬‫اپنا‬ ‫ما‬
‫سچائ‬‫ی‬‫الودع‬!‫ور‬ ‫کذب‬ ‫آجکل‬ ‫ہے‬‫ی‬‫اپنا‬ ‫ا‬
‫باق‬ ‫دھرم‬‫ی‬‫اپنا‬ ‫رہا‬ ‫قائم‬ ‫دل‬ ‫نہ‬ ‫اپنا‬ ‫رہا‬
‫نہ‬‫ی‬‫ا‬ ‫سے‬ ‫ہاتھوں‬ ‫کے‬ ‫جھوٹ‬ ‫ارو‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ماں‬‫ی‬‫اپنا‬ ‫بچا‬

162. ‫گئ‬ ‫ہو‬ ‫صداقت‬‫ی‬‫سے‬ ‫لوگوں‬ ‫کے‬ ‫ہندوستاں‬ ‫دور‬ ‫ہے‬
‫ہوئ‬‫ی‬‫راست‬ ‫ہے‬‫ی‬‫سے‬ ‫لوگوں‬ ‫کے‬ ‫ہندوستاں‬ ‫کافور‬
‫مثنو‬‫ی‬‫آخر‬ ‫کا‬‫ی‬‫م‬ ‫جس‬ ‫شعر‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہوا‬ ‫استعمال‬ ‫ص‬ ‫تخ‬ ‫ں‬'‫پ‬‫ی‬‫ش‬
‫ہے‬ ‫خدمت‬
‫ی‬‫عاص‬ ‫ہ‬‫ی‬‫سچائ‬ ‫اے‬‫ی‬‫ت‬‫ی‬‫ہ‬ ‫رے‬‫ی‬‫سوال‬ ‫کا‬ ‫گھر‬‫ی‬‫ہے‬
‫ہ‬ ‫ترا‬‫ی‬‫ت‬ ‫اور‬ ‫داس‬‫ی‬‫ہ‬ ‫رے‬‫ی‬‫سوال‬ ‫کا‬ ‫گھر‬‫ی‬‫ہے‬
‫ہے‬ ‫جاتا‬ ‫کہا‬'‫ترق‬ ‫نے‬ ‫انسان‬‫ی‬‫ل‬ ‫کر‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫ترق‬ ‫خاک‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫ہے‬'
‫ک‬ ‫نمبر‬ ‫دو‬ ‫م‬ ‫ع‬ ‫جہاں‬‫ی‬‫چ‬‫ی‬‫ک‬ ‫م‬ ‫ق‬ ‫اہل‬ ‫اور‬ ‫ہو‬ ‫ز‬‫ی‬‫بعد‬ ‫کے‬ ‫موت‬'‫ان‬
‫ے‬ ‫پچھ‬ ‫کے‬'‫کو‬ ‫پاروں‬ ‫لہو‬ ‫کے‬ ‫ان‬'‫رد‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ب‬ ‫ں‬‫ی‬‫د‬ ‫چ‬‫ی‬‫ں‬‫ی‬‫طا‬ ‫ا‬‫قت‬
‫م‬ ‫نشہ‬ ‫کے‬‫ی‬‫پ‬ ‫کے‬ ‫حکمرانوں‬ ‫چور‬ ‫ں‬‫ی‬‫جنگجو‬ ‫بےرحم‬ ‫ور‬ ‫شہ‬'‫اس‬
‫انسان‬‫ی‬‫کو‬ ‫ورثے‬'‫ن‬‫ی‬‫د‬ ‫کر‬ ‫ونابود‬ ‫ست‬‫ی‬‫ں‬.‫نفسا‬ ‫اور‬ ‫اللچ‬ ‫ہوس‬ ‫وہاں‬
‫نفس‬‫ی‬‫ک‬ ‫سوا‬ ‫کے‬‫ی‬‫ہے‬ ‫سکتا‬ ‫ہو‬ ‫ا‬‫۔‬‫ہوس‬ ‫اگر‬'‫نفس‬ ‫نفسا‬ ‫اور‬ ‫اللچ‬‫ی‬
‫ترق‬‫ی‬‫ہے‬'‫ز‬ ‫بہت‬ ‫وہ‬ ‫تو‬‫ی‬‫ہوئ‬ ‫ادہ‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬
‫بھ‬ ‫اور‬ ‫نے‬ ‫صاحب‬ ‫ماسٹر‬‫ی‬‫کچھ‬ ‫بہت‬'‫م‬ ‫نثر‬ ‫و‬ ‫شعر‬‫ی‬‫لکھا‬ ‫ں‬‫ہو‬
‫گا‬'‫نہ‬ ‫کہہ‬ ‫کچھ‬‫ی‬‫سکتے‬ ‫ں‬‫۔‬‫تقس‬‫ی‬‫تقر‬ ‫عمل‬ ‫کا‬ ‫ہند‬ ‫م‬‫ی‬‫صد‬ ‫نصف‬ ‫با‬‫ی‬
‫ہے‬ ‫کا‬ ‫بعد‬‫۔۔‬‫ل‬ ‫اس‬‫ی‬‫ے‬'‫تقس‬ ‫وہ‬‫ی‬‫م‬ ‫م‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ضائع‬ ‫ں‬‫ی‬‫گا‬ ‫ہو‬ ‫ہوا‬ ‫ں‬‫۔‬‫آج‬
‫جامعات‬'‫تح‬‫ی‬‫ق‬‫ی‬‫ڈگر‬‫ی‬‫م‬ ‫چھاپنے‬‫ی‬‫ہ‬ ‫مصروف‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬'‫خاموش‬ ‫وہ‬ ‫اگر‬
‫کو‬ ‫گاروں‬ ‫خدمت‬ ‫کے‬ ‫اردو‬'‫بھ‬ ‫کو‬ ‫تالشنے‬‫ی‬'‫تحق‬‫ی‬‫سمجھ‬ ‫ق‬‫ی‬‫ں‬'‫تو‬
‫ی‬‫ک‬ ‫زبان‬ ‫اردو‬ ‫ہ‬‫ی‬‫بڑ‬ ‫بہت‬‫ی‬‫ہوگ‬ ‫خدمت‬‫ی۔‬
‫حسن‬ ‫مقصود‬ ‫ڈاکٹر‬ ‫جناب‬ ‫محترم‬‫ی‬‫صاحب‬‫۔۔‬‫ع‬ ‫السالم‬‫ی‬‫کم‬

163. ‫ب‬ ‫موج‬ ‫کر‬ ‫نکل‬ ‫سے‬ ‫غزل‬ ِ‫موج‬ ‫آج‬‫ی‬‫ک‬ ‫رخ‬ ‫کا‬ ‫ان‬‫ی‬‫نت‬ ‫اس‬ ‫تو‬ ‫ا‬‫ی‬‫پر‬ ‫جہ‬
‫م‬ ‫سائٹ‬ ‫اس‬ ‫کہ‬ ‫پہنچا‬‫ی‬‫ب‬ ‫موج‬ ‫موجود‬ ‫ں‬‫ی‬‫دم‬ ‫کے‬ ‫آپ‬ ‫حصہ‬ ‫کا‬ ‫ان‬
‫ک‬ ‫ہے‬ ‫قائم‬ ‫سے‬‫ی‬‫م‬ ‫ونکہ‬‫ی‬‫ف‬ ‫پچانوے‬ ‫نے‬ ‫ں‬‫ی‬‫تحار‬ ‫زائد‬ ‫سے‬ ‫صد‬‫ی‬‫ر‬
‫ک‬ ‫آپ‬‫ی‬‫ی‬‫پک‬ُ‫آ‬ ‫ہاں‬‫ی‬‫لگ‬‫ی‬‫د‬ ‫ہوئ‬‫ی‬‫کھ‬‫ی‬‫۔۔‬‫پا‬ ‫ہللا‬‫آپکے‬ ‫اور‬ ‫پکو‬ُ‫آ‬ ‫ک‬
‫ترق‬ ‫و‬ ‫وسعت‬ ‫اور‬ ‫رکھے‬ ‫سالمت‬ ‫کو‬ ‫فن‬ ‫اور‬ ‫شوق‬ ‫و‬ ‫ذوق‬ ‫اس‬‫ی‬
‫فرمائے‬ ‫عطا‬‫۔‬‫م‬‫ی‬‫کہ‬ ‫ہوں‬ ‫متفق‬ ‫سے‬ ‫صاحب‬ ‫راز‬ ‫سرور‬ ‫محترم‬ ‫ں‬
‫ی‬‫شاعر‬ ‫صنف‬ ‫ہاں‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫ک‬ ‫احباب‬ ‫نسبت‬‫ی‬‫ک‬ ‫نثر‬ ‫توجہ‬‫ی‬‫بہت‬ ‫طرف‬
‫نثر‬ ‫احباب‬ ‫جو‬ ‫ہے‬ ‫کم‬‫ی‬‫تخ‬‫ی‬‫ہ‬ ‫سکتے‬ ‫لکھ‬ ‫قات‬‫ی‬‫ضرور‬ ‫کو‬ ‫ان‬ ‫ں‬
‫بھ‬ ‫جانب‬ ‫اس‬‫ی‬‫کرن‬ ‫توجہ‬‫ی‬‫چاہئے‬‫۔۔‬
‫ک‬ ‫ہ‬ ‫مسئ‬ ‫اہم‬ ‫بہت‬ ‫نے‬ ‫آپ‬‫ی‬‫دالئ‬ ‫توجہ‬ ‫طرف‬‫ی‬‫آپک‬ ‫ہے‬‫ی‬‫اور‬ ‫سوچ‬
‫ادب‬ ‫کہ‬ ‫ہے‬ ‫بجا‬ ‫فکر‬‫ی‬‫بھ‬ ‫لئے‬ ‫کے‬ ‫رکھنے‬ ‫محفوظ‬ ‫کو‬ ‫ورثہ‬‫ی‬‫کام‬
‫چاہئے‬ ‫ہونا‬‫۔۔‬‫آپک‬ ‫اور‬ ‫رکھے‬ ‫شاداب‬ ‫پکو‬ُ‫آ‬ ‫پاک‬ ‫ہللا‬‫ی‬‫ن‬ ‫تر‬ ‫تمام‬‫ی‬‫ک‬
‫فرمائے‬ ‫پورا‬ ‫کو‬ ‫تمناؤں‬ ‫جائز‬ ‫و‬‫۔۔‬
‫والسالم‬
‫دمحم‬‫ی‬‫وسف‬
http://www.bazm.urduanjuman.com/index.php?topic=
9892.0
‫پربھات‬ ‫آشا‬'‫مسکاتے‬'‫ک‬ ‫احساسات‬ ‫کتے‬ ‫ب‬ ‫اور‬ ‫گتے‬ ‫س‬‫ی‬‫شاعر‬

164. ‫عز‬‫ی‬‫مجموعہءکالم‬ ‫اپنا‬ ‫نے‬ ‫پربھات‬ ‫آشا‬ ‫زہ‬‫۔۔۔۔۔‬‫مرموز‬‫۔۔۔۔۔۔‬‫الفاظ‬ ‫ان‬
‫ک‬ ‫عطا‬ ‫ساتھ‬ ‫کے‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬
‫اد‬ ‫فعال‬ ‫کے‬ ‫اول‬ ‫صف‬‫ی‬‫ب‬'‫او‬ ‫نقاد‬‫بھائ‬ ‫محترم‬ ‫دانشور‬ ‫ر‬‫ی‬‫صاحب‬
‫ساتھ‬ ‫کے‬ ‫احترام‬ ‫کو‬
‫پربھات‬ ‫آشا‬
8 ‫اگست‬0002
‫م‬‫ی‬‫بھ‬ ‫لکھا‬ ‫کچھ‬ ‫نے‬ ‫ں‬‫ی‬‫کہ‬ ‫وہ‬ ‫اور‬ ‫تھا‬‫ی‬‫بھ‬ ‫شائع‬ ‫ں‬‫ی‬‫تھا‬ ‫ہوا‬‫۔‬
‫کے‬ ‫کوشش‬ ‫باوجود‬'‫دست‬ ‫لکھا‬ ‫وہ‬‫ی‬‫نہ‬ ‫اب‬‫ی‬‫رہا‬ ‫پا‬ ‫ہو‬ ‫ں‬‫۔‬‫آج‬ ‫کالم‬
‫ان‬‫ی‬‫بعد‬ ‫سال‬ ‫س‬'‫م‬ ‫پڑھنے‬ ‫دوبارہ‬‫ی‬‫آ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬'‫م‬‫ی‬‫بڑ‬ ‫ں‬‫ی‬‫سنج‬‫ی‬‫دگ‬‫ی‬
‫د‬ ‫اور‬‫ی‬‫دار‬ ‫انت‬‫ی‬‫سے‬'‫محسوس‬‫ہوں‬ ‫رہا‬ ‫کر‬'‫جانا‬ ‫لکھا‬ ‫پر‬ ‫اس‬
‫چاہ‬‫ی‬‫ے‬‫۔‬
‫مرموز‬0002‫م‬‫ی‬‫ں‬'‫ا‬ ‫شرز‬ ‫پب‬‫ی‬‫ا‬ ‫نڈ‬‫ی‬‫جے‬ ‫ڈورٹائزرز‬2‫نگر‬ ‫کرشن‬
‫دل‬‫ی‬‫سے‬'‫ہوا‬ ‫شائع‬‫۔‬‫ٹائ‬‫ی‬‫ب‬ ‫ٹل‬‫ی‬‫پر‬ ‫ک‬'‫ک‬ ‫پربھات‬ ‫آشا‬‫ی‬‫تصو‬‫ی‬‫تعارف‬ ‫ر‬
‫خ‬ ‫اظہار‬ ‫پر‬ ‫کالم‬ ‫کے‬ ‫ان‬ ‫اور‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ال‬‫ی‬'‫ک‬‫ی‬‫گ‬ ‫ا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬‫نے‬ ‫انہوں‬'
‫کس‬ ‫اپنے‬‫ی‬‫م‬ ‫خط‬‫ی‬‫ں‬'‫بتا‬ ‫ق‬ ‫ع‬ ‫مت‬ ‫کے‬ ‫والے‬ ‫لکھنے‬‫ی‬‫گا‬ ‫ہو‬ ‫ا‬‫۔‬‫اس‬ ‫اب‬
‫نا‬ ‫م‬ ‫کا‬ ‫خط‬'‫نہ‬ ‫آسان‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫تحر‬ ‫اس‬‫ی‬‫مطابق‬ ‫کے‬ ‫ر‬'‫ک‬ ‫پربھات‬ ‫آشا‬‫ی‬
‫رکسول‬ ‫والدت‬'‫م‬ ‫بہار‬‫ی‬‫ہوئ‬ ‫ں‬‫ی۔‬‫ناول‬ ‫کا‬ ‫ان‬‫۔۔۔۔۔‬‫م‬ ‫دھند‬‫ی‬‫اگا‬ ‫ں‬
‫پ‬‫ی‬‫ڑ‬‫۔۔۔۔۔‬‫کراچ‬ ‫منشور‬ ‫نامہ‬ ‫ماہ‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ہوا‬ ‫شائع‬ ‫ں‬'‫م‬ ‫بعد‬ ‫جو‬‫ی‬‫ں‬'‫کتاب‬‫ی‬
‫م‬ ‫شکل‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫تھا‬ ‫ہوا‬ ‫شائع‬‫۔‬‫نے‬ ‫انہوں‬'‫مہربان‬‫ی‬‫ہوئے‬ ‫فرماتے‬'
‫ا‬‫ی‬‫نا‬ ‫مجھ‬ ‫نسخہ‬ ‫ک‬‫چ‬‫ی‬‫فان‬ ‫ز‬‫ی‬‫بھ‬ ‫کو‬‫ی‬'‫عنا‬‫ی‬‫ک‬ ‫ت‬‫ی‬‫تھا‬ ‫ا‬‫۔‬‫ا‬ ‫کا‬ ‫ان‬‫ی‬‫ک‬
‫شعر‬ ‫مجموعہء‬‫۔۔۔۔۔۔‬‫در‬‫ی‬‫چے‬‫۔۔۔۔۔۔۔۔‬‫کے‬ ‫زبان‬ ‫اس‬'‫د‬‫ی‬‫وناگر‬‫ی‬‫خط‬
‫م‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫تھا‬ ‫ہوا‬ ‫شائع‬‫۔‬‫ا‬ ‫کا‬ ‫ان‬‫ی‬‫ہائ‬ ‫ک‬‫ی‬‫مشتمل‬ ‫پر‬ ‫کو‬

165. ‫مجموعہ‬‫۔۔۔۔۔‬‫گرداب‬‫۔۔۔۔۔۔‬‫ز‬‫ی‬‫تھا‬ ‫اشاعت‬ ‫ر‬‫۔‬
‫ک‬ ‫ان‬‫ی‬‫شاعر‬‫ی‬‫گ‬ ‫کہا‬ ‫ق‬ ‫متع‬ ‫سے‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬
‫ہ‬ ‫اور‬ ‫وب‬ ‫اس‬‫ی‬‫ک‬ ‫ان‬ ‫سے‬ ‫اعتبار‬ ‫کے‬ ‫ئت‬‫ی‬‫نظ‬‫م‬‫ی‬‫شعر‬ ‫ں‬‫ی‬‫کے‬ ‫ادب‬
‫م‬ ‫سرمائے‬‫ی‬‫ا‬ ‫ں‬‫ی‬‫کرت‬ ‫اضافہ‬ ‫کا‬ ‫باب‬ ‫نئے‬ ‫ک‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫م‬ ‫مجموعے‬ ‫اس‬‫ی‬‫ں‬'‫ہ‬ ‫شامل‬ ‫پارے‬ ‫شعر‬ ‫اکسٹھ‬ ‫کل‬‫ی‬‫ں‬'‫م‬ ‫جن‬‫ی‬‫ں‬
‫غزل‬ ‫سولہ‬‫ی‬‫چال‬ ‫اوپر‬ ‫پانچ‬ ‫اور‬ ‫ں‬‫ی‬‫نظم‬ ‫س‬‫ی‬‫ہ‬ ‫شامل‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫بن‬ ‫آشا‬‫ی‬‫اد‬‫ی‬
‫پ‬ ‫اور‬‫ی‬‫دائش‬‫ی‬‫پر‬ ‫طور‬'‫د‬‫ی‬‫وناگر‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ق‬ ‫متع‬ ‫سے‬ ‫الخط‬ ‫رسم‬‫ی‬‫ں‬'‫ل‬‫ی‬‫کن‬
‫سے‬ ‫الخط‬ ‫رسم‬ ‫اردو‬'‫ک‬ ‫ان‬‫ی‬‫ع‬ ‫محبت‬‫ک‬ ‫شق‬‫ی‬‫آت‬ ‫نظر‬ ‫پر‬ ‫سطع‬‫ی‬
‫ہے‬‫۔‬‫ہے‬ ‫کہنا‬ ‫کا‬ ‫ان‬‫۔‬
‫م‬ ‫اردو‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫م‬ ‫اور‬ ‫ہے‬ ‫محبوب‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫ک‬ ‫محبوب‬‫ی‬‫م‬ ‫آنکھوں‬‫ی‬‫ندھنک‬
‫ہ‬ ‫لہراتے‬ ‫رنگ‬ ‫تمام‬ ‫کے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫کہنا‬ ‫کا‬ ‫ان‬'‫ک‬ ‫کہنے‬‫ی‬‫نہ‬ ‫تک‬ ‫حد‬‫ی‬‫ں‬'‫ک‬ ‫اس‬ ‫مرموز‬‫ی‬‫عم‬‫ی‬‫صورت‬
‫م‬‫ی‬‫ہے‬ ‫موجود‬ ‫ں‬‫۔‬‫واقع‬‫ی‬‫کرت‬ ‫عشق‬ ‫وہ‬ ‫سے‬ ‫اردو‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫ابتدائ‬ ‫کا‬ ‫فکر‬ ‫کاوش‬ ‫اس‬‫ی‬‫ہ‬'‫ک‬ ‫پربھات‬ ‫آشا‬ ‫جو‬‫ہے‬ ‫ہوا‬ ‫لکھا‬ ‫ا‬'‫سچ‬‫ی‬
‫ہے‬ ‫بات‬'‫م‬ ‫گوشوں‬ ‫نہاں‬ ‫کے‬ ‫دل‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ں‬‫ی‬'‫پ‬ ‫ارتعاش‬‫ی‬‫ہے‬ ‫کرتا‬ ‫دا‬‫۔‬
‫فرمائ‬ ‫مالحظہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫ابتدائ‬ ‫کا‬ ‫فکر‬ ‫کاوش‬ ‫اس‬‫ی‬‫سچ‬ ‫ہے‬ ‫ہوا‬ ‫لکھا‬ ‫کا‬ ‫پربھات‬ ‫آشا‬ ‫جو‬ ‫ہ‬‫ی‬
‫م‬ ‫نہاں‬ ‫کے‬ ‫دل‬ ‫ہے‬ ‫بات‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫پ‬ ‫ارتعاش‬‫ی‬‫ہے‬ ‫کرتا‬ ‫دا‬‫۔‬‫مالحظہ‬
‫فرمائ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫نہ‬ ‫مجھے‬‫ی‬‫شاعر‬ ‫وم‬ ‫مع‬ ‫ں‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬‫شعر‬‫ی‬‫ک‬ ‫آہنگ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہوتا‬ ‫ا‬‫۔‬

166. ‫شعر‬‫ی‬‫ک‬ ‫شعور‬‫ی‬‫داخ‬ ‫اور‬ ‫ہے‬ ‫ا‬‫ی‬‫سے‬ ‫عوامل‬‫ی‬‫ترت‬ ‫طرح‬ ‫کس‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ب‬
‫ہے‬ ‫پاتا‬‫۔‬‫م‬‫ی‬‫جانت‬ ‫اتنا‬ ‫بس‬ ‫ں‬‫ی‬‫نہ‬ ‫پر‬ ‫پہاڑوں‬ ‫صرف‬ ‫دھند‬ ‫کہ‬ ‫ہوں‬‫ی‬‫ں‬
‫ہوت‬‫ی‬‫آدم‬‫ی‬‫بھ‬ ‫اندر‬ ‫کے‬‫ی‬‫پھ‬‫ی‬‫ت‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫ہے‬ ‫لہراتا‬ ‫سمندر‬‫۔‬‫در‬‫ی‬‫ا‬
‫ہے‬ ‫ہوتا‬ ‫موجزن‬‫۔‬‫ہ‬ ‫اٹھتے‬ ‫طوفان‬‫ی‬‫ں‬'‫ہ‬ ‫تے‬ ‫کھ‬ ‫پھول‬‫ی‬‫ں‬'‫خوشبو‬
‫پھ‬‫ی‬‫ت‬‫ی‬‫بھ‬ ‫جب‬ ‫اور‬ ‫ہے‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ں‬‫ک‬ ‫ان‬‫ی‬‫ف‬‫ی‬‫گزرت‬ ‫سے‬ ‫توں‬‫ی‬‫تو‬ ‫ہوں‬
‫ل‬ ‫سہارا‬ ‫کا‬ ‫لفظوں‬‫ی‬‫ت‬‫ی‬‫پراسرار‬ ‫کے‬ ‫محسوسات‬ ‫اور‬ ‫ہوں‬
‫م‬ ‫دھندلکوں‬‫ی‬‫ک‬ ‫الفاظ‬ ‫ں‬‫ی‬‫قند‬‫ی‬‫جالت‬ ‫ل‬‫ی‬‫ل‬ ‫ہوں‬‫ی‬‫تک‬ ‫دور‬ ‫الفاظ‬ ‫کن‬
‫م‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ساتھ‬ ‫را‬‫ی‬‫د‬ ‫ں‬‫ی‬‫تے‬‫۔۔۔۔۔۔۔۔‬
‫م‬‫ی‬‫نزد‬ ‫رے‬‫ی‬‫شاعر‬ ‫ک‬‫ی‬‫قند‬‫ی‬‫ہے‬ ‫عمل‬ ‫کا‬ ‫جالنے‬ ‫ل‬‫۔‬‫نہ‬ ‫مجھے‬‫ی‬‫ں‬
‫م‬ ‫وم‬ ‫مع‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫قند‬‫ی‬‫ک‬ ‫ل‬‫ی‬‫روشن‬‫ی‬‫ک‬ ‫محسوسات‬‫ی‬‫ک‬ ‫سطع‬ ‫کس‬‫و‬
‫چھوت‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫ل‬‫ی‬‫ک‬ ‫کن‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬‫م‬ ‫کہ‬ ‫ہے‬ ‫کم‬ ‫ہ‬‫ی‬‫قند‬ ‫نے‬ ‫ں‬‫ی‬‫جالئ‬ ‫ل‬‫ی‬‫اور‬ ‫ہے‬
‫رکھت‬ ‫عزم‬ ‫کا‬ ‫رکھنے‬ ‫جالئے‬‫ی‬‫ہوں‬‫۔‬
‫ی‬‫زبان‬ ‫ہ‬‫ی‬‫کالم‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫بات‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬'‫بعد‬ ‫کے‬ ‫مطالعے‬ ‫کے‬ ‫مرموز‬'‫ی‬‫ہ‬
‫ک‬ ‫تمام‬‫ی‬‫ف‬‫ی‬‫ت‬ ‫م‬ ‫کو‬ ‫پڑھنے‬ ‫ات‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫قند‬ ‫مثل‬ ‫بہ‬ ‫لفظ‬‫ی‬‫ہ‬ ‫رہتے‬ ‫روشن‬ ‫ل‬‫ی‬‫ں‬
‫م‬ ‫خانوں‬ ‫نہاں‬ ‫کے‬ ‫دل‬‫ی‬‫ں‬
‫ہو‬ ‫موجود‬ ‫تم‬
‫م‬ ‫آکاش‬‫ی‬‫شب‬ ‫ں‬‫ک‬ ‫د‬‫ی‬‫طرح‬
‫م‬ ‫آکاش‬ ‫نظم‬‫ی‬‫ص‬ ‫شبد‬ ‫ں‬0
‫آدم‬ ‫دھند‬‫ی‬‫بھ‬ ‫اندر‬ ‫کے‬‫ی‬‫پھ‬‫ی‬‫ت‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬

167. ‫کس‬ ‫اب‬‫ی‬‫بھ‬‫ی‬‫م‬ ‫آنکھ‬‫ی‬‫ں‬
‫ک‬ ‫پہچان‬‫ی‬‫نہ‬ ‫خوشبو‬‫ی‬‫ں‬
‫د‬ ‫کے‬ ‫چوباروں‬‫ی‬‫ئے‬
‫ہ‬ ‫چکے‬ ‫بجھ‬ ‫کے‬ ‫کب‬‫ی‬‫ں‬
‫ل‬ ‫جان‬ ‫بہت‬‫ی‬‫سناٹا‬ ‫وا‬
‫ل‬ ‫وہاں‬‫ی‬‫ہے‬ ‫رہتا‬ ‫ٹا‬
‫الم‬ ‫کا‬ ‫گاؤں‬ ‫نظم‬‫ی‬‫ص‬ ‫ہ‬06
‫م‬ ‫ضمن‬ ‫اس‬‫ی‬‫ا‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہو‬ ‫مالحظہ‬ ‫مثال‬ ‫اور‬ ‫ک‬‫۔‬
‫سو‬ ‫ہر‬
‫ہے‬ ‫پہرہ‬ ‫کا‬ ‫دھند‬
‫ہے‬ ‫خاموش‬ ‫رات‬
‫م‬ ‫مٹ‬‫ی‬‫چاندن‬‫ی‬
‫آئ‬ ‫اتر‬‫ی‬‫م‬ ‫ہے‬‫ی‬‫م‬ ‫آنگن‬ ‫رے‬‫ی‬‫ں‬
‫نظم‬‫۔‬‫م‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫آنکھ‬ ‫اداس‬‫ی‬‫ص‬ ‫ں‬61
‫ردعم‬ ‫اور‬ ‫طوفان‬ ‫اٹھتا‬ ‫کا‬ ‫احسات‬ ‫و‬ ‫جذب‬‫ی‬‫ہو‬ ‫مالحظہ‬ ‫پکار‬
‫لو‬ ‫روک‬
‫وحش‬ ‫ان‬‫ی‬‫کو‬ ‫درندوں‬
‫ک‬ ‫ان‬‫ی‬‫کے‬ ‫کنٹھاؤں‬
‫ت‬‫ی‬‫ڈالو‬ ‫توڑ‬ ‫کو‬ ‫ناخونوں‬ ‫ز‬
‫ی‬‫نہ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫جانتے‬ ‫ں‬
‫ک‬ ‫بارود‬‫ی‬‫ڈھ‬‫ی‬‫ب‬ ‫پر‬ ‫ر‬‫ی‬‫کر‬ ‫ٹھ‬
‫کا‬ ‫جالنے‬ ‫ماچس‬ ‫خود‬‫انجام‬
‫ی‬‫نہ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫جانتے‬ ‫ں‬

168. ‫الم‬ ‫کے‬ ‫انسانوں‬ ‫ہوئے‬ ‫ستے‬ ‫جھ‬‫ی‬‫کو‬ ‫ہ‬
‫ص‬ ‫جنگ‬11‫نظم‬‫۔‬
‫در‬ ‫موجزن‬‫ی‬‫ک‬ ‫سمندر‬ ‫لہراتے‬ ‫اور‬ ‫ا‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫ف‬‫ی‬‫ہو‬ ‫مالحظہ‬ ‫ت‬
‫تمہار‬‫ی‬‫چھو‬‫ی‬‫ابھرت‬‫ی‬‫ہے‬
‫ا‬‫ی‬‫ک‬ ‫ہالہ‬ ‫روش‬ ‫ک‬‫ی‬‫طرح‬
‫ا‬ ‫اور‬‫ی‬‫شکت‬ ‫ک‬‫ی‬‫کر‬ ‫بن‬
‫م‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫م‬ ‫روح‬‫ی‬‫جات‬ ‫سما‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہے‬
‫م‬‫ی‬‫ج‬ ‫ں‬‫ی‬‫اٹھت‬‫ی‬‫ہوں‬
‫امبرب‬‫ی‬‫ک‬ ‫ل‬‫ی‬‫طرح‬
‫ک‬ ‫پ‬‫ی‬‫اٹھت‬ ‫جھپک‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬
‫توا‬‫نائ‬‫ی‬‫سمندر‬ ‫بےکراں‬ ‫کا‬
‫م‬ ‫ہے‬ ‫اٹھتا‬ ‫لہرا‬‫ی‬‫م‬ ‫انگ‬ ‫انگ‬ ‫رے‬‫ی‬‫ں‬
‫تنہائ‬ ‫نظم‬‫ی‬‫ص‬02
‫ک‬ ‫احساس‬‫ی‬‫کہان‬‫ی‬‫ہو‬ ‫مالحظہ‬
‫م‬‫ی‬‫اندر‬ ‫رے‬
‫کہ‬‫ی‬‫س‬ ‫چپ‬ ‫ں‬‫ی‬‫پڑ‬‫ی‬‫ہے‬
‫ا‬‫ی‬‫ننھ‬ ‫ک‬‫ی‬‫چڑ‬‫ی‬‫ا‬
‫نہ‬ ‫اب‬ ‫وہ‬‫ی‬‫پھدکت‬ ‫ں‬‫ی‬
‫نہ‬‫ی‬‫چہکت‬ ‫ں‬‫ی‬
‫ہ‬ ‫نہ‬‫ی‬‫م‬ ‫بارش‬‫ی‬‫ں‬
‫بھگوت‬ ‫پر‬ ‫اپنے‬‫ی‬‫ہے‬

169. ‫ننھ‬ ‫نظم‬‫ی‬‫چڑ‬‫ی‬‫ص‬ ‫ا‬69
‫ک‬ ‫لفظوں‬‫ی‬‫ہو‬ ‫مالحظہ‬ ‫بو‬ ‫خوش‬ ‫اور‬ ‫مسکان‬‫۔‬
‫آبگ‬‫ی‬‫ز‬ ‫سے‬ ‫نے‬‫ی‬‫ب‬ ‫کے‬ ‫لمحوں‬ ‫نازک‬ ‫ادہ‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫ان‬‫ی‬‫کا‬ ‫لفظوں‬ ‫ے‬
‫ہے‬ ‫آتا‬ ‫خوب‬ ‫خوب‬ ‫کو‬ ‫آشا‬ ‫انتخاب‬‫۔‬‫ذرا‬‫ی‬‫الئ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ن‬‫ی‬‫ہوں‬ ‫مالحظہ‬ ‫ں‬‫۔‬
‫تمہار‬‫ی‬‫ک‬ ‫آواز‬‫ی‬‫نم‬‫ی‬
‫ہم‬‫ی‬‫ک‬ ‫شہ‬‫ی‬‫طرح‬
‫بھ‬ ‫بار‬ ‫اس‬‫ی‬‫گئ‬ ‫کر‬ ‫گمراہ‬‫ی‬
‫م‬‫ی‬‫ہوں‬ ‫پر‬ ‫موڑ‬ ‫اس‬ ‫ں‬
‫گئ‬ ‫مڑ‬ ‫واپس‬ ‫سے‬ ‫جہاں‬‫ی‬‫تھ‬‫ی‬
‫تمہار‬ ‫نظم‬‫ی‬‫ک‬ ‫آواز‬‫ی‬‫نم‬‫ی‬‫ص‬91
‫ک‬ ‫محاکات‬ ‫آشا‬‫ی‬‫تشک‬‫ی‬‫م‬ ‫ل‬‫ی‬‫رکھت‬ ‫کمال‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫مثال‬
‫معمول‬ ‫حسب‬
‫بھ‬ ‫بار‬ ‫اس‬‫ی‬‫تم‬
‫م‬‫ی‬‫کا‬ ‫چہرے‬ ‫رے‬
‫سے‬ ‫ہاتھوں‬ ‫اپنے‬
‫گے‬ ‫بناؤ‬ ‫سا‬ ‫کٹورا‬
‫م‬‫ی‬‫گے‬ ‫چومو‬ ‫لب‬ ‫رے‬
‫م‬ ‫گے‬ ‫دو‬ ‫بھر‬ ‫اور‬‫ی‬‫کو‬ ‫آنچل‬ ‫رے‬
‫پ‬ ‫و‬ ‫عہد‬‫ی‬‫سے‬ ‫جگنوؤں‬ ‫کے‬ ‫ماں‬
‫م‬ ‫نظم‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ے‬ ‫س‬ ‫لب‬ ‫رے‬‫ی‬‫ص‬ ‫ں‬96

170. ‫ہاں‬ ‫کے‬ ‫آشا‬'‫تشب‬‫ی‬‫نئ‬ ‫اور‬ ‫طور‬ ‫نئے‬ ‫بالکل‬ ‫کا‬ ‫ہات‬‫ی‬‫ساتھ‬ ‫کے‬ ‫زبان‬
‫ہو‬ ‫استعمال‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬‫ا‬ ‫چند‬‫ی‬‫مثال‬ ‫ک‬‫ی‬‫ہوں‬ ‫مالحظہ‬ ‫ں‬
‫م‬ ‫خانوں‬ ‫نہاں‬ ‫کے‬ ‫دل‬‫ی‬‫ں‬
‫ہو‬ ‫موجود‬ ‫تم‬
‫م‬ ‫آکاش‬‫ی‬‫ک‬ ‫شبد‬ ‫ں‬‫ی‬‫طرح‬
‫م‬ ‫آکاش‬ ‫نظم‬‫ی‬‫شبد‬ ‫ں‬0
‫خ‬ ‫سارے‬ ‫تمہارے‬‫ی‬‫االت‬
‫ن‬‫ی‬‫خواب‬ ‫م‬‫ی‬‫ہنس‬ ‫دہ‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫طرح‬
‫م‬‫ی‬‫پھ‬ ‫پر‬ ‫ہونٹوں‬ ‫رے‬‫ی‬‫جائ‬ ‫ل‬‫ی‬‫گے‬ ‫ں‬
‫تنہائ‬‫ی‬‫ص‬05
‫لہر‬ ‫شوخ‬‫ی‬‫ں‬
‫سرکش‬‫ی‬‫کرت‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫سے‬ ‫کناروں‬ ‫ں‬
‫ک‬ ‫کے‬ ‫سانپ‬‫ی‬‫ک‬ ‫نچل‬‫ی‬‫طرح‬
‫تمہار‬ ‫نظم‬‫ص‬ ‫بعد‬ ‫کے‬ ‫جانے‬ ‫ے‬01
‫تمہار‬‫ی‬‫انگ‬ ‫نرم‬‫ی‬‫مخم‬ ‫کا‬ ‫وں‬‫ی‬‫لمس‬
‫ج‬‫ی‬‫سے‬
‫ش‬ ‫بند‬‫ی‬‫گرت‬ ‫باہر‬ ‫سے‬ ‫شوں‬‫ی‬
‫بار‬ ‫برف‬ ‫سل‬ ‫مس‬‫ی‬‫ہ‬ ‫س‬ ‫س‬ ‫کا‬
‫ا‬ ‫نظم‬‫ی‬‫ص‬ ‫احساس‬ ‫ک‬11
‫سکھ‬ ‫اور‬

171. ‫سا‬ ‫بچے‬ ‫معصوم‬
‫م‬ ‫کونے‬‫ی‬‫کر‬ ‫دبک‬ ‫ں‬
‫گ‬ ‫سو‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬
‫ر‬ ‫نظم‬‫ی‬‫ک‬ ‫ت‬‫ی‬‫ند‬‫ی‬15
‫م‬ ‫ت‬‫ی‬‫ک‬ ‫استعمال‬ ‫اور‬ ‫استعمال‬ ‫کا‬ ‫ح‬‫ی‬‫زبان‬'‫ہو‬ ‫مالحظہ‬‫۔‬
‫ر‬‫ی‬‫ک‬ ‫ت‬‫ی‬‫ند‬‫ی‬‫بہت‬‫ی‬‫ہے‬‫۔۔۔۔۔‬
‫ر‬ ‫گرم‬‫ی‬‫م‬ ‫ت‬‫ی‬‫گ‬ ‫پھنس‬ ‫ں‬‫ی‬‫کہ‬ ‫ہے‬ ‫ا‬‫ی‬‫ں‬
‫سوہن‬‫ی‬‫گھڑا‬ ‫کا‬
‫ر‬ ‫نظم‬‫ی‬‫ک‬ ‫ت‬‫ی‬‫ند‬‫ی‬‫ص‬15
‫اٹھو‬
‫بڑھاؤ‬ ‫ہاتھ‬
‫اور‬
‫ص‬‫ی‬‫نص‬ ‫ٹنگے‬ ‫پر‬ ‫ب‬‫ی‬‫لو‬ ‫اتار‬ ‫کو‬ ‫ب‬
‫ص‬‫ی‬‫نص‬ ‫ٹنگے‬ ‫پر‬ ‫ب‬‫ی‬‫ص‬ ‫ب‬20‫نظم‬
‫ک‬ ‫مندر‬‫ی‬‫روشن‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ں‬
‫ک‬ ‫مسجد‬‫ی‬‫روشن‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ں‬
‫ک‬‫ی‬‫ہے‬ ‫رہا‬ ‫بڑھ‬ ‫کہرا‬ ‫وں‬
‫ک‬‫ی‬‫ہے‬ ‫رہا‬ ‫چھا‬ ‫کہرا‬ ‫وں‬
‫ص‬ ‫لو‬ ‫پکڑ‬ ‫کو‬ ‫سانپ‬ ‫نظم‬21
‫بہت‬‫ہوئے‬ ‫دن‬
‫جب‬‫ی‬‫پ‬ ‫کے‬ ‫پٹس‬ ‫وک‬‫ی‬‫ک‬ ‫ڑوں‬‫ی‬‫طرح‬

172. ‫تھا‬ ‫اگتا‬ ‫دن‬
‫ص‬ ‫ہوئے‬ ‫دن‬ ‫بہت‬ ‫نظم‬01
‫ک‬ ‫سماج‬‫ی‬‫عموم‬‫ی‬‫چ‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ں‬‫ی‬'‫م‬ ‫استعمال‬‫ی‬‫الت‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫اور‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ہ‬‫ی‬'
‫ک‬ ‫اس‬‫ی‬‫لسان‬ ‫کے‬ ‫نظم‬‫ی‬‫بنت‬ ‫سبب‬ ‫کا‬ ‫حسن‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫درم‬ ‫کے‬ ‫گوندھنے‬ ‫آٹا‬‫ی‬‫ان‬
‫تمہار‬ ‫نظم‬‫ی‬‫ی‬‫ص‬ ‫اد‬06
........
‫کھڑک‬‫ی‬‫مخم‬ ‫کے‬ ‫دروازوں‬ ‫اور‬ ‫وں‬‫ی‬‫پردے‬
........
‫ہانڈ‬‫ی‬‫م‬ ‫وں‬‫ی‬‫دانے‬ ‫ں‬
‫اک‬‫ی‬‫سو‬‫ی‬‫صد‬ ‫ں‬‫ی‬‫ص‬16-19‫نظم‬
.......
‫گ‬‫ی‬‫اور‬ ‫ڈنڈے‬
‫ہجوم‬ ‫کے‬ ‫بچوں‬
‫پ‬ ‫وقت‬‫ی‬‫ص‬ ‫ہے‬ ‫بدلتا‬ ‫رہن‬01-00‫نظم‬
.......
‫م‬ ‫چوپالوں‬‫ی‬‫ک‬ ‫گھوروں‬ ‫ہوئے‬ ‫بجھے‬ ‫ں‬‫ی‬‫راکھ‬
‫الم‬ ‫کا‬ ‫گاؤں‬ ‫نظم‬‫ی‬‫ص‬ ‫ہ‬09
‫نوع‬ ‫ف‬ ‫مخت‬ ‫کو‬ ‫زبان‬ ‫نے‬ ‫آشا‬‫ی‬‫ح‬ ‫و‬ ‫ت‬‫ی‬‫ث‬‫ی‬‫ک‬ ‫فراہم‬ ‫مرکب‬ ‫کے‬ ‫ت‬‫ی‬‫ے‬
‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ی‬‫ک‬ ‫اردو‬ ‫ہ‬‫ی‬‫لسان‬‫ی‬‫فکر‬ ‫و‬‫ی‬‫ہ‬ ‫بنے‬ ‫سبب‬ ‫کا‬ ‫ثروت‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫مثال‬
‫ص‬ ‫گل‬ ‫کرب‬59
‫ن‬‫ی‬‫خواب‬ ‫م‬‫ی‬‫ہنس‬ ‫دہ‬‫ی‬‫ص‬09

173. ‫خرگوش‬‫ی‬‫ص‬ ‫لمس‬61
‫م‬ ‫مٹ‬‫ی‬‫چاندن‬‫ی‬‫ص‬61
‫ص‬ ‫سناٹا‬ ‫کا‬ ‫من‬51
‫ص‬ ‫پل‬ ‫کا‬ ‫لفظوں‬21
‫ص‬ ‫چل‬ ‫کا‬ ‫سکھ‬15
‫ص‬ ‫سائے‬ ‫کے‬ ‫دہشت‬92
‫ص‬ ‫م‬ ‫ق‬ ‫کے‬ ‫وار‬ ‫ت‬20
‫ک‬ ‫موت‬‫ی‬‫ص‬ ‫دستک‬91
‫ک‬ ‫کہرے‬‫ی‬‫د‬‫ی‬‫ص‬ ‫وار‬91
‫جھ‬‫ی‬‫ک‬ ‫نگر‬‫ی‬‫ص‬ ‫جھنکار‬11
‫ر‬‫ی‬‫ک‬ ‫ت‬‫ی‬‫ند‬‫ی‬‫ص‬15
‫خ‬‫ی‬‫م‬ ‫الوں‬‫ی‬‫ا‬ ‫ں‬‫ص‬ ‫ڑان‬22
‫ک‬ ‫آشا‬‫ی‬‫بھ‬ ‫مہاورہ‬ ‫کا‬ ‫زبان‬‫ی‬‫فص‬‫ی‬‫وب‬ ‫ح‬‫ی‬‫ہے‬ ‫غ‬‫۔‬‫مثال‬
‫پ‬ ‫وقت‬‫ی‬‫ہے‬ ‫بدلتا‬ ‫رہن‬
‫جاتےہ‬ ‫بھر‬ ‫زخم‬‫ی‬‫ص‬ ‫ں‬90
‫نے‬ ‫آکاش‬
‫پر‬ ‫اپنا‬‫ی‬‫د‬ ‫کھو‬ ‫چے‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬
‫بنا‬ ‫موک‬ ‫وقت‬
‫د‬ ‫سا‬ ‫ٹھگا‬‫ی‬‫گ‬ ‫رہ‬ ‫کھتا‬‫ی‬‫ص‬ ‫ہے‬ ‫ا‬11
‫ہے‬ ‫ماہر‬ ‫جتنا‬ ‫جو‬
‫اسٹ‬ ‫ہے‬ ‫بھوگتا‬ ‫اتنا‬‫ی‬‫ص‬ ‫سکھ‬ ‫کا‬ ‫ج‬12

174. ‫سپنے‬ ‫اور‬
‫ن‬‫ی‬‫سے‬ ‫آنکھوں‬ ‫وا‬ ‫م‬
‫ص‬ ‫پڑے‬ ‫ک‬ ‫چھ‬16-19
‫کوئ‬‫ی‬‫احساس‬
‫کوئ‬‫ی‬‫تمہارےپ‬ ‫درد‬‫ی‬‫ک‬ ‫روں‬‫ی‬
‫ب‬‫ی‬‫ڑ‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫ص‬ ‫سکا‬ ‫بن‬ ‫ں‬95
‫م‬‫ی‬‫س‬ ‫چپ‬ ‫اندر‬ ‫رے‬‫ی‬‫پڑ‬‫ی‬‫ص‬69
‫خ‬‫ی‬‫م‬ ‫الوں‬‫ی‬‫ص‬ ‫گے‬ ‫بھرو‬ ‫اڈان‬ ‫ں‬22
‫م‬‫ی‬‫ص‬ ‫ہے‬ ‫اٹھا‬ ‫ہو‬ ‫مکھر‬ ‫پچھتاوا‬ ‫را‬52
‫ہاں‬ ‫کے‬ ‫آشا‬'‫پڑھنے‬ ‫الگ‬ ‫ذائقہ‬ ‫اور‬ ‫لہجہ‬ ‫و‬ ‫لب‬ ‫کا‬ ‫زبان‬ ‫اور‬ ‫زبان‬
‫ہے‬ ‫تا‬ ‫م‬ ‫کو‬‫۔‬‫غ‬‫ی‬‫رون‬ ‫اور‬ ‫محسوس‬ ‫ر‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ں‬'‫اور‬ ‫عالمتوں‬
‫اس‬‫کا‬ ‫تعاروں‬'‫ہے‬ ‫کرتا‬ ‫متاثر‬ ‫استعمال‬‫۔‬‫مثال‬
‫توانائ‬‫ی‬‫ص‬ ‫سمندر‬ ‫بےکراں‬ ‫کا‬02
‫ص‬ ‫پاؤں‬ ‫دبے‬ ‫ہے‬ ‫تا‬ ‫چ‬ ‫درد‬10
‫ک‬ ‫ماں‬‫ی‬‫چھات‬‫ی‬‫ص‬ ‫سمندر‬ ‫کا‬ ‫وں‬19
‫گ‬ ‫ٹوٹ‬ ‫پل‬ ‫کا‬ ‫لفظوں‬‫ی‬‫ص‬ ‫ا‬21
‫ک‬ ‫کہر‬‫ی‬‫د‬‫ی‬‫ص‬ ‫بچ‬ ‫کے‬ ‫واروں‬91
‫خاموش‬ ‫اس‬‫ی‬‫م‬ ‫شکنجہ‬ ‫کے‬‫ی‬‫ں‬
‫م‬ ‫تھا‬ ‫لب‬ ‫بہ‬ ‫جان‬ ‫فقط‬‫ی‬‫ا‬ ‫را‬‫ی‬‫ص‬ ‫مان‬55
‫ہاں‬ ‫کے‬ ‫آشا‬'‫ک‬ ‫عہد‬ ‫اس‬‫ی‬‫سچ‬‫ی‬‫تصو‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫د‬ ‫ں‬‫ی‬‫ت‬ ‫م‬ ‫کو‬ ‫کھنے‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬'

175. ‫م‬ ‫ساتھ‬‫ی‬‫ں‬'‫ل‬ ‫کے‬ ‫شخص‬ ‫کے‬ ‫عہد‬ ‫اس‬‫ی‬‫پ‬ ‫ے‬‫ی‬‫بھ‬ ‫غام‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫باطور‬
‫مثال‬‫ی‬‫ہو‬ ‫مالحظہ‬ ‫نظم‬ ‫ہ‬ .
‫ص‬‫ی‬‫نص‬ ‫ٹنگے‬ ‫پر‬ ‫ب‬‫ی‬‫ب‬
‫اٹھو‬
‫بڑھاؤ‬ ‫ہاتھ‬
‫اور‬
‫ص‬‫ی‬‫نص‬ ‫ٹنگے‬ ‫پر‬ ‫ب‬‫ی‬‫لو‬ ‫اتار‬ ‫کو‬ ‫ب‬
‫بھ‬ ‫وہ‬‫ی‬‫ک‬ ‫ارادوں‬ ‫مضبوط‬‫ی‬
‫د‬ ‫راہ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫کھتا‬
‫زندگ‬‫ی‬‫ک‬ ‫دان‬ ‫کو‬‫ی‬
‫پ‬‫ی‬‫ٹ‬‫ی‬‫دو‬ ‫مت‬
‫کس‬‫ی‬‫ادھورے‬ ‫آدھے‬
‫ک‬ ‫مندر‬‫ی‬‫بن‬‫ی‬‫رکھ‬ ‫پر‬ ‫اد‬‫ی‬
‫ک‬ ‫دان‬‫ی‬‫پ‬‫ی‬‫ٹ‬‫ی‬
‫م‬ ‫جس‬‫ی‬‫ں‬
‫مجبور‬‫ی‬‫ی‬‫سے‬ ‫ڈر‬ ‫ا‬
‫کوئ‬ ‫ہے‬ ‫جاتا‬ ‫ڈال‬‫ی‬
‫پ‬ ‫پانچ‬‫ی‬‫پ‬ ‫دس‬ ‫سے‬‫ی‬‫سے‬
‫ک‬ ‫پربھات‬ ‫آشا‬ ‫غرض‬‫ی‬‫شاعر‬‫ی‬'‫م‬ ‫وجود‬ ‫اپنے‬‫ی‬‫ں‬'‫فکر‬‫ی‬‫اور‬
‫لسان‬‫ی‬‫سے‬ ‫اعتبار‬'‫توانائ‬ ‫توجہ‬ ‫قابل‬‫ی‬‫رکھت‬‫ی‬‫نظر‬ ‫اسے‬ ‫اور‬ ‫ہے‬
‫کرنا‬ ‫انداز‬'‫مبن‬‫ی‬‫گا‬ ‫ہو‬ ‫نہ‬ ‫برانصاف‬‫۔‬‫سے‬ ‫نظم‬ ‫کہ‬ ‫چوں‬ ‫غژل‬'
‫قطع‬‫ی‬‫صن‬ ‫الگ‬‫ہے‬ ‫سخن‬ ‫ف‬'‫اس‬‫ی‬‫ل‬‫ی‬‫اسے‬ ‫ے‬'‫کس‬‫ی‬‫وقت‬ ‫دوسرے‬

176. ‫ل‬ ‫کے‬‫ی‬‫ہے‬ ‫رکھا‬ ‫اٹھا‬ ‫ے‬‫۔‬
‫مکرم‬‫ی‬‫حسن‬ ‫ڈاکٹر‬ ‫جناب‬‫ی‬‫صاحب‬:‫ع‬ ‫سالم‬‫ی‬‫کم‬
‫س‬ ‫کا‬ ‫آپ‬ ‫پر‬ ‫پربھات‬ ‫آشا‬‫ی‬‫خوش‬ ‫بہت‬ ‫کر‬ ‫پڑھ‬ ‫مضمون‬ ‫رحاصل‬‫ی‬
‫ہوئ‬‫ی۔‬‫ک‬ ‫ہندوستان‬ ‫وہ‬‫ی‬‫ہ‬ ‫شاعرہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫م‬ ‫ہندوستان‬‫ی‬‫کس‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہندو‬
‫م‬ ‫اردو‬ ‫کا‬ ‫شاعرہ‬‫ی‬‫شاعر‬ ‫ں‬‫ی‬‫ا‬ ‫کرنا‬‫ی‬‫نہا‬ ‫ک‬‫ی‬‫معرکہ‬ ‫آئند‬ ‫خوش‬ ‫ت‬
‫ہے‬‫۔‬‫ا‬ ‫سے‬ ‫اس‬‫ی‬‫اشارہ‬ ‫ک‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫مستقبل‬ ‫کا‬ ‫اردو‬ ‫کہ‬ ‫ہے‬ ‫تا‬ ‫م‬
‫بھ‬ ‫وہاں‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ہرگز‬ ‫خراب‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ں‬‫۔‬‫ا‬ ‫اردو‬ ‫اہل‬ ‫کاش‬‫ی‬‫اد‬ ‫سے‬‫ی‬‫اور‬ ‫بوں‬
‫ک‬ ‫شاعروں‬‫ی‬‫کر‬ ‫قدر‬‫ی‬‫اور‬ ‫محبت‬ ‫باوجود‬ ‫کے‬ ‫حاالت‬ ‫نامساعد‬ ‫جو‬ ‫ں‬
‫ک‬ ‫ادب‬ ‫و‬ ‫زبان‬ ‫سے‬ ‫لگن‬‫ی‬‫م‬ ‫خدمت‬‫ی‬‫ہ‬ ‫مصروف‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫حال‬ ‫کا‬ ‫اردو‬
‫ج‬‫ی‬‫بھ‬ ‫کچھ‬ ‫سا‬‫ی‬‫ہاتھوں‬ ‫کے‬ ‫اردو‬ ‫اہل‬ ‫وہ‬ ‫ہے‬‫ہ‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬
‫ک‬ ‫پربھات‬ ‫آشا‬‫ی‬‫تقر‬‫ی‬‫نظم‬ ‫تمام‬ ‫با‬‫ی‬‫نثر‬ ‫ں‬‫ی‬‫نظم‬‫ی‬‫رہ‬ ‫لگ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫کوئ‬‫ی‬‫بھ‬ ‫نظم‬ ‫آزاد‬‫ی‬‫نہ‬ ‫نظر‬‫ی‬‫آئ‬ ‫ں‬‫ی۔‬‫خ‬ ‫کے‬ ‫ان‬‫ی‬‫اور‬ ‫جاندار‬ ‫بہت‬ ‫االت‬
‫ہ‬ ‫تازہ‬‫ی‬‫ب‬ ‫اور‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہے‬ ‫عبور‬ ‫کو‬ ‫ان‬ ‫پر‬ ‫ان‬‫۔‬‫اردو‬ ‫سے‬ ‫بہت‬ ‫ہم‬ ‫تو‬ ‫اتنا‬
‫م‬ ‫بارے‬ ‫کے‬ ‫شاعروں‬ ‫کے‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫ہ‬ ‫سکتے‬ ‫کہہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬!‫کو‬ ‫مجھ‬
‫ک‬ ‫صاحبہ‬ ‫آشا‬‫ی‬‫کا‬ ‫غزلوں‬‫صبر‬ ‫بے‬‫ی‬‫ہے‬ ‫انتظار‬ ‫سے‬‫۔‬‫ام‬‫ی‬‫کہ‬ ‫ہے‬ ‫د‬
‫ہ‬ ‫د‬ ‫ج‬ ‫آپ‬‫ی‬‫فرمائ‬ ‫فکر‬ ‫جانب‬ ‫اس‬‫ی‬‫گے‬ ‫ں‬‫۔‬‫شکر‬ ‫بہت‬ ‫بہت‬‫ی‬‫ہ‬‫۔‬‫سے‬ ‫ہللا‬
‫اس‬ ‫کو‬ ‫آپ‬ ‫کہ‬ ‫ہے‬ ‫دعا‬‫ی‬‫تازہ‬ ‫پر‬ ‫محاز‬ ‫کے‬ ‫وشعر‬ ‫ادب‬ ‫خدمت‬ ‫طرح‬
‫رکھے‬ ‫دم‬ ‫اورتازہ‬ ‫کار‬‫۔‬
‫افروز‬ ‫مہر‬
http://www.bazm.urduanjuman.com/index.p
hp?topic=9894.0

177. ‫ک‬ ‫امانت‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬‫غزل‬ ‫ک‬......‫فکر‬‫ی‬‫لسان‬ ‫و‬‫ی‬‫رو‬‫ی‬‫ہ‬
‫مخدوم‬‫ی‬‫مرشد‬ ‫و‬‫ی‬‫س‬ ‫ہ‬ ‫قب‬ ‫حضرت‬‫ی‬‫حسن‬ ‫حضور‬ ‫غالم‬ ‫د‬‫ی‬
‫ذخ‬ ‫کے‬ ‫سرکار‬ ‫شکرہللا‬ ‫بابا‬ ‫المعروف‬‫ی‬‫سے‬ ‫کتب‬ ‫ء‬ ‫رہ‬'‫ا‬‫ی‬‫ک‬
‫سولہ‬ ‫صفحات‬ ‫مخطوطہ‬'‫دست‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہوا‬ ‫اب‬‫۔‬‫م‬ ‫اس‬‫ی‬‫ا‬ ‫ں‬‫ی‬‫بت‬ ‫ک‬‫ی‬‫س‬
‫او‬ ‫غزل‬ ‫مشتمل‬ ‫پر‬ ‫اشعار‬‫ا‬ ‫ر‬‫ی‬‫نظم‬ ‫ک‬'‫م‬ ‫جس‬‫ی‬‫ہ‬ ‫اشعار‬ ‫باسٹھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬'
‫دست‬‫ی‬‫ہوئ‬ ‫اب‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫د‬ ‫غزل‬‫ی‬‫ہے‬ ‫درج‬ ‫پرعنوان‬ ‫گر‬'‫سے‬ ‫جس‬‫ی‬‫ہ‬
‫ہے‬ ‫تا‬ ‫کھ‬'‫بھ‬ ‫اور‬ ‫مواد‬ ‫کہ‬‫ی‬‫مواد‬ ‫وہ‬ ‫اور‬ ‫تھا‬'‫کا‬ ‫زمانہ‬ ‫حوادث‬
‫گ‬ ‫ہو‬ ‫شکار‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫ج‬ ‫بابا‬‫ی‬‫لگا‬ ‫ہاتھ‬ ‫جو‬ ‫کے‬ ‫مرحوم‬'‫محفوظ‬ ‫نے‬ ‫انہوں‬
‫ل‬ ‫کر‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫پر‬ ‫صفحات‬ ‫آٹھ‬ ‫والے‬ ‫غزل‬'‫نہ‬ ‫درج‬ ‫نمبر‬ ‫کے‬ ‫صفحوں‬‫ی‬‫ں‬
‫ہ‬‫ی‬‫ں‬'‫صفحہ‬ ‫پر‬ ‫صفحوں‬ ‫آٹھ‬ ‫کے‬ ‫نظم‬ ‫کہ‬ ‫جب‬09‫تا‬61‫ہے‬ ‫درج‬‫۔‬
‫ک‬ ‫مخطوطے‬‫ی‬‫بڑ‬ ‫حالت‬‫ی‬‫ہے‬ ‫رحم‬ ‫قابل‬ ‫اور‬ ‫خستہ‬.‫کے‬ ‫غزل‬
‫م‬ ‫مقطع‬‫ی‬‫ں‬'‫ہے‬ ‫ہوا‬ ‫ص‬ ‫تخ‬ ‫امانت‬'‫بھ‬ ‫نام‬ ‫کا‬ ‫شاعر‬‫ی‬‫تھا‬ ‫امانت‬‫ی‬‫ا‬
‫ی‬‫تھا‬ ‫ص‬ ‫تخ‬ ‫کا‬ ‫ان‬ ‫محض‬ ‫ہ‬'‫ٹھ‬‫ی‬‫نہ‬ ‫کہا‬ ‫سے‬ ‫ک‬‫ی‬‫سکتا‬ ‫جا‬ ‫ں‬‫۔‬‫ہاں‬‫ی‬‫ہ‬
‫ہے‬ ‫سکتا‬ ‫جا‬ ‫کہا‬ ‫ضرور‬'‫کہ‬‫ی‬‫شع‬ ‫صاحب‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ع‬ ‫ان‬‫ی‬‫ق‬ ‫متع‬ ‫سے‬
‫تھے‬‫۔‬‫ہو‬ ‫مالحظہ‬ ‫مقطع‬‫۔‬
‫م‬ ‫جنت‬ ‫رکہا‬‫ی‬‫ح‬ ‫قدم‬ ‫جو‬ ‫امانت‬ ‫ں‬‫ی‬‫نے‬ ‫در‬
‫جبرائ‬ ‫دوڑے‬‫ی‬‫ل‬‫ی‬‫م‬ ‫کہہکر‬ ‫ہ‬‫ی‬‫آ‬ ‫استاد‬ ‫را‬‫ی‬‫ا‬
‫بتات‬ ‫کتابت‬ ‫اور‬ ‫کاغذ‬‫ی‬‫ہے‬'‫کہ‬‫ی‬‫ا‬ ‫مسودہ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫سے‬ ‫سال‬ ‫پچاس‬ ‫سو‬ ‫ک‬
‫ز‬‫ی‬‫ادہ‬'‫ہے‬ ‫رکھتا‬ ‫عمر‬‫۔‬‫مضام‬‫ی‬‫ک‬ ‫غزل‬ ‫ن‬‫ی‬‫عموم‬‫ی‬‫روا‬‫ی‬‫سے‬ ‫ت‬
‫ہ‬ ‫ق‬ ‫متع‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ک‬ ‫شاعر‬‫ی‬‫رواں‬ ‫زبان‬'‫شا‬‫ی‬‫شگفت‬ ‫اور‬ ‫ستہ‬‫ہے‬ ‫ہ‬‫۔‬‫کہ‬‫ی‬‫ں‬

178. ‫کوئ‬‫ی‬‫ابہام‬‫ی‬‫نہ‬ ‫موجود‬ ‫صورت‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ی‬‫ا‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫غزل‬ ‫مربوط‬ ‫ک‬‫۔‬‫اس‬
‫م‬‫ی‬‫ں‬'‫ب‬‫ی‬‫ان‬‫ی‬‫ہ‬'‫مخاطب‬‫ی‬‫کالم‬ ‫خود‬ ‫اور‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫تا‬ ‫م‬ ‫م‬ ‫تک‬ ‫وب‬ ‫اس‬ ‫کا‬‫۔‬
‫ہے‬ ‫ہوتا‬ ‫سے‬ ‫سفر‬ ‫کے‬ ‫روح‬ ‫آغاز‬'‫باق‬‫ی‬‫اکت‬‫ی‬‫اشعار‬ ‫س‬'‫کس‬‫ی‬
‫ناکس‬‫ی‬‫پر‬ ‫سطح‬'‫ہ‬ ‫ہوتے‬ ‫محسوس‬ ‫سے‬ ‫مربوط‬ ‫سے‬ ‫سفر‬ ‫اس‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫م‬ ‫اشعار‬ ‫چار‬ ‫ے‬ ‫پہ‬ ‫کے‬ ‫غزل‬‫ی‬‫ں‬‫ی‬‫آ‬ ‫اد‬‫ی‬‫ا‬‫رد‬ ‫باطور‬‫ی‬‫ہوا‬ ‫استعمال‬ ‫ف‬
‫باق‬ ‫کہ‬ ‫جب‬ ‫ہے‬‫ی‬‫اٹھائ‬‫ی‬‫م‬ ‫اشعار‬ ‫س‬‫ی‬‫آ‬ ‫ں‬‫ی‬‫رد‬ ‫کو‬ ‫ا‬‫ی‬‫بنا‬ ‫ف‬‫ی‬‫گ‬ ‫ا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬
‫ی‬‫ک‬ ‫اد‬‫ی‬‫پر‬ ‫صوت‬'‫قاف‬ ‫باطور‬ ‫الفاظ‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ہوئے‬ ‫استعمال‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫اسے‬
‫ک‬ ‫اشعار‬ ‫چار‬‫ی‬‫ل‬ ‫پر‬ ‫طور‬ ‫کے‬ ‫غزل‬‫ی‬‫ہے‬ ‫سکتا‬ ‫جا‬ ‫ا‬‫۔‬
‫ہو‬ ‫مالحظ‬‫۔‬
‫م‬ ‫عدم‬ ‫راہ‬ ‫کو‬ ‫روح‬‫ی‬‫م‬ ‫ں‬‫ی‬‫تن‬ ‫را‬‫ی‬‫آ‬ ‫اد‬‫ی‬‫ا‬
‫م‬ ‫غربت‬ ‫دشت‬‫ی‬‫وط‬ ‫کو‬ ‫مسافر‬ ‫ں‬‫ن‬‫ی‬‫آ‬ ‫اد‬‫ی‬‫ا‬
‫مہن‬ ‫و‬ ‫رنج‬ ‫گئے‬ ‫بہول‬ ‫چہچہے‬‫ی‬‫آ‬ ‫اد‬‫ی‬‫ا‬
‫د‬ ‫روح‬‫ی‬‫م‬ ‫ا‬‫ی‬‫م‬ ‫قفس‬ ‫نے‬ ‫ں‬‫ی‬‫چمن‬ ‫جو‬ ‫ں‬‫ی‬‫آ‬ ‫اد‬‫ی‬‫ا‬
‫گ‬ ‫آ‬‫ی‬‫م‬ ‫ا‬‫ی‬‫ربا‬ ‫ہوش‬ ‫وہ‬ ‫جو‬ ‫پر‬ ‫جنازے‬ ‫رے‬
‫تو‬ ‫دفن‬ ‫چکے‬ ‫کر‬‫ی‬‫کفن‬ ‫کو‬ ‫اروں‬‫ی‬‫آ‬ ‫اد‬‫ی‬‫ا‬
‫م‬‫ی‬‫نہال‬ ‫مرجہاون‬ ‫جو‬ ‫مستانہ‬ ‫بل‬ ‫ب‬ ‫ہوں‬ ‫وہ‬ ‫ں‬
‫قفس‬ ‫کنج‬ ‫کر‬ ‫بہول‬‫۔۔۔۔۔۔۔‬‫چمن‬‫ی‬‫آ‬ ‫اد‬‫ی‬‫ا‬
‫تشنگ‬‫ی‬‫نہ‬ ‫محسوس‬‫ی‬‫ہوت‬ ‫ں‬‫ی‬'‫اگ‬ ‫تاہم‬‫اشعار‬ ‫ے‬'‫کے‬ ‫ارتباط‬
‫خال‬ ‫سے‬ ‫احساس‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫رو‬ ‫و‬ ‫رواج‬ ‫حسب‬‫ی‬‫ت‬'‫گ‬ ‫لکھے‬ ‫کر‬ ‫مال‬ ‫الفاظ‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫مثال‬
‫د‬‫ی‬‫کہکے‬'‫مجہپر‬'‫سمجہکر‬'‫ک‬‫ی‬‫طرح‬'‫وغ‬ ‫کہہکر‬‫ی‬‫رہ‬

179. ‫دوچشم‬‫ی‬‫ک‬ ‫حے‬‫ی‬‫جگہ‬'‫ک‬ ‫استعمال‬ ‫کا‬ ‫مقصورہ‬ ‫حے‬‫ی‬‫گ‬ ‫ا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬
‫رکہا‬'‫د‬‫ی‬‫کہا‬'‫بہولے‬'‫مجہے‬'‫مجہپر‬
‫بھ‬ ‫مہاپران‬‫ی‬‫نہ‬ ‫انداز‬ ‫نظر‬‫ی‬‫ہو‬ ‫ں‬‫ئے‬‫۔‬
‫ھ‬'‫بھ‬'‫پھ‬'‫جھ‬'‫چھ‬'‫کھ‬ '
‫ھے‬'‫کبھ‬‫ی‬'‫پھ‬‫ی‬‫ر‬'‫برچھ‬‫ی‬‫اں‬'‫مجھے‬'‫کھ‬‫ی‬‫ل‬
‫ا‬‫ی‬‫ک‬ ‫غنہ‬ ‫نون‬ ‫جگہ‬ ‫ک‬‫ی‬‫جگہ‬'‫بھ‬ ‫استعمال‬ ‫کا‬ ‫نون‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہوا‬‫۔‬
‫ہچک‬‫ی‬‫آت‬ ‫اں‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ک‬ ‫ں‬‫ی‬‫م‬ ‫غربت‬ ‫عالم‬ ‫ون‬‫ی‬‫دال‬ ‫ں‬
‫ک‬ ‫مقصورہ‬ ‫حے‬‫ی‬‫جگہ‬'‫بڑ‬‫ی‬‫بھ‬ ‫استعمال‬ ‫کا‬ ‫ے‬‫ی‬‫تا‬ ‫م‬ ‫کو‬ ‫پڑھنے‬
‫ہے‬‫۔‬
‫خر‬ ‫کے‬ ‫بل‬ ‫ب‬ ‫وہ‬ ‫ہوں‬‫ی‬‫پھ‬ ‫منہہ‬ ‫نے‬ ‫دار‬‫ی‬‫ل‬ ‫ر‬‫ی‬‫ا‬
‫ق‬ ‫متتع‬'‫استعمال‬ ‫کا‬ ‫الفاظ‬ ‫متضاد‬ ‫مگر‬'‫خوب‬ ‫و‬ ‫حسن‬ ‫کمال‬‫ی‬‫سے‬
‫ک‬‫ی‬‫گ‬ ‫ا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬‫مثال‬
‫مہن‬ ‫و‬ ‫رنج‬ ‫گئے‬ ‫بہول‬ ‫چہچہے‬‫ی‬‫آ‬ ‫اد‬‫ی‬‫ا‬
‫د‬ ‫روح‬‫ی‬‫م‬ ‫ا‬‫ی‬‫م‬ ‫قفس‬ ‫نے‬ ‫ں‬‫ی‬‫چمن‬ ‫جو‬ ‫ں‬‫ی‬‫آ‬ ‫اد‬‫ی‬‫ا‬
‫قفس‬:‫ق‬‫ی‬‫د‬'‫پابند‬‫ی‬
‫چمن‬:‫آزاد‬‫ی‬'‫خوش‬‫ی‬'‫حال‬ ‫خوش‬‫ی‬
‫م‬ ‫مصرعے‬ ‫ے‬ ‫پہ‬‫ی‬‫مہن‬ ‫و‬ ‫رنج‬ ‫اور‬ ‫چہچہے‬ ‫ں‬‫۔‬‫اور‬ ‫بھول‬‫ی‬‫اد‬
‫م‬ ‫مصرعے‬ ‫دوسرے‬‫ی‬‫قف‬ ‫ں‬‫چمن‬ ‫اور‬ ‫س‬
‫م‬ ‫شعر‬ ‫اس‬‫ی‬‫زندگ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫حالتوں‬ ‫دونوں‬'‫خوش‬ ‫اور‬ ‫رنج‬‫ی‬‫کو‬
‫نما‬‫ی‬‫ب‬ ‫پر‬ ‫طور‬ ‫اں‬‫ی‬‫ک‬ ‫ان‬‫ی‬‫گ‬ ‫ا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬

180. ‫صوت‬ ‫ہم‬'‫ہو‬ ‫مالحظہ‬ ‫استعمال‬ ‫کا‬ ‫لفظوں‬ ‫ق‬ ‫متع‬ ‫مگر‬‫۔‬
‫تو‬ ‫دفن‬ ‫چکے‬ ‫کر‬‫ی‬‫کفن‬ ‫کو‬ ‫اروں‬‫ی‬‫آ‬ ‫اد‬‫ی‬‫ا‬
‫دفن‬ ‫کفن‬'‫عموم‬ ‫مرکب‬‫ی‬‫ہے‬ ‫کا‬ ‫استعمال‬‫۔‬
‫ا‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ک‬‫ی‬‫کے‬ ‫لفظ‬'‫ل‬ ‫کے‬ ‫اسماء‬ ‫دو‬‫ی‬‫ک‬ ‫استعمال‬ ‫ے‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬‫م‬ ‫ک‬‫ثال‬
‫ہو‬ ‫مالحظہ‬‫۔‬
‫د‬ ‫بدن‬ ‫گ‬‫ی‬‫بدن‬ ‫کا‬ ‫گل‬ ‫اس‬ ‫کہکے‬‫ی‬‫آ‬ ‫اد‬‫ی‬‫ا‬
‫عموم‬‫ی‬‫م‬ ‫مہاورے‬‫ی‬‫مرکب‬ ‫ں‬'‫خ‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ال‬‫ی‬‫خ‬‫ی‬‫م‬ ‫ال‬‫ی‬‫ں‬'‫ہوتا‬ ‫استعمال‬
‫ل‬‫ی‬‫نے‬ ‫امانت‬ ‫کن‬'‫ہ‬ ‫وہم‬‫ی‬‫م‬ ‫وہم‬‫ی‬‫ں‬'‫ک‬ ‫استعمال‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬‫گو‬‫ی‬‫کو‬ ‫وہم‬ ‫ا‬'
‫خ‬‫ی‬‫پر‬ ‫طور‬ ‫کے‬ ‫مترادف‬ ‫کے‬ ‫ال‬'‫ک‬ ‫استعمال‬‫ی‬‫گ‬ ‫ا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬
‫ہ‬ ‫وہم‬‫ی‬‫م‬ ‫وہم‬‫ی‬‫بسر‬ ‫اوقات‬ ‫ہوئے‬ ‫اپنے‬ ‫ں‬
‫نے‬ ‫امانت‬'‫بھ‬ ‫مرکب‬ ‫صورت‬ ‫خوب‬ ‫بڑے‬‫ی‬'‫م‬ ‫دامن‬ ‫کے‬ ‫اردو‬‫ی‬‫ں‬
‫ہ‬ ‫رکھے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫مثال‬
‫غربت‬ ‫دشت‬'‫ا‬ ‫ستم‬‫ی‬‫جاد‬'‫سخن‬ ‫ف‬ ‫تک‬'‫عدم‬ ‫راہ‬'‫غربت‬ ‫عالم‬'‫آوارہ‬
‫وطن‬'‫گہ‬ ‫چاند‬‫ی‬'‫مقدر‬ ‫کشتہ‬'‫پرواز‬ ‫حسرت‬'‫عشق‬ ‫آتش‬'‫سخت‬
‫جان‬‫ی‬'‫بسمل‬ ‫مرغ‬
‫مہن‬ ‫و‬ ‫رنج‬
‫چشمہءکوثر‬
‫عموم‬‫ی‬‫م‬ ‫استعمال‬ ‫کوثر‬ ‫حوض‬ ‫پر‬ ‫طور‬‫ی‬‫ہے‬ ‫آتا‬ ‫ں‬‫۔‬
‫ک‬ ‫کا‬ ‫ہار‬‫ھ‬‫ی‬‫ل‬
‫نص‬ ‫کے‬ ‫عاشق‬‫ی‬‫ب‬

181. ‫ک‬ ‫سورج‬‫ی‬‫کرن‬
‫چھ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫جاتا‬ ‫کہا‬ ‫تو‬ ‫آئے‬ ‫نک‬'‫کس‬ ‫کہ‬‫ی‬‫نے‬‫ی‬‫ک‬ ‫اد‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬‫امانت‬
‫نے‬'‫ل‬ ‫کے‬ ‫اس‬‫ی‬‫ہچک‬ ‫ے‬‫ی‬‫ک‬ ‫استعمال‬ ‫آنا‬ ‫اں‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬‫ک‬ ‫اس‬‫ی‬‫معنو‬‫ی‬‫ت‬
‫چھ‬‫ی‬‫سے‬ ‫آنا‬ ‫نک‬'‫ہے‬ ‫تر‬ ‫الگ‬‫۔‬
‫ہچک‬‫ی‬‫آت‬ ‫اں‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ک‬ ‫ں‬‫ی‬‫م‬ ‫غربت‬ ‫عالم‬ ‫ون‬‫ی‬‫دال‬ ‫ں‬
‫ک‬‫ی‬‫عز‬ ‫ا‬‫ی‬‫م‬ ‫کو‬ ‫زوں‬‫ی‬‫وطن‬ ‫آوارہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫آ‬ ‫اد‬‫ی‬‫ا‬
‫اپن‬ ‫نے‬ ‫امانت‬‫ی‬‫م‬ ‫غزل‬ ‫طول‬ ‫اس‬‫ی‬‫ں‬'‫کئ‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬‫کا‬ ‫اصطالحات‬ ‫رائج‬ ‫ک‬
‫ک‬ ‫استعمال‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬‫استعمال‬ ‫کا‬ ‫ان‬'‫م‬ ‫تناظر‬ ‫کے‬ ‫سفر‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہوا‬ ‫ں‬‫۔‬‫مثال‬
‫جنازہ‬'‫دفن‬'‫کفن‬'‫صحت‬ ‫غسل‬'‫زاہد‬'‫عدم‬'‫کشتہ‬
‫م‬ ‫استعمال‬ ‫کے‬ ‫مہاورات‬ ‫کو‬ ‫امانت‬‫ی‬‫ں‬'‫ہے‬ ‫حاصل‬ ‫کمال‬‫۔‬‫وہ‬
‫استعمال‬ ‫کا‬ ‫مہاورے‬'‫رو‬ ‫رواں‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ہ‬ ‫جاتے‬ ‫کر‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ی‬‫استعمال‬ ‫ہ‬
‫لس‬‫ان‬‫ی‬‫ات‬‫ی‬‫سے‬ ‫حسن‬'‫ہے‬ ‫ور‬ ‫بہرہ‬‫۔‬‫ا‬ ‫چند‬‫ی‬‫مالحظہ‬ ‫مہاورے‬ ‫ک‬
‫ہوں‬‫۔‬
‫اڑنا‬ ‫ہوش‬'‫کاٹنا‬ ‫پر‬'‫نص‬‫ی‬‫لڑنا‬ ‫ب‬'‫رعا‬‫ی‬‫سوجھنا‬ ‫ت‬'‫لگانا‬ ‫گل‬'‫لہو‬
‫ہونا‬ ‫خشک‬'‫م‬ ‫خون‬‫ی‬‫نہالنا‬ ‫ں‬'‫ام‬‫ی‬‫ہونا‬ ‫قطع‬ ‫د‬'‫کرنا‬ ‫کڑا‬ ‫دل‬'‫منہ‬
‫پھ‬‫ی‬‫رنا‬'‫د‬ ‫روح‬‫ی‬‫نا‬'‫لگانا‬ ‫دام‬'‫خ‬‫ی‬‫باندھنا‬ ‫ال‬'‫چٹک‬‫ی‬‫ل‬ ‫اں‬‫ی‬‫نا‬'‫بسر‬ ‫اوقات‬
‫ہونا‬'‫پھر‬ ‫بدر‬ ‫در‬‫نا‬'‫رکھنا‬ ‫قدم‬'‫کھ‬ ‫نقشا‬‫ی‬‫چنا‬
‫ک‬ ‫استعمال‬ ‫کے‬ ‫مہاورے‬‫ی‬'‫ا‬ ‫صرف‬‫ی‬‫ہو‬ ‫مالحظہ‬ ‫مثال‬ ‫ک‬‫۔‬
‫رعا‬‫ی‬‫سوجھنا‬ ‫ت‬:‫سمجہکر‬ ‫زار‬ ‫بل‬ ‫ب‬‫ی‬‫رعا‬ ‫ہ‬‫ی‬‫سوجہ‬ ‫ت‬‫ی‬
‫امانت‬'‫بھ‬ ‫استعمال‬ ‫کا‬ ‫تشببہات‬‫ی‬‫بڑ‬‫ی‬‫خوب‬‫ی‬‫ہ‬ ‫کرتے‬ ‫سے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫مثال‬

182. ‫خر‬ ‫کے‬ ‫بل‬ ‫ب‬ ‫وہ‬ ‫ہوں‬‫ی‬‫پھ‬ ‫منہہ‬ ‫نے‬ ‫دار‬‫ی‬‫ل‬ ‫ر‬‫ی‬‫ا‬
‫مجھے‬ ‫دلدار‬ ‫قامت‬ ‫شجر‬‫ی‬‫آ‬ ‫اد‬‫ی‬‫ا‬
‫بسمل‬ ‫مرغ‬‫ک‬‫ی‬‫م‬ ‫باغ‬ ‫طرح‬‫ی‬‫تڑپ‬ ‫ں‬‫ی‬‫بل‬ ‫ب‬
‫م‬ ‫شعر‬ ‫حسن‬‫ی‬‫ں‬'‫م‬ ‫ت‬‫ی‬‫بڑ‬ ‫کو‬ ‫ح‬‫ی‬‫اہم‬‫ی‬‫ہے‬ ‫حاصل‬ ‫ت‬‫۔‬‫ا‬ ‫کے‬ ‫امانت‬‫ی‬‫ک‬
‫ہ‬‫ی‬‫م‬ ‫شعر‬‫ی‬‫ں‬'‫ا‬‫ی‬‫ساتھ‬ ‫ک‬'‫ت‬‫ی‬‫م‬ ‫ت‬ ‫ن‬‫ی‬‫فرمائ‬ ‫مالحظہ‬ ‫استعال‬ ‫کا‬ ‫حات‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫ک‬ ‫نے‬ ‫زاہد‬ ‫جو‬ ‫کا‬ ‫چشمہءکوثر‬ ‫تذکرہ‬‫ی‬‫ا‬
‫آپنے‬‫ی‬‫زقند‬ ‫چاہ‬ ‫مجہے‬ ‫کا‬ ‫وسف‬‫ی‬‫آ‬ ‫اد‬‫ی‬‫ا‬
‫ساتھ‬ ‫کے‬ ‫شمشاد‬'‫پہ‬‫ی‬‫ہ‬ ‫بڑا‬ ‫انتساب‬ ‫کا‬ ‫وں‬‫ی‬‫بھات‬ ‫من‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬
‫ہو‬ ‫مالحظہ‬
‫پہ‬‫ی‬‫ک‬ ‫وں‬‫ی‬‫کوئ‬ ‫ئے‬‫ی‬‫م‬ ‫باغ‬‫ی‬‫آ‬ ‫شمشاد‬ ‫ں‬‫ی‬‫ا‬
‫مقام‬‫ی‬‫عموم‬ ‫اور‬‫ی‬‫بھ‬ ‫لفظ‬ ‫کے‬ ‫چال‬ ‫بول‬‫ی‬'‫م‬ ‫استعمال‬‫ی‬‫التے‬ ‫ں‬
‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫مثال‬
‫پال‬ ‫لئے‬ ‫کے‬ ‫وں‬ ‫ب‬ ‫ب‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ص‬ ‫نہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫آ‬ ‫اد‬‫ی‬‫ا‬
‫ہچک‬‫ی‬‫آت‬ ‫اں‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ک‬ ‫ں‬‫ی‬‫م‬ ‫غربت‬ ‫عالم‬ ‫ون‬‫ی‬‫دال‬ ‫ں‬
‫استعمال‬ ‫کا‬ ‫الفاظ‬ ‫مرکب‬ ‫مستعمل‬'‫اپن‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫رکھتا‬ ‫ٹھن‬ ‫بن‬‫۔‬
‫واز‬ ‫پر‬:‫ہ‬‫گئ‬ ‫و‬‫ی‬‫اس‬ ‫قطع‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ام‬ ‫ں‬‫ی‬‫پرواز‬ ‫د‬
‫بدن‬ ‫گل‬:‫د‬ ‫بدن‬ ‫گ‬‫ی‬‫بدن‬ ‫کا‬ ‫گل‬ ‫اس‬ ‫کہکے‬‫ی‬‫آ‬ ‫اد‬‫ی‬‫ا‬
‫شاد‬ ‫شم‬:‫پہ‬‫ی‬‫ک‬ ‫وں‬‫ی‬‫کوئ‬ ‫ئے‬‫ی‬‫م‬ ‫باغ‬‫ی‬‫آ‬ ‫شمشاد‬ ‫ں‬‫ی‬‫ا‬
‫حرف‬ ‫تکرار‬ ‫صنعنت‬‫ی‬‫بھ‬ ‫سے‬‫ی‬'‫ل‬ ‫کام‬‫ی‬‫ہ‬ ‫تے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫مثال‬
‫ک‬ ‫گھر‬ ‫دال‬ ‫کے‬ ‫پھر‬ ‫بدر‬ ‫در‬‫ی‬‫ہم‬‫ی‬‫ہوئ‬ ‫قدر‬ ‫ں‬‫ی‬

183. ‫کے‬ ‫امانت‬ ‫اب‬'‫ا‬ ‫دو‬‫ی‬‫ترک‬ ‫سے‬ ‫الحقوں‬ ‫سابقوں‬ ‫ک‬‫ی‬‫والے‬ ‫پانے‬ ‫ب‬'
‫فرمائ‬ ‫مالحظہ‬ ‫الفاظ‬‫ی‬‫ں‬
‫وفا‬ ‫اہل‬'‫بےاعتباروں‬'‫بےنشان‬‫ی‬
‫پر‬‫ی‬‫زاد‬'‫خر‬‫ی‬‫دار‬'‫دار‬ ‫دل‬'‫زار‬ ‫بل‬ ‫ب‬'‫گاہ‬ ‫در‬'‫س‬‫ی‬‫فام‬ ‫اہ‬
‫استعمال‬ ‫کا‬ ‫الفاظ‬ ‫مترادف‬'‫م‬ ‫کالم‬ ‫کے‬ ‫ان‬‫ی‬‫ا‬ ‫ں‬‫ی‬‫سے‬ ‫الگ‬ ‫ک‬'
‫تاث‬‫ی‬‫ر‬'‫جازب‬‫ی‬‫صوت‬ ‫اور‬ ‫ت‬‫ی‬‫بصر‬ ‫و‬‫ی‬‫بنتا‬ ‫سبب‬ ‫کا‬ ‫توجہ‬ ‫و‬ ‫حسن‬
‫ہے‬‫۔‬‫مثال‬‫ی‬‫فرمائ‬ ‫مالحظہ‬ ‫مصرع‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ں‬
‫رشک‬ ‫مجہکو‬‫گہ‬ ‫قمرچاند‬‫ی‬‫ی‬‫آ‬ ‫اد‬‫ی‬‫ا‬
‫ہے‬ ‫حاصل‬ ‫دسترس‬ ‫پر‬ ‫زبان‬ ‫ناصرف‬ ‫کو‬ ‫امانت‬'‫کے‬ ‫ان‬ ‫کہ‬ ‫بل‬
‫مضام‬ ‫سے‬ ‫بہت‬‫ی‬‫ن‬'‫ہ‬ ‫پرلطف‬ ‫بڑے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫فکر‬ ‫سے‬ ‫ان‬‫ی‬‫ہ‬ ‫حظ‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫ں‬'
‫سماعت‬‫ی‬‫بصر‬ ‫اور‬‫ی‬‫بھ‬ ‫لطف‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ہے‬ ‫آتا‬ ‫سر‬‫۔‬‫ذ‬ ‫اس‬‫ی‬‫م‬ ‫ل‬‫ی‬‫ں‬'‫ذرا‬
‫د‬ ‫کو‬ ‫اشعار‬ ‫ان‬‫ی‬‫کھ‬‫ی‬‫ں‬'‫پڑھ‬‫ی‬‫ں‬'‫کر‬ ‫غور‬‫ی‬‫ل‬ ‫مزا‬ ‫اور‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫م‬ ‫عدم‬ ‫راہ‬ ‫کو‬ ‫روح‬‫ی‬‫م‬ ‫ں‬‫ی‬‫تن‬ ‫را‬‫ی‬‫آ‬ ‫اد‬‫ی‬‫ا‬
‫م‬ ‫غربت‬ ‫دشت‬‫ی‬‫وطن‬ ‫کو‬ ‫مسافر‬ ‫ں‬‫ی‬‫آ‬ ‫اد‬‫ی‬‫ا‬
............
‫گ‬ ‫آ‬‫ی‬‫م‬ ‫ا‬‫ی‬‫ربا‬ ‫ہوش‬ ‫وہ‬ ‫جو‬ ‫پر‬ ‫جنازے‬ ‫رے‬
‫تو‬ ‫دفن‬ ‫چکے‬ ‫کر‬‫ی‬‫کفن‬ ‫کو‬ ‫اروں‬‫ی‬‫آ‬ ‫اد‬‫ی‬‫ا‬
...........
‫ک‬ ‫بسمل‬ ‫مرغ‬‫ی‬‫م‬ ‫باغ‬ ‫طرح‬‫ی‬‫تڑپ‬ ‫ں‬‫ی‬‫بل‬ ‫ب‬
‫قمر‬ ‫کہا‬ ‫کر‬ ‫لگا‬ ‫گل‬‫ی‬‫م‬ ‫نے‬‫ی‬‫ص‬ ‫را‬‫ی‬‫آ‬ ‫اد‬‫ی‬‫ا‬
............

184. ‫ک‬ ‫صحت‬ ‫غسل‬‫ی‬‫لہو‬ ‫خشک‬ ‫ہوا‬ ‫کے‬ ‫سن‬ ‫خبر‬
‫خون‬‫م‬‫ی‬‫آ‬ ‫جالد‬ ‫مجھے‬ ‫فورا‬ ‫کو‬ ‫نہالنے‬ ‫ں‬‫ی‬‫ا‬
..........
‫ک‬ ‫نے‬ ‫زاہد‬ ‫جو‬ ‫کا‬ ‫چشمہءکوثر‬ ‫تذکرہ‬‫ی‬‫ا‬
‫اپنے‬‫ی‬‫زقند‬ ‫چاہ‬ ‫مجہے‬ ‫کا‬ ‫وسف‬‫ی‬‫آ‬ ‫اد‬‫ی‬‫ا‬
..........
‫گ‬ ‫ہو‬‫ی‬‫م‬ ‫پرواز‬ ‫حسرت‬ ‫ا‬‫ی‬‫ٹکڑے‬ ‫سو‬ ‫دل‬ ‫ں‬
‫د‬ ‫نے‬ ‫ہم‬‫ی‬‫ک‬ ‫ف‬ ‫تو‬ ‫قفس‬ ‫جو‬ ‫کہا‬‫ی‬‫آ‬ ‫اد‬‫ی‬‫ا‬
..........
‫ک‬‫ی‬‫ت‬ ‫وں‬‫ی‬‫ک‬ ‫مقدر‬ ‫برکشتہ‬ ‫عاشق‬ ‫را‬‫ی‬‫طرح‬
‫چرخ‬ ‫تو‬ ‫کئے‬ ‫نے‬ ‫تو‬ ‫ستم‬‫کہن‬‫ی‬‫آ‬ ‫اد‬‫ی‬‫ا‬
........................................................................
‫د‬‫ی‬‫گر‬
‫م‬ ‫عدم‬ ‫راہ‬ ‫کو‬ ‫روح‬‫ی‬‫م‬ ‫ں‬‫ی‬‫تن‬ ‫را‬‫ی‬‫آ‬ ‫اد‬‫ی‬‫ا‬
‫م‬ ‫غربت‬ ‫دشت‬‫ی‬‫وطن‬ ‫کو‬ ‫مسافر‬ ‫ں‬‫ی‬‫آ‬ ‫اد‬‫ی‬‫ا‬
‫مہن‬ ‫و‬ ‫رنج‬ ‫گئے‬ ‫بہول‬ ‫چہچہے‬‫ی‬‫آ‬ ‫اد‬‫ی‬‫ا‬
‫د‬ ‫روح‬‫ی‬‫م‬ ‫ا‬‫ی‬‫م‬ ‫قفس‬ ‫نے‬ ‫ں‬‫ی‬‫چمن‬ ‫جو‬ ‫ں‬‫ی‬‫آ‬ ‫اد‬‫ی‬‫ا‬
‫گ‬ ‫آ‬‫ی‬‫م‬ ‫ا‬‫ی‬‫و‬ ‫جو‬ ‫پر‬ ‫جنازے‬ ‫رے‬‫ربا‬ ‫ہوش‬ ‫ہ‬
‫تو‬ ‫دفن‬ ‫چکے‬ ‫کر‬‫ی‬‫کفن‬ ‫کو‬ ‫اروں‬‫ی‬‫آ‬ ‫اد‬‫ی‬‫ا‬
‫م‬‫ی‬‫نہال‬ ‫مرجہاون‬ ‫جو‬ ‫مستانہ‬ ‫بل‬ ‫ب‬ ‫ہوں‬ ‫وہ‬ ‫ں‬
‫قفس‬ ‫کنج‬ ‫کر‬ ‫بہول‬‫۔۔۔۔۔۔۔‬‫چمن‬‫ی‬‫آ‬ ‫اد‬‫ی‬‫ا‬
‫م‬ ‫کر‬ ‫پا‬ ‫کا‬ ‫عشق‬ ‫آتش‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫م‬ ‫رگ‬ ‫رگ‬‫ی‬‫اثر‬ ‫ں‬
‫آ‬ ‫فصاد‬ ‫نشتر‬ ‫لئے‬ ‫ہمراہ‬ ‫آپ‬‫ی‬‫ا‬

185. ‫جان‬ ‫سخت‬‫ی‬‫م‬ ‫سے‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫پھ‬‫ی‬‫د‬ ‫ر‬‫ی‬‫م‬ ‫دم‬ ‫منہہ‬ ‫ا‬‫ی‬‫ں‬
‫آ‬ ‫فوالد‬ ‫خنجر‬ ‫اگر‬ ‫کرکے‬ ‫کڑا‬ ‫دل‬‫ی‬‫ا‬
‫و‬ ‫ہوں‬‫خر‬ ‫کے‬ ‫بل‬ ‫ب‬ ‫ہ‬‫ی‬‫پھ‬ ‫منہہ‬ ‫نے‬ ‫دار‬‫ی‬‫ل‬ ‫ر‬‫ی‬‫ا‬
‫کوئ‬ ‫کو‬ ‫لگانے‬ ‫مجہپر‬ ‫دام‬‫ی‬‫ص‬‫ی‬‫آ‬ ‫اد‬‫ی‬‫ا‬
‫برچھ‬‫ی‬‫ہ‬ ‫اں‬‫ی‬‫ک‬ ‫سورج‬ ‫مجہے‬ ‫ں‬‫ی‬‫کرن‬
‫سنہک‬‫ی‬‫کے‬ ‫اے‬‫ی‬‫ا‬ ‫ستم‬ ‫چرخ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫آ‬ ‫جاد‬‫ی‬‫ا‬
‫ستان‬ ‫گ‬ ‫سرو‬ ‫ہوا‬ ‫دل‬‫ی‬‫نہال‬ ‫سے‬ ‫نظارے‬ ‫کے‬
‫مجھے‬ ‫دلدار‬ ‫قامت‬ ‫شجر‬‫ی‬‫آ‬ ‫اد‬‫ی‬‫ا‬
‫گئ‬ ‫ہو‬‫ی‬‫اس‬ ‫قطع‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ام‬ ‫ں‬‫ی‬‫پرواز‬ ‫د‬
‫گئ‬ ‫اڑ‬‫ی‬‫ص‬ ‫کاٹنے‬ ‫پر‬ ‫جو‬ ‫ہوش‬‫ی‬‫آ‬ ‫اد‬‫ی‬‫ا‬
‫کھ‬ ‫کا‬ ‫ہار‬‫ی‬‫نص‬ ‫کے‬ ‫عاشق‬ ‫گئے‬ ‫لٹر‬ ‫ہوا‬ ‫ل‬‫ی‬‫ب‬
‫غ‬‫ی‬‫م‬ ‫تو‬ ‫فراموش‬ ‫جو‬ ‫بوال‬ ‫ر‬‫ی‬‫ں‬‫ی‬‫آ‬ ‫اد‬‫ی‬‫ا‬
‫سمجہکر‬ ‫زار‬ ‫بل‬ ‫ب‬‫ی‬‫رعا‬ ‫ہ‬‫ی‬‫سوجہ‬ ‫ت‬‫ی‬
‫۔۔۔۔۔۔۔۔۔‬‫م‬‫ی‬‫ص‬ ‫باندھنے‬ ‫پر‬ ‫رے‬‫ی‬‫آ‬ ‫اد‬‫ی‬‫ا‬
‫ک‬ ‫فرموش‬ ‫دل‬ ‫درد‬ ‫اس‬‫ی‬‫کو‬ ‫عاشق‬ ‫ا‬
‫کبھ‬ ‫نہ‬‫ی‬‫بھ‬ ‫سے‬ ‫بہولے‬ ‫کو‬ ‫آپ‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ں‬‫ی‬‫آ‬ ‫اد‬‫ی‬‫ا‬
‫ک‬ ‫بسمل‬ ‫مرغ‬‫ی‬‫م‬ ‫باغ‬ ‫طرح‬‫ی‬‫تڑپ‬ ‫ں‬‫ی‬‫بل‬ ‫ب‬
‫قمر‬ ‫کہا‬ ‫کر‬ ‫لگا‬ ‫گل‬‫ی‬‫م‬ ‫نے‬‫ی‬‫ص‬ ‫را‬‫ی‬‫آ‬ ‫اد‬‫ی‬‫ا‬
‫م‬ ‫دہر‬ ‫چمن‬ ‫ھے‬ ‫باندھے‬ ‫کا‬ ‫جاناں‬ ‫در‬‫ی‬‫رنگ‬ ‫ں‬
‫پہ‬‫ی‬‫ک‬ ‫وں‬‫ی‬‫کوئ‬ ‫ئے‬‫ی‬‫م‬ ‫باغ‬‫ی‬‫آ‬ ‫شمشاد‬ ‫ں‬‫ی‬‫ا‬
‫ک‬ ‫صحت‬ ‫غسل‬‫ی‬‫لہو‬ ‫خشک‬ ‫ہوا‬ ‫کے‬ ‫سن‬ ‫خبر‬
‫م‬ ‫خون‬‫ی‬‫آ‬ ‫جالد‬ ‫مجھے‬ ‫فورا‬ ‫کو‬ ‫نہالنے‬ ‫ں‬‫ی‬‫ا‬
‫ہچک‬‫ی‬‫آت‬ ‫اں‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ک‬ ‫ں‬‫ی‬‫م‬ ‫غربت‬ ‫عالم‬ ‫ون‬‫ی‬‫دال‬ ‫ں‬
‫ک‬‫ی‬‫عز‬ ‫ا‬‫ی‬‫م‬ ‫کو‬ ‫زوں‬‫ی‬‫وطن‬ ‫آوارہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫آ‬ ‫اد‬‫ی‬‫ا‬
‫کرکے‬ ‫نظر‬ ‫پہ‬ ‫جاناں‬ ‫رخ‬‫خ‬ ‫کا‬ ‫گل‬ ‫بندہا‬‫ی‬‫ال‬

186. ‫د‬ ‫کو‬ ‫قد‬‫ی‬‫چمن‬ ‫سرو‬ ‫مجہے‬ ‫تو‬ ‫کہا‬‫ی‬‫آ‬ ‫اد‬‫ی‬‫ا‬
‫بےنشان‬‫ی‬‫گ‬ ‫بہول‬ ‫نشاں‬ ‫سے‬‫ی‬‫کو‬ ‫آنے‬ ‫ا‬
‫کھ‬‫ی‬‫وہ‬ ‫تو‬ ‫نقشہ‬ ‫ہار‬ ‫چکا‬ ‫نچ‬‫ی‬‫ی‬‫آ‬ ‫اد‬‫ی‬‫ا‬
‫ک‬ ‫نے‬ ‫زاہد‬ ‫جو‬ ‫کا‬ ‫چشمہءکوثر‬ ‫تذکرہ‬‫ی‬‫ا‬
‫اپنے‬‫ی‬‫زقند‬ ‫چاہ‬ ‫مجہے‬ ‫کا‬ ‫وسف‬‫ی‬‫آ‬ ‫اد‬‫ی‬‫ا‬
‫ش‬ ‫کئے‬ ‫ٹکڑے‬ ‫کے‬ ‫خم‬‫ی‬‫ک‬ ‫کو‬ ‫شوں‬‫ی‬‫م‬ ‫ا‬‫ی‬‫چور‬ ‫نے‬ ‫ں‬
‫پ‬ ‫توڑے‬‫ی‬‫شکن‬ ‫عہد‬ ‫وہ‬ ‫جو‬ ‫مانے‬‫ی‬‫ی‬‫آ‬ ‫اد‬‫ی‬‫ا‬
‫م‬ ‫آنکہوں‬ ‫اشک‬ ‫طفل‬‫ی‬‫ک‬ ‫مردم‬ ‫لگے‬ ‫بھرنے‬ ‫ں‬‫ی‬‫طرح‬
‫ن‬ ‫چ‬ ‫کا‬ ‫بزرگوں‬ ‫سالونکو‬ ‫خورد‬‫ی‬‫آ‬ ‫اد‬‫ی‬‫ا‬
‫ت‬‫ی‬‫غ‬ ‫رکہا‬ ‫جو‬ ‫پر‬ ‫منہہ‬ ‫رے‬‫ی‬‫س‬ ‫ر‬‫ی‬‫منہہ‬ ‫نے‬ ‫فام‬ ‫اہ‬
‫گہ‬ ‫قمرچاند‬ ‫رشک‬ ‫مجہکو‬‫ی‬‫ی‬‫آ‬ ‫اد‬‫ی‬‫ا‬
‫ک‬‫ی‬‫ت‬ ‫وں‬‫ی‬‫ک‬ ‫مقدر‬ ‫برکشتہ‬ ‫عاشق‬ ‫را‬‫ی‬‫طرح‬
‫کہن‬ ‫چرخ‬ ‫تو‬ ‫کئے‬ ‫نے‬ ‫تو‬ ‫ستم‬‫ی‬‫آ‬ ‫اد‬‫ی‬‫ا‬
‫چٹک‬‫ی‬‫م‬ ‫دل‬ ‫اں‬‫ی‬‫م‬ ‫ں‬‫ی‬‫ل‬ ‫رے‬‫ی‬‫عش‬ ‫ناخن‬ ‫لگا‬ ‫نے‬‫ق‬
‫د‬ ‫بدن‬ ‫گ‬‫ی‬‫بدن‬ ‫کا‬ ‫گل‬ ‫اس‬ ‫کہکے‬‫ی‬‫آ‬ ‫اد‬‫ی‬‫ا‬
‫ہ‬ ‫وہم‬‫ی‬‫م‬ ‫وہم‬‫ی‬‫بسر‬ ‫اوقات‬ ‫ہوئے‬ ‫اپنے‬ ‫ں‬
‫کمر‬‫ی‬‫دہن‬ ‫تو‬ ‫بہولے‬ ‫کو‬ ‫ار‬‫ی‬‫آ‬ ‫اد‬‫ی‬‫ا‬
‫د‬ ‫گل‬ ‫برگ‬‫ی‬‫م‬ ‫آنکہوں‬ ‫کہکے‬‫ی‬‫ت‬ ‫ں‬‫ی‬‫آب‬ ‫گئے‬ ‫پھر‬ ‫رے‬
‫سخن‬ ‫ف‬ ‫تک‬ ‫مجہے‬ ‫تو‬ ‫چٹکا‬ ‫غنچہ‬‫ی‬‫آ‬ ‫اد‬‫ی‬‫ا‬
‫ک‬ ‫گھر‬ ‫دال‬ ‫کے‬ ‫پھر‬ ‫بدر‬ ‫در‬‫ی‬‫ہم‬‫ی‬‫ہوئ‬ ‫قدر‬ ‫ں‬‫ی‬
‫م‬ ‫غربت‬ ‫راہ‬‫ی‬‫وطن‬ ‫تو‬ ‫بہولے‬ ‫جو‬ ‫ں‬‫ی‬‫آ‬ ‫اد‬‫ی‬‫ا‬
‫چ‬‫م‬ ‫درگاہ‬ ‫و‬‫ی‬‫د‬ ‫ہے‬ ‫ہنگامہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫کا‬ ‫وانوں‬
‫بڑ‬‫ی‬‫ک‬ ‫منت‬‫ی‬‫پر‬ ‫کو‬ ‫بڑھانے‬‫ی‬‫آ‬ ‫زاد‬‫ی‬‫ا‬
‫گ‬ ‫ہو‬‫ی‬‫م‬ ‫پرواز‬ ‫حسرت‬ ‫ا‬‫ی‬‫ٹکڑے‬ ‫سو‬ ‫دل‬ ‫ں‬
‫د‬ ‫نے‬ ‫ہم‬‫ی‬‫ک‬ ‫ف‬ ‫تو‬ ‫قفس‬ ‫جو‬ ‫کہا‬‫ی‬‫آ‬ ‫اد‬‫ی‬‫ا‬

187. ‫نہ‬ ‫سے‬ ‫اعتباروں‬ ‫بے‬‫ی‬‫کام‬ ‫کچہ‬ ‫کو‬ ‫وفا‬ ‫اہل‬ ‫ں‬
‫پال‬ ‫لئے‬ ‫کے‬ ‫وں‬ ‫ب‬ ‫ب‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ص‬ ‫نہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫آ‬ ‫اد‬‫ی‬‫ا‬
‫م‬ ‫جنت‬ ‫رکہا‬‫ی‬‫ح‬ ‫قدم‬ ‫جو‬ ‫امانت‬ ‫ں‬‫ی‬‫نے‬ ‫در‬
‫جبرائ‬ ‫دوڑے‬‫ی‬‫ل‬‫ی‬‫م‬ ‫کہہکر‬ ‫ہ‬‫ی‬‫آ‬ ‫استاد‬ ‫را‬‫ی‬‫ا‬
‫مکرم‬‫ی‬‫محترم‬ ‫و‬‫ی‬‫حسن‬‫ی‬‫صاحب‬:‫مسنون‬ ‫سالم‬
‫شکر‬ ‫کا‬ ‫آپ‬‫ی‬‫ک‬ ‫ادا‬ ‫طرح‬ ‫کس‬ ‫ہ‬‫ی‬‫انجمن‬ ‫اردو‬ ‫وقت‬ ‫ہمہ‬ ‫آپ‬ ‫کہ‬ ‫جائے‬ ‫ا‬
‫ک‬‫ی‬‫ک‬ ‫وادب‬ ‫شعر‬ ‫اردو‬ ‫اور‬‫ی‬‫ب‬‫ی‬‫م‬ ‫خدمات‬ ‫بہا‬ ‫ش‬‫ی‬‫ہ‬ ‫سرگرم‬ ‫ں‬‫ی‬‫اور‬ ‫ں‬
‫م‬ ‫کام‬ ‫اس‬‫ی‬‫کس‬ ‫ں‬‫ی‬‫ے‬ ‫ص‬‫ی‬‫کبھ‬ ‫خواہشمند‬ ‫کے‬ ‫ستائش‬ ‫ا‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫ں‬
‫ہ‬ ‫رہے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ج‬ ‫آپ‬ ‫کو‬ ‫اردو‬‫ی‬‫لوث‬ ‫بے‬ ‫سے‬‫ک‬ ‫خدام‬ ‫وفاشعار‬ ‫اور‬‫ی‬
‫ہے‬ ‫ضرورت‬‫۔‬‫م‬ ‫حاالت‬ ‫کے‬ ‫آج‬‫ی‬‫ا‬ ‫ں‬‫ی‬‫بھ‬ ‫سوچنا‬ ‫سا‬‫ی‬‫رہ‬ ‫کر‬ ‫بن‬ ‫گناہ‬
‫گ‬‫ی‬‫جائ‬ ‫چہ‬ ‫ہے‬ ‫ا‬‫ی‬‫ا‬ ‫کہ‬‫ی‬‫م‬ ‫ہاتھ‬ ‫کام‬ ‫کا‬ ‫کرنے‬ ‫جمع‬ ‫کو‬ ‫افراد‬ ‫سے‬‫ی‬‫ل‬ ‫ں‬‫ی‬‫ا‬
‫جائے‬‫۔‬‫طو‬ ‫کو‬ ‫آپ‬ ‫ہللا‬‫ی‬‫اچھ‬ ‫اور‬ ‫عمر‬ ‫ل‬‫ی‬‫اور‬ ‫نوازے‬ ‫سے‬ ‫صحت‬
‫خ‬ ‫جزائے‬‫ی‬‫فرمائے‬ ‫مرحمت‬ ‫ر‬‫۔‬
‫انشائ‬ ‫کا‬ ‫آپ‬ ‫معمول‬ ‫حسب‬‫ی‬‫نہا‬ ‫ہ‬‫ی‬‫کام‬ ‫ت‬‫ی‬‫س‬ ‫اور‬ ‫اب‬‫ی‬‫ہے‬ ‫حاصل‬ ‫ر‬‫۔‬
‫ا‬‫ی‬‫خانوں‬ ‫کتب‬ ‫کے‬ ‫بزرگوں‬ ‫اب‬ ‫نوادرات‬ ‫سے‬‫ی‬‫ک‬ ‫ان‬ ‫ا‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ک‬ ‫ز‬‫ی‬
‫م‬ ‫درازوں‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہ‬ ‫سکتے‬ ‫مل‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫کوئ‬ ‫نہ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫حال‬ ‫پرسان‬ ‫کا‬ ‫ان‬
‫کوئ‬ ‫نہ‬ ‫اور‬‫ی‬‫واال‬ ‫کرنے‬ ‫استفادہ‬ ‫سے‬ ‫ان‬‫۔‬‫ی‬‫بڑا‬ ‫بہت‬ ‫کا‬ ‫اردو‬ ‫اہل‬ ‫ہ‬
‫الم‬‫ی‬‫کتاب‬ ‫نے‬ ‫انہوں‬ ‫کہ‬ ‫ہے‬ ‫ہ‬‫ی‬‫پڑھن‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہ‬ ‫بالکل‬‫ی‬‫چھوڑد‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫والد‬
‫س‬ ‫خانے‬ ‫کتب‬ ‫کے‬ ‫مرحوم‬‫بھ‬ ‫کو‬ ‫مجھ‬ ‫ے‬‫ی‬‫کئ‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ے‬ ‫م‬ ‫نوادرات‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫م‬‫ی‬‫ک‬ ‫کوشش‬ ‫نے‬ ‫ں‬‫ی‬‫کو‬ ‫ان‬ ‫کہ‬‫ی‬‫دوسر‬ ‫اور‬ ‫ہاں‬‫ی‬‫م‬ ‫وں‬ ‫محف‬‫ی‬‫ں‬
‫پ‬ ‫لئے‬ ‫کے‬ ‫استفادے‬ ‫کے‬ ‫لوگوں‬‫ی‬‫ل‬ ‫کروں‬ ‫ش‬‫ی‬‫ما‬ ‫کو‬ ‫مجھ‬ ‫کن‬‫ی‬‫وس‬‫ی‬
‫چ‬ ‫ان‬ ‫کہ‬ ‫لئے‬ ‫اس‬ ‫پڑا‬ ‫کرنا‬ ‫سامنا‬ ‫کا‬‫ی‬‫مل‬ ‫نہ‬ ‫والے‬ ‫پڑھنے‬ ‫کو‬ ‫زوں‬
‫سکے‬‫۔‬‫کس‬ ‫اگر‬‫ی‬‫انہ‬ ‫نے‬‫ی‬‫د‬ ‫ں‬‫ی‬‫بھ‬ ‫کھا‬‫ی‬‫کہ‬ ‫لکھے‬ ‫نہ‬ ‫الفاظ‬ ‫دو‬ ‫تو‬

188. ‫ک‬‫ی‬‫د‬ ‫ا‬‫ی‬‫کھ‬‫بھ‬ ‫پڑھا‬ ‫کو‬ ‫پاروں‬ ‫شہ‬ ‫ان‬ ‫نے‬ ‫انہوں‬ ‫بعد‬ ‫کے‬ ‫نے‬‫ی‬‫تھا؟‬
‫م‬ ‫کر‬ ‫ہار‬‫ی‬‫ل‬ ‫اٹھا‬ ‫ہاتھ‬ ‫سے‬ ‫کام‬ ‫اس‬ ‫نے‬ ‫ں‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫م‬ ‫کہ‬ ‫ہے‬ ‫ظاہر‬‫ی‬‫ا‬ ‫ں‬‫ی‬‫ک‬
‫چنا‬‫ی‬‫نہ‬ ‫بھاڑ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ہوں‬ ‫پھوڑسکتا‬ ‫ں‬‫۔‬
‫تفص‬ ‫بہت‬ ‫نے‬ ‫آپ‬‫ی‬‫تجز‬ ‫کا‬ ‫نوادرات‬ ‫اپنے‬ ‫سے‬ ‫ل‬‫ی‬‫ک‬ ‫ہ‬‫ی‬‫اس‬ ‫اور‬ ‫ہے‬ ‫ا‬
‫م‬ ‫کام‬‫ی‬‫ک‬ ‫محنت‬ ‫بہت‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫ک‬ ‫اوروں‬‫ی‬‫نہ‬ ‫خبر‬‫ی‬‫ل‬ ‫ں‬‫ی‬‫م‬ ‫کن‬‫ی‬‫اپن‬ ‫ں‬‫ی‬
‫سے‬ ‫جانب‬‫ی‬‫ق‬‫ی‬‫م‬ ‫کہ‬ ‫ہوں‬ ‫دالتا‬ ‫ن‬‫ی‬‫استفادہ‬ ‫پور‬ ‫بھر‬ ‫سے‬ ‫اس‬ ‫نے‬ ‫ں‬
‫ک‬‫ی‬‫اورابھ‬ ‫ا‬‫ی‬‫ی‬‫ا‬ ‫دو‬ ‫کام‬ ‫ہ‬‫ی‬‫مز‬ ‫دن‬ ‫ک‬‫ی‬‫مضمون‬ ‫کے‬ ‫آپ‬ ‫تاکہ‬ ‫گا‬ ‫ے‬ ‫چ‬ ‫د‬
‫پور‬ ‫سے‬‫ی‬‫مستف‬ ‫طرح‬‫ی‬‫سکوں‬ ‫ہو‬ ‫د‬‫۔‬‫شکر‬ ‫بہت‬ ‫بہت‬‫ی‬‫ہ‬‫۔‬
‫گ‬ ‫رہ‬ ‫اور‬‫ی‬‫راو‬ ‫وہ‬ ‫ا‬‫ی‬‫بڑ‬ ‫مرتبہ‬ ‫اس‬ ‫تو‬‫ی‬‫چ‬ ‫ساتھ‬ ‫کے‬ ‫بشاشت‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ن‬‫ی‬
‫چ‬‫ی‬‫گ‬ ‫ہوا‬ ‫بولتا‬ ‫ن‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬ !
‫راز‬ ‫عالم‬ ‫سرور‬
http://www.bazm.urduanjuman.com/index.php?topic=
10052.0
‫مع‬ ‫خواجہ‬ ‫حضرت‬‫ی‬‫الد‬ ‫ن‬‫ی‬‫چشت‬ ‫ن‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫فارس‬‫ی‬‫شاعر‬‫ی‬‫اردو‬ ‫اور‬
‫زبان‬
‫زبان‬‫ی‬‫مفرد‬ ‫ں‬'‫ک‬ ‫لفظوں‬ ‫اور‬ ‫آوازوں‬ ‫مرکب‬‫ی‬‫حوالہ‬ ‫کے‬ ‫سانجھ‬
‫سے‬'‫ا‬‫ی‬‫قر‬ ‫کے‬ ‫دوسرے‬ ‫ک‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ب‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ک‬ ‫استعمال‬ ‫کے‬ ‫ان‬ ‫البتہ‬ ‫ہاں‬‫ی‬

189. ‫ذ‬‫ی‬‫م‬ ‫ل‬‫ی‬‫ں‬'‫اپن‬‫ی‬‫مرض‬‫ی‬‫لسان‬ ‫اور‬‫ی‬‫ات‬‫ی‬‫اول‬ ‫کو‬ ‫معامالت‬‫ی‬‫د‬ ‫ت‬‫ی‬‫ت‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫اخت‬ ‫لفظ‬ ‫سے‬ ‫زبان‬ ‫جس‬‫ی‬‫کرت‬ ‫ار‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬'‫بھ‬ ‫جانو‬ ‫کا‬ ‫زبان‬ ‫اس‬‫ی‬'
‫اپن‬‫ی‬‫ک‬ ‫لفظوں‬ ‫کے‬ ‫زبان‬‫ی‬‫سے‬ ‫پہچان‬'‫ہے‬ ‫رہتا‬ ‫دور‬‫۔‬‫مثال‬
‫ل‬‫ی‬‫ڈ‬‫ی‬‫اں‬'‫پنس‬‫ی‬‫ں‬'‫کر‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫کس‬ ‫لفظ‬ ‫ں‬‫ی‬‫انگر‬‫ی‬‫ک‬ ‫ز‬‫ی‬‫م‬ ‫پہچان‬‫ی‬‫آ‬ ‫نہ‬ ‫ں‬
‫سک‬‫ی‬‫گے‬ ‫ں‬‫۔‬
‫حور‬'‫احوال‬'‫کوئ‬ ‫اوقات‬‫ی‬‫عرب‬‫ی‬‫تس‬ ‫واحد‬‫ی‬‫نہ‬ ‫م‬‫ی‬‫گا‬ ‫کرے‬ ‫ں‬‫۔‬
‫و‬ ‫ہونس‬'‫مفہوم‬ ‫و‬ ‫فاس‬‫ی‬‫باوجود‬ ‫کے‬ ‫قربت‬'‫عرب‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫رہے‬ ‫ں‬‫۔‬
‫ح‬‫ی‬‫م‬'‫غر‬‫ی‬‫ب‬'‫معنو‬ ‫کا‬ ‫خصم‬‫ی‬‫سے‬ ‫اعتبار‬'‫عرب‬‫ی‬‫بھ‬ ‫کا‬ ‫دور‬ ‫سے‬‫ی‬
‫نہ‬ ‫رشتہ‬‫ی‬‫رہا‬ ‫ں‬‫۔‬
‫کام‬‫ی‬'‫د‬ ‫ہم‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫لوگوں‬‫ی‬‫ہے‬ ‫فہم‬ ‫قابل‬ ‫ے‬'‫اجنب‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ں‬'
‫ل‬‫ی‬‫جاپان‬ ‫کن‬‫ی‬‫معن‬‫ی‬‫قطع‬‫ی‬‫ا‬‫ہ‬ ‫سے‬ ‫لگ‬‫ی‬‫ں‬.‫شا‬‫ی‬‫انہ‬ ‫د‬‫ی‬‫ں‬‫ی‬‫نہ‬ ‫وم‬ ‫مع‬ ‫ہ‬
‫ک‬ ‫لفظ‬ ‫اس‬ ‫کہ‬ ‫گا‬ ‫ہو‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ق‬ ‫متع‬ ‫سے‬ ‫عالقہ‬ ‫کس‬ ‫اصل‬‫۔‬‫بھالو‬
‫م‬‫ی‬‫م‬ ‫بھال‬ ‫اور‬ ‫ں‬‫ی‬‫گو‬ ‫ہے‬ ‫موجود‬ ‫قربت‬ ‫ں‬‫ی‬‫ک‬ ‫اردو‬ ‫ا‬‫ی‬‫سے‬ ‫ہ‬ ‫بنگ‬'
‫رہ‬ ‫نکل‬ ‫سانجھ‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬
‫ا‬ ‫غرض‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫مثال‬ ‫کڑوں‬‫ی‬‫ک‬ ‫پپش‬ ‫ں‬‫ی‬‫سکت‬ ‫جا‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬'‫ل‬‫ی‬‫اپن‬ ‫کن‬‫ی‬
‫مطابق‬ ‫کے‬ ‫اصل‬‫ی‬‫بھ‬ ‫لفظ‬ ‫کے‬ ‫اردو‬ ‫ہ‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫بولتے‬'
‫سمجھتے‬'‫بول‬ ‫ماں‬ ‫وقت‬ ‫لکھتے‬ ‫اور‬ ‫پڑھتے‬‫ی‬‫بھ‬ ‫والے‬‫ی‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ں‬
‫جانتے‬'‫انداز‬ ‫کس‬ ‫اور‬ ‫طرح‬ ‫کس‬ ‫کو‬ ‫لفظ‬ ‫کے‬ ‫زبان‬ ‫کس‬ ‫وہ‬ ‫کہ‬
‫سے‬'‫م‬ ‫استعمال‬‫ی‬‫ہ‬ ‫رہے‬ ‫ال‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫م‬ ‫استعمال‬ ‫وقت‬ ‫اس‬ ‫اردو‬‫ی‬‫وال‬ ‫آنے‬ ‫ں‬‫ی‬'‫دن‬‫ی‬‫ک‬ ‫ا‬‫ی‬‫دوسر‬‫ی‬‫بڑ‬‫ی‬
‫ہے‬ ‫زبان‬‫۔‬‫پذ‬ ‫لچک‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬'‫اخت‬ ‫اور‬ ‫گھڑنے‬ ‫الفاظ‬‫ی‬‫م‬ ‫کرنے‬ ‫ار‬‫ی‬‫فراخ‬ ‫ں‬
‫د‬‫ہوئ‬ ‫واقع‬ ‫ل‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫انگر‬‫ی‬‫ابتدائ‬ ‫کے‬ ‫ز‬‫ی‬‫عالوہ‬ ‫کے‬ ‫عہد‬'‫سرکار‬‫ی‬
‫پر‬ ‫سطع‬'‫ک‬ ‫اس‬‫ی‬‫کبھ‬‫ی‬‫بھ‬‫ی‬‫سرپرست‬‫ی‬‫ی‬‫افزائ‬ ‫ہ‬ ‫حوص‬ ‫ا‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫ں‬

190. ‫ہوئ‬‫ی۔‬
‫م‬‫ی‬‫ک‬ ‫محسوس‬ ‫دوران‬ ‫کے‬ ‫مطالعہ‬ ‫کے‬ ‫اشتراک‬ ‫کے‬ ‫زبانوں‬ ‫نے‬ ‫ں‬‫ی‬‫ا‬
‫ہے‬'‫د‬ ‫نے‬ ‫اس‬ ‫کہ‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫بد‬ ‫اور‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫سے‬ ‫زبانوں‬'‫ہ‬‫ی‬‫ہائے‬ ‫و‬
‫م‬ ‫رکھنے‬‫ی‬‫کبھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫تھوڑدل‬ ‫اور‬ ‫بخل‬‫ی‬‫کام‬ ‫سے‬‫نہ‬‫ی‬‫ل‬ ‫ں‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬
‫صوف‬‫ی‬‫کرتے‬ ‫مطالعہ‬ ‫کا‬ ‫کالم‬ ‫کے‬ ‫کرام‬ ‫ا‬'‫م‬‫ی‬‫ک‬ ‫محسوس‬ ‫نے‬ ‫ں‬‫ی‬‫کہ‬ ‫ا‬
‫ہ‬ ‫انسان‬‫ی‬‫ہے‬ ‫رہتا‬ ‫دور‬ ‫سے‬ ‫اانسان‬'‫زبان‬ ‫ورنہ‬‫ی‬‫ا‬ ‫تو‬ ‫ں‬‫ی‬‫دوسر‬ ‫ک‬‫ی‬
‫قر‬ ‫کے‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ب‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫کوئ‬ ‫اگر‬‫ی‬‫معمول‬‫ی‬‫کو‬ ‫اردو‬ ‫تو‬ ‫کرے‬ ‫غور‬ ‫سا‬
‫دوسر‬‫ی‬‫قر‬ ‫کے‬ ‫زبانوں‬‫ی‬‫گا‬ ‫پائے‬ ‫تر‬ ‫ب‬‫۔‬
‫مع‬ ‫خواجہ‬ ‫حضرت‬‫یی‬‫الد‬ ‫ن‬‫ی‬‫چشت‬ ‫ن‬‫ی‬‫فارس‬ ‫کچھ‬ ‫کے‬‫ی‬‫کا‬ ‫کالم‬
‫پ‬ ‫مطالعہ‬‫ی‬‫ہوں‬ ‫رہا‬ ‫کر‬ ‫ش‬‫۔‬‫بعد‬ ‫کے‬ ‫پڑھنے‬ ‫کو‬ ‫مطالعے‬ ‫اس‬'‫شا‬‫ی‬‫د‬
‫قار‬ ‫کا‬ ‫زبان‬ ‫اردو‬‫ی‬‫آم‬ ‫وجد‬ ‫کے‬ ‫ان‬‫ی‬‫سکے‬ ‫اٹھا‬ ‫لطف‬ ‫سے‬ ‫کالم‬ ‫ز‬
‫گا‬‫۔‬
‫ہست‬
‫ہست‬‫ی‬‫موجود‬ ‫وجود‬‫ی‬‫عن‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫ہونے‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ے‬‫۔‬
...........
‫سے‬ ‫بڑھانے‬ ‫آواز‬
‫نتواں‬:‫ناتواں‬
...........
‫است‬:‫ست‬ ‫کر‬ ‫گرا‬ ‫الف‬'‫دو‬ ‫ہر‬ ‫درست‬ ‫سے‬ ‫ست‬‫ی‬‫عن‬‫ی‬‫ست‬ ‫اور‬ ‫در‬

191. ‫فارس‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ہ‬ ‫مستعمل‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫استر‬ ‫سے‬ ‫بڑھانے‬ ‫ر‬ ‫ساتھ‬ ‫کے‬ ‫است‬
...........
‫آواز‬‫ی‬‫سے‬ ‫گرانے‬ ‫ں‬
‫:گہش‬
‫گہ‬'‫گاہ‬
‫سازد‬:‫ساز‬
‫ب‬ ‫ب‬‫ی‬‫م‬:‫بل‬ ‫ب‬
‫باالں‬:‫باال‬
‫رازے‬:‫راز‬
‫دمے‬:‫دم‬
...........
‫م‬ ‫آواز‬‫ی‬‫سے‬ ‫گرانے‬ ‫م‬
‫بوستانم‬:‫بوستان‬
‫وجودم‬:‫وجود‬
‫دلم‬:‫دل‬
...........
‫م‬ ‫آواز‬‫ی‬‫سے‬ ‫گرانے‬ ‫م‬
‫گو‬‫ی‬‫م‬:‫گو‬‫ی‬
‫گناہ‬‫ی‬‫م‬:‫گناہ‬‫ی‬
‫خواہ‬‫ی‬‫م‬:‫خواہ‬‫ی‬
‫گ‬‫ی‬‫اہ‬‫ی‬‫م‬:‫گ‬‫ی‬‫اہ‬‫ی‬
‫مصطفائ‬‫ی‬‫م‬:‫مصطفائ‬‫ی‬

192. ‫گدائ‬‫ی‬‫م‬:‫گدائ‬‫ی‬
‫لولوئ‬‫ی‬‫م‬:‫لولوئ‬‫ی‬
‫گناہ‬‫ی‬‫م‬:‫گناہ‬'‫گناہ‬‫ی‬
...........
‫خواہ‬‫ی‬:‫خ‬‫ی‬‫خواہ‬ ‫ر‬‫ی‬
‫کر‬ ‫آپ‬‫ی‬‫ب‬ ‫نے‬ ‫م‬‫ی‬‫ک‬ ‫گانوں‬‫ی‬‫بھ‬‫ی‬‫خ‬‫ی‬‫خواہ‬ ‫ر‬‫ی‬‫چاہ‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬
‫خدائ‬‫ی‬:‫خدائ‬‫ی‬‫ف‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ص‬
‫مصطفائ‬‫ی‬‫م‬:‫مصطفائ‬‫ی‬
‫مصطف‬‫ائ‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫خدائ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬
‫گ‬‫ی‬‫اہ‬‫ی‬‫م‬:‫گ‬ ‫و‬ ‫آب‬‫ی‬‫اہ‬
‫گ‬‫ی‬‫اہ‬‫ی‬‫ہ‬ ‫رہے‬ ‫حال‬ ‫خوش‬ ‫عالقے‬‫ی‬‫ں‬
‫گدائ‬‫ی‬‫م‬:‫گدائ‬‫ی‬
‫کر‬ ‫حضور‬‫ی‬‫ک‬ ‫در‬ ‫کے‬ ‫م‬‫ی‬‫گدائ‬‫ی‬'‫دن‬‫ی‬‫ک‬ ‫ا‬‫ی‬‫بادشاہ‬‫ی‬‫کہ‬ ‫سے‬‫ی‬‫کر‬ ‫بڑھ‬ ‫ں‬
‫ہے‬‫۔‬
...........
‫آواز‬ ‫مرکب‬‫ی‬‫سے‬ ‫گرانے‬ ‫م‬
‫گناہ‬‫ی‬‫م‬:‫بےگناہ‬ ‫گناہ‬
‫خواہ‬‫ی‬‫م‬:‫خ‬ ‫خواہ‬‫ی‬‫خواہ‬ ‫ر‬
‫گ‬‫ی‬‫اہ‬‫ی‬‫م‬:‫گ‬‫ی‬‫گ‬ ‫و‬ ‫آب‬ ‫اہ‬‫ی‬‫اہ‬
‫آمد‬‫ی‬‫م‬:‫آم‬‫د‬'‫خوشامد‬
‫گو‬‫ی‬‫م‬:‫گفتگو‬ ‫گو‬
...........

193. ‫آواز‬ ‫مرکب‬‫ی‬‫م‬ ‫اردو‬ ‫م‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہے‬ ‫مستعمل‬‫۔‬‫مثال‬
‫کر‬‫ی‬‫م‬:‫انگر‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫سپر‬‫ی‬‫م‬'‫کر‬ ‫آئس‬‫ی‬‫م‬-‫عرب‬‫ی‬‫عبدالکر‬‫ی‬‫م‬'‫حر‬‫ی‬‫م‬;‫حر‬‫ی‬‫م‬
‫مشرق‬ ‫عالمہ‬ ‫غائب‬‫ی‬‫شعر‬ ‫کے‬‫ی‬‫نام‬ ‫کا‬ ‫مجموعے‬-‫شم‬‫ی‬‫م‬'‫نس‬‫ی‬‫م‬
‫ح‬‫ی‬‫م‬:‫مقام‬‫ی‬‫ا‬ ‫پر‬ ‫سطع‬‫ی‬‫ہے‬ ‫نام‬ ‫کا‬ ‫پکوان‬ ‫ک‬‫۔‬
...........
‫گرانے‬ ‫ے‬ ‫آواز‬‫سے‬
‫:سرودے‬
‫سرود‬'‫پڑھا‬ ‫جان‬ ‫سرودے‬ ‫پر‬ ‫پڑھنے‬ ‫سے‬ ‫ضافت‬ ‫جان‬ ‫سرود‬
‫گا‬ ‫جائے‬‫۔‬
‫:درودے‬
‫ن‬ ‫کے‬ ‫دال‬ ‫پاک‬ ‫درود‬‫ی‬‫ز‬ ‫چے‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ر‬‫ی‬‫عن‬‫ی‬‫پر‬ ‫ڑھنے‬ ‫سے‬ ‫اضافت‬
‫گا‬ ‫جائے‬ ‫پڑھا‬ ‫پاک‬ ‫درودے‬‫۔‬
...........
‫:در‬
‫درکار‬'‫درگزر‬'‫دراصل‬
‫مگو‬
‫لفظ‬ ‫مرکب‬:‫گومگو‬
‫حقا‬
‫حقا‬ ‫سے‬ ‫حق‬;‫حقان‬‫ی‬'‫حقان‬‫ی‬‫ت‬'‫حقائ‬‫ی‬'‫حق‬ ‫حقارت‬‫ی‬‫قت‬
‫حق‬‫ی‬‫ر‬:‫پر‬ ‫حق‬‫ی‬‫الحقہ‬ ‫کا‬ ‫ر‬
‫م‬ ‫جس‬‫ی‬‫حق‬ ‫ں‬‫ی‬‫ک‬ ‫قت‬‫ی‬‫کم‬‫ی‬‫ہو‬'‫حق‬‫ی‬‫خال‬ ‫سے‬ ‫قت‬‫ی‬
‫معمول‬‫ی‬'
‫سا‬ ‫تھوڑا‬

194. ...........
‫جہدست‬:‫جہد‬'‫دست‬ ‫جہد‬ ‫است‬ ‫جہد‬
‫مرکب‬:‫جدوجہد‬
...........
‫آواز‬ ‫مفرد‬
‫:و‬
‫باال‬ ‫و‬ ‫ند‬ ‫ب‬'‫س‬‫ی‬‫سف‬ ‫و‬ ‫اہ‬‫ی‬‫د‬'‫روز‬ ‫و‬ ‫شب‬
...........
‫آواز‬ ‫مرکب‬‫ی‬‫ں‬
‫:چوں‬
‫کہ‬ ‫چوں‬'‫چونکہ‬
‫:از‬
‫اجم‬ ‫تا‬ ‫قصور‬ ‫از‬‫ی‬‫ر‬'‫ازاں‬
‫:بز‬
‫ترک‬ ‫اسموں‬ ‫دو‬‫ی‬‫پا‬ ‫ب‬‫ی‬‫لفظ‬ ‫ا‬:‫بزدل‬
‫:امت‬
‫امتاں‬:‫پنجاب‬‫ی‬‫قد‬ ‫اور‬‫ی‬‫م‬ ‫اردو‬ ‫م‬‫ی‬‫الحقہ‬ ‫اں‬ ‫کے‬ ‫بنانے‬ ‫جمع‬ ‫ں‬
‫تھا‬ ‫مستعمل‬‫۔‬‫اب‬‫ی‬‫ہے‬ ‫رائج‬ ‫ں‬;‫امت‬‫ی‬‫ں‬'‫حور‬‫ی‬‫ں‬'‫راہ‬‫ی‬‫ں‬
‫مع‬‫ی‬‫مع‬ ‫سے‬ ‫ن‬‫ی‬‫نے‬
‫پنجاب‬ ‫خصوصا‬ ‫اور‬ ‫اردو‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫پکارنے‬ ‫ں‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫بالنے‬ ‫ا‬‫ی‬‫ے‬ ‫ے‬
‫د‬ ‫بڑھا‬‫ی‬‫ہ‬ ‫تے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ج‬‫ی‬‫فجے‬ ‫فضل‬ ‫سے‬'‫شوکے‬ ‫سے‬ ‫شوکت‬'‫نور‬

195. ‫نورے‬ ‫سے‬
‫عرف‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫نام‬‫ی‬‫د‬ ‫بڑھا‬ ‫ے‬ ‫ے‬‫ی‬‫ہ‬ ‫تے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ج‬‫ی‬‫ب‬ ‫برکت‬ ‫سے‬‫ی‬‫ب‬‫ی‬‫سے‬
‫برکتے‬'‫ب‬ ‫کرامت‬‫ی‬‫ب‬‫ی‬‫کرامتے‬ ‫سے‬
‫بشنود‬;‫شنود‬ :
‫احمد‬ ‫خوشنود‬'‫ع‬ ‫خوشنود‬‫ی‬'‫حس‬ ‫خوشنود‬‫ی‬‫ن‬'‫کو‬ ‫سننے‬ ‫نام‬
‫ہ‬ ‫تے‬ ‫م‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫خوشنود‬‫ی‬‫بھ‬‫ی‬‫م‬ ‫استعمال‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ں‬‫ے‬‫۔‬
...........
‫بہ‬
‫بچشم‬:‫چشم‬ ‫بہ‬'‫نم‬ ‫چشم‬ ‫بہ‬ ....
‫بباز‬:‫باز‬ ‫بہ‬ ‫باز‬ ‫کبوتر‬ ‫بہ‬ ‫کبوتر‬ ‫باز‬ ‫بہ‬
‫بگذر‬‫ی‬:‫گذر‬ ‫بہ‬‫ی‬
‫ساتھ‬'‫ل‬ ‫کے‬ ‫ساتھ‬ ‫کے‬‫ی‬‫ہ‬ ‫بڑھاتے‬ ‫سابقہ‬ ‫با‬ ‫بہ‬ ‫ے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫باذوق‬ ‫مثال‬'
‫باوفا‬'‫باہمت‬'‫باورد‬‫ی‬'‫بہ‬ ‫مشبہ‬
‫ہے‬ ‫مقصورہ‬ ‫حائے‬ ‫تبادل‬ ‫کا‬ ‫الف‬‫۔‬‫ہو‬ ‫ہذف‬ ‫لکھتے‬ ‫ساتھ‬ ‫کے‬ ‫لفظ‬
‫ہے‬ ‫جاتا‬‫۔‬
...........
‫ترک‬ ‫لفظ‬ ‫سے‬ ‫گفتن‬ ‫مصدر‬‫ی‬‫ہ‬ ‫پائے‬ ‫ب‬‫ی‬‫م‬ ‫اردو‬ ‫تاہم‬ ‫ں‬‫ی‬‫ک‬ ‫اس‬ ‫ں‬‫ی‬
‫بن‬‫ی‬‫اد‬‫ی‬‫رہ‬ ‫گفت‬ ‫صورت‬‫ی‬‫اس‬ ‫اور‬ ‫ہے‬‫ی‬‫مرکب‬ ‫اور‬ ‫لفظ‬ ‫سے‬
‫تشک‬‫ی‬‫ہ‬ ‫پائے‬ ‫ل‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫م‬ ‫اردو‬‫ی‬‫ں‬'‫وغ‬ ‫شگفت‬ ‫گفت‬‫ی‬‫کوئ‬ ‫کا‬ ‫رہ‬‫ی‬‫مصدر‬
‫نہ‬ ‫موجود‬‫ی‬‫ں‬'‫ل‬‫ی‬‫لفظ‬ ‫سے‬ ‫بہت‬ ‫کے‬ ‫نوع‬ ‫اس‬ ‫کن‬'‫رواج‬ ‫سے‬ ‫کثرت‬
‫ہ‬ ‫رکھتے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫گفت‬:‫گفتار‬'‫گفتگو‬'‫شون‬ ‫و‬ ‫گفت‬‫ی‬‫د‬
‫فارس‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ک‬ ‫گفت‬ ‫ں‬‫ی‬‫د‬ ‫اشکال‬‫ی‬‫خواجہ‬ ‫حضرت‬ ‫جو‬ ‫اشکال‬ ‫گر‬

196. ‫م‬ ‫استعمال‬ ‫ہاں‬ ‫کے‬ ‫صاحب‬‫ی‬‫آئ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫گو‬ ‫گفتن‬‫ی‬‫گفتن‬ ‫بگو‬ ‫م‬‫ی‬‫گفت‬‫ی‬‫گفتند‬ ‫گفتمش‬ ‫بگفت‬
...........
‫گشت‬:‫م‬ ‫فورسز‬‫ی‬‫ہے‬ ‫لفظ‬ ‫کا‬ ‫استعمال‬ ‫عام‬ ‫ں‬‫۔‬‫گشت‬‫ی‬'‫کے‬ ‫فاحشہ‬
‫ل‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہوتا‬ ‫استعمال‬ ‫ے‬‫۔‬
‫آنکہ‬:‫کہ‬ ‫آں‬
‫م‬ ‫خطوط‬‫ی‬‫جاتا‬ ‫لکھا‬ ‫عموما‬ ‫ں‬‫تھا‬
‫آنکہ‬ ‫احوال‬ ‫صورت‬
‫ی‬‫بھ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫م‬ ‫استعمال‬‫ی‬‫تھا‬ ‫ں‬
‫احوال‬ ‫صورت‬‫ی‬‫کہ‬ ‫ہے‬ ‫ہ‬
‫م‬ ‫رواج‬ ‫عام‬ ‫جانا‬ ‫لکھا‬ ‫اکٹھا‬ ‫کو‬ ‫لفظوں‬‫ی‬‫تھا‬ ‫ں‬‫۔‬‫ی‬‫بھ‬ ‫آج‬ ‫رواج‬ ‫ہ‬‫ی‬
‫ہے‬ ‫موجود‬‫۔‬‫ج‬‫ی‬‫اسک‬ ‫سے‬‫ی‬'‫اسکے‬'‫وغ‬ ‫انکے‬‫ی‬‫رہ‬‫۔‬‫لکھتے‬ ‫اکٹھا‬
‫م‬ ‫نون‬ ‫غنہ‬ ‫نون‬‫ی‬‫ہے‬ ‫جاتا‬ ‫بدل‬ ‫ں‬‫۔‬‫کرونگا‬ ‫سے‬ ‫گا‬ ‫کروں‬ ‫مثال‬‫۔‬
‫م‬ ‫بولنے‬‫ی‬‫ہ‬ ‫گا‬ ‫کروں‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہے‬ ‫آتا‬‫۔‬
‫سابقے‬
‫:با‬
‫باذوق‬'‫باعزت‬'‫باجماعت‬
‫:بر‬
‫براعظم‬'‫برصغر‬'‫بر‬ ‫و‬ ‫بحر‬'‫برتؤ‬
‫:ما‬
‫ماقبل‬'‫مابعد‬'‫مانع‬

197. ‫داد‬
‫دادرس‬‫ی‬
‫د‬ ‫داد‬‫ی‬‫نا‬'‫فر‬ ‫داد‬‫ی‬‫اد‬'‫فر‬ ‫و‬ ‫داد‬‫ی‬‫اد‬
‫در‬
‫دربان‬'‫درکنار‬'‫درگزر‬
‫درگاہ‬'‫دربار‬'‫درماندہ‬'‫درکار‬
‫درست‬'‫درست‬‫ی‬'‫درندہ‬'‫درندگ‬‫ی‬
‫درگزر‬'‫درحق‬‫ی‬‫قت‬'‫درکنار‬'‫درجہ‬'‫درمن‬
‫درگا‬'‫د‬ ‫نام‬‫ی‬‫و‬‫ی‬‫پ‬ ‫اوپر‬ ‫کے‬ ‫دال‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ش‬‫۔‬‫د‬‫ی‬‫م‬ ‫کھنے‬‫ی‬‫ا‬ ‫دونوں‬ ‫ں‬‫ی‬‫ک‬
‫ہ‬ ‫سے‬‫ی‬‫ل‬ ‫ں‬‫ی‬‫ا‬ ‫فظ‬ ‫ت‬ ‫کا‬ ‫دونوں‬ ‫کن‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ک‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫د‬ ‫و‬ ‫در‬‫ی‬‫وار‬
‫:چو‬
‫چور‬'‫چورس‬'‫چوگرد‬
‫الحقے‬
‫:را‬
‫ہمارا‬'‫تمہارا‬'‫سہارا‬'‫کھارا‬'‫گارا‬
‫:چہ‬
‫چنانچہ‬'‫خوانچہ‬ ‫چہ‬ ‫خواں‬'‫د‬‫ی‬‫د‬ ‫چہ‬ ‫گ‬‫ی‬‫گچہ‬'‫باغ‬‫ی‬‫چہ‬
‫مخواں‬:‫خواں‬
‫خوان‬ ‫قرآن‬'‫ن‬‫خوان‬ ‫عت‬'‫مرث‬‫ی‬‫خوان‬ ‫ہ‬'‫خوان‬ ‫نوحہ‬
‫ی‬‫مصدر‬ ‫ائے‬‫ی‬‫سے‬ ‫بڑھانے‬:‫خوان‬ ‫قرآن‬‫ی‬'‫خوان‬ ‫نعت‬‫ی‬'‫مرث‬‫ی‬‫ہ‬
‫خوان‬‫ی‬'‫خوان‬ ‫نوحہ‬‫ی‬

198. ‫:داد‬
‫خداداد‬
‫:شد‬
‫شد‬ ‫ختم‬
‫:خواہ‬
‫خوامخواہ‬'‫بدخواہ‬
‫:کرد‬
‫کردہ‬ ‫حاصل‬'‫کارکردگ‬‫ی‬
‫کن‬:‫کارکن‬'‫رکن‬
‫کنہ‬ ‫سے‬ ‫بڑھانے‬ ‫مقصورہ‬ ‫ہاہے‬
‫کن‬‫ی‬:‫رکن‬ ‫دو‬‫ی‬'‫کن‬ ‫کان‬‫ی‬
‫دان‬‫ی‬
‫لف‬‫دان‬ ‫ظ‬‫ی‬‫م‬ ‫اردو‬‫ی‬‫ہے‬ ‫رکھتا‬ ‫رواج‬ ‫الحقہ‬ ‫باطور‬ ‫ں‬‫۔‬‫دان‬ ‫صابن‬ ‫مثال‬‫ی‬
‫گو‬
‫نم‬ ‫من‬‫ی‬‫گو‬‫ی‬‫الحق‬ ‫انا‬ ‫م‬‫ی‬‫م‬ ‫ار‬‫ی‬‫گو‬‫ی‬‫بگو‬ ‫د‬
‫نگو‬ ‫چوں‬‫ی‬‫م‬ ‫دلدار‬ ‫مرا‬ ‫چوں‬ ‫م‬‫ی‬‫گو‬‫ی‬‫بگو‬ ‫د‬
‫گو‬‫ی‬‫نگو‬ ‫م‬‫ی‬‫م‬ :
‫بولوں‬ ‫نہ‬ ‫کہ‬ ‫بولوں‬.‫کہا‬'‫کہا‬ ‫نہ‬.‫ک‬‫ی‬‫ا‬'‫ک‬ ‫نہ‬‫ی‬‫ا‬
‫آواز‬ ‫مرکب‬ ‫کچھ‬‫ی‬‫کوئ‬ ‫کے‬ ‫جن‬ ‫ں‬‫ی‬‫ذات‬‫ی‬‫معن‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫ل‬ ‫ہوتے‬ ‫ں‬‫ی‬‫کن‬
‫ن‬ ‫کو‬ ‫لفظوں‬‫ئ‬‫ی‬‫معنو‬‫ی‬‫کرت‬ ‫کنار‬ ‫ہم‬ ‫سے‬ ‫ت‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ئ‬ ‫مثال‬‫ی‬‫ئے‬ ‫اور‬
‫ئ‬‫ی‬:‫در‬‫ی‬‫ائ‬‫ی‬'‫گرمائ‬‫ی‬'‫شرمائ‬‫ی‬

199. ‫ہو‬ ‫مالحظہ‬ ‫استعمال‬ ‫کا‬ ‫اس‬ ‫ہاں‬ ‫کے‬ ‫صاحب‬ ‫خواجہ‬‫۔‬
‫ا‬‫ی‬‫دوئ‬ ‫ں‬‫ی‬‫م‬ ‫از‬ ‫را‬‫ی‬‫م‬ ‫دار‬ ‫بر‬ ‫اں‬‫ی‬‫گو‬‫ی‬‫بگو‬ ‫د‬
‫ئے‬:‫آئے‬'‫پائے‬'‫جائے‬
‫جائے‬'‫ہے‬ ‫ق‬ ‫متتع‬ ‫سے‬ ‫جانے‬ ‫اور‬ ‫جگہ‬‫۔‬‫مثال‬
‫گا‬ ‫جائے‬ ‫وہ‬‫۔‬
‫ق‬‫ی‬‫ش‬ ‫روز‬ ‫کے‬ ‫امت‬‫ی‬‫پ‬ ‫جائے‬ ‫کو‬ ‫طان‬‫م‬ ‫ناہ‬‫ی‬‫گ‬ ‫سکے‬ ‫آ‬ ‫سر‬‫ی۔‬
‫ہو‬ ‫مالحظہ‬ ‫استعمال‬ ‫کا‬ ‫اس‬ ‫ہاں‬ ‫کے‬ ‫صاحب‬ ‫خواجہ‬‫۔‬
‫تج‬ ‫از‬ ‫مست‬ ‫من‬ ‫کہ‬ ‫تا‬‫ی‬‫ربان‬ ‫ہائے‬‫ی‬‫شدم‬
‫حس‬ ‫ہست‬ ‫الہ‬ ‫ال‬ ‫بنائے‬ ‫کہ‬ ‫حقا‬‫ی‬‫ن‬
‫م‬ ‫اردو‬‫ی‬‫الفاظ‬ ‫رائج‬ ‫ں‬
‫حس‬ ‫شاہ‬‫ی‬‫د‬ ‫بادشاہ‬ ‫ن‬‫ی‬‫د‬ ‫ن‬‫ی‬‫دست‬ ‫سر‬ ‫پناہ‬ ‫ن‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫الہ‬ ‫ال‬ ‫بنائے‬ ‫کہ‬ ‫د‬
‫و‬ ‫باغ‬ ‫جان‬ ‫از‬ ‫دل‬ ‫کشا‬ ‫صد‬ ‫دمحم‬ ‫جانان‬ ‫منزل‬ ‫جان‬‫د‬‫ی‬‫بستان‬ ‫قرآں‬ ‫گر‬
‫بہ‬ ‫تا‬ ‫دل‬ ‫و‬ ‫جان‬ ‫گل‬ ‫و‬ ‫آب‬ ‫اے‬ ‫غم‬ ‫دمحم‬‫ی‬‫د‬ ‫افغان‬ ‫ژب‬‫ی‬‫برسر‬ ‫گر‬
‫کہ‬ ‫واں‬‫ی‬‫دوست‬ ‫فردا‬ ‫ہدر‬ ‫اگر‬ ‫عشق‬ ‫عاشق‬ ‫خون‬ ‫دمحم‬ ‫برہان‬ ‫اور‬
‫عص‬ ‫زخم‬ ‫درد‬ ‫تاوان‬‫ی‬‫مستغرق‬ ‫دمحم‬ ‫درمان‬ ‫شفاعت‬ ‫مرہم‬ ‫غم‬ ‫اں‬
‫دمحم‬ ‫عمان‬ ‫مرجاں‬ ‫احمد‬ ‫ستان‬ ‫گ‬ ‫باران‬ ‫پژمردہ‬ ‫عذر‬ ‫ہرچند‬‫ی‬‫رب‬ ‫ا‬
‫حق‬ ‫نور‬ ‫اندر‬ ‫کہ‬‫فان‬‫ی‬‫ف‬ ‫انوار‬ ‫ع‬ ‫مط‬‫ی‬‫سبحان‬ ‫ذات‬ ‫ض‬‫ی‬‫از‬ ‫ذرہ‬ ‫ذرہ‬
‫د‬ ‫طالب‬‫ی‬‫تج‬ ‫از‬ ‫مست‬ ‫کہ‬ ‫تا‬ ‫دار‬‫ی‬‫ربان‬ ‫ہائے‬‫ی‬‫غ‬ ‫زنگ‬‫ی‬‫رت‬
‫پنہان‬ ‫اسرار‬ ‫واقف‬ ‫تا‬ ‫عشق‬ ‫دود‬ ‫مرآت‬‫ی‬‫ب‬‫ی‬‫ہست‬ ‫مت‬ ‫ظ‬ ‫روں‬‫ی‬
‫ہست‬ ‫نور‬ ‫تا‬‫ی‬‫دان‬‫ی‬‫آتش‬ ‫امتزاج‬ ‫سوختہ‬ ‫پاک‬ ‫مت‬ ‫ظ‬ ‫نفس‬ ‫دود‬ ‫گر‬
‫نوران‬ ‫تو‬ ‫عشق‬‫ی‬‫بدشوار‬ ‫را‬ ‫راہ‬ ‫ق‬ ‫خ‬‫ی‬‫ہللا‬ ‫عفاک‬ ‫اے‬‫بارے‬ ‫کہ‬
‫بآسان‬‫ی‬‫مع‬ ‫اندر‬ ‫القدس‬ ‫روح‬ ‫بدم‬ ‫دم‬‫ی‬‫ن‬‫ی‬‫ع‬ ‫مگر‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫ثان‬‫ی‬‫اگر‬

200. ‫حق‬‫ی‬‫ب‬ ‫خود‬ ‫وجود‬ ‫قت‬‫ی‬‫ن‬‫ی‬‫ق‬‫ی‬‫اش‬ ‫ہ‬ ‫جم‬ ‫ام‬‫ی‬‫ب‬ ‫خود‬ ‫بہبود‬ ‫اء‬‫ی‬‫ن‬‫ی‬‫دجود‬
‫موسو‬ ‫نار‬‫ی‬‫ب‬ ‫خود‬ ‫دود‬ ‫تو‬ ‫سر‬ ‫از‬ ‫اگر‬‫ی‬‫ن‬‫ی‬‫توح‬ ‫لجہ‬ ‫قعر‬‫ی‬‫کہ‬ ‫عشق‬ ‫د‬
‫مخف‬ ‫گنج‬‫ی‬‫ب‬ ‫خود‬ ‫نفود‬ ‫را‬ ‫حق‬‫ی‬‫ن‬‫ی‬‫پا‬ ‫ترا‬ ‫عشق‬ ‫قصر‬ ‫بہ‬‫ی‬‫کہ‬ ‫سر‬ ‫از‬ ‫ہ‬
‫خو‬ ‫جہاں‬ ‫دو‬ ‫ہر‬ ‫تخت‬‫ب‬ ‫د‬‫ی‬‫ن‬‫ی‬‫لع‬ ‫نہ‬ ‫دوست‬ ‫جمال‬ ‫نظر‬ ‫فرشتہ‬ ‫تو‬‫ی‬‫ں‬
‫ہم‬ ‫کہ‬‫ی‬‫ب‬ ‫خود‬ ‫سجود‬ ‫ں‬‫ی‬‫ن‬‫ی‬‫شا‬‫ی‬‫ب‬ ‫خود‬ ‫دنا‬ ‫تا‬ ‫کہ‬ ‫د‬‫ی‬‫ن‬‫ی‬‫نور‬ ‫و‬ ‫آ‬
‫ش‬ ‫چند‬ ‫تو‬ ‫نگر‬ ‫دوست‬‫ی‬‫ب‬ ‫خود‬ ‫کبود‬ ‫و‬ ‫سرخ‬ ‫شہ‬‫ی‬‫ن‬‫ی‬‫آئ‬ ‫اگر‬‫ی‬‫زنگ‬ ‫نہ‬
‫بزوائ‬ ‫حدوث‬‫ی‬‫ب‬ ‫خود‬ ‫شہود‬ ‫حق‬ ‫شائد‬ ‫جمال‬‫ی‬‫ن‬‫ی‬‫د‬ ‫بند‬‫ی‬‫اع‬ ‫دہ‬‫ی‬‫کہ‬ ‫اں‬
‫ع‬ ‫ز‬ ‫تا‬‫ی‬‫ع‬ ‫ن‬‫ی‬‫ب‬ ‫خود‬ ‫وجود‬ ‫جان‬ ‫دوست‬ ‫وجود‬ ‫اں‬‫ی‬‫ن‬‫ی‬‫گدا‬ ‫بزم‬‫ی‬‫شہ‬ ‫اں‬
‫خود‬ ‫نشاں‬‫ی‬‫نت‬ ‫تا‬ ‫کہ‬‫ی‬‫ب‬ ‫خود‬ ‫وجود‬ ‫احساں‬ ‫جہ‬‫ی‬‫ن‬‫ی‬‫س‬ ‫مج‬ ‫بہ‬ ‫آ‬
‫مسک‬‫ی‬‫مع‬ ‫ں‬‫ی‬‫شور‬ ‫ن‬‫ی‬‫ب‬ ‫خود‬ ‫شنود‬ ‫و‬ ‫گفت‬ ‫بادہ‬ ‫و‬ ‫نقل‬ ‫کہ‬ ‫دہ‬‫ی‬‫ن‬‫ی‬‫انا‬
‫الحق‬‫ی‬‫بازار‬ ‫سر‬ ‫تحاشا‬ ‫بے‬ ‫زاہداں‬ ‫با‬ ‫صومعہ‬ ‫اندر‬ ‫بار‬ ‫دلدار‬ ‫مرا‬ ‫ار‬
‫د‬ ‫و‬ ‫در‬ ‫با‬ ‫محرم‬‫ی‬‫منصور‬ ‫سر‬ ‫وار‬‫ی‬‫عشق‬ ‫آتش‬ ‫دار‬ ‫ہم‬ ‫ہم‬ ‫حد‬ ‫نہاں‬
‫با‬ ‫م‬ ‫ع‬ ‫زد‬ ‫من‬ ‫جان‬ ‫درخت‬‫موس‬‫ی‬‫آں‬‫ی‬‫ن‬ ‫ار‬‫ی‬‫صبا‬ ‫اے‬ ‫اسرار‬ ‫مدام‬ ‫م‬
‫د‬ ‫طالب‬ ‫پرسدت‬ ‫کہ‬‫ی‬‫مع‬ ‫دمحم‬ ‫طان‬ ‫س‬ ‫ن‬‫ی‬‫دوئ‬ ‫ں‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫خو‬ ‫دار‬ ‫اں‬‫ی‬‫ش‬
‫از‬ ‫بروں‬ ‫خانہ‬‫ی‬‫از‬ ‫بروں‬ ‫خانہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬
‫خو‬‫ی‬‫ش‬:‫خو‬ ‫اول‬‫ی‬‫درو‬ ‫بعد‬ ‫ش‬‫ی‬‫ش‬'‫ہے‬ ‫مقولہ‬ ‫معروف‬‫۔‬
‫امروز‬:‫ا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫رہا‬ ‫ہوتا‬ ‫شائع‬ ‫سے‬ ‫نام‬ ‫اس‬ ‫اخبار‬ ‫اردو‬ ‫ک‬‫۔‬
..................
‫چا‬ ‫کے‬ ‫چومصرعے‬ ‫معروف‬ ‫اس‬‫ابتدائ‬ ‫روں‬‫ی‬‫م‬ ‫اردو‬ ‫لفظ‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ں‬‫ی‬
‫ہ‬ ‫مستعمل‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫حس‬ ‫ہست‬ ‫شاہ‬‫ی‬‫حس‬ ‫ہست‬ ‫پادشاہ‬ ‫ن‬‫ی‬‫ن‬
‫د‬‫ی‬‫حس‬ ‫ہست‬ ‫ن‬‫ی‬‫د‬ ‫ن‬‫ی‬‫حس‬ ‫ہست‬ ‫پناہ‬ ‫ن‬‫ی‬‫ن‬
‫دست‬ ‫در‬ ‫دست‬ ‫نداد‬ ‫داد‬ ‫سر‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫د‬

201. ‫حس‬ ‫ہست‬ ‫الہ‬ ‫ال‬ ‫بنائے‬ ‫کہ‬ ‫حقا‬‫ی‬‫ن‬
..................
‫قواف‬ ‫کے‬ ‫شعروں‬ ‫دس‬ ‫ے‬ ‫اگ‬‫ی‬‫ہوں‬ ‫مالحظہ‬
‫جانان‬'‫جان‬'‫ستان‬ ‫گ‬'‫باران‬'‫باران‬'‫تاوان‬'‫طان‬ ‫س‬'‫برہان‬'‫افغان‬'
‫بستان‬
‫دمحم‬ ‫ما‬ ‫جانان‬ ‫منزل‬ ‫کرد‬ ‫چو‬ ‫جان‬ ‫در‬
‫دمحم‬ ‫ما‬ ‫جان‬ ‫از‬ ‫دل‬ ‫در‬ ‫کشا‬ ‫در‬ ‫صد‬
‫ب‬ ‫ب‬ ‫ما‬‫ی‬‫احمد‬ ‫ستان‬ ‫گ‬ ‫در‬ ‫باالں‬ ‫م‬
‫لولوئ‬ ‫ما‬‫ی‬‫دمحم‬ ‫ما‬ ‫عمان‬ ‫مرجاں‬ ‫و‬ ‫م‬
‫گناہ‬ ‫مستغرق‬‫ی‬‫خواہ‬ ‫عذر‬ ‫چند‬ ‫ہر‬ ‫م‬‫ی‬‫م‬
‫گ‬ ‫چوں‬ ‫مردہ‬ ‫پژ‬‫ی‬‫اہ‬‫ی‬‫دمحم‬ ‫ما‬ ‫باران‬ ‫م‬
‫عص‬ ‫زخم‬ ‫درد‬ ‫از‬‫ی‬‫چ‬ ‫غم‬ ‫چہ‬ ‫مارا‬ ‫اں‬‫سازد‬ ‫و‬
‫دمحم‬ ‫ما‬ ‫درمان‬ ‫شفاعت‬ ‫مرہم‬ ‫از‬
‫شد‬ ‫ہدر‬ ‫اگر‬ ‫عشق‬ ‫در‬ ‫عاشق‬ ‫خون‬ ‫امروز‬
‫دمحم‬ ‫ما‬ ‫تاوان‬ ‫خواہم‬ ‫دوست‬ ‫ز‬ ‫فردا‬
‫خدا‬ ‫طالب‬ ‫ما‬‫ی‬‫د‬ ‫بر‬ ‫ئم‬‫ی‬‫مصطفائ‬ ‫ن‬‫ی‬‫م‬
‫گدائ‬ ‫گہش‬ ‫در‬ ‫بر‬‫ی‬‫دمحم‬ ‫ما‬ ‫طان‬ ‫س‬ ‫م‬

202. ‫د‬ ‫امتاں‬ ‫از‬‫ی‬‫آمد‬ ‫ما‬ ‫گر‬‫ی‬‫برسر‬ ‫م‬
‫ن‬ ‫کہ‬ ‫را‬ ‫واں‬‫ی‬‫ست‬‫ی‬‫دمحم‬ ‫ما‬ ‫برہان‬ ‫اور‬
‫و‬ ‫سرودے‬ ‫گل‬ ‫و‬ ‫آب‬ ‫اے‬‫ی‬‫و‬ ‫جان‬‫درودے‬ ‫دل‬
‫بہ‬ ‫بشنود‬ ‫تا‬‫ی‬‫دمحم‬ ‫ما‬ ‫افغان‬ ‫ژب‬
‫د‬ ‫بوستانم‬ ‫و‬ ‫باغ‬ ‫در‬‫ی‬‫مع‬ ‫مخواں‬ ‫گر‬‫ی‬‫نے‬
‫دمحم‬ ‫ما‬ ‫بستان‬ ‫قرآں‬ ‫بشست‬ ‫باغم‬
‫مع‬ ‫خواجہ‬‫ی‬‫الد‬ ‫ن‬‫ی‬‫چشت‬ ‫ن‬‫ی‬
..................
‫قواف‬ ‫کے‬ ‫اشعار‬ ‫سات‬ ‫ان‬‫ی‬‫الفاظ‬ ‫ق‬ ‫متع‬ ‫سے‬'‫م‬ ‫اردو‬‫ی‬‫رواج‬ ‫ں‬
‫ہ‬ ‫رکھتے‬‫ی‬‫ں‬
‫فان‬‫ی‬'‫سبحان‬‫ی‬'‫ربان‬‫ی‬'‫پنہان‬‫ی‬'‫دان‬‫ی‬'‫نوران‬‫ی‬'‫بآسا‬‫ن‬‫ی‬'‫ثان‬‫ی‬
‫ا‬‫ی‬‫منم‬ ‫ں‬‫ی‬‫فان‬ ‫حق‬ ‫نور‬ ‫اندر‬ ‫کہ‬ ‫رب‬ ‫ا‬‫ی‬‫شدم‬
‫ف‬ ‫انوار‬ ‫ع‬ ‫مط‬‫ی‬‫سبحان‬ ‫ذات‬ ‫ض‬‫ی‬‫شدم‬
‫د‬ ‫طالب‬ ‫وجودم‬ ‫از‬ ‫ذرہ‬ ‫ذرہ‬‫ی‬‫گشت‬ ‫دار‬
‫تج‬ ‫از‬ ‫مست‬ ‫من‬ ‫کہ‬ ‫تا‬‫ی‬‫ربان‬ ‫ہائے‬‫ی‬‫شدم‬
‫غ‬ ‫زنگ‬‫ی‬‫عشق‬ ‫بزدود‬ ‫دلم‬ ‫مرآت‬ ‫ز‬ ‫را‬ ‫رت‬
‫بک‬ ‫تا‬‫ی‬‫پنہان‬ ‫اسرار‬ ‫واقف‬‫ی‬‫شدم‬

203. ‫ب‬ ‫چناں‬ ‫من‬‫ی‬‫ہس‬ ‫مت‬ ‫ظ‬ ‫از‬ ‫شدم‬ ‫روں‬‫ت‬‫ی‬‫خو‬‫ی‬‫ش‬
‫ہست‬ ‫نور‬ ‫ز‬ ‫تا‬‫ی‬‫م‬ ‫آنکہ‬ ‫او‬‫ی‬‫دان‬‫ی‬‫شدم‬
‫سوختہ‬ ‫بودم‬ ‫پاک‬ ‫مت‬ ‫ظ‬ ‫نفس‬ ‫دود‬ ‫ز‬ ‫گر‬
‫نوران‬ ‫تو‬ ‫عشق‬ ‫آتش‬ ‫امتزاج‬ ‫ز‬‫ی‬‫شدم‬
‫م‬ ‫ق‬ ‫خ‬‫ی‬‫ک‬ ‫گفتند‬‫ی‬‫بدشوار‬ ‫را‬ ‫راہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫روند‬
‫بآسان‬ ‫بارے‬ ‫من‬ ‫کہ‬ ‫ہللا‬ ‫عفاک‬ ‫اے‬‫ی‬‫شدم‬
‫مع‬ ‫اندر‬ ‫القدس‬ ‫روح‬ ‫بدم‬ ‫دم‬‫ی‬‫ن‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫دمد‬
‫نم‬ ‫من‬‫ی‬‫ع‬ ‫مگر‬ ‫دانم‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫ثان‬‫ی‬‫شدم‬
‫خواجہ‬‫مع‬‫ی‬‫الد‬ ‫ن‬‫ی‬‫چشت‬ ‫ن‬‫ی‬
..................
‫قواف‬ ‫کے‬ ‫اشعار‬ ‫آٹھ‬ ‫ان‬‫ی‬‫م‬ ‫اردو‬‫ی‬‫ہ‬ ‫الفاظ‬ ‫مستعمل‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫ی‬‫ار‬'‫دلدار‬'‫بار‬'‫بازار‬'‫د‬‫ی‬‫وار‬'‫دار‬'‫ی‬‫ار‬'‫اسرار‬'‫دار‬
‫نم‬ ‫من‬‫ی‬‫گو‬‫ی‬‫الحق‬ ‫انا‬ ‫م‬‫ی‬‫م‬ ‫ار‬‫ی‬‫گو‬‫ی‬‫بگو‬ ‫د‬
‫نگو‬ ‫چوں‬‫ی‬‫م‬ ‫دلدار‬ ‫مرا‬ ‫چوں‬ ‫م‬‫ی‬‫گو‬‫ی‬‫بگو‬ ‫د‬
‫م‬ ‫چہ‬ ‫ہر‬‫ی‬‫گفتن‬‫ی‬‫م‬ ‫بار‬ ‫بمن‬‫ی‬‫گفت‬‫ی‬‫مگو‬
‫نم‬ ‫من‬‫ی‬‫د‬‫ا‬ ‫چرا‬ ‫انم‬‫ی‬‫م‬ ‫بار‬ ‫ں‬‫ی‬‫گو‬‫ی‬‫بگو‬ ‫د‬
‫زاہداں‬ ‫با‬ ‫صومعہ‬ ‫اندر‬ ‫گفتن‬ ‫نتواں‬ ‫چہ‬ ‫آں‬

204. ‫م‬ ‫بازار‬ ‫سر‬ ‫بر‬ ‫تحاشا‬ ‫بے‬‫ی‬‫گو‬‫ی‬‫بگو‬ ‫د‬
‫گو‬ ‫کہ‬ ‫با‬ ‫دارم‬ ‫کہ‬ ‫رازے‬ ‫گفتمش‬‫ی‬‫جہاں‬ ‫در‬ ‫م‬
‫ن‬‫ی‬‫د‬ ‫و‬ ‫در‬ ‫با‬ ‫محرم‬ ‫ست‬‫ی‬‫م‬ ‫وار‬‫ی‬‫گو‬‫ی‬‫بگو‬ ‫د‬
‫منصور‬ ‫سر‬‫ی‬‫منست‬ ‫چوں‬ ‫حد‬ ‫کردن‬ ‫نہاں‬
‫ر‬ ‫ہم‬ ‫کنم‬ ‫چوں‬‫ی‬‫م‬ ‫دار‬ ‫ہم‬ ‫سماں‬‫ی‬‫گو‬‫ی‬‫بگو‬ ‫د‬
‫از‬ ‫عشق‬ ‫آتش‬‫م‬ ‫ع‬ ‫زد‬ ‫بر‬ ‫من‬ ‫جان‬ ‫درخت‬
‫موس‬ ‫با‬ ‫چہ‬ ‫ہر‬‫ی‬‫آں‬ ‫بگفت‬‫ی‬‫م‬ ‫ار‬‫ی‬‫گو‬‫ی‬‫بگو‬ ‫د‬
‫ن‬ ‫چوں‬ ‫من‬ ‫گفتمش‬‫ی‬‫م‬ ‫مدام‬ ‫من‬ ‫در‬ ‫م‬‫ی‬‫دمے‬
‫م‬ ‫اسرار‬ ‫گفتن‬ ‫نخواہم‬ ‫من‬‫ی‬‫گو‬‫ی‬‫بگو‬ ‫د‬
‫م‬ ‫چہ‬ ‫ما‬ ‫کز‬ ‫پرسدت‬ ‫کہ‬ ‫صبا‬ ‫اے‬‫ی‬‫گو‬‫ی‬‫مع‬ ‫د‬‫ی‬‫ں‬
‫ا‬‫ی‬‫دوئ‬ ‫ں‬‫ی‬‫م‬ ‫از‬ ‫را‬‫ی‬‫م‬ ‫دار‬ ‫بر‬ ‫اں‬‫ی‬‫گو‬‫ی‬‫بگو‬ ‫د‬
‫مع‬ ‫خواجہ‬‫ی‬‫الد‬ ‫ن‬‫ی‬‫چشت‬ ‫ن‬‫ی‬
..................
‫اش‬ ‫ان‬‫ابتدائ‬ ‫کے‬ ‫عار‬‫ی‬‫م‬ ‫اردو‬ ‫الفاظ‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہ‬ ‫مستعمل‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫اگر‬'‫ق‬‫ی‬‫ام‬'‫کہ‬'‫تو‬'‫نہ‬'‫بباز‬'‫جمال‬'‫ی‬‫ہ‬'‫وجود‬'‫در‬
‫رد‬‫ی‬‫ب‬ ‫خود‬ ‫ف‬‫ی‬‫ن‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫والوں‬ ‫اردو‬‫ی‬‫اجنب‬ ‫ے‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬

205. ‫حق‬ ‫بچشم‬ ‫اگر‬‫ی‬‫ب‬ ‫خود‬ ‫وجود‬ ‫قت‬‫ی‬‫ن‬‫ی‬
‫ق‬‫ی‬‫اش‬ ‫ہ‬ ‫جم‬ ‫ام‬‫ی‬‫ب‬ ‫خود‬ ‫بہبود‬ ‫اء‬‫ی‬‫ن‬‫ی‬
‫ہ‬ ‫دجود‬‫ی‬‫زم‬‫ی‬‫موسو‬ ‫نار‬ ‫ت‬‫ی‬‫گردد‬
‫کن‬ ‫بروں‬ ‫اگر‬‫ی‬‫خ‬ ‫دود‬ ‫تو‬ ‫سر‬ ‫از‬‫ب‬ ‫ود‬‫ی‬‫ن‬‫ی‬
‫توح‬ ‫لجہ‬ ‫قعر‬ ‫ز‬‫ی‬‫برار‬ ‫عشق‬ ‫در‬ ‫د‬
‫مخف‬ ‫گنج‬ ‫کہ‬‫ی‬‫ب‬ ‫خود‬ ‫نفود‬ ‫را‬ ‫حق‬‫ی‬‫ن‬‫ی‬
‫تراپا‬ ‫عشق‬ ‫قصر‬ ‫بہ‬‫ی‬‫جہدست‬ ‫سر‬ ‫از‬ ‫ہ‬
‫ب‬ ‫خود‬ ‫فرود‬ ‫را‬ ‫جہاں‬ ‫دو‬ ‫ہر‬ ‫تخت‬ ‫کہ‬‫ی‬‫ن‬‫ی‬
‫گمار‬ ‫دوست‬ ‫جمال‬ ‫بر‬ ‫نظر‬ ‫فرشتہ‬ ‫چوں‬ ‫تو‬
‫لع‬ ‫چوں‬ ‫نہ‬‫ی‬‫ہم‬ ‫کہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ب‬ ‫خود‬ ‫سجود‬ ‫در‬ ‫ں‬‫ی‬‫ن‬‫ی‬
‫از‬‫ی‬‫حض‬ ‫ں‬‫ی‬‫دنا‬ ‫و‬ ‫ض‬‫ی‬‫بگذر‬ ‫چو‬ ‫ت‬‫ی‬‫شا‬‫ی‬‫د‬
‫فتد‬ ‫دنا‬ ‫تا‬ ‫کہ‬‫ل‬‫ی‬‫ب‬ ‫خود‬ ‫صعود‬‫ی‬‫ن‬‫ی‬
‫نگر‬ ‫دوست‬ ‫ونور‬ ‫آ‬ ‫بروں‬ ‫خانہ‬ ‫بباز‬
‫ش‬ ‫چند‬ ‫تو‬‫ی‬‫ب‬ ‫خود‬ ‫کبود‬ ‫و‬ ‫سرخ‬ ‫شہ‬‫ی‬‫ن‬‫ی‬
‫آئ‬ ‫ز‬ ‫اگر‬‫ی‬‫بزوائ‬ ‫حدوث‬ ‫زنگ‬ ‫نہ‬‫ی‬
‫ب‬ ‫خود‬ ‫شہود‬ ‫در‬ ‫حق‬ ‫شائد‬ ‫جمال‬‫ی‬‫ن‬‫ی‬
‫د‬ ‫بند‬ ‫بہ‬‫ی‬‫اع‬ ‫ز‬ ‫دہ‬‫ی‬‫ع‬ ‫ز‬ ‫تا‬ ‫کہ‬ ‫اں‬‫ی‬‫ع‬ ‫ن‬‫ی‬‫اں‬

206. ‫ب‬ ‫خود‬ ‫وجود‬ ‫جان‬ ‫چو‬ ‫دوست‬ ‫وجود‬‫ی‬‫ن‬‫ی‬
‫ب‬‫ی‬‫گدا‬ ‫بزم‬ ‫ا‬‫ی‬‫خود‬ ‫نشاں‬ ‫شہ‬ ‫اں‬‫ی‬‫ست‬
‫نت‬ ‫تا‬ ‫کہ‬‫ی‬‫ا‬ ‫جہ‬‫ب‬ ‫خود‬ ‫وجود‬ ‫حساں‬‫ی‬‫ن‬‫ی‬
‫مسک‬ ‫س‬ ‫مج‬ ‫بہ‬ ‫آ‬ ‫در‬‫ی‬‫مع‬ ‫ں‬‫ی‬‫شور‬ ‫ن‬‫ی‬‫دہ‬
‫ب‬ ‫خود‬ ‫شنود‬ ‫و‬ ‫گفت‬ ‫ز‬ ‫بادہ‬ ‫و‬ ‫نقل‬ ‫کہ‬‫ی‬‫ن‬‫ی‬
‫مع‬ ‫خواجہ‬‫ی‬‫الد‬ ‫ن‬‫ی‬‫چشت‬ ‫ن‬‫ی‬
..................
‫م‬ ‫تناظر‬ ‫کے‬ ‫اردو‬‫ی‬‫بوع‬ ‫حضرت‬ ‫ں‬‫ی‬‫فارس‬ ‫کے‬ ‫ندر‬ ‫ق‬‫ی‬‫کالم‬
‫لسان‬ ‫کا‬‫ی‬‫ات‬‫ی‬‫مطالعہ‬
‫برصغ‬‫ی‬‫کا‬ ‫ر‬'‫ا‬‫ی‬‫رشتہ‬ ‫سے‬ ‫حوالوں‬ ‫ف‬ ‫مخت‬ ‫سے‬ ‫ران‬'‫صد‬‫ی‬‫پر‬ ‫وں‬
‫م‬‫ح‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ط‬‫۔‬‫برصغ‬‫ی‬‫کے‬ ‫ر‬‫ی‬‫ودھا‬'‫ا‬‫ی‬‫ک‬ ‫ران‬‫ی‬‫م‬ ‫فوج‬‫ی‬‫تھے‬ ‫شامل‬ ‫ں‬‫۔‬
‫ا‬‫ی‬‫ب‬ ‫ہاں‬ ‫کے‬ ‫دوسرے‬ ‫ک‬‫ی‬‫ٹ‬‫ی‬‫ب‬ ‫اں‬‫ی‬‫اہ‬‫ی‬‫گئ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫سے‬ ‫شعبوں‬ ‫ف‬ ‫مخت‬
‫لوگ‬ ‫ق‬ ‫متع‬'‫برصغ‬‫ی‬‫م‬ ‫ر‬‫ی‬‫آئے‬ ‫ں‬‫۔‬‫ہدا‬ ‫و‬ ‫رشد‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫ت‬‫ی‬‫صال‬ ‫ے‬‫ی‬‫ح‬‫ی‬‫ن‬
‫کرام‬'‫برصغ‬‫ی‬‫م‬ ‫ر‬‫ی‬‫تشر‬ ‫ں‬‫ی‬‫رہے‬ ‫التے‬ ‫ف‬‫۔‬‫ی‬‫ک‬ ‫ہاں‬‫ی‬‫خوات‬‫ی‬‫ان‬ ‫سے‬ ‫ن‬
‫ک‬‫ی‬‫شاد‬‫ی‬‫ہوئ‬ ‫اں‬‫ی‬‫ک‬ ‫ان‬ ‫اور‬ ‫ں‬‫ی‬‫نسل‬‫ی‬‫ک‬ ‫ہاں‬‫ی‬‫ر‬ ‫کر‬ ‫ہو‬‫گئ‬ ‫ہ‬‫ی۔‬‫کچھ‬
‫سم‬ ‫کنبہ‬‫ی‬‫ت‬‫ی‬‫آئے‬ ‫ہاں‬'‫ک‬ ‫والوں‬ ‫آنے‬ ‫ان‬‫ی‬‫بھ‬ ‫نے‬ ‫نسل‬‫ی‬'‫برصغ‬‫ی‬‫ر‬
‫اپن‬ ‫کو‬‫ی‬‫ٹھہرا‬ ‫اقامت‬ ‫مستقل‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫ز‬ ‫کے‬ ‫امور‬ ‫تمام‬ ‫ان‬‫ی‬‫ر‬'‫و‬ ‫رسم‬ ‫اثر‬

207. ‫رواج‬'‫م‬ ‫ع‬‫ی‬‫ادب‬ ‫و‬‫ی‬‫سماج‬ ‫اور‬‫ی‬‫ہوا‬ ‫تبادل‬ ‫کا‬ ‫روائتوں‬‫۔‬‫اش‬‫ی‬‫اور‬ ‫ا‬
‫شخص‬‫ی‬‫نام‬‫ی‬‫ک‬ ‫ہاں‬‫ی‬‫بنے‬ ‫حصہ‬ ‫کا‬ ‫معاشرت‬‫۔‬‫م‬ ‫اس‬‫ی‬‫دانستگ‬ ‫ں‬‫ی‬‫کا‬
‫نہ‬ ‫دخل‬ ‫عمل‬‫ی‬‫تھ‬ ‫ں‬‫ا‬'‫ی‬‫نفس‬ ‫اور‬ ‫نادانسہ‬ ‫ازخود‬ ‫سب‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ات‬‫ی‬‫پر‬ ‫سطع‬
‫رہا‬ ‫ہوتا‬‫۔‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫صد‬ ‫کہ‬ ‫ہے‬ ‫وجہ‬‫ی‬‫پرانے‬ ‫وں‬'‫تہذ‬‫ی‬‫ب‬‫ی‬‫لسان‬ ‫اور‬‫ی‬
‫اثرات‬'‫برصغ‬‫ی‬‫م‬ ‫ر‬‫ی‬‫ک‬ ‫محسوس‬ ‫پر‬ ‫طور‬ ‫واضح‬ ‫ں‬‫ی‬‫سکتے‬ ‫جا‬ ‫ے‬‫۔‬
‫ی‬‫بوع‬ ‫حضرت‬ ‫ہاں‬‫ی‬‫فارس‬ ‫کے‬ ‫ندر‬ ‫ق‬‫ی‬‫کا‬ ‫کالم‬'‫تناظر‬ ‫کے‬ ‫اردو‬
‫م‬‫ی‬‫ں‬'‫ناچ‬‫ی‬‫لسان‬ ‫سا‬ ‫ز‬‫ی‬‫ات‬‫ی‬‫پ‬ ‫مطالعہ‬‫ی‬‫ک‬ ‫ش‬‫ی‬‫گ‬ ‫ا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬'‫سے‬ ‫جس‬‫ی‬‫ہ‬
‫کہ‬ ‫گا‬ ‫جائے‬ ‫کھل‬‫ی‬‫زبان‬ ‫دونوں‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ں‬'‫بھ‬ ‫آج‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬‫سے‬ ‫دوسرے‬ ‫ک‬
‫قر‬ ‫کتنا‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ب‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫م‬ ‫آخر‬‫ی‬‫ں‬'‫ت‬‫ی‬‫مصرعے‬ ‫چار‬ ‫دو‬ ‫کے‬ ‫شعرا‬ ‫اردو‬ ‫ن‬'
‫جائزہ‬ ‫مع‬'‫ک‬ ‫موقف‬ ‫اپنے‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫وضاحت‬‫ی‬‫د‬ ‫کر‬ ‫درج‬ ‫ے‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫م‬ ‫مطالعے‬ ‫اس‬‫ی‬‫کئ‬ ‫ں‬‫ی‬‫صورت‬‫ی‬‫اخت‬ ‫ں‬‫ی‬‫ک‬ ‫ار‬‫ی‬‫گئ‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬'‫الگ‬ ‫لفظ‬ ‫وہ‬
‫ک‬‫ی‬‫گ‬ ‫ے‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ے‬‫ی‬‫ں‬'‫بھ‬ ‫آج‬ ‫جو‬‫ی‬‫ا‬ ‫کے‬ ‫والوں‬ ‫اردو‬‫م‬ ‫ستعمال‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫ا‬ ‫لفظ‬ ‫کچھ‬‫ی‬‫ک‬ ‫الگ‬ ‫سے‬‫ی‬‫گ‬ ‫ے‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ے‬‫ی‬‫ں‬'‫ک‬ ‫آوازوں‬ ‫جو‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫پھ‬ ‫ر‬‫ی‬‫ر‬
‫سے‬'‫م‬ ‫اردو‬‫ی‬‫ہ‬ ‫مستعمل‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫پ‬ ‫نمونہ‬ ‫باطور‬ ‫اشعار‬ ‫کچھ‬‫ی‬‫ک‬ ‫ش‬‫ی‬‫ے‬
‫گ‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ے‬‫ی‬‫ں‬'‫م‬ ‫جن‬‫ی‬‫ا‬ ‫محض‬ ‫ں‬‫ی‬‫ک‬ ‫لفظوں‬ ‫دو‬ ‫ک‬‫ی‬‫تبد‬‫ی‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫گئ‬‫ی‬‫اور‬
‫ذخ‬ ‫کا‬ ‫اردو‬ ‫وہ‬ ‫اب‬‫ی‬‫خ‬ ‫ادب‬ ‫رہ‬‫ی‬‫ک‬ ‫ال‬‫ی‬‫جائ‬ ‫ے‬‫ی‬‫گے‬ ‫ں‬‫۔‬‫م‬‫ی‬‫باطور‬ ‫نے‬ ‫ں‬
‫ان‬ ‫اردو‬ ‫اشعار‬ ‫کچھ‬ ‫تجربہ‬‫رکھے‬ ‫پر‬ ‫جمن‬'‫راز‬ ‫عالم‬ ‫سرور‬ ‫جناب‬
‫ا‬‫ی‬‫بڑے‬ ‫سے‬
: ‫نے‬ ‫دان‬ ‫اردو‬'‫انہ‬‫ی‬‫غ‬ ‫ں‬‫ی‬‫نہ‬ ‫راردو‬‫ی‬‫کہا‬ ‫ں‬‫۔‬‫ہے‬ ‫کہنا‬ ‫کا‬ ‫ان‬
‫کاش‬‫ی‬‫بھ‬ ‫باوزن‬ ‫ترجمہ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫جاتا‬ ‫ہو‬ ‫دوباال‬ ‫مزا‬ ‫تو‬ ‫ہوتا‬‫۔‬‫خ‬‫ی‬‫معن‬ ‫ر‬‫ی‬
‫قار‬‫ی‬‫د‬ ‫پہنچا‬ ‫تک‬‫ی‬‫بھ‬ ‫نا‬‫ی‬‫بہت‬.‫ہے‬ ‫کام‬ ‫بڑا‬
http://www.bazm.urduanjuman.com/index.p

208. hp?topic=10160.0
‫ی‬‫امر‬ ‫ہ‬'‫ہے‬ ‫ثبوت‬ ‫زندہ‬ ‫اور‬ ‫واضح‬ ‫کا‬ ‫بات‬ ‫اس‬'‫اور‬ ‫اردو‬ ‫کہ‬
‫فارس‬‫ی‬‫قر‬‫ی‬‫قر‬ ‫ب‬‫ی‬‫ک‬ ‫ب‬‫ی‬‫زبان‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ک‬ ‫دونوں‬‫ی‬‫لسان‬‫ی‬‫ات‬‫ی‬‫کا‬ ‫عمر‬
‫تع‬‫ی‬‫ہے‬ ‫بات‬ ‫الگ‬ ‫سے‬ ‫اس‬ ‫ن‬.‫بوع‬ ‫حضرت‬ ‫تاہم‬‫ی‬‫دور‬ ‫کے‬ ‫ندر‬ ‫ق‬
‫تع‬ ‫کا‬ ‫عمر‬ ‫تو‬ ‫تک‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ہو‬ ‫ن‬‫ی‬‫جاتا‬‫ہے‬‫۔‬
..............
‫س‬ ‫در‬ ‫ہست‬‫ی‬‫ما‬ ‫جانانہ‬ ‫وہ‬ ‫ج‬ ‫ما‬ ‫نہ‬
‫پرست‬ ‫بت‬‫ی‬‫ما‬ ‫خانہ‬ ‫صنم‬ ‫ماست‬ ‫دل‬ ‫م‬
‫س‬‫ی‬‫خانہ‬ ‫صنم‬ ‫دل‬ ‫بت‬ ‫وہ‬ ‫ج‬ ‫نہ‬
‫پرست‬ ‫بت‬‫ی‬‫م‬:‫پرست‬ ‫بت‬‫ی‬
‫جانانہ‬:‫جاناں‬ ‫جانان‬
‫ح‬ ‫چشمہ‬ ‫خضر‬ ‫اے‬‫ی‬‫م‬ ‫بران‬ ‫کہ‬ ‫وان‬‫ی‬‫ناز‬‫ی‬
‫بود‬‫ی‬‫پ‬ ِ‫ہ‬‫درت‬ ‫ز‬ ‫قطرہ‬ ‫ک‬‫ی‬‫ما‬ ‫مانہ‬
‫ح‬ ‫چشمہ‬ ‫خضر‬ ‫اے‬‫ی‬‫وان‬‫ی‬ِ‫ہ‬‫ت‬ ‫قطرہ‬ ‫ک‬‫پ‬‫ی‬‫مانہ‬
‫مز‬ ‫براں‬ ‫بران‬‫ی‬‫براں‬ ‫د‬
‫ناز‬‫ی‬‫ناز‬
‫کس‬ ‫مثال‬‫ی‬‫ہے‬ ‫نام‬ ‫ناز‬ ‫فرح‬ ‫کا‬ ‫خاتون‬'‫ی‬‫مصدر‬ ‫ائے‬‫ی‬‫اضافے‬ ‫کے‬
‫پ‬ ‫الڈ‬ ‫اور‬‫ی‬‫عرف‬ ‫سے‬ ‫ار‬‫ی‬‫نام‬'‫ناز‬‫ی‬‫بھ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫رہتا‬ ‫آتا‬ ‫کو‬ ‫سننے‬'
‫گو‬‫ی‬‫ناز‬ ‫لفظ‬ ‫ا‬‫ی‬'‫ل‬ ‫کے‬ ‫والوں‬ ‫اردو‬‫ی‬‫ن‬ ‫ے‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ا‬‫ی‬‫ں‬'‫م‬ ‫تہہ‬‫ی‬‫مفاہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫بھ‬ ‫م‬‫ی‬
‫تقر‬‫ی‬‫ہ‬ ‫وہ‬ ‫با‬‫ی‬‫پوش‬‫ی‬‫ہ‬ ‫دہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬

209. ‫دور‬ ‫ہ‬ ‫مرح‬ ‫بصد‬ ‫ماست‬ ‫پس‬ ‫نار‬ ‫و‬ ‫جنت‬
‫م‬‫ی‬‫ما‬ ‫مردانہ‬ ‫ہمت‬ ‫کجا‬ ‫بہ‬ ‫شتابد‬
‫مردانہ‬ ‫ہمت‬ ‫کجا‬ ‫بہ‬ ‫دور‬ ‫ہ‬ ‫مرح‬ ‫بصد‬ ‫پس‬ ‫نار‬ ‫و‬ ‫جنت‬
‫شتابد‬:‫شتاب‬ ‫شتاب‬‫ی‬
‫بر‬ ‫افالک‬ ‫سر‬ ‫بر‬ ‫فتد‬ ‫جائے‬ ‫از‬ ‫جنبد‬‫ی‬‫ن‬
‫ما‬ ‫مستانہ‬ ‫نعرہ‬ ‫اگر‬ ‫عرش‬ ‫بشنود‬
‫مستانہ‬ ‫نعرہ‬ ‫اگر‬ ‫عرش‬ ‫افالک‬ ‫سر‬ ‫بر‬ ‫جائے‬ ‫از‬
‫بر‬‫ی‬‫ن‬:‫بر‬‫ی‬‫ں‬‫بر‬ ‫عرش‬‫ی‬‫ں‬
‫شن‬ ‫بشنود‬‫ی‬‫شن‬ ‫و‬ ‫گفت‬ ‫د‬‫ی‬‫د‬
‫بسوز‬ ‫پروانہ‬ ‫ہمچو‬‫ی‬‫بساز‬ ‫و‬ ‫م‬‫ی‬‫بعشق‬ ‫م‬
‫ما‬ ‫بکاشانہ‬ ‫وہ‬ ‫ج‬ ‫کند‬ ‫شمع‬ ‫آں‬ ‫اگر‬
‫وہ‬ ‫ج‬ ‫شمع‬ ‫اگر‬ ‫و‬ ‫پروانہ‬
‫بسوز‬‫ی‬‫م‬:‫سوز‬ ‫سوز‬ ‫بسوز‬‫ی‬
‫بعشق‬:‫عشق‬ ‫بعشق‬
‫آں‬:‫آنحضرت‬
‫بکاشانہ‬:‫کاشانہ‬
‫بناز‬ ‫ما‬‫ی‬‫تر‬ ‫خانہ‬ ‫بتو‬ ‫م‬‫بسپار‬ ‫ا‬‫ی‬‫م‬
‫ب‬ ‫گر‬‫ی‬‫ائ‬‫ی‬‫ما‬ ‫درخانہ‬ ‫تو‬ ‫وصل‬ ‫شب‬

210. ‫خانہ‬ ‫در‬ ‫تو‬ ‫وصل‬ ‫شب‬ ‫گر‬ ‫ترا‬ ‫خانہ‬
‫ناز‬‫ی‬‫م‬:‫ناز‬ ‫ناز‬‫ی‬
‫بتو‬:‫تو‬
‫گر‬ ‫زنان‬ ‫اوخندہ‬ ‫گفت‬‫ی‬‫بدرش‬ ‫کردم‬ ‫چو‬ ‫ہ‬
‫ع‬ ‫بو‬‫ی‬‫د‬ ‫عاشق‬ ‫مگر‬ ‫ہست‬‫ی‬‫ما‬ ‫وانہ‬
‫گر‬ ‫خندہ‬‫ی‬‫ع‬ ‫بو‬ ‫ہ‬‫ی‬‫د‬ ‫عاشق‬ ‫مگر‬‫ی‬‫وانہ‬
‫گفت‬:‫گفتار‬ ‫گفتگو‬ ‫گفت‬
‫کردم‬:‫کر‬
'''''''''''''''''''''
‫عالم‬ ‫ال‬ ‫رحمتہ‬ ‫ثنائت‬ ‫اے‬‫ی‬‫ن‬
‫ی‬‫ف‬ ‫گدائے‬ ‫ک‬‫ی‬‫االم‬ ‫روح‬ ‫تو‬ ‫ض‬‫ی‬‫ن‬
‫عالم‬ ‫ال‬ ‫رحمتہ‬ ‫اے‬‫ی‬‫ن‬‫ی‬‫ف‬ ‫ک‬‫ی‬‫االم‬ ‫روح‬ ‫تو‬ ‫ض‬‫ی‬‫ن‬
‫ثنائت‬:‫ثنا‬
‫گدائے‬:‫گدا‬
‫ذوالجالل‬ ‫خدائے‬ ‫را‬ ‫نامت‬ ‫کہ‬ ‫اے‬
‫بر‬ ‫عرش‬ ‫جبہہ‬ ‫بر‬ ‫رقم‬ ‫زد‬‫ی‬‫ن‬
‫بر‬ ‫عرش‬ ‫رقم‬ ‫ذوالجالل‬ ‫خدائے‬ ‫کہ‬ ‫اے‬‫ی‬‫ن‬

211. ‫نامت‬:‫نام‬
‫زد‬;‫مزد‬ ‫ق‬ ‫نامزد‬ ‫زد‬
‫جبہہ‬:‫جب‬ ‫جبہ‬‫ی‬‫ن‬
‫بر‬:‫برسرپ‬ ‫برسراقتدار‬ ‫برباد‬‫ی‬‫برسرروزگار‬ ‫کار‬
‫عال‬ ‫آستان‬‫ی‬‫مشل‬ ‫بے‬ ‫تو‬
‫زم‬ ‫باالئے‬ ‫ہست‬ ‫آسمانے‬‫ی‬‫ن‬
‫عال‬ ‫آستان‬‫ی‬‫زم‬ ‫مشل‬ ‫بے‬ ‫تو‬‫ی‬‫ن‬
‫آسمانے‬:‫آسمان‬
‫باالئے‬:‫طاق‬ ‫باالئے‬ ‫باالتر‬ ‫باال‬
‫آفر‬‫ی‬‫باد‬ ‫تو‬ ‫حسن‬ ‫عالم‬ ‫بر‬ ‫ن‬
‫تست‬ ‫مبتالئے‬‫آفر‬ ‫عالم‬‫ی‬‫ن‬
‫آفر‬‫ی‬‫آفر‬ ‫عالم‬ ‫تو‬ ‫حسن‬ ‫عالم‬ ‫بر‬ ‫ن‬‫ی‬‫ن‬
‫باد‬:‫باد‬ ‫شاد‬ ‫باد‬ ‫مردہ‬ ‫باد‬ ‫زندہ‬ ‫برباد‬ ‫آباد‬
‫مبتالئے‬:‫عشق‬ ‫مبتالئے‬
‫ی‬‫و‬ُ‫ا‬ ‫نور‬ ‫پر‬ ‫در‬ ‫از‬ ‫پاک‬ ‫کف‬ ‫ک‬
‫نگ‬ ‫و‬ ‫تاج‬ ‫از‬ ‫بہتر‬ ‫مارا‬ ‫ہست‬‫ی‬‫ن‬
‫ی‬‫نگ‬ ‫و‬ ‫تاج‬ ‫از‬ ‫بہتر‬ ‫نور‬ ‫پر‬ ‫در‬ ‫از‬ ‫پاک‬ ‫کف‬ ‫ک‬‫ی‬‫ن‬
‫از‬:‫از‬ ‫ازاں‬‫ی‬‫پت‬ ‫پان‬ ‫تا‬ ‫قصور‬ ‫از‬ ‫ں‬

212. ‫خرمن‬‫ف‬‫ی‬‫ف‬ ‫ابر‬ ‫اے‬ ‫ترا‬ ‫ض‬‫ی‬‫ض‬
‫زم‬ ‫ہم‬‫ی‬‫چ‬ ‫خوشہ‬ ‫شد‬ ‫زمان‬ ‫ہم‬ ‫و‬ ‫ن‬‫ی‬‫ن‬
‫ف‬ ‫خرمن‬‫ی‬‫ف‬ ‫ابر‬ ‫اے‬ ‫ترا‬ ‫ض‬‫ی‬‫زم‬ ‫ہم‬ ‫ض‬‫ی‬‫چ‬ ‫خوشہ‬ ‫زمان‬ ‫ہم‬ ‫و‬ ‫ن‬‫ی‬‫ن‬
‫شد‬:‫شد‬ ‫ختم‬
‫ب‬ ‫ہمے‬ ‫تو‬ ‫جمال‬ ‫از‬‫ی‬‫مسا‬ ‫نم‬
‫آ‬ ‫در‬ ‫وہ‬ ‫ج‬‫ی‬‫ع‬ ‫نہ‬‫ی‬‫ال‬ ‫ن‬‫ی‬‫ق‬‫ی‬‫ن‬
‫آ‬ ‫وہ‬ ‫ج‬ ‫تو‬ ‫جمال‬ ‫از‬‫ی‬‫ع‬ ‫نہ‬‫ی‬‫ال‬ ‫ن‬‫ی‬‫ق‬‫ی‬‫ن‬
‫ب‬‫ی‬‫نم‬:‫ب‬‫ی‬‫خوردب‬ ‫ن‬‫ی‬‫دورب‬ ‫ن‬‫ی‬‫ب‬ ‫کتاب‬ ‫ن‬‫ی‬‫ن‬‫ی‬
‫در‬:‫درگا‬ ‫دربار‬‫درپ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫درکنار‬ ‫درگزر‬ ‫ش‬
‫ہست‬ ‫تو‬ ‫از‬ ‫انجام‬ ‫و‬ ‫آغاز‬ ‫را‬ ‫ق‬ ‫خ‬
‫اول‬ ‫امام‬ ‫اے‬‫ی‬‫آخر‬ ‫و‬ ‫ن‬‫ی‬‫ن‬
‫اول‬ ‫امام‬ ‫اے‬ ‫تو‬ ‫از‬ ‫انجام‬ ‫و‬ ‫آغاز‬ ‫ق‬ ‫خ‬‫ی‬‫آخر‬ ‫و‬ ‫ن‬‫ی‬‫ن‬
‫غ‬‫ی‬‫و‬ ‫ص‬ ‫ر‬‫ۃ‬‫تو‬ ‫نعت‬ ‫و‬ ‫سالم‬ ‫و‬
‫ع‬ ‫بو‬‫ی‬‫ن‬ ‫را‬‫ی‬‫دلنش‬ ‫ذکر‬ ‫ست‬‫ی‬‫ن‬
‫غ‬‫ی‬‫و‬ ‫ص‬ ‫ر‬‫ۃ‬‫ع‬ ‫بو‬ ‫تو‬ ‫نعت‬ ‫و‬ ‫سالم‬ ‫و‬‫ی‬‫دلنش‬ ‫ذکر‬‫ی‬‫ن‬
'''''''''''''''''''''

213. ‫خواہ‬ ‫شرف‬ ‫اے‬‫ی‬‫اگر‬‫حب‬ ‫وصل‬‫ی‬‫ب‬
‫عندل‬ ‫جون‬ ‫شب‬ ‫و‬ ‫روز‬ ‫زن‬ ‫مے‬ ‫نالہ‬‫ی‬‫ب‬
‫خواہ‬‫ی‬:‫خ‬ ‫خواہ‬‫ی‬‫خ‬ ‫خواہ‬ ‫ر‬‫ی‬‫خواہ‬ ‫ر‬‫ی‬
‫زن‬:‫خ‬ ‫زن‬ ‫غوطہ‬ ‫موجزن‬‫ی‬‫زن‬ ‫مہ‬
‫حب‬ ‫وصل‬ ‫اگر‬ ‫ہے‬ ‫چاہے‬ ‫شرف‬ ‫اے‬‫ی‬‫ب‬
‫عندل‬ ‫جون‬ ‫شب‬ ‫و‬ ‫روز‬ ‫رہ‬ ‫کرتا‬ ‫نالہ‬‫ی‬‫ب‬
‫مر‬ ‫من‬‫ی‬‫نفور‬ ‫جان‬ ‫از‬ ‫و‬ ‫عشقم‬ ‫ض‬
‫طب‬ ‫چون‬ ‫آرد‬ ‫من‬ ‫نبض‬ ‫بر‬ ‫دست‬‫ی‬‫ب‬
‫عشقم‬:‫عشق‬
‫مر‬‫ی‬‫ب‬ ‫اور‬ ‫عشق‬ ‫ض‬‫ہوں‬ ‫جان‬ ‫از‬ ‫ےزار‬
‫ک‬ ‫نبض‬ ‫بر‬ ‫دست‬ ‫مرے‬‫ی‬‫طب‬ ‫رکھے‬ ‫وں‬‫ی‬‫ب‬
‫بر‬:‫م‬ ‫اردو‬‫ی‬‫ک‬ ‫ب‬ ‫بے‬ ‫ں‬‫ی‬‫م‬ ‫پ‬ ‫پے‬ ‫آواز‬‫ی‬‫گئ‬ ‫بدل‬ ‫ں‬‫ی‬‫پر‬ ‫ہے‬'‫بر‬ ‫تاہم‬
‫بھ‬‫ی‬‫م‬ ‫فقرے‬‫ی‬‫ہے‬ ‫فہم‬ ‫قابل‬ ‫ں‬‫۔‬
‫ک‬ ‫دست‬ ‫پر‬ ‫نبض‬ ‫مرے‬‫ی‬‫طب‬ ‫رکھے‬ ‫وں‬‫ی‬‫ب‬
‫او‬ ‫کہ‬ ‫ہر‬ ‫نداند‬ ‫ما‬ ‫راہ‬ ‫و‬ ‫رسم‬
‫د‬ ‫در‬‫ی‬‫عاشق‬ ‫ار‬‫ی‬‫غر‬ ‫ماند‬‫ی‬‫ب‬
‫کوئ‬ ‫ہر‬ ‫کہ‬ ‫جانے‬ ‫نہ‬ ‫راہ‬ ‫و‬ ‫رسم‬‫ی‬
‫د‬‫ی‬‫عاشق‬ ‫ار‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫غر‬ ‫مانند‬ ‫ں‬‫ی‬‫ب‬

214. ‫د‬ ‫شربت‬‫ی‬‫است‬ ‫خوش‬ ‫دلداران‬ ‫دار‬
‫نص‬ ‫گر‬‫ی‬‫نباشد‬ ‫ما‬ ‫ب‬‫ی‬‫نص‬ ‫ا‬‫ی‬‫ب‬
‫دلداران‬:‫داران‬ ‫دل‬
‫د‬ ‫شربت‬‫ی‬‫کو‬ ‫داروں‬ ‫دل‬ ‫ہے‬ ‫آتا‬ ‫خوش‬ ‫دار‬
‫نص‬‫ی‬‫م‬ ‫ب‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ں‬‫ی‬‫م‬ ‫ہوں‬ ‫ا‬‫ی‬‫بےنص‬ ‫ں‬‫ی‬‫ب‬
‫دور‬ ‫ازو‬ ‫ما‬‫ی‬‫ما‬ ‫وائے‬ ‫اے‬ ‫دور‬ ‫م‬
‫قر‬ ‫را‬ ‫ما‬ ‫او‬ ‫است‬ ‫جان‬ ‫رگ‬ ‫از‬‫ی‬‫ب‬
‫دور‬‫ی‬‫م‬:‫دور‬‫ی‬
‫وائے‬:‫وائے‬ ‫ہائے‬'‫م‬ ‫اردو‬‫ی‬‫ہے‬ ‫مستعمل‬ ‫ں‬
‫دور‬ ‫ازو‬ ‫ما‬‫ی‬‫ما‬ ‫وائے‬ ‫اے‬ ‫دور‬ ‫م‬
‫م‬ ‫ہائے‬ ‫ہائے‬ ‫دور‬ ‫سے‬ ‫اس‬‫ی‬‫ہوں‬ ‫دور‬ ‫ں‬
‫بھ‬ ‫سے‬ ‫جان‬ ‫رگ‬ ‫مگر‬‫ی‬‫قر‬ ‫مرے‬ ‫وہ‬‫ی‬‫ب‬
‫جنب‬ ‫سرم‬ ‫بر‬‫ی‬‫ت‬ ‫دہ‬‫ی‬‫محتسب‬ ‫غ‬
‫پوش‬ ‫دلم‬ ‫در‬‫ی‬‫عج‬ ‫اسرار‬ ‫دہ‬‫ی‬‫ب‬
‫سرم‬:‫سر‬
‫دلم‬:‫دل‬
‫تن‬ ‫پر‬ ‫سر‬‫ی‬‫ت‬ ‫ہے‬‫ی‬‫محتسب‬ ‫غ‬
‫م‬ ‫دل‬‫ی‬‫پوش‬ ‫ں‬‫ی‬‫عج‬ ‫اسرار‬ ‫دہ‬‫ی‬‫ب‬

215. ‫ع‬ ‫بو‬‫ی‬‫شد‬ ‫شاعر‬‫ی‬‫ساحر‬‫شد‬‫ی‬
‫ا‬‫ی‬‫انگ‬ ‫چہ‬ ‫ن‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫خ‬‫ی‬‫غر‬ ‫االت‬‫ی‬‫ب‬
‫شد‬‫ی‬:‫شدہ‬
‫م‬ ‫اردو‬‫ی‬‫شد‬ ‫ختم‬ ‫ں‬'‫شد‬ ‫تمام‬'‫شاد‬‫ی‬‫وغ‬ ‫شدہ‬‫ی‬‫مستعمل‬ ‫مرکبات‬ ‫رہ‬
‫ہ‬‫ی‬‫ں‬
‫ع‬ ‫بو‬‫ی‬‫ہوا‬ ‫ساحر‬ ‫ہوا‬ ‫شاعر‬
‫انگ‬ ‫ہے‬ ‫کرے‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫خ‬‫ی‬‫غر‬ ‫االت‬‫ی‬‫ب‬
'''''''''''''''''''''
‫پرستم‬ ‫بت‬ ‫من‬ ‫اگر‬ ‫رندم‬ ‫اگر‬
‫خدا‬ ‫کن‬ ‫قبولم‬‫ی‬‫ہستم‬ ‫چہ‬ ‫ہر‬ ‫ا‬
‫رندم‬:‫رند‬
‫پرستم‬:‫پرست‬
‫قبولم‬:‫قبول‬
‫م‬ ‫اگر‬ ‫ہوں‬ ‫رند‬ ‫اگر‬‫ی‬‫ہوں‬ ‫پرست‬ ‫بت‬ ‫ں‬
‫خدا‬ ‫کر‬ ‫قبول‬‫ی‬‫ج‬ ‫جو‬ ‫ا‬‫ی‬‫بھ‬ ‫سا‬‫ی‬‫ہوں‬
‫پرست‬ ‫بت‬ ‫از‬ ‫ر‬ ‫عا‬ ‫و‬ ‫ننگ‬ ‫ندارم‬‫ی‬
‫کہ‬‫ی‬‫پرستم‬ ‫بت‬ ‫من‬ ‫بود‬ ‫بت‬ ‫ارم‬
‫ندارم‬:‫ندارد‬
‫پرستم‬ ‫بت‬:‫پرست‬ ‫بت‬

216. ‫ی‬‫ارم‬:‫ی‬‫ار‬
‫از‬'‫م‬ ‫ادو‬‫ی‬‫ہے‬ ‫مستعمل‬ ‫ں‬
‫عار‬ ‫و‬ ‫ننگ‬‫نہ‬‫ی‬‫پرست‬ ‫بت‬ ‫ں‬‫ی‬‫سے‬
‫کہ‬‫ی‬‫م‬ ‫ہے‬ ‫بت‬ ‫ار‬‫ی‬‫ہوں‬ ‫پرست‬ ‫بت‬ ‫ں‬
‫پ‬ ‫بہ‬‫ی‬‫آنگہ‬ ‫افتادم‬ ‫عشق‬ ‫ب‬ ‫تا‬ ‫و‬ ‫چ‬
‫پ‬ ‫زلف‬ ‫اندر‬ ‫دل‬‫ی‬‫بستم‬ ‫تو‬ ‫چان‬
‫بہ‬:‫م‬ ‫اردو‬‫ی‬‫ہے‬ ‫مستعمل‬ ‫ں‬
‫افتادم‬:‫افتادہ‬ ‫دور‬ ‫افتاد‬
‫بستم‬:‫بست‬ ‫بستہ‬‫ی‬‫بست‬ ‫و‬ ‫بند‬
‫پ‬‫ی‬‫م‬ ‫عشق‬ ‫ب‬ ‫تا‬ ‫و‬ ‫چ‬‫ی‬‫ہوں‬ ‫گرفتار‬ ‫ں‬
‫پ‬ ‫زلف‬ ‫اندر‬ ‫دل‬‫ی‬‫بس‬ ‫کا‬ ‫چان‬‫ی‬‫را‬‫ہے‬
'''''''''''''''''''''
‫گمانہا‬ ‫بہ‬ ‫نگنجد‬ ‫تو‬ ‫کمال‬ ‫شرح‬ ‫ہم‬
‫ن‬ ‫تو‬ ‫جمال‬ ‫وصف‬ ‫ہم‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬‫ب‬ ‫بہ‬ ‫د‬‫ی‬‫انہا‬
‫کمال‬ ‫شرح‬'‫کمال‬ ‫شرح‬
‫گمان‬'‫ب‬‫ی‬‫ان‬'‫تو‬
‫ہا‬:‫ل‬ ‫کے‬ ‫بنانے‬ ‫جمع‬‫ی‬‫م‬ ‫اردو‬ ‫ے‬‫ی‬‫ہ‬ ‫مستعمل‬ ‫ہائے‬ ‫اور‬ ‫ہا‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬
‫ی‬‫بگو‬ ‫کہ‬ ‫نبود‬ ‫تو‬ ‫اسرار‬ ‫واقف‬ ‫ک‬‫ی‬‫د‬
‫ہ‬ ‫از‬‫ی‬‫زبانہا‬ ‫بستہ‬ ‫فرد‬ ‫تو‬ ‫راز‬ ‫بت‬

217. ‫اسرار‬ ‫واقف‬'‫ہ‬‫ی‬‫راز‬ ‫بت‬'‫بستہ‬ ‫فرد‬
‫ہا‬ ‫زبان‬ ‫زبانہا‬
‫نتوان‬ ‫رفتن‬ ‫ہ‬ ‫مرح‬ ‫در‬ ‫ہ‬ ‫مرح‬ ‫ما‬‫ی‬‫م‬
‫توص‬ ‫وادئے‬ ‫در‬‫ی‬‫عنانہا‬ ‫بگستہ‬ ‫تو‬ ‫ف‬
‫ہ‬ ‫مرح‬ ‫در‬ ‫ہ‬ ‫مرح‬'‫توص‬ ‫ادئے‬‫ی‬‫ف‬
‫رفتن‬:‫رفتہ‬'‫رفتار‬
‫نتوان‬‫ی‬‫م‬:‫توان‬ ‫ن‬‫ی‬‫ناتواں‬ ‫م‬
‫عنانہا‬:‫حکومت‬ ‫عنان‬ ‫ہا‬ ‫عنان‬
‫عج‬ ‫تو‬ ‫حسن‬‫ی‬‫غر‬ ‫تو‬ ‫جمال‬ ‫است‬ ‫ب‬‫ی‬‫است‬ ‫ب‬
‫ح‬‫ی‬‫ر‬‫پر‬ ‫و‬ ‫دلہا‬ ‫تو‬ ‫ان‬‫ی‬‫جانہا‬ ‫تو‬ ‫شان‬
‫پر‬ ‫و‬ ‫دلہا‬‫ی‬‫شان‬:‫پر‬ ‫و‬ ‫دلہا‬‫ی‬‫شان‬
‫جانہا‬:‫ہا‬ ‫جان‬
‫عج‬ ‫تو‬ ‫حسن‬‫ی‬‫ب‬'‫غر‬ ‫تو‬ ‫جمال‬‫ی‬‫ب‬'‫ح‬‫ی‬‫ران‬'‫پر‬‫ی‬‫شان‬
‫چ‬‫ی‬‫کہ‬ ‫تو‬ ‫جز‬ ‫نبود‬ ‫زے‬‫ی‬‫نما‬ ‫وہ‬ ‫ج‬ ‫ک‬‫ی‬‫د‬
‫مک‬ ‫ماست‬ ‫نظر‬ ‫در‬ ‫گم‬‫ی‬‫مکانہا‬ ‫و‬ ‫نہا‬
‫جز‬'‫کہ‬ ‫تو‬'‫گم‬'‫نظر‬
‫چ‬‫ی‬‫زے‬:‫چ‬‫ی‬‫ز‬
‫ی‬‫وہ‬ ‫ج‬ ‫ک‬
‫مک‬‫ی‬‫نہا‬:‫مک‬‫ی‬‫ہا‬ ‫ن‬
‫مکانہا‬:‫ہا‬ ‫مکان‬
‫ی‬‫ذر‬ ‫ک‬‫ند‬ ‫ہ‬‫ی‬‫د‬‫ی‬‫روشن‬ ‫تو‬ ‫ز‬ ‫نبود‬ ‫کہ‬ ‫م‬

218. ‫جست‬‫ی‬‫نشانہا‬ ‫دہر‬ ‫در‬ ‫تو‬ ‫اسرار‬ ‫ز‬ ‫م‬
‫ی‬‫ذرہ‬ ‫ک‬'‫تو‬ ‫اسرار‬
‫روشن‬'‫دہر‬
‫ند‬‫ی‬‫د‬‫ی‬‫م‬:‫د‬‫ی‬‫د‬'‫ناد‬‫ی‬‫د‬'‫ناد‬‫ی‬‫دہ‬
‫جست‬‫ی‬‫م‬:‫جست‬
‫نشانہا‬:‫ہا‬ ‫نشان‬
‫ی‬‫ت‬ ‫ک‬‫ی‬‫شد‬ ‫نتوان‬ ‫ہمسر‬ ‫را‬ ‫نگاہت‬ ‫ر‬
‫ت‬ ‫صد‬‫ی‬‫کمانہا‬ ‫آغوش‬ ‫ز‬ ‫برجستہ‬ ‫کہ‬ ‫ر‬
‫ی‬‫ت‬ ‫ک‬‫ی‬‫ر‬'‫ت‬ ‫صد‬‫ی‬‫ر‬'‫ت‬‫ی‬‫نگاہ‬ ‫ر‬'‫کمان‬ ‫آغوش‬
‫نگاہت‬:‫نگاہ‬
‫ک‬‫مانہا‬:‫ہا‬ ‫کمان‬
‫ہمسر‬'‫برجستہ‬
‫دوران‬ ‫فتنہ‬ ‫اے‬ ‫عشق‬ ‫از‬ ‫شرف‬ ‫دارد‬
‫س‬ ‫در‬‫ی‬‫فغانہا‬ ‫ق‬ ‫ح‬ ‫در‬ ‫و‬ ‫آتش‬ ‫نہان‬ ‫نہ‬
‫دوران‬ ‫فتنہ‬.‫دوراں‬ ‫فتنہ‬'‫آتش‬ ‫نہان‬‫۔‬‫نہاں‬ ‫آتش‬'‫فغاں‬ ‫ق‬ ‫ح‬
‫اے‬'‫عشق‬'‫س‬‫ی‬‫نہ‬'‫ق‬ ‫ح‬
‫فغانہا‬:‫ہا‬ ‫فغان‬
'''''''''''''''''''''
‫مست‬ ‫دلدار‬ ‫وہ‬ ‫ج‬ ‫بہار‬ ‫از‬ ‫باشم‬ ‫کہ‬ ‫من‬
‫نا‬ ‫منے‬ ‫چون‬‫ی‬‫ن‬ ‫د‬‫مست‬ ‫خمار‬ ‫خانہ‬ ‫در‬ ‫ظر‬

219. ‫مست‬ ‫خمار‬ ‫خانہ‬ ‫در‬ ‫نظر‬ ‫مست‬ ‫دلدار‬ ‫وہ‬ ‫ج‬ ‫بہار‬
‫باشم‬:‫م‬‫ی‬‫باش‬ ‫سے‬ ‫ہٹانے‬ ‫م‬'‫م‬ ‫اردو‬‫ی‬‫شاباش‬ ‫ں‬'‫باش‬ ‫شب‬'‫پرباش‬
‫ہ‬ ‫مستعمل‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫ن‬ ‫مے‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬‫دن‬ ‫انگار‬ ‫دلش‬ ‫در‬ ‫د‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ا‬‫ی‬‫گاہ‬ ‫چ‬
‫مست‬ ‫سرشار‬ ‫ساغر‬ ‫از‬ ‫باشد‬ ‫کہ‬ ‫کس‬ ‫ہر‬ ‫زاہدا‬
‫دلش‬:‫ش‬‫ی‬‫د‬ ‫ہٹا‬ ‫ن‬‫ی‬‫دل‬ ‫ں‬
‫دن‬ ‫انگار‬ ‫مے‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ا‬‫ی‬‫ہر‬ ‫زاہدا‬ ‫گاہ‬ ‫چ‬‫مست‬ ‫سرشار‬ ‫ساغر‬ ‫از‬ ‫کہ‬ ‫کس‬
‫دلش‬:‫ش‬‫ی‬‫د‬ ‫ہٹا‬ ‫ن‬‫ی‬‫دل‬ ‫ں‬
‫کرد‬ ‫مستانہ‬ ‫وہ‬ ‫ج‬‫ی‬‫ا‬ ‫دور‬‫ی‬‫بہار‬ ‫ام‬
‫نس‬ ‫شد‬‫ی‬‫مست‬ ‫زار‬ ‫گ‬ ‫و‬ ‫نہر‬ ‫و‬ ‫بل‬ ‫ب‬ ‫و‬ ‫م‬
‫ا‬ ‫دور‬ ‫مستانہ‬ ‫وہ‬ ‫ج‬‫ی‬‫نس‬ ‫بہار‬ ‫ام‬‫ی‬‫مست‬ ‫زار‬ ‫گ‬ ‫و‬ ‫نہر‬ ‫و‬ ‫بل‬ ‫ب‬ ‫و‬ ‫م‬
‫کرد‬‫ی‬
‫رد‬ ‫سے‬ ‫ہٹانے‬ ‫کاف‬‫ی‬
‫د‬‫ی‬‫کر‬ ‫سے‬ ‫ہٹانے‬
‫د‬ ‫سے‬ ‫ہٹانے‬ ‫کر‬‫ی‬‫د‬ ‫اور‬‫ی‬‫سرد‬ ‫سے‬‫ی‬‫گرد‬‫ی‬‫ورد‬‫ی‬
‫از‬ ‫کہ‬ ‫من‬‫سحر‬ ‫کہ‬ ‫شام‬ ‫ہر‬ ‫مست‬ ‫الستم‬ ‫جام‬
‫آ‬ ‫نظر‬ ‫در‬‫ی‬‫د‬ ‫درو‬ ‫دم‬ ‫ہر‬ ‫مرا‬ ‫د‬‫ی‬‫مست‬ ‫وار‬
‫د‬ ‫درو‬ ‫دم‬ ‫ہر‬ ‫مرا‬ ‫نظر‬ ‫سحر‬ ‫کہ‬ ‫شام‬ ‫ہر‬ ‫مست‬ ‫جام‬ ‫از‬ ‫کہ‬‫ی‬‫مست‬ ‫وار‬
‫م‬ ‫کا‬ ‫الستم‬‫ی‬‫الست‬ ‫سے‬ ‫گرانے‬ ‫م‬'‫م‬ ‫اردو‬‫ی‬‫مرکب‬ ‫مست‬ ‫الست‬ ‫ں‬

220. ‫ہے‬ ‫مستعمل‬
‫جاو‬ ‫او‬ ‫عشق‬ ‫اندر‬ ‫نہ‬ ‫چون‬‫ی‬‫مست‬ ‫د‬‫ی‬‫کن‬ ‫ہا‬‫ی‬‫م‬
‫مست‬ ‫رفتار‬ ‫ہم‬ ‫و‬ ‫گفتار‬ ‫بود‬ ‫مارا‬ ‫شاہد‬
‫جاو‬ ‫عشق‬ ‫اندر‬ ‫نہ‬‫ی‬‫مست‬ ‫رفتار‬ ‫ہم‬ ‫و‬ ‫گفتار‬ ‫شاہد‬ ‫د‬
‫چون‬:‫م‬ ‫اردو‬‫ی‬‫ہے‬ ‫مستعمل‬ ‫چونکہ‬ ‫ں‬
‫مست‬‫ی‬‫لکھ‬ ‫الگ‬ ‫الگ‬ ‫کو‬ ‫ہا‬‫ی‬‫مست‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہا‬'‫مکتوب‬ ‫صرف‬‫ی‬‫صورت‬
‫م‬ ‫اردو‬ ‫کو‬ ‫لفظ‬ ‫اس‬‫ی‬‫د‬ ‫کر‬ ‫داخل‬ ‫ں‬‫ی‬‫ت‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬
‫گو‬ ‫شما‬ ‫راز‬ ‫اگر‬ ‫تا‬‫ی‬‫کند‬ ‫پروا‬ ‫کس‬ ‫نہ‬ ‫د‬
‫ز‬‫ی‬‫مست‬ ‫اسرار‬ ‫محرم‬ ‫شمارا‬ ‫باشد‬ ‫سبب‬ ‫ن‬
‫پروا‬ ‫کس‬ ‫نہ‬ ‫راز‬ ‫اگر‬ ‫تا‬‫ز‬‫ی‬‫مست‬ ‫اسرار‬ ‫محرم‬ ‫سبب‬ ‫ن‬
‫دن‬ ‫از‬ ‫غافل‬‫ی‬‫د‬ ‫و‬ ‫ا‬‫ی‬‫او‬ ‫است‬ ‫نار‬ ‫و‬ ‫جنت‬ ‫و‬ ‫ن‬
‫م‬ ‫کہ‬ ‫کس‬ ‫ہر‬ ‫جہان‬ ‫در‬‫ی‬‫مست‬ ‫وار‬ ‫ندر‬ ‫ق‬ ‫باشد‬
‫دن‬ ‫از‬ ‫غافل‬‫ی‬‫د‬ ‫و‬ ‫ا‬‫ی‬‫وار‬ ‫ندر‬ ‫ق‬ ‫کہ‬ ‫کس‬ ‫ہر‬ ‫جہان‬ ‫در‬ ‫نار‬ ‫و‬ ‫جنت‬ ‫و‬ ‫ن‬
‫مست‬
'''''''''''''''''''''
‫بوع‬‫ی‬‫کا‬ ‫اشعار‬ ‫نو‬ ‫کے‬ ‫ندر‬ ‫ق‬'‫م‬ ‫تناظر‬ ‫کے‬ ‫اردو‬‫ی‬‫تجز‬ ‫ں‬‫ی‬‫پ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ش‬
‫ہے‬‫۔‬

221. ‫ا‬ ‫نو‬ ‫ان‬‫قواف‬ ‫نو‬ ‫کے‬ ‫شعار‬‫ی‬‫ہ‬ ‫درج‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫والوں‬ ‫اردو‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ے‬
‫اجنب‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔۔‬
‫آدم‬'‫دمادم‬'‫ابکم‬'‫محرم‬'‫اعظم‬'‫پ‬‫ی‬‫ہم‬'‫اعظم‬'‫آرم‬'‫م‬ ‫مس‬
‫لفظ‬ ‫ے‬ ‫پہ‬ ‫کے‬ ‫مصرعوں‬
‫جمالت‬'‫کہ‬'‫اگر‬'‫ہزاراں‬'‫اگر‬'‫تو‬'‫بر‬'‫مالئک‬'‫کسے‬'‫حر‬‫ی‬‫م‬
‫م‬ ‫کالم‬‫ی‬‫مرکبات‬ ‫والے‬ ‫ہونے‬ ‫استعمال‬ ‫ں‬'‫ل‬ ‫کے‬ ‫والوں‬ ‫اردو‬‫ی‬‫ے‬
‫غ‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ت‬‫ی‬‫رکھتے‬ ‫ں‬‫۔‬
‫آدم‬ ‫روئے‬'‫آدم‬ ‫ہ‬ ‫جم‬'‫سجدہ‬ ‫ہزاران‬'‫اسما‬ ‫ہ‬ ‫جم‬'‫حر‬‫ی‬‫قدس‬ ‫م‬'‫کورا‬
‫زبان‬'‫جب‬ ‫بر‬ ‫نوشتہ‬‫ی‬‫ن‬'‫اعظم‬ ‫عرش‬'‫نام‬ ‫صاحب‬'‫اعظم‬ ‫اسم‬'
‫پاک‬ ‫صورت‬'‫ال‬ ‫جمال‬‫ی‬‫زال‬‫ی‬
‫م‬ ‫اردو‬‫ی‬‫الفاظ‬ ‫مستعمل‬ ‫ں‬
‫نقطہ‬ ‫اگر‬ ‫آدم‬ ‫ہ‬ ‫جم‬ ‫بر‬ ‫شرف‬ ‫مے‬ ‫کہ‬ ‫آہزاراندم‬ ‫روئے‬ ‫اندر‬
‫عزاز‬‫ی‬‫منکش‬ ‫آدم‬ ‫دمادم‬ ‫سجدہ‬ ‫ہزاران‬ ‫ل‬‫مالئک‬ ‫اسمائے‬ ‫ہ‬ ‫جم‬ ‫ف‬
‫حر‬ ‫بستہ‬ ‫زبان‬ ‫کورا‬ ‫کسے‬ ‫جا‬ ‫اندران‬‫ی‬‫چند‬ ‫نامے‬ ‫محرم‬ ‫قدس‬ ‫م‬
‫جب‬ ‫بر‬ ‫نوشتہ‬ ‫ے‬ ‫فص‬‫ی‬‫دور‬ ‫نام‬ ‫قربان‬ ‫بہ‬ ‫جانم‬ ‫را‬ ‫نام‬ ‫اعظم‬ ‫عرش‬ ‫ن‬
‫پ‬‫ی‬‫عشق‬ ‫بہ‬ ‫اعظم‬ ‫اسم‬ ‫جز‬ ‫بہ‬ ‫نام‬ ‫صاحب‬ ‫خوش‬ ‫و‬ ‫نامے‬ ‫خوشا‬ ‫ہم‬
‫دن‬‫ی‬‫د‬ ‫و‬ ‫ا‬‫ی‬‫صورت‬ ‫در‬ ‫شرف‬ ‫آرم‬ ‫بر‬ ‫آوازے‬ ‫مستانہ‬ ‫اگر‬ ‫مست‬ ‫ن‬
‫ع‬‫ی‬‫د‬ ‫ان‬‫ی‬‫ال‬ ‫جمال‬ ‫د‬‫ی‬‫زال‬‫ی‬‫م‬ ‫مس‬
‫آواز‬‫ی‬‫گرانے‬ ‫ں‬‫ی‬‫معمول‬ ‫ا‬‫ی‬‫تبد‬‫ی‬‫ی‬‫م‬ ‫اردو‬ ‫سے‬‫ی‬‫والے‬ ‫ہونے‬ ‫داخل‬ ‫ں‬
‫الفاظ‬‫۔‬

222. ‫نامش‬ ‫رود‬ ‫ثنائش‬ ‫ماندہ‬ ‫آوردے‬ ‫دانستے‬ ‫بودش‬ ‫جمالت‬
‫جمالت‬:‫جمال‬ ‫سے‬ ‫گرانے‬ ‫تے‬‫۔‬‫جمال‬'‫م‬ ‫اردو‬‫ی‬‫کا‬ ‫استعمال‬ ‫عام‬ ‫ں‬
‫ہے‬ ‫لفظ‬‫۔‬
‫روئے‬:‫د‬ ‫گرا‬ ‫ئے‬‫ی‬‫رو‬ ‫سے‬ ‫نے‬.‫بھ‬ ‫روئے‬‫ی‬‫ہے‬ ‫مستعمل‬‫۔‬
‫بودش‬:‫بود‬'‫باش‬ ‫و‬ ‫بود‬
‫دانستے‬:‫دانس‬‫ت‬'‫دانستہ‬'‫د‬ ‫مرکب‬‫ی‬‫دانستہ‬ ‫دہ‬
‫آوردے‬:‫آورد‬'‫اصطالح‬ ‫دونوں‬ ‫آورد‬ ‫آمد‬‫ی‬‫شاعر‬ ‫اردو‬ ‫ں‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬‫ی‬‫ے‬
‫ہ‬ ‫مستعمل‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫ماندہ‬:‫ماندہ‬ ‫پس‬'‫درماندہ‬
‫ثنائش‬:‫ثناء‬
‫پاکش‬:‫ش‬‫ی‬‫پاک‬ ‫سے‬ ‫گرانے‬ ‫ن‬
‫رود‬:‫ش‬ ‫کوثر‬ ‫رود‬‫ی‬‫ک‬ ‫اکرام‬ ‫خ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫نام‬ ‫کا‬ ‫کتاب‬‫۔‬
‫نامش‬:‫ش‬‫ی‬‫د‬ ‫گرا‬ ‫ن‬‫ی‬‫نام‬ ‫ں‬
‫م‬ ‫ت‬‫ی‬‫حات‬'‫م‬ ‫اردو‬ ‫جو‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫استعمال‬‫ہوت‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫عزاز‬ ‫آدم‬‫ی‬‫حر‬ ‫مالئک‬ ‫اسما‬ ‫سجدہ‬ ‫ل‬‫ی‬‫ال‬ ‫اعظم‬ ‫اسم‬ ‫عرش‬ ‫قدس‬ ‫م‬
‫ی‬‫زال‬‫ی‬‫م‬ ‫مس‬
‫ال‬ ‫سابقہ‬
‫ال‬‫ی‬‫زال‬‫ی‬:‫م‬ ‫استعمال‬ ‫کے‬ ‫اردو‬ ‫سابقہ‬ ‫کا‬ ‫ال‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ں‬‫۔‬‫ال‬ ‫مثال‬‫ی‬‫عن‬‫ی‬
‫الحاصل‬
‫امرجہ‬
‫دن‬‫ی‬‫حر‬ ‫ا‬‫ی‬‫اعظم‬ ‫عرش‬ ‫قدس‬ ‫م‬

223. ‫پڑھ‬ ‫کالم‬ ‫اب‬‫ی‬‫ں‬'‫فارس‬ ‫اور‬ ‫اردو‬‫ی‬‫کو‬'‫قر‬‫ی‬‫قر‬ ‫ب‬‫ی‬‫ک‬ ‫ب‬‫ی‬‫زبان‬‫ی‬‫ں‬'
‫کر‬ ‫محسوس‬‫ی‬‫گے‬ ‫ں‬‫۔‬
‫جم‬‫آدم‬ ‫روئے‬ ‫اندر‬ ‫بود‬ ‫الت‬
‫آدم‬ ‫ہ‬ ‫جم‬ ‫بر‬ ‫شرف‬ ‫بودش‬ ‫مے‬ ‫کہ‬
‫ا‬ ‫اگر‬‫ی‬‫عزاز‬ ‫دانستے‬ ‫نقطہ‬ ‫ن‬‫ی‬‫ل‬
‫دمادم‬ ‫آوردے‬ ‫سجدہ‬ ‫ہزاران‬
‫اسمائے‬ ‫ہ‬ ‫جم‬ ‫منکشف‬ ‫آدم‬ ‫بر‬
‫ابکم‬ ‫ماندہ‬ ‫جا‬ ‫اندران‬ ‫مالئک‬
‫نبود‬ ‫بستہ‬ ‫بر‬ ‫زبان‬ ‫کورا‬ ‫کسے‬
‫حر‬‫ی‬‫ن‬ ‫را‬ ‫او‬ ‫قدس‬ ‫م‬‫ی‬‫محرم‬ ‫ست‬
‫ے‬ ‫فص‬ ‫چند‬ ‫ثنائش‬ ‫نامے‬ ‫چہ‬
‫جب‬ ‫بر‬ ‫نوشتہ‬‫ی‬‫اعظم‬ ‫عرش‬ ‫ن‬
‫قربان‬ ‫بہ‬ ‫جانم‬ ‫را‬ ‫نام‬ ‫آن‬ ‫رود‬
‫پ‬ ‫دور‬ ‫من‬ ‫را‬ ‫نام‬ ‫آں‬ ‫کنم‬‫ی‬‫ہم‬
‫نام‬ ‫صاحب‬ ‫آن‬ ‫خوش‬ ‫و‬ ‫نامے‬ ‫خوشا‬
‫اعظم‬ ‫اسم‬ ‫نباشد‬ ‫نامش‬ ‫جز‬ ‫بہ‬
‫دن‬ ‫شود‬ ‫او‬ ‫عشق‬ ‫بہ‬‫ی‬‫د‬ ‫و‬ ‫ا‬‫ی‬‫مست‬ ‫ن‬

224. ‫آرم‬ ‫بر‬ ‫آوازے‬ ‫مستانہ‬ ‫اگر‬
‫ع‬ ‫پاکش‬ ‫صورت‬ ‫در‬ ‫شرف‬‫ی‬‫د‬ ‫ان‬‫ی‬‫د‬
‫ال‬ ‫جمال‬‫ی‬‫زال‬‫ی‬‫م‬ ‫مس‬ ‫را‬
'''''''''''''''''''''
‫جد‬‫ی‬‫د‬
‫ک‬ ‫غالب‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬‫معر‬ ‫ک‬‫مصرعہءثان‬ ‫چار‬ ‫کے‬ ‫غزل‬ ‫وف‬‫ی‬‫پ‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ش‬‫ی‬‫ں‬'
‫رد‬‫ی‬‫باق‬ ‫سوا‬ ‫کے‬ ‫ف‬‫ی‬‫الفاظ‬'‫فارس‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫والوں‬‫ی‬‫غ‬ ‫ے‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ر‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫ہو‬ ‫کئے‬ ‫داں‬ ‫نمک‬ ‫ہزار‬ ‫صد‬ ِ‫سامان‬‫ۓ‬
‫طراز‬ ‫چمن‬ ِ‫ساز‬ِ‫ی‬‫ہوئے‬ ‫کئے‬ ‫َاماں‬‫د‬
‫فر‬ ‫دل‬ ‫نذر‬ ‫جاں‬‫ی‬‫ب‬‫ی‬‫ہوے‬ ‫کئے‬ ‫عنواں‬
‫ز‬ ‫سر‬‫ی‬‫ہوئے‬ ‫کئے‬ ‫درباں‬ ِ‫ت‬ّ‫ن‬‫م‬ ِ‫بار‬ ‫ر‬
‫شاعر‬ ‫:غالب‬
.........
‫جد‬‫ی‬‫دتر‬
‫عالمہ‬‫جوہر‬ ‫طالب‬‫ی‬‫م‬ ‫مصرعوں‬ ‫چاروں‬ ‫ان‬ ‫کے‬‫ی‬‫ں‬'‫ت‬‫ی‬‫لفظوں‬ ‫ن‬:
‫ک‬‫ی‬'‫م‬‫ی‬‫کوئ‬ ‫سوا‬ ‫کے‬ ‫ہو‬ ‫اور‬ ‫ں‬‫ی‬‫فارس‬ ‫لفظ‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫والوں‬‫ی‬‫ے‬
‫اجنب‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫گا‬ ‫ہو‬ ‫ں‬‫۔‬

225. ‫جواں‬ ‫فکر‬ ‫اے‬!‫ہو‬ ‫رقم‬ ‫پہ‬ ‫صفحہءدانش‬
‫گماں‬ ‫فرق‬ ‫اے‬!‫ک‬ ‫م‬ ‫ع‬‫ی‬‫دہ‬‫ی‬‫ہو‬ ‫خم‬ ‫پہ‬ ‫ز‬
‫جاں‬ ‫خامہء‬ ‫اے‬!‫معن‬ ‫دشت‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ہو‬ ‫م‬ ‫ع‬ ‫ں‬
‫رواں‬ ‫طبع‬ ‫اے‬!‫ز‬‫ی‬‫ہو‬ ‫م‬ ‫ق‬ ‫و‬ ‫نون‬ ‫دہ‬ ‫ب‬
‫اب‬‫د‬ ‫کو‬ ‫مصرعے‬ ‫اس‬‫ی‬‫کھ‬‫ی‬‫فارس‬ ‫اور‬ ‫اردو‬ ‫ں‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫والوں‬‫ی‬‫ے‬
‫غ‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ر‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ں‬‫۔‬
‫معن‬ ‫جوش‬ ‫بہ‬ ‫و‬ ‫افکار‬ ‫باسطوت‬‫ی‬
‫جوہر‬ ‫طالب‬‫ی‬‫شاعر‬ :
.........
‫جد‬‫ی‬‫تر‬ ‫د‬‫ی‬‫ن‬
: ‫کے‬ ‫افروز‬ ‫مہر‬ ‫اب‬‫ی‬‫فرمائ‬ ‫مالحظہ‬ ‫مصرعے‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ں‬
‫ہے‬ ‫عشق‬'‫ہ‬ ‫خواب‬‫ی‬‫م‬ ،‫ں‬‫ی‬‫ساز‬ ‫دم‬ ‫رے‬
‫ہ‬ ‫ہے‬‫ی‬‫م‬ ‫ں‬‫ی‬‫رے‬
‫ساز‬ ‫دم‬ ‫خواب‬ ‫عشق‬
‫م‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫د‬‫ی‬‫وانگ‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫دراز‬ ‫عمر‬
‫م‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬
‫د‬‫ی‬‫وانگ‬‫ی‬‫دراز‬ ‫عمر‬

226. ‫انداز‬ ‫نئے‬ ‫کے‬ ‫عشق‬ ‫عطا‬ ‫ہوں‬
‫کے‬ ‫ہوں‬
‫انداز‬ ‫نئے‬ ‫عشق‬ ‫عطا‬
‫ب‬ ِ‫ت‬‫دش‬‫ی‬‫چارگ‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫آواز‬ ‫گم‬ ‫ں‬
‫م‬‫ی‬‫ں‬
‫ب‬ ِ‫ت‬‫دش‬‫ی‬‫چارگ‬‫ی‬‫آواز‬ ‫گم‬
‫شاعر‬:‫افروز‬ ‫مہر‬
‫لسان‬ ‫کا‬ ‫زبانوں‬ ‫دونوں‬‫ی‬‫ات‬‫ی‬‫اشتراک‬'‫مستقل‬ ‫اور‬ ‫پر‬ ‫طور‬ ‫نادانستہ‬
‫رو‬‫ی‬‫ہے‬ ‫کرتا‬ ‫انحصار‬ ‫پر‬ ‫ے‬‫۔‬‫دور‬ ‫کا‬ ‫غالب‬'‫انگر‬‫ی‬‫ا‬ ‫ز‬‫انگر‬ ‫ور‬‫ی‬‫ز‬
‫ہے‬ ‫ق‬ ‫متع‬ ‫سے‬ ‫ے‬ ‫پہ‬ ‫سے‬‫۔‬‫مغ‬‫ی‬‫سہ‬ ‫نہاد‬ ‫نام‬ ‫عہد‬ ‫ہ‬‫ی‬'‫پران‬‫ی‬‫روش‬
‫روا‬ ‫اور‬‫ی‬‫تھا‬ ‫ق‬ ‫متع‬ ‫سے‬ ‫ات‬‫۔‬‫پران‬‫ی‬‫روا‬‫ی‬‫تھ‬ ‫برقرار‬ ‫ات‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫طالب‬
‫جوہر‬‫ی‬'‫انگر‬‫ی‬‫آخر‬ ‫کے‬ ‫ز‬‫ی‬‫تقس‬ ‫اور‬‫ی‬‫ق‬ ‫تع‬ ‫سے‬ ‫بعد‬ ‫کے‬ ‫ہند‬ ‫م‬
‫ہ‬ ‫کرتے‬‫ی‬‫ں‬'‫موجود‬ ‫افروز‬ ‫مہر‬ ‫کہ‬ ‫جب‬‫ی‬‫عن‬‫ی‬‫تقس‬‫ی‬‫بعد‬ ‫کے‬ ‫ہند‬ ‫م‬
‫سے‬'‫کرت‬ ‫ق‬ ‫تع‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ک‬ ‫ان‬‫ی‬‫زبان‬‫م‬‫ی‬‫فارس‬ ‫ں‬‫ی‬‫تک‬ ‫نشان‬ ‫و‬ ‫نام‬ ‫کا‬
‫نہ‬‫ی‬‫چاہ‬ ‫ہونا‬ ‫ں‬‫ی‬‫ے‬'‫ل‬‫ی‬‫م‬ ‫استعمال‬ ‫ہاں‬ ‫کے‬ ‫ان‬ ‫کن‬‫ی‬‫لفظ‬ ‫والے‬ ‫آنے‬ ‫ں‬'
‫فارس‬ ‫اہل‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬‫ی‬‫غ‬ ‫ے‬‫ی‬‫اجنب‬ ‫اور‬ ‫رمانوس‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫گے‬ ‫ہوں‬ ‫ں‬‫۔‬‫ی‬‫لفظ‬ ‫ہ‬
‫بھ‬ ‫آج‬ ‫ہاں‬ ‫کے‬ ‫ان‬‫ی‬‫ہ‬ ‫مستعمل‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫فر‬ ‫بابا‬‫ی‬‫ک‬ ‫د‬‫ی‬‫شعر‬‫ی‬‫کا‬ ‫زبان‬'‫م‬ ‫تناظر‬ ‫کے‬ ‫اردو‬‫ی‬‫لسان‬ ‫ں‬‫ی‬‫ات‬‫ی‬‫مطالعہ‬

227. ‫فر‬ ‫بابا‬‫ی‬‫صوف‬ ‫د‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ن‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬'‫فکر‬ ‫خوش‬'‫ب‬ ‫خوش‬‫ی‬‫زبان‬ ‫خوش‬ ‫اور‬ ‫ان‬
‫بھ‬ ‫شاعر‬‫ی‬‫تھے‬‫۔‬‫ک‬ ‫ان‬‫ی‬‫صد‬ ‫سات‬‫ی‬‫ز‬ ‫سے‬ ‫وں‬‫ی‬‫ک‬ ‫ے‬ ‫پہ‬ ‫ادہ‬‫ی‬‫زبان‬'
‫بھ‬ ‫آج‬‫ی‬‫اتن‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬'‫جاب‬‫ی‬‫لسان‬ ‫اور‬ ‫ت‬‫ی‬‫ات‬‫ی‬‫چاشن‬‫ی‬‫رکھت‬‫ی‬‫ہے‬'‫جتن‬‫ی‬
‫م‬ ‫دور‬ ‫اس‬‫ی‬‫رکھت‬ ‫ں‬‫ی‬‫گ‬ ‫ہو‬‫ی۔‬‫ناچ‬ ‫اس‬‫ی‬‫تحر‬ ‫ز‬‫ی‬‫م‬ ‫ر‬‫ی‬‫ں‬'‫ک‬ ‫ان‬‫ی‬‫زبان‬
‫کا‬'‫لسان‬ ‫کے‬ ‫اردو‬‫ی‬‫ات‬‫ی‬‫م‬ ‫تناظر‬ ‫کے‬ ‫نظام‬‫ی‬‫ں‬'‫پ‬ ‫مطالعہ‬‫ی‬‫ک‬ ‫ش‬‫ی‬‫گ‬ ‫ا‬‫ی‬‫ا‬
‫ہے‬‫۔‬‫سے‬ ‫اس‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہوتا‬ ‫واضح‬ ‫ہ‬'‫فر‬ ‫بابا‬ ‫کہ‬‫ی‬‫ک‬ ‫د‬‫ی‬‫شعر‬‫ی‬‫زبان‬'
‫مقام‬‫ی‬‫سے‬ ‫حوالہ‬ ‫کے‬ ‫الفاظ‬ ‫مہاجر‬ ‫اور‬'‫ک‬ ‫عہد‬ ‫اس‬ ‫اور‬ ‫اس‬‫ی‬‫ب‬‫ی‬‫ن‬
‫االقوام‬‫ی‬‫سے‬ ‫اردو‬ ‫زبان‬'‫قر‬ ‫قدر‬ ‫کس‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ب‬‫۔‬
‫م‬ ‫کالم‬ ‫کے‬ ‫صاحب‬ ‫بابا‬‫ی‬‫ں‬'‫خف‬ ‫اشعار‬ ‫سے‬ ‫بہت‬‫ی‬‫س‬ ‫ف‬‫ی‬‫تبد‬‫ی‬‫ی‬‫سے‬
‫م‬ ‫قہ‬ ‫ح‬ ‫کے‬ ‫اردو‬‫ی‬‫ہ‬ ‫جاتے‬ ‫ہو‬ ‫داخل‬ ‫ں‬‫ی‬‫مٹال‬ ‫ں‬
‫م‬‫ی‬‫جان‬ ‫ں‬‫ی‬‫ا‬‫مجھ‬ ‫دکھ‬‫ی‬‫کو‬ ‫جگ‬ ‫سبھائے‬ ‫دکھ‬ ‫کو‬
‫و‬ ‫کے‬ ‫چڑھ‬ ‫اوپر‬‫ی‬‫کھ‬‫ی‬‫ا‬ ‫گھر‬ ‫گھر‬ ‫تاں‬ ‫ا‬‫ی‬‫اگ‬ ‫ہا‬
‫م‬‫ی‬‫جان‬ ‫ں‬‫ی‬‫مجھ‬ ‫دکھ‬ ‫ا‬‫ی‬‫کو‬ ‫جگ‬ ‫سبھائے‬ ‫دکھ‬ ‫کو‬
‫د‬ ‫کے‬ ‫چڑھ‬ ‫اچے‬‫ی‬‫کھ‬‫ی‬‫گھر‬ ‫گھر‬ ‫تو‬ ‫ا‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫آگ‬
......
‫سنوار‬ ‫آپ‬‫ی‬‫م‬ ‫ں‬‫ی‬‫م‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬'‫م‬‫ی‬‫م‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہو‬ ‫سکھ‬ ‫اں‬
‫م‬ ‫توں‬ ‫جے‬‫ی‬‫رہ‬ ‫ہو‬ ‫را‬‫ی‬‫ت‬ ‫جگ‬ ‫سبھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہو‬ ‫را‬
‫سنوار‬ ‫آپ‬‫ی‬‫م‬ ‫ں‬‫ی‬‫م‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬'‫م‬‫ی‬‫نے‬ ‫م‬ ‫ں‬‫ہو‬ ‫سکھ‬ ‫سے‬
‫م‬ ‫تو‬ ‫اگر‬‫ی‬‫رہ‬ ‫ہو‬ ‫را‬‫ی‬‫ت‬ ‫جگ‬ ‫سب‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہو‬ ‫را‬
......

228. ‫ل‬ ‫کے‬ ‫والوں‬ ‫اردو‬ ‫مصرعے‬ ‫بعض‬‫ی‬‫اجنب‬ ‫ے‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫مثال‬
‫مروڑو‬ ‫ہاتھ‬ ‫لوں‬ ‫لوں‬ ‫تپ‬ ‫تپ‬
......
‫فر‬ ‫اٹھ‬‫ی‬‫گزار‬ ‫نماز‬ ‫صبح‬ ‫ساز‬ ‫وضو‬ ‫د‬
......
‫کت‬ ‫بےنمازا‬‫ی‬‫ا‬!‫ا‬‫ی‬‫بھ‬ ‫نہ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫ت‬
......
‫پر‬ ‫اپنے‬‫ی‬‫جال‬ ‫برہے‬ ‫ہوں‬ ‫کے‬ ‫تم‬‫ی‬
......
‫م‬ ‫ہے‬ ‫اوپر‬ ‫اس‬‫م‬ ‫ارگ‬‫ی‬‫را‬
......
‫ساتھ‬ ‫کو‬ ‫نہ‬‫ی‬‫ب‬ ‫کو‬ ‫نہ‬‫ی‬‫ی‬
......
‫ہے‬ ‫ق‬ ‫متع‬ ‫سے‬ ‫اردو‬ ‫حصہ‬ ‫غالب‬ ‫کا‬ ‫مصرعوں‬ ‫بعض‬‫۔‬‫مثال‬
‫فر‬‫ی‬‫م‬ ‫ق‬ ‫خ‬ ‫خالق‬ ‫دا‬‫ی‬‫ں‬'‫مانہہ‬ ‫رب‬ ‫وسے‬ ‫ق‬ ‫خ‬
......
‫صابر‬ ‫اندر‬ ‫صبر‬‫ی‬'‫ا‬ ‫تن‬‫ی‬‫و‬‫ی‬‫جال‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬
......
‫ش‬‫ی‬‫ح‬ ‫خ‬‫ی‬‫ات‬‫ی‬‫کوئ‬ ‫نہ‬ ‫جگ‬‫ی‬‫رہ‬ ‫تھر‬‫ی‬‫ا‬
......

229. ‫مصرعے‬ ‫بعض‬'‫معمول‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫تبد‬‫ی‬‫ی‬‫سے‬'‫م‬ ‫اردو‬‫ی‬‫ں‬‫ہو‬ ‫داخل‬
‫ہ‬ ‫جاتے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫مثال‬
‫فر‬‫ی‬‫ہنڈھا‬ ‫نہ‬ ‫من‬ ‫غصہ‬ ‫کر‬ ‫بھال‬ ‫دا‬ ‫برے‬ ‫دا‬
‫فر‬‫ی‬‫پال‬ ‫نہ‬ ‫من‬ ‫غصہ‬ ‫کر‬ ‫بھال‬ ‫کا‬ ‫برے‬ ‫دا‬
......
‫ا‬ ‫جاگنا‬‫ی‬‫فر‬ ‫جاگ‬ ‫تاں‬‫ی‬‫دا‬'‫ہوئ‬‫ی‬‫ا‬ ‫آ‬‫ی‬‫پربھات‬
‫فر‬ ‫جاگ‬ ‫تو‬ ‫ہے‬ ‫جاگنا‬‫ی‬‫دا‬'‫گئ‬ ‫ہو‬‫ی‬‫پربھات‬ ‫ہے‬
......
‫ڑا‬ ‫پھ‬ ‫پہر‬ ‫ے‬ ‫پہ‬'‫و‬ ‫پھل‬‫ی‬‫رات‬ ‫پچھا‬
‫ڑا‬ ‫پھ‬ ‫پہر‬ ‫ے‬ ‫پہ‬'‫پچھ‬ ‫ہوا‬ ‫پھل‬‫ی‬‫رات‬
......
‫فر‬‫ی‬‫م‬ ‫ق‬ ‫خ‬ ‫خالق‬ ‫دا‬‫ی‬‫ں‬'‫مانہہ‬ ‫رب‬ ‫وسے‬ ‫ق‬ ‫خ‬
‫فر‬‫ی‬‫م‬ ‫ق‬ ‫خ‬ ‫خالق‬ ‫دا‬‫ی‬‫ں‬'‫م‬ ‫رب‬ ‫بسے‬ ‫ق‬ ‫خ‬‫ی‬‫ں‬
......
‫ہاں‬ ‫کے‬ ‫صاحب‬ ‫بابا‬'‫ہ‬ ‫الفاظ‬ ‫مستعمل‬ ‫مہاجر‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫ں‬'‫کے‬ ‫اردو‬
‫مقام‬‫ی‬‫بھ‬ ‫الفاظ‬‫ی‬‫بڑ‬‫ی‬‫روان‬‫ی‬‫م‬ ‫استعمال‬ ‫سے‬‫ی‬‫ہ‬ ‫آئے‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫مثال‬
‫آپ‬'‫اتار‬'‫اٹھائ‬‫ی‬'‫ب‬‫ی‬‫ڑ‬‫ی‬'‫بھ‬‫ی‬'‫پاس‬'‫پان‬‫ی‬'‫پرائ‬‫ی‬'‫تن‬'‫تھوڑا‬'‫ٹھنڈا‬'
‫جا‬'‫جگ‬'‫جو‬'‫ج‬‫ی‬'‫چھ‬‫ی‬‫ڑ‬‫ی‬'‫دودھ‬'‫دھن‬'‫رہ‬‫ی‬'‫سو‬'‫کوئ‬‫ی‬'‫کے‬'
‫کھا‬'‫کبھ‬‫ی‬'‫گئ‬‫ی‬'‫گھر‬'‫لکھ‬'‫مت‬'‫م‬‫ی‬‫م‬ ‫را‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬'‫م‬‫ی‬‫ں‬'‫نہ‬

230. ‫د‬‫ی‬‫وناگر‬‫ی‬‫ہاں‬ ‫کے‬ ‫صاحب‬ ‫بابا‬ ‫الفاظ‬ ‫سے‬ ‫بہت‬ ‫کے‬ ‫والوں‬ ‫خط‬
‫ہ‬ ‫ہوئے‬ ‫استعمال‬‫ی‬‫اور‬ ‫ں‬‫ی‬‫عق‬ ‫ہندو‬ ‫ہ‬‫ی‬‫عام‬ ‫ہاں‬ ‫کے‬ ‫والوں‬ ‫رکھنے‬ ‫دہ‬
‫م‬ ‫استعمال‬‫ی‬‫ہ‬ ‫آتے‬ ‫ں‬‫ی‬‫تاہ‬ ‫ں‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫والوں‬ ‫اردو‬ ‫م‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ے‬‫ی‬‫اجنب‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫ں‬
‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫مثال‬
‫آسن‬'‫بھاگ‬'‫پربھات‬'‫پربھو‬'‫پر‬‫ی‬‫تم‬'‫پر‬‫ی‬‫ت‬'‫چت‬'‫دھرم‬'‫سادھ‬'
‫سمھار‬'‫سوہاگن‬‫ی‬'‫سہاگن‬'‫کال‬‫ی‬'‫کرپا‬'‫مارگ‬'‫ماس‬'‫نانک‬
‫فرمائ‬ ‫مالحظہ‬ ‫استعمال‬ ‫کا‬ ‫مصادر‬ ‫اردو‬ ‫ہاں‬ ‫کے‬ ‫صاحب‬ ‫بابا‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫مثال‬
‫جاگنا‬:‫ا‬ ‫جاگنا‬‫ی‬‫فر‬ ‫جاگ‬ ‫تاں‬‫ی‬‫دا‬'‫ہوئ‬‫ی‬‫ا‬ ‫آ‬‫ی‬‫پ‬‫ربھات‬
‫جانا‬:‫جا‬ ‫مر‬ ‫جانا‬ ‫جے‬‫ی‬‫آئ‬ ‫نہ‬ ‫گھم‬ ‫ئے‬‫ی‬‫ے‬
‫ہاں‬ ‫کے‬ ‫صاحب‬ ‫بابا‬'‫ک‬ ‫مصادر‬ ‫اردو‬‫ی‬‫حالت‬ ‫ف‬ ‫مخت‬‫ی‬‫ں‬'‫کو‬ ‫پڑھنے‬
‫ت‬ ‫م‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫اٹھانا‬:‫اٹھائ‬ ‫بنھ‬‫ی‬‫پوٹ‬‫ی‬'‫گھت‬ ‫ونجاں‬ ‫کتھے‬
‫آنا‬'‫جانا‬:‫جا‬ ‫مر‬ ‫جانا‬ ‫جے‬‫ی‬‫آئ‬ ‫نہ‬ ‫گھم‬ ‫ئے‬‫ی‬‫ے‬
‫جانا‬:‫رہ‬‫ی‬‫ب‬ ‫سو‬‫ی‬‫ڑ‬‫ی‬‫د‬ ‫ہنگ‬‫ی‬'‫گئ‬‫ی‬‫کھتور‬‫ی‬‫گندھ‬
‫کت‬‫ی‬‫پر‬ ‫جوبن‬‫ی‬‫س‬ ‫بن‬ ‫ت‬‫کمالء‬ ‫گئے‬ ‫ک‬
‫رہنا‬:‫م‬ ‫توں‬ ‫جے‬‫ی‬‫رہ‬ ‫ہو‬ ‫را‬‫ی‬‫ت‬ ‫جگ‬ ‫سبھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہو‬ ‫را‬
‫کھانا‬:‫ڈھنڈل‬ ‫کرنگ‬ ‫کاگا‬‫ی‬‫کھا‬ ‫سگال‬ ‫ا‬‫ی‬‫ماس‬ ‫ا‬
‫سہنا‬:‫ج‬ ‫اوالہمے‬ ‫نال‬ ‫گوراں‬ ‫جالن‬‫ی‬‫سہے‬ ‫ا‬
‫ہونا‬:‫ہوئ‬ ‫بادل‬‫ی‬‫لوڑو‬ ‫شوہ‬ ‫سو‬
‫م‬ ‫اردو‬‫ی‬‫پکارنے‬ ‫ں‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫کرنے‬ ‫مخاطب‬ ‫ا‬‫ی‬‫ے‬'‫م‬ ‫آخر‬‫ی‬‫ا‬ ‫الف‬ ‫ں‬
‫د‬ ‫بڑھا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫جاتا‬ ‫ا‬‫۔‬‫ہاں‬ ‫کے‬ ‫صاحب‬ ‫بابا‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ن‬ ‫چ‬‫تا‬ ‫م‬ ‫کو‬ ‫پڑھنے‬
‫ہے‬‫۔‬‫مثال‬

231. ‫کت‬ ‫بےنمازا‬‫ی‬‫ا‬!‫ا‬‫ی‬‫بھ‬ ‫نہ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫ت‬
‫ہو‬ ‫مالحظہ‬ ‫استعمال‬ ‫کا‬ ‫الفاظ‬ ‫مترادف‬.‫ی‬‫کے‬ ‫والوں‬ ‫اردو‬ ‫مرکب‬ ‫ہ‬
‫ل‬‫ی‬‫تفہ‬ ‫قابل‬ ‫ے‬‫ی‬‫ہ‬ ‫م‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫فر‬ ‫اٹھ‬‫ی‬‫گزار‬ ‫نماز‬ ‫صبح‬ ‫ساز‬ ‫وضو‬ ‫د‬
‫ساز‬ ‫وضو‬
‫سازنا‬ ‫وضو‬'‫م‬ ‫مفہوم‬ ‫کے‬ ‫بنانا‬ ‫وضو‬‫ی‬‫ں‬
‫گزارنا‬ ‫نماز‬:‫کرنا‬ ‫ادا‬ ‫نماز‬'‫م‬ ‫مفہوم‬ ‫کے‬ ‫پڑھنا‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ن‬‫گزارنا‬ ‫ماز‬
‫م‬ ‫اردو‬‫ی‬‫ہے‬ ‫مہاورا‬ ‫کا‬ ‫استعمال‬ ‫عام‬ ‫ں‬‫۔‬
‫وضوساجنا‬'‫بنانا‬ ‫وضو‬'‫سجانا‬ ‫وضو‬'‫وغ‬ ‫کرنا‬ ‫وضو‬‫ی‬‫بھ‬ ‫رہ‬‫ی‬‫اردو‬
‫م‬‫ی‬‫ہ‬ ‫مستعمل‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫صفت‬ ‫اور‬ ‫اسم‬‫ی‬‫سابقوں‬'‫ہ‬ ‫لفظ‬ ‫باقاعدہ‬ ‫جو‬‫ی‬‫ں‬'‫ترک‬ ‫سے‬‫ی‬‫پانے‬ ‫ب‬
‫والے‬‫ی‬‫مرکبات‬ ‫ہ‬'‫ل‬ ‫کے‬ ‫والوں‬ ‫اردو‬‫ی‬‫نہ‬ ‫فہم‬ ‫ناقابل‬ ‫ے‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫بھ‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫ت‬:‫کت‬ ‫بےنمازا‬‫ی‬‫ا‬!‫ا‬‫ی‬‫بھ‬ ‫نہ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫ت‬
‫پان‬ ‫ٹھنڈا‬‫ی‬:‫رکھ‬‫ی‬‫سک‬‫ی‬‫پان‬ ‫ٹھنڈا‬ ‫کے‬ ‫کھاء‬‫ی‬‫پ‬‫ی‬
‫پچھ‬‫ی‬‫رات‬:‫پچھ‬‫ی‬‫جاگ‬ ‫نہ‬ ‫رات‬‫ی‬‫ج‬ ‫وں‬‫ی‬‫مو‬ ‫وندڑو‬‫ی‬‫وں‬
‫گھر‬ ‫دور‬:‫گ‬‫ی‬‫چکڑ‬ ‫ں‬'‫گھر‬ ‫دور‬'‫پ‬ ‫نال‬‫ی‬‫ن‬ ‫ارے‬‫ی‬‫ہہ‬
‫کال‬‫ی‬‫کوئل‬:‫کال‬‫ی‬‫کال‬ ‫گن‬ ‫کت‬ ‫تو‬ ‫کوئل‬‫ی‬
‫جھوٹ‬‫ی‬‫دن‬‫ی‬‫ا‬:‫جھوٹ‬‫ی‬‫دن‬‫ی‬‫ونجائ‬ ‫آپ‬ ‫نہ‬ ‫لگ‬ ‫ا‬‫ی‬‫ے‬
‫صفت‬ ‫اور‬ ‫اسم‬‫ی‬‫الحقوں‬'‫ل‬ ‫باقاعدہ‬ ‫جو‬‫ہ‬ ‫فظ‬‫ی‬‫ں‬'‫ترک‬ ‫سے‬‫ی‬‫پانے‬ ‫ب‬

232. ‫والے‬‫ی‬‫مرکبات‬ ‫ہ‬'‫ل‬ ‫کے‬ ‫والوں‬ ‫اردو‬‫ی‬‫نہ‬ ‫فہم‬ ‫ناقابل‬ ‫ے‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫لط‬ ‫عقل‬‫ی‬‫ف‬:‫لط‬ ‫عقل‬ ‫جے‬‫ی‬‫ل‬ ‫نہ‬ ‫لکھ‬ ‫کالے‬ ‫ف‬‫ی‬‫کھ‬
‫درو‬ ‫در‬‫ی‬‫ش‬‫ی‬:‫درو‬ ‫در‬‫ی‬‫ش‬‫ی‬‫کھڑ‬ ‫گا‬‫ی‬'‫دن‬ ‫چالں‬‫ی‬‫بھت‬ ‫ا‬
‫تشبہ‬ ‫کچھ‬ ‫اب‬‫ی‬‫فرمائ‬ ‫مالحظہ‬ ‫مرکبات‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫والوں‬ ‫اردو‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ے‬
‫نہ‬ ‫نئے‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫سمندر‬ ‫تن‬:‫سمندر‬ ‫تن‬'‫ار‬‫لہر‬'‫تر‬ ‫تارو‬ ‫ار‬‫ی‬‫ا‬ ‫ں‬‫ی‬‫نک‬
‫پنجر‬ ‫سکا‬ ‫تن‬:‫تھ‬ ‫پنجر‬ ‫سکا‬ ‫تن‬‫ی‬‫ت‬ ‫ا‬‫ی‬‫کاگ‬ ‫کونڈن‬ ‫اں‬
‫تنور‬ ‫تپے‬ ‫تن‬:‫ج‬ ‫تنور‬ ‫تپے‬ ‫تن‬‫ی‬‫ن‬ ‫ب‬ ‫ہڈ‬ ‫بالن‬ ‫وں‬
‫م‬ ‫اردو‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫بنانے‬ ‫جمع‬ ‫ں‬‫ی‬‫ے‬'‫ز‬‫ی‬‫تر‬ ‫ادہ‬‫ی‬‫ں‬'‫ی‬‫اور‬ ‫وں‬‫ی‬‫کے‬ ‫وں‬
‫م‬ ‫استعمال‬ ‫الحقے‬‫ی‬‫ہ‬ ‫جاتے‬ ‫الئے‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫بھ‬ ‫ہاں‬ ‫کے‬ ‫صاحب‬ ‫بابا‬‫ی‬
‫ل‬ ‫کے‬ ‫بنانے‬ ‫جمع‬‫ی‬‫استع‬ ‫کا‬ ‫الحقوں‬ ‫ان‬ ‫ے‬‫ہے‬ ‫ہوا‬ ‫مال‬‫۔‬‫مثال‬
‫ی‬‫اں‬
‫بج‬‫ی‬‫بج‬ ‫سے‬‫ی‬‫اں‬:‫کونجاں‬ ‫کنک‬'‫چ‬‫ی‬‫ڈوہنہہ‬ ‫ت‬'‫بج‬ ‫ساون‬‫ی‬‫اں‬
‫پنکھ‬ ‫سے‬ ‫پنکھ‬‫ی‬‫اں‬:‫ہار‬ ‫ب‬ ‫ہوں‬‫ی‬‫پنکھ‬ ‫تنھاں‬‫ی‬‫جنھاں‬ ‫جنگل‬ ‫اں‬
‫واس‬
‫مٹھ‬‫ی‬‫مٹھ‬ ‫سے‬‫ی‬‫اں‬:‫مٹھ‬ ‫وستو‬ ‫سبھو‬‫ی‬‫اں‬'‫تدھ‬ ‫پچن‬ ‫نہ‬ ‫رب‬
‫ماڑ‬‫ی‬‫ماڑ‬ ‫سے‬‫ی‬‫اں‬:‫ماڑ‬ ‫منڈپ‬ ‫کوٹھ‬‫ی‬‫ا‬ ‫اں‬‫ی‬‫الئ‬ ‫نہ‬ ‫ت‬‫ی‬‫چت‬ ‫ں‬
‫ماڑ‬ ‫محل‬‫ی‬‫مرک‬ ‫کا‬ ‫استعمال‬ ‫عام‬ ‫اں‬‫ہے‬ ‫رہا‬ ‫ب‬‫۔‬
‫ی‬‫ں‬
‫کجھور‬ ‫سے‬ ‫کجھور‬‫ی‬‫ں‬:‫کجھور‬ ‫رب‬‫ی‬‫پک‬ ‫ں‬‫ی‬‫ماکھ‬ ‫اں‬‫ی‬‫نئ‬ ‫ا‬‫ی‬‫دہن‬ ‫ں‬
‫مسجد‬ ‫سے‬ ‫مسجد‬‫ی‬‫ں‬:‫ام‬‫ی‬‫مسجد‬ ‫د‬‫ی‬‫تھ‬ ‫ابو‬ ‫ں‬‫ی‬‫اں‬'‫سوار‬ ‫رب‬ ‫اکھاں‬
‫بے‬'‫نف‬‫ی‬‫م‬ ‫اردو‬ ‫اور‬ ‫ہے‬ ‫سابقہ‬ ‫کا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہوتا‬ ‫استعمال‬ ‫عام‬ ‫ں‬‫۔‬‫بابا‬

233. ‫ہاں‬ ‫کے‬ ‫صاحب‬'‫ہے‬ ‫رکھتا‬ ‫ن‬ ‫چ‬ ‫کا‬ ‫اردو‬ ‫استعمال‬ ‫کا‬ ‫سابقے‬ ‫اس‬‫۔‬
‫کت‬ ‫بےنمازا‬‫ی‬‫ا‬!‫ا‬‫ی‬‫بھ‬ ‫نہ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫ت‬
‫سوہاگن‬ ‫سو‬ ‫نانک‬‫ی‬‫بےپرواہ‬ ‫بھاوے‬ ‫جو‬
‫طرح‬ ‫اس‬ ‫کچھ‬ ‫ہاں‬ ‫کے‬ ‫صاحب‬ ‫بابا‬ ‫گزار‬ ‫الحقہ‬ ‫معروف‬ ‫کا‬ ‫اردو‬
‫ہے‬ ‫ہوا‬ ‫استعمال‬ ‫سے‬‫۔‬
‫فر‬ ‫اٹھ‬‫ی‬‫گزار‬ ‫نماز‬ ‫صبح‬ ‫ساز‬ ‫وضو‬ ‫د‬
‫ی‬‫گزار‬ ‫ہاں‬'‫م‬ ‫معنوں‬ ‫کے‬ ‫پڑھ‬‫ی‬‫ہوا‬ ‫استعمال‬ ‫ں‬
‫ک‬‫ی‬‫ہ‬ ‫مصرعے‬ ‫صورت‬ ‫خوب‬ ‫ا‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫فطر‬ ‫کا‬ ‫فعل‬ ‫اور‬ ‫فاعل‬‫ی‬
‫استعمال‬'‫د‬‫ی‬‫کھ‬‫ی‬‫ے‬‫۔‬‫اردو‬'‫عرب‬‫ی‬‫فارس‬ ‫اور‬‫ی‬‫کا‬'‫ی‬‫ہ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ن‬ ‫چ‬‫۔‬
‫فر‬‫ی‬‫م‬ ‫ق‬ ‫خ‬ ‫خالق‬ ‫دا‬‫ی‬‫ں‬'‫مانہہ‬ ‫رب‬ ‫وسے‬ ‫ق‬ ‫خ‬
‫فر‬‫ی‬‫م‬ ‫ق‬ ‫خ‬ ‫خالق‬ ‫دا‬‫ی‬‫ں‬'‫م‬ ‫رب‬ ‫بسے‬ ‫ق‬ ‫خ‬‫ی‬‫ں‬
......
‫صابر‬ ‫اندر‬ ‫صبر‬‫ی‬'‫ا‬ ‫تن‬‫ی‬‫و‬‫ی‬‫جال‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬
‫صابر‬ ‫اندر‬ ‫صبر‬‫ی‬'‫تن‬‫ی‬‫ہ‬ ‫وں‬‫ی‬‫جال‬‫ی‬‫ں‬
‫استعارت‬ ‫کا‬ ‫صاحب‬ ‫بابا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫خوب‬ ‫م‬ ‫تک‬ ‫طرز‬'‫کے‬ ‫والوں‬ ‫اردو‬
‫غ‬‫ی‬‫نہ‬ ‫رمانوس‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫فر‬‫ی‬‫م‬ ‫من‬ ‫دا‬‫ی‬‫الہ‬ ‫ٹبے‬ ‫ٹوئے‬ ‫کر‬ ‫دان‬
‫س‬ ‫آؤ‬ ‫نہ‬ ‫مول‬ ‫اگے‬‫ی‬‫سند‬ ‫دوزخ‬‫ی‬‫بھا‬
‫وال‬ ‫ہونے‬ ‫استعمال‬ ‫ہاں‬ ‫کے‬ ‫صاحب‬ ‫بابا‬‫ی‬‫م‬ ‫ت‬‫ی‬‫حات‬'‫ز‬‫ی‬‫مہاجر‬ ‫تر‬ ‫ادہ‬

234. ‫م‬ ‫اردو‬ ‫اور‬‫ی‬‫ہوت‬ ‫مشتمل‬ ‫پر‬ ‫الفاظ‬ ‫مستعمل‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫مثال‬
‫فر‬ ‫اٹھ‬‫ی‬‫گزار‬ ‫نماز‬ ‫صبح‬ ‫ساز‬ ‫وضو‬ ‫د‬
‫س‬ ‫آؤ‬ ‫نہ‬ ‫مول‬ ‫اگے‬‫ی‬‫سند‬ ‫دوزخ‬‫ی‬‫بھا‬
‫زم‬‫ی‬‫فر‬ ‫اسمان‬ ‫پچھے‬‫ی‬‫دا‬'‫ک‬‫ھ‬‫ی‬‫گئے‬ ‫کن‬ ‫وٹ‬
‫ج‬ ‫اوالہمے‬ ‫نال‬ ‫گوراں‬ ‫جالن‬‫ی‬‫سہے‬ ‫ا‬
‫ت‬‫ی‬‫ک‬ ‫صاحب‬ ‫ں‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫جان‬ ‫نہ‬ ‫سار‬ ‫ں‬‫ی‬
‫بول‬‫ی‬‫ب‬ ‫ئے‬‫ی‬‫دھرم‬ ‫چ‬'‫بول‬ ‫نہ‬ ‫جھوٹھ‬‫ی‬‫ئے‬
‫ش‬‫ی‬‫ح‬ ‫خ‬‫ی‬‫ات‬‫ی‬‫کوئ‬ ‫نہ‬ ‫جگ‬‫ی‬‫رہ‬ ‫تھر‬‫ی‬‫ا‬
‫فر‬‫ی‬‫درو‬ ‫دا‬‫ی‬‫ش‬‫ی‬‫کھڑ‬ ‫گا‬‫ی‬'‫چوپڑ‬‫ی‬‫پر‬‫ی‬‫ت‬
‫ام‬‫ی‬‫مسجد‬ ‫د‬‫ی‬‫تھ‬ ‫ابو‬ ‫ں‬‫ی‬‫اں‬'‫سوار‬ ‫رب‬ ‫اکھاں‬
‫م‬ ‫اردو‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫بنانے‬ ‫مونث‬ ‫ں‬‫ی‬‫ے‬'‫م‬ ‫آخر‬‫ی‬‫چھوٹ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ی‬‫ے‬‫ی‬‫کا‬
‫ہ‬ ‫کرتے‬ ‫استعمال‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫طور‬'‫م‬ ‫کالم‬ ‫کے‬ ‫صاحب‬ ‫بابا‬‫ی‬‫تا‬ ‫م‬ ‫ں‬
‫ہے‬‫۔‬
‫کمب‬‫ی‬:‫کمب‬ ‫سجو‬ ‫بھجو‬‫ی‬‫م‬ ‫ورسو‬ ‫ہللا‬‫ی‬‫نہ‬
‫کال‬‫ی‬:‫کال‬‫ی‬‫کال‬ ‫گن‬ ‫کت‬ ‫تو‬ ‫کوئل‬‫ی‬
‫اک‬‫ی‬‫ی‬:‫کھوہ‬ ‫ودہن‬‫ی‬‫اک‬ ‫مند‬‫ی‬‫ی‬
‫م‬ ‫اردو‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫بنانے‬ ‫مذکر‬ ‫ں‬‫ی‬‫ے‬'‫م‬ ‫آخر‬‫ی‬‫کرتے‬ ‫استعمال‬ ‫کا‬ ‫ا‬ ‫الف‬ ‫ں‬
‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫طور‬'‫م‬ ‫کالم‬ ‫کے‬ ‫صاحب‬ ‫بابا‬‫ی‬‫ت‬ ‫م‬ ‫ں‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬
‫ڑا‬ ‫پھ‬:‫ڑا‬ ‫پھ‬ ‫پہر‬ ‫ے‬ ‫پہ‬'‫و‬ ‫پھل‬‫ی‬‫رات‬ ‫پچھا‬
‫جاگدا‬:‫ت‬ ‫جاگدا‬ ‫رب‬ ‫ستا‬ ‫تو‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫پر‬ ‫نال‬ ‫ڈاہڈے‬‫ی‬‫ت‬
‫لفظ‬ ‫تکرار‬ ‫ہاں‬ ‫کے‬ ‫صاحب‬ ‫بابا‬‫ی‬‫حرف‬ ‫و‬‫ی‬‫انداز‬ ‫تر‬ ‫الگ‬ ‫سے‬ ‫اردو‬
‫رو‬ ‫و‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫رکھتا‬ ‫ں‬‫۔‬‫مثال‬

235. ‫فر‬‫ی‬‫م‬ ‫ق‬ ‫خ‬ ‫خالق‬ ‫دا‬‫ی‬‫ں‬'‫مانہہ‬ ‫رب‬ ‫وسے‬ ‫ق‬ ‫خ‬
‫مروڑو‬ ‫ہاتھ‬ ‫لوں‬ ‫لوں‬ ‫تپ‬ ‫تپ‬
‫کال‬‫ی‬‫کال‬ ‫گن‬ ‫کت‬ ‫تو‬ ‫کوئل‬‫ی‬
‫و‬ ‫ونجے‬ ‫جو‬ ‫جو‬‫ی‬‫پون‬ ‫ہتھ‬ ‫عمر‬ ‫سو‬ ‫ڑا‬
‫سنوار‬ ‫آپ‬‫ی‬‫م‬ ‫ں‬‫ی‬‫م‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬'‫م‬‫ی‬‫م‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہو‬ ‫سکھ‬ ‫اں‬
......
‫لط‬ ‫عقل‬ ‫جے‬‫ی‬‫ل‬ ‫نہ‬ ‫لکھ‬ ‫کالے‬ ‫ف‬‫ی‬‫کھ‬
‫رکھ‬‫ی‬‫سک‬‫ی‬‫پان‬ ‫ٹھنڈا‬ ‫کے‬ ‫کھاء‬‫ی‬‫پ‬‫ی‬
‫نہات‬‫ی‬‫دھوت‬‫ی‬‫سنب‬‫ی‬'‫ست‬‫ی‬‫نچند‬ ‫آء‬
‫رکھ‬ ‫بھانڈے‬ ‫کچے‬‫ی‬‫تائ‬ ‫کچرک‬ ‫ئے‬‫ی‬‫ن‬ ‫ں‬‫ی‬‫ر‬
‫م‬ ‫کالم‬ ‫کے‬ ‫صاحب‬ ‫بابا‬‫ی‬‫ں‬'‫استعمال‬ ‫کا‬ ‫الفاظ‬ ‫صوت‬ ‫ہم‬'‫کمال‬
‫ہنرمند‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہوا‬ ‫سے‬‫۔‬‫ی‬‫رو‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ہ‬'‫م‬ ‫وسخن‬ ‫شعر‬ ‫اردو‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫تا‬ ‫م‬
‫ہے‬‫۔‬
‫کھوہ‬ ‫ودہن‬‫ی‬‫اک‬ ‫مند‬‫ی‬‫ی‬
‫ساتھ‬ ‫کو‬ ‫نہ‬‫ی‬‫ب‬ ‫کو‬ ‫نہ‬‫ی‬‫ی‬

236. ‫کمب‬ ‫سجو‬ ‫بھجو‬‫ی‬‫م‬ ‫ورسو‬ ‫ہللا‬‫ی‬‫نہ‬
‫رکھ‬‫ی‬‫سک‬‫ی‬‫پان‬ ‫ٹھنڈا‬ ‫کے‬ ‫کھاء‬‫ی‬‫پ‬‫ی‬
‫نہات‬‫ی‬‫دھوت‬‫ی‬‫سنب‬‫ی‬'‫ست‬‫ی‬‫نچند‬ ‫آء‬
‫ا‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ک‬‫ی‬‫م‬ ‫مصرعے‬‫ی‬‫فرمائ‬ ‫مالحظہ‬ ‫استعمال‬ ‫کا‬ ‫لفظوں‬ ‫متضاد‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫فر‬‫ی‬‫ہنڈھا‬ ‫نہ‬ ‫من‬ ‫غصہ‬ ‫کر‬ ‫بھال‬ ‫دا‬ ‫برے‬ ‫دا‬
‫زم‬‫ی‬‫فر‬ ‫اسمان‬ ‫پچھے‬‫ی‬‫دا‬'‫کھ‬‫ی‬‫گئے‬ ‫کن‬ ‫وٹ‬
‫ک‬ ‫صاحب‬ ‫بابا‬‫ی‬‫ہو‬ ‫مالحظہ‬ ‫مہاورہ‬ ‫کا‬ ‫زبان‬ :
‫پوٹ‬‫ی‬‫اٹھانا‬:‫اٹھائ‬ ‫بنھ‬‫ی‬‫پوٹ‬‫ی‬'‫گھت‬ ‫ونجاں‬ ‫کتھے‬
‫کرنا‬ ‫مان‬:‫کر‬ ‫مان‬ ‫تھوڑا‬ ‫نڈھڑا‬ ‫شوہ‬ ‫جاناں‬ ‫جے‬‫ی‬‫ں‬
‫دوسر‬‫ی‬‫لفظ‬ ‫کا‬ ‫زبان‬'‫سے‬ ‫حوالہ‬ ‫کے‬ ‫کرنے‬ ‫اپنا‬'‫زبان‬‫م‬ ‫وں‬‫ی‬‫ں‬
‫بڑ‬ ‫تبادل‬ ‫کا‬ ‫آوازوں‬‫ی‬‫س‬ ‫عام‬‫ی‬‫ہے‬ ‫بات‬‫۔‬‫ی‬‫اور‬ ‫چال‬ ‫بول‬ ‫ہ‬ ‫معام‬ ‫ہ‬
‫عموم‬‫ی‬‫ہے‬ ‫کرتا‬ ‫ق‬ ‫تع‬ ‫سے‬ ‫ن‬ ‫چ‬ ‫اور‬ ‫لہجہ‬‫۔‬‫ہاں‬ ‫کے‬ ‫صاحب‬ ‫بابا‬'
‫ک‬ ‫اس‬‫ی‬‫مثال‬‫ی‬‫ت‬ ‫م‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ک‬ ‫ب‬ ‫آواز‬ ‫مثال‬‫ی‬‫ہے‬ ‫و‬ ‫آواز‬ ‫متبادل‬
‫ج‬‫ی‬‫بےچارہ‬ ‫سے‬'....‫پران‬‫ی‬‫تحر‬‫ی‬‫م‬ ‫ر‬‫ی‬‫ب‬ ‫ں‬‫ی‬‫چارہ‬....‫وچارہ‬ ‫سے‬'
‫وردان‬ ‫سے‬ ‫بردان‬'‫و‬ ‫سے‬ ‫بدوا‬‫وغ‬ ‫دوا‬‫ی‬‫رہ‬‫۔‬‫فر‬ ‫بابا‬‫ی‬‫کے‬ ‫صاحب‬ ‫د‬
‫ہاں‬‫ی‬‫ہے‬ ‫تا‬ ‫م‬ ‫کو‬ ‫پڑھنے‬ ‫تبادل‬ ‫ہ‬‫۔‬
‫گر‬‫ی‬‫گر‬ ‫سے‬ ‫باں‬‫ی‬‫واں‬
‫گر‬‫ی‬‫واں‬:‫گر‬ ‫اپنے‬‫ی‬‫م‬ ‫واں‬‫ی‬‫ن‬ ‫سر‬ ‫ں‬‫ی‬‫و‬ ‫کر‬ ‫واں‬‫ی‬‫کھ‬

237. ‫راجھستان‬‫ی‬‫م‬ ‫اور‬‫ی‬‫وات‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫م‬ ‫و‬ ‫کو‬ ‫ہ‬ ‫اور‬ ‫ا‬ ‫ں‬‫ی‬‫تا‬ ‫م‬ ‫ن‬ ‫چ‬ ‫کا‬ ‫بدلنے‬ ‫ں‬
‫ہے‬‫۔‬‫م‬ ‫ان‬ ‫کہ‬ ‫حاالں‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ہ‬ ‫مقصورہ‬ ‫حائے‬ ‫ہاں‬ ‫ہے‬ ‫موجود‬ ‫الف‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬
‫اس‬ ‫و‬ ‫واؤ‬ ‫تبادل‬ ‫کا‬ ‫جس‬‫ج‬ ‫ہے‬ ‫رہا‬ ‫آ‬ ‫ہوتا‬ ‫تعمال‬‫ی‬‫سے‬
‫انڈو‬ ‫سے‬ ‫انڈا‬‫ی‬‫و‬ ‫ہونس‬ ‫سے‬ ‫ہ‬ ‫حوص‬ ‫ا‬
‫بھ‬ ‫ہاں‬ ‫کے‬ ‫صاحب‬ ‫بابا‬‫ی‬‫ی‬‫ہے‬ ‫تا‬ ‫م‬ ‫طور‬ ‫ہ‬‫۔‬
‫کمب‬ ‫سجو‬ ‫بھجو‬‫ی‬‫م‬ ‫ورسو‬ ‫ہللا‬‫ی‬‫نہ‬
‫ورس‬ ‫سے‬ ‫برس‬
‫ورسو‬:‫برسا‬‫ی‬‫ا‬
‫م‬ ‫و‬ ‫واؤ‬ ‫کا‬ ‫ب‬ ‫بے‬‫ی‬‫ہو‬ ‫مالحظہ‬ ‫تبادل‬ ‫ں‬
‫ہار‬ ‫ب‬ ‫ہوں‬‫ی‬‫پنکھ‬ ‫تنھاں‬‫ی‬‫واس‬ ‫جنھاں‬ ‫جنگل‬ ‫اں‬
‫واس‬ ‫سے‬ ‫باس‬
‫وا‬ ‫جنگل‬ ‫سے‬ ‫باس‬ ‫جنگل‬‫س‬
‫باس‬ ‫جنگل‬‫ی‬‫واس‬ ‫جنگل‬ ‫سے‬‫ی‬
‫و‬ ‫تبادل‬ ‫کا‬ ‫د‬ ‫دال‬
‫بوہڑ‬ ‫نہ‬ ‫رب‬ ‫سو‬ ‫اجے‬‫ی‬‫و‬ ‫و‬‫ی‬‫بھاگ‬ ‫کے‬ ‫بندے‬ ‫کھ‬
‫د‬‫ی‬‫و‬ ‫سے‬ ‫کھ‬‫ی‬‫کھ‬
‫ت‬ ‫تبادل‬ ‫کا‬ ‫د‬ ‫دال‬
‫ت‬ ‫جاگدا‬ ‫رب‬ ‫ستا‬ ‫تو‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫پر‬ ‫نال‬ ‫ڈاہڈے‬‫یی‬‫ت‬
‫جاگدا‬ ‫سے‬ ‫جاگتا‬

238. ‫ا‬ ‫تبادل‬ ‫کا‬ ‫آ‬:‫زم‬‫ی‬‫فر‬ ‫اسمان‬ ‫پچھے‬‫ی‬‫دا‬'‫کھ‬‫ی‬‫گئے‬ ‫کن‬ ‫وٹ‬
‫اسمان‬ ‫سے‬ ‫آسمان‬
‫م‬ ‫زبانوں‬‫ی‬‫آواز‬ ‫ں‬‫ی‬‫گرانا‬ ‫ں‬‫بڑھانا‬ ‫اور‬'‫س‬ ‫عام‬‫ی‬‫ہے‬ ‫بات‬‫۔‬‫واؤ‬ ‫مثال‬
‫ک‬‫ی‬‫کر‬ ‫گرا‬ ‫آواز‬'‫ہو‬ ‫مالحظہ‬ ‫استعمال‬ ‫کا‬ ‫لفظ‬‫۔‬
‫رکھ‬‫ی‬‫سک‬‫ی‬‫پان‬ ‫ٹھنڈا‬ ‫کے‬ ‫کھاء‬‫ی‬‫پ‬‫ی‬
‫معمول‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫تبد‬‫ی‬‫ی‬‫سے‬‫ی‬‫م‬ ‫اردو‬ ‫مصرع‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫سکتا‬ ‫ڈھل‬ ‫ں‬‫۔‬
‫روکھ‬‫ی‬‫سوکھ‬‫ی‬‫پان‬ ‫ٹھنڈا‬ ‫کر‬ ‫کھا‬‫ی‬‫پ‬‫ی‬
‫رکھ‬‫ی‬‫سک‬‫ی‬‫پان‬ ‫ٹھنڈا‬ ‫کے‬ ‫کھا‬‫ی‬‫پ‬‫ی‬
‫بھ‬‫ی‬‫اجنب‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫ں‬
‫ک‬ ‫واؤ‬‫ی‬‫ک‬ ‫گرا‬ ‫آواز‬‫ر‬'‫ہو‬ ‫مالحظہ‬ ‫استعمال‬ ‫کا‬ ‫لفظ‬
‫کوار‬ ‫جاں‬‫ی‬‫وداہ‬ ‫چاؤ‬ ‫تاں‬‫ی‬‫ے‬ ‫مام‬ ‫تا‬
‫ک‬ ‫ن‬‫ی‬‫گرائ‬ ‫آواز‬‫ی‬‫گئ‬‫ی‬‫ہے‬
‫کنوار‬‫ی‬‫کوار‬ ‫سے‬‫ی‬
‫ک‬ ‫ع‬‫ی‬‫گرائ‬ ‫آواز‬‫ی‬‫گئ‬‫ی‬‫ہے‬
‫ے‬ ‫مام‬ ‫سے‬ ‫ے‬ ‫معام‬
‫ہ‬ ‫رکھتے‬ ‫رشتہ‬ ‫گہرا‬ ‫سے‬ ‫سماج‬ ‫وہ‬‫ی‬‫ں‬'‫تبھ‬‫ی‬‫اس‬ ‫سے‬ ‫م‬ ‫ق‬ ‫کے‬ ‫ان‬
‫ہ‬ ‫تے‬ ‫نک‬ ‫شعر‬ ‫کے‬ ‫نہج‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ی‬‫عمدہ‬ ‫کا‬ ‫بالغت‬ ‫و‬ ‫فصاحت‬ ‫شعر‬ ‫ہ‬
‫نمو‬‫ہ‬ ‫نہ‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫ں‬'‫بھ‬ ‫مزاج‬ ‫کا‬ ‫اس‬‫ی‬‫قر‬ ‫کے‬ ‫اردو‬‫ی‬‫ہے‬ ‫تر‬ ‫ب‬‫۔‬
‫م‬‫ی‬‫جان‬ ‫ں‬‫ی‬‫مجھ‬ ‫دکھ‬ ‫ا‬‫ی‬‫کو‬ ‫جگ‬ ‫سبھائے‬ ‫دکھ‬ ‫کو‬
‫و‬ ‫کے‬ ‫چڑھ‬ ‫اچے‬‫ی‬‫کھ‬‫ی‬‫ا‬ ‫گھر‬ ‫گھر‬ ‫تاں‬ ‫ا‬‫ی‬‫اگ‬ ‫ہا‬

239. ‫عق‬‫ی‬‫ق‬ ‫متع‬ ‫سے‬ ‫الوجود‬ ‫وحدت‬ ‫دہ‬'‫د‬ ‫کو‬ ‫شعر‬ ‫اس‬‫ی‬‫کھ‬‫ی‬‫اور‬ ‫ں‬
‫شعر‬ ‫کے‬ ‫صاحب‬ ‫درد‬ ‫خواجہ‬‫ی‬‫کا‬ ‫وب‬ ‫اس‬'‫فرمائ‬ ‫مطالعہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫سنوار‬ ‫آپ‬‫ی‬‫م‬ ‫ں‬‫ی‬‫م‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬'‫م‬‫ی‬‫م‬ ‫ں‬‫ی‬‫س‬ ‫اں‬‫ہو‬ ‫کھ‬
‫م‬ ‫توں‬ ‫جے‬‫ی‬‫رہ‬ ‫ہو‬ ‫را‬‫ی‬‫ت‬ ‫جگ‬ ‫سبھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہو‬ ‫را‬
‫ہے‬ ‫بناتا‬ ‫خود‬ ‫مقدر‬ ‫اپنا‬ ‫شخص‬'‫نظر‬ ‫اس‬‫ی‬‫تحت‬ ‫کے‬ ‫ے‬'‫ی‬‫شعر‬ ‫ہ‬
‫ہے‬ ‫توجہ‬ ‫قابل‬‫۔‬‫شعر‬ ‫کا‬ ‫شعر‬ ‫اس‬‫ی‬‫مزاج‬ ‫و‬ ‫وب‬ ‫اس‬'‫کے‬ ‫اردو‬
‫قر‬‫ی‬‫ہے‬ ‫تر‬ ‫ب‬‫۔‬
‫لط‬ ‫عقل‬ ‫جے‬‫ی‬‫ل‬ ‫نہ‬ ‫لکھ‬ ‫کالے‬ ‫ف‬‫ی‬‫کھ‬
‫عبدالعز‬ ‫ڈاکٹر‬‫ی‬‫ساحر‬ ‫ز‬
‫ک‬‫ی‬
‫تحق‬‫ی‬‫ق‬‫ی‬‫وتنق‬‫ی‬‫د‬‫ی‬‫رنگ‬ ‫سات‬ ‫کے‬ ‫زبان‬
‫شخص‬‫ی‬‫ک‬ ‫ت‬‫ی‬‫مرکز‬‫ی‬‫حس‬'‫کس‬ ‫جو‬‫ی‬‫واقعے‬'‫حادثے‬'‫ے‬ ‫معام‬‫ی‬‫ا‬
‫کس‬‫ی‬‫سے‬ ‫وجہ‬ ‫اور‬'‫ترک‬‫ی‬‫گئ‬ ‫پا‬ ‫ب‬‫ی‬‫ہوت‬‫ی‬‫ہے‬'‫معامالت‬ ‫کے‬ ‫شخص‬
‫م‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ہوئے‬ ‫ناچاہتے‬ ‫ں‬‫ی‬'‫دخ‬‫ی‬‫رہت‬ ‫ل‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫رجحان‬ ‫وہ‬‫ی‬‫تحر‬ ‫ا‬‫ی‬‫ک‬
‫نہ‬‫ی‬‫ہوت‬ ‫ں‬‫ی‬'‫مجموع‬ ‫اسے‬ ‫کہ‬ ‫بل‬‫ی‬‫رو‬‫ی‬‫گ‬ ‫ہو‬ ‫حاصل‬ ‫درجہ‬ ‫کا‬ ‫ے‬‫ی‬‫ا‬
‫ہے‬ ‫ہوتا‬‫۔‬‫ی‬‫حس‬ ‫ہ‬'‫ہنرمند‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ں‬‫ی‬'‫رہت‬ ‫کارفرما‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫اس‬‫ی‬
‫ز‬ ‫کے‬‫ی‬‫ترک‬ ‫وب‬ ‫اس‬ ‫اثر‬ ‫ر‬‫ی‬‫ہے‬ ‫پاتا‬ ‫ب‬‫۔‬‫سے‬ ‫حوالہ‬ ‫کے‬ ‫وب‬ ‫اس‬ ‫اس‬'

240. ‫ک‬ ‫شخص‬ ‫اس‬‫ی‬‫شخص‬‫ی‬‫جات‬ ‫آ‬ ‫سامنے‬ ‫ت‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫اپن‬ ‫وب‬ ‫اس‬‫ی‬‫اصل‬
‫م‬‫ی‬‫ں‬'‫ک‬ ‫شخص‬ ‫اس‬‫ی‬‫پرچھائ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہوتا‬ ‫فائز‬ ‫پر‬ ‫درجے‬ ‫کے‬‫۔‬‫اس‬
‫ک‬‫ی‬‫تخ‬‫ی‬‫ہنرمند‬ ‫اور‬ ‫ق‬‫ی‬‫تحق‬ ‫کا‬‫ی‬‫ق‬‫ی‬‫دوران‬ ‫کے‬ ‫مطالعہ‬‫ی‬‫م‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ں‬
‫ک‬ ‫وب‬ ‫اس‬‫ی‬‫کو‬ ‫جہتوں‬'‫کس‬‫ی‬‫بھ‬‫ی‬‫نہ‬ ‫نظرانداز‬ ‫پر‬ ‫سطح‬‫ی‬‫ں‬‫ک‬‫ی‬‫جا‬ ‫ا‬
‫د‬ ‫باصوت‬ ‫سکتا‬‫ی‬‫رسائ‬ ‫تک‬ ‫نتائج‬ ‫درست‬ ‫گر‬‫ی‬‫باہر‬ ‫سے‬ ‫امکانات‬
‫رہت‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬
‫پروف‬‫ی‬‫عبدالعز‬ ‫سر‬‫ی‬‫پ‬ ‫ساحر‬ ‫ز‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬‫ڈ‬ ‫چ‬‫ی‬'‫ا‬ ‫کے‬ ‫اردو‬‫ی‬‫اور‬ ‫محقق‬ ‫سے‬
‫ہ‬ ‫نقاد‬‫ی‬‫ں‬'‫سے‬ ‫م‬ ‫ق‬ ‫کے‬ ‫جن‬'‫ہے‬ ‫تا‬ ‫نک‬ ‫تصوف‬‫۔‬‫ک‬ ‫ان‬ ‫تصوف‬‫ی‬
‫مرکز‬‫ی‬‫ہے‬ ‫فائز‬ ‫پر‬ ‫درجے‬ ‫کے‬ ‫حس‬‫۔‬‫سے‬ ‫حوالوں‬ ‫ف‬ ‫مخت‬ ‫کا‬ ‫اس‬'
‫ک‬ ‫ان‬‫ی‬‫م‬ ‫فکر‬ ‫ہا‬ ‫کاوش‬‫ی‬‫م‬ ‫اظہار‬ ‫ں‬‫ہے‬ ‫رہتا‬ ‫تا‬‫۔‬‫اور‬ ‫اوقات‬ ‫بعض‬
‫پر‬ ‫جگہوں‬ ‫بعض‬'‫ی‬‫پروف‬ ‫اور‬ ‫تصوف‬ ‫کہ‬ ‫ہے‬ ‫ہوتا‬ ‫محسوس‬ ‫وں‬‫ی‬‫سر‬
‫ساحر‬'‫نہ‬ ‫وجود‬ ‫سے‬ ‫الگ‬ ‫دو‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫غ‬ ‫سے‬ ‫تصوف‬‫ی‬‫ق‬ ‫متع‬ ‫ر‬
‫ک‬ ‫مواد‬‫ی‬‫ک‬ ‫کش‬ ‫پش‬‫ی‬‫م‬ ‫رگوں‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ں‬‫ی‬'‫کس‬‫ی‬‫ناکس‬‫ی‬‫پر‬ ‫سطح‬'
‫ہے‬ ‫ہوتا‬ ‫موجود‬ ‫تصوف‬‫۔‬‫م‬ ‫وں‬ ‫جم‬‫ی‬‫ک‬ ‫تصوف‬ ‫ں‬‫ی‬‫اصطالحات‬
‫ہوت‬ ‫موجود‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫م‬ ‫استعمال‬ ‫کے‬ ‫ان‬‫ی‬‫ں‬'‫کہ‬‫ی‬‫دنستگ‬ ‫ں‬‫ی‬‫عنصر‬ ‫کا‬
‫نہ‬ ‫نظر‬‫ی‬‫آتا‬ ‫ں‬‫۔‬‫کہ‬‫ی‬‫صوف‬ ‫لہجہ‬ ‫کا‬ ‫ان‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہوتا‬ ‫انہ‬‫۔‬‫کے‬ ‫ان‬ ‫تصوف‬
‫اور‬ ‫ہے‬ ‫چکا‬ ‫بن‬ ‫لوازمہ‬ ‫کا‬ ‫باطن‬‫ی‬‫رستہ‬ ‫خود‬ ‫از‬ ‫کا‬ ‫اظہار‬ ‫اپنے‬ ‫ہ‬
‫ل‬ ‫تالش‬‫ی‬‫ہے‬ ‫تا‬‫۔‬‫ک‬ ‫طرح‬ ‫سہ‬ ‫ہر‬‫ی‬‫مثال‬‫ی‬‫فرمائ‬ ‫مالحظہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬
' ‫اثبات‬ ‫سے‬ ‫تذبذب‬‫ی‬‫ق‬‫ی‬‫سفراپن‬ ‫کا‬ ‫تک‬ ‫ن‬‫ی‬‫خانوں‬ ‫نہاں‬ ‫کے‬ ‫ذات‬
‫م‬‫ی‬‫ں‬'‫مراقب‬‫ک‬ ‫ے‬‫ی‬‫تپس‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ممکن‬ ‫سے‬ ‫ا‬‫۔‬ '
1
‫حد‬ ‫انکار‬‫یی‬‫حد‬ ‫اقرار‬ ‫سے‬ ‫ث‬‫ی‬‫سے‬ ‫گمان‬ ‫دراصل‬ ‫سفر‬ ‫کا‬ ‫تک‬ ‫ث‬
‫ی‬‫ق‬‫ی‬‫ہے‬ ‫سفر‬ ‫کا‬ ‫تک‬ ‫ن‬

241. 2
‫ا‬‫ی‬‫تشک‬ ‫کر‬ ‫اوڑھ‬ ‫لبادہ‬ ‫کا‬ ‫جستجو‬ ‫عقل‬ ‫طرف‬ ‫ک‬‫ی‬‫کے‬ ‫گمان‬ ‫اور‬ ‫ک‬
‫فکر‬‫ی‬‫م‬ ‫تالزموں‬‫ی‬‫ک‬ ‫اظہار‬ ‫ں‬‫ی‬‫پات‬ ‫راہ‬‫ی‬‫ہے‬'‫دوسر‬ ‫تو‬‫ی‬‫طرف‬
‫عشق‬:‫ک‬ ‫اضطراب‬ ‫و‬ ‫حضور‬‫ی‬‫معنو‬‫ی‬‫جمال‬‫ی‬‫بن‬ ‫استعارہ‬ ‫کا‬ ‫ات‬
‫جاتا‬‫ہے‬‫۔‬
3
‫خودکالم‬‫ی۔۔۔۔۔۔۔۔‬‫الوجود‬ ‫وحدتہ‬‫ی‬‫فکروخ‬ ‫صداقت‬‫ی‬‫ال‬:‫و‬ ‫اعتبارات‬
‫تع‬ ‫کے‬ ‫ممکنات‬‫ی‬‫اشار‬ ‫کا‬ ‫نات‬‫ی‬‫ک‬ ‫سواالت‬ ‫ہا‬ ‫صد‬ ‫کر‬ ‫بن‬ ‫ہ‬‫ی‬‫بن‬ ‫اساس‬
‫جات‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬
4
‫تصوف‬ ‫اصطالحات‬
‫عرفان‬'‫معرفت‬'‫نف‬‫ی‬'‫اثبات‬'‫ہ‬ ‫س‬ ‫س‬'‫صوف‬‫ی‬'‫وجدان‬'‫مکاشفہ‬'
‫ی‬‫ق‬‫ی‬‫ن‬'‫مراقبے‬'‫عشق‬'‫حضور‬'‫وغ‬ ‫الوجود‬ ‫وحدتہ‬‫ی‬‫وغ‬ ‫رہ‬‫ی‬‫رہ‬
‫مع‬‫ہ‬ ‫ام‬‫ی‬‫ہ‬ ‫تک‬ ‫ہاں‬‫ی‬‫نہ‬ ‫محدود‬‫ی‬‫ں‬'‫صوف‬‫ی‬‫گرام‬ ‫اسمائے‬ ‫کے‬ ‫کرام‬ ‫ا‬‫ی‬'
‫بھ‬ ‫ذکر‬ ‫کا‬ ‫امرجہ‬ ‫ق‬ ‫متع‬ ‫اور‬ ‫وں‬ ‫س‬ ‫س‬ ‫کے‬ ‫ان‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ہے‬ ‫آتا‬ ‫سر‬‫۔‬
‫حس‬ ‫دمحم‬ ‫عالمہ‬‫ی‬‫ک‬ ‫آزاد‬ ‫ں‬‫ی‬‫م‬ ‫ع‬‫ی‬‫اہ‬ ‫اور‬ ‫ت‬‫ی‬‫ز‬ ‫کرنا‬ ‫شبہ‬ ‫پر‬ ‫ت‬‫ی‬‫ادت‬‫ی‬
‫ل‬ ‫گا‬ ‫ہو‬ ‫مترادف‬ ‫کے‬‫ی‬‫افسانو‬ ‫کے‬ ‫ان‬ ‫کن‬‫ی‬‫نے‬ ‫م‬ ‫تک‬ ‫وب‬ ‫اس‬‫۔۔۔۔۔‬‫آب‬
‫ح‬‫ی‬‫ات‬‫۔۔۔۔۔‬‫ا‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫فک‬ ‫کاوش‬ ‫شاندار‬‫کے‬ ‫ر‬'‫کئ‬‫ی‬‫کو‬ ‫معامالت‬
‫غ‬‫ی‬‫د‬ ‫بنا‬ ‫مند‬ ‫رصحت‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬‫م‬ ‫پر‬ ‫اس‬‫ی‬‫بڑ‬ ‫ں‬‫ی‬‫تفص‬‫ی‬‫چکا‬ ‫لکھ‬ ‫سے‬ ‫ل‬
‫ہوں‬‫۔‬‫ح‬ ‫آب‬‫ی‬‫وہ‬ ‫سے‬ ‫حوالہ‬ ‫کے‬ ‫ات‬'‫ا‬‫ی‬‫کے‬ ‫پرداز‬ ‫انشا‬ ‫بڑے‬ ‫ک‬
‫ہ‬ ‫آئے‬ ‫سامنے‬ ‫پر‬ ‫طور‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫واقعات‬ ‫بعض‬'‫ا‬‫ی‬‫صورت‬ ‫خوب‬ ‫ک‬
‫ہ‬ ‫رکھتے‬ ‫درجہ‬ ‫کا‬ ‫افسانے‬‫ی‬‫د‬ ‫لطف‬ ‫اور‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہ‬ ‫تے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫کہ‬‫ی‬‫خشک‬ ‫ں‬‫ی‬
‫بےلطف‬ ‫اور‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫صورت‬'‫پ‬‫ی‬‫نہ‬ ‫دا‬‫ی‬‫ں‬‫ہوت‬‫ی۔‬‫چھے‬ ‫دو‬ ‫جمع‬ ‫دو‬ ‫ہاں‬

242. ‫ک‬‫ی‬‫ابہام‬‫ی‬‫ل‬ ‫لے‬ ‫جنم‬ ‫ضرور‬ ‫صورت‬‫ی‬‫ت‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬
‫پروف‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ہاں‬ ‫کے‬ ‫ساحر‬ ‫سر‬‫ی‬'‫رومانو‬‫ی‬‫افسانو‬ ‫اور‬‫ی‬‫اظہار‬ ‫طور‬
‫ہے‬ ‫تا‬ ‫م‬'‫ک‬ ‫جو‬‫ی‬‫ا‬ ‫اور‬ ‫ف‬‫ی‬‫ک‬ ‫قسم‬ ‫ک‬‫ی‬‫ہے‬ ‫کرتا‬ ‫فراہم‬ ‫مٹھاس‬‫۔‬‫اس‬
‫م‬ ‫طور‬‫ی‬‫ں‬'‫آسودگ‬ ‫اور‬ ‫سکون‬‫ی‬‫ہوت‬ ‫پنہاں‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫بھر‬ ‫کو‬ ‫بھر‬ ‫لمحہ‬
‫سہ‬‫ی‬'‫خ‬ ‫ت‬‫ی‬‫م‬ ‫چھٹکارہ‬ ‫سے‬ ‫وں‬‫ی‬‫سر‬‫ہے‬ ‫جاتا‬ ‫آ‬‫۔‬‫تاد‬ ‫اوقات‬ ‫بعض‬‫ی‬‫ر‬'
‫م‬ ‫ذہن‬ ‫ہ‬ ‫جم‬ ‫وہ‬‫ی‬‫س‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہے‬ ‫کرتا‬ ‫سپاٹے‬ ‫ر‬‫۔‬‫ک‬ ‫مزے‬ ‫اصل‬‫ی‬‫بات‬‫ی‬‫کہ‬ ‫ہ‬
‫ہ‬ ‫جم‬ ‫وہ‬'‫غ‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ق‬ ‫متع‬ ‫ر‬‫ی‬‫ہوتا‬ ‫ں‬‫۔‬‫تفہ‬‫ی‬‫کس‬ ‫م‬‫ی‬‫نہ‬ ‫شکار‬ ‫کا‬ ‫ابہام‬‫ی‬‫ں‬
‫ہوت‬‫ی۔‬‫رہت‬ ‫واضح‬ ‫اور‬ ‫صاف‬ ‫بات‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫قار‬‫ی‬‫فکر‬ ‫اور‬ ‫سوچ‬ ‫کے‬
‫بھار‬ ‫پر‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫پڑت‬ ‫ں‬‫ی۔‬‫باطورنمونہ‬‫ی‬‫مثال‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ہوں‬ ‫مالحظہ‬ ‫ں‬‫۔‬
' ‫عر‬ ‫جب‬‫ک‬ ‫ذات‬ ‫فان‬‫ی‬‫معنو‬‫ی‬‫بص‬‫ی‬‫امکان‬ ‫کے‬ ‫لمحوں‬ ‫رت‬‫ی‬‫تجربے‬
‫ک‬ ‫اظہار‬ ‫سے‬‫ی‬‫پات‬ ‫راہ‬‫ی‬‫ک‬ ‫مسافتوں‬ ‫بےنام‬ ‫تو‬ ‫ہے‬‫ی‬‫آشنائ‬ ‫لذت‬‫ی‬
‫جذبات‬‫ی‬‫نمائ‬ ‫چہرہ‬ ‫سے‬ ‫منظر‬ ‫پس‬ ‫کے‬ ‫تموج‬‫ی‬‫د‬ ‫دال‬ ‫احساس‬ ‫کا‬‫ی‬‫ت‬‫ی‬
‫ہے‬‫۔‬‫ک‬ ‫لہجے‬ ‫جب‬ ‫طرح‬ ‫اس‬‫ی‬‫آہنگ‬ ‫ند‬ ‫ب‬‫ی‬‫ک‬ ‫سروں‬ ‫مدھر‬‫ی‬‫لے‬
‫اٹھات‬ ‫حظ‬ ‫سے‬‫ی‬‫م‬ ‫سکوت‬ ‫کے‬ ‫ماحول‬ ‫تو‬ ‫ہے‬‫ی‬‫عنصر‬ ‫کا‬ ‫ارتعاش‬ ‫ں‬
‫زندگ‬‫ی‬‫ترت‬ ‫نامہ‬ ‫وجود‬ ‫کا‬‫ی‬‫د‬ ‫دے‬ ‫ب‬‫ی‬‫ہے‬ ‫تا‬‫۔‬ '
5
‫حد‬ ‫چمنستان‬‫ی‬‫واال‬ ‫پھوٹنے‬ ‫سے‬ ‫آنگن‬ ‫کے‬ ‫ث‬‫ی‬‫اپن‬ ‫فن‬ ‫ہ‬‫ی‬‫د‬‫ی‬‫ن‬‫ی‬
‫روا‬‫ی‬‫ک‬ ‫اس‬ ‫اور‬ ‫ت‬‫ی‬‫فکر‬‫ی‬‫تہذ‬‫ی‬‫اشار‬ ‫کا‬ ‫ب‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہ‬‫۔‬‫نے‬ ‫فن‬ ‫اس‬
‫اسالم‬‫ی‬‫تہذ‬‫ی‬‫ک‬ ‫تمدن‬ ‫کے‬ ‫اس‬ ‫اور‬ ‫ب‬‫ی‬‫کشائ‬ ‫گرہ‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫بن‬ ‫ں‬‫ی‬‫اد‬‫ی‬
‫ک‬ ‫ادا‬ ‫کردار‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬
6
' ‫تار‬‫ی‬‫م‬ ‫سمندر‬ ‫کے‬ ‫خ‬‫ی‬‫اٹھت‬ ‫ں‬‫ی‬‫موج‬‫ی‬‫آب‬ ‫ہائے‬ ‫گہر‬ ‫ں‬‫ک‬ ‫دار‬‫ی‬‫خبر‬

243. ‫الت‬‫ی‬‫رہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
7
‫ک‬ ‫شخص‬‫ی‬‫نفس‬‫ی‬‫سمجھنا‬ ‫کو‬ ‫ات‬'‫ہ‬ ‫بڑا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫کام‬ ‫مشکل‬‫۔‬‫کے‬ ‫اس‬
‫ک‬‫ی‬‫ے‬‫ی‬‫کا‬ ‫لکھے‬ ‫اور‬ ‫بولے‬ ‫ا‬'‫دماغ‬ ‫و‬ ‫دل‬ ‫کے‬ ‫اس‬‫ی‬‫سے‬ ‫باطن‬ ‫ا‬
‫ہو‬ ‫ق‬ ‫تع‬'‫ضرور‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫ں‬'‫کس‬ ‫البتہ‬ ‫ہاں‬‫ی‬‫پر‬ ‫سطح‬'‫ک‬ ‫کے‬ ‫اس‬‫ی‬‫ے‬‫ی‬‫ا‬
‫ک‬ ‫لکھے‬ ‫اور‬ ‫بولے‬‫ی‬‫غ‬ ‫اور‬ ‫موہوم‬‫ی‬‫س‬ ‫رواضح‬‫ی‬'‫پرچھائ‬‫ی‬‫موجود‬
‫سکت‬ ‫ہو‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫پرچھائ‬‫ی‬‫ی‬‫غ‬ ‫اس‬ ‫ا‬‫ی‬‫ک‬ ‫دھبے‬ ‫واضح‬ ‫ر‬‫ی‬‫سے‬ ‫مدد‬'
‫کس‬‫ی‬‫نت‬‫ی‬‫پہنچنا‬ ‫تک‬ ‫جہ‬'‫ہے‬ ‫ہوتا‬ ‫باہر‬ ‫سے‬ ‫امکان‬‫۔‬‫اس‬ ‫اور‬ ‫لفظ‬ ‫ہر‬
‫استعمال‬ ‫کا‬'‫ک‬ ‫انسان‬‫ی‬‫نفس‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہوتا‬ ‫جڑا‬ ‫سے‬ ‫ات‬‫۔‬‫ک‬ ‫لفظ‬‫ی‬‫نفس‬‫ی‬‫ات‬
‫پار‬ ‫کے‬‫ی‬‫ہ‬ ‫تے‬ ‫م‬ ‫کم‬ ‫بہت‬ ‫کھ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫کا‬ ‫لفظ‬'‫نفس‬ ‫اور‬ ‫چر‬ ‫ک‬ ‫کے‬ ‫اس‬‫ی‬‫ات‬
‫ہونا‬ ‫نہ‬ ‫استعمال‬ ‫مطابق‬ ‫کے‬'‫خراب‬‫ی‬‫ہ‬ ‫کھولتا‬ ‫دروازے‬ ‫کے‬‫ے‬‫۔‬‫لفظ‬
‫ٹر‬ ‫اور‬‫ی‬‫کا‬ ‫سز‬'‫انسان‬‫ی‬‫زندگ‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہوتا‬ ‫دخل‬ ‫عمل‬ ‫بڑا‬ ‫ں‬‫۔‬‫کہا‬ ‫جب‬
‫ہے‬ ‫جاتا‬
' ‫بولو‬ ‫جو‬'‫بولو‬ ‫کر‬ ‫سمجھ‬ ‫سوچ‬ '
‫ب‬ ‫مط‬ ‫کا‬ ‫اس‬ ‫تو‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہوتا‬'‫اور‬ ‫چر‬ ‫ک‬ ‫کے‬ ‫اس‬ ‫کو‬ ‫لفظ‬ ‫کہ‬
‫نفس‬‫ی‬‫مطابق‬ ‫کے‬ ‫ات‬'‫کرو‬ ‫استعمال‬‫۔‬‫بھ‬ ‫جب‬ ‫لفظ‬‫ی‬'‫اپن‬‫ی‬‫مجوزہ‬
‫ک‬ ‫چر‬ ‫ک‬ ‫اور‬ ‫نفسات‬‫ی‬‫ک‬ ‫حدود‬‫ی‬‫ورز‬ ‫خالف‬‫ی‬‫ہے‬ ‫کرتا‬'‫زندگ‬‫ی‬‫سے‬
‫آسان‬‫ی‬‫چھ‬ ‫سکون‬ ‫اور‬‫ی‬‫ل‬ ‫ن‬‫ی‬‫ہے‬ ‫تا‬'‫زندگ‬ ‫کہ‬ ‫بل‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫کج‬ ‫ناصرف‬ ‫ں‬‫ی‬
‫پ‬‫ی‬‫جات‬ ‫ہو‬ ‫دا‬‫ی‬‫ہے‬'‫خ‬ ‫ت‬‫ی‬‫بھ‬ ‫کا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫جاتا‬ ‫ہو‬ ‫دخل‬ ‫عمل‬‫۔‬
‫پروف‬‫ی‬‫ساحر‬ ‫سر‬'‫ک‬ ‫فکر‬ ‫ق‬ ‫متع‬ ‫سے‬ ‫اس‬ ‫اور‬ ‫لفظ‬‫ی‬‫نفس‬‫ی‬‫سے‬ ‫ات‬'
‫ہ‬ ‫آگاہ‬ ‫خوب‬ ‫خوب‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫نحو‬ ‫کا‬ ‫وں‬ ‫جم‬ ‫کے‬ ‫ان‬‫ی‬‫نظام‬'‫ک‬ ‫ان‬‫ی‬‫باہم‬‫ی‬
‫آہنگ‬ ‫ہم‬‫ی‬‫تشک‬ ‫سے‬‫ی‬‫ہے‬ ‫پاتا‬ ‫ل‬‫۔‬‫اکثر‬‫ی‬‫ہے‬ ‫لگتا‬ ‫وں‬'‫تع‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫ئر‬
‫م‬‫ی‬‫ں‬'‫نفس‬‫ی‬‫ہے‬ ‫رہا‬ ‫مضمون‬ ‫کا‬ ‫ان‬ ‫ات‬'‫ہ‬ ‫تب‬‫ی‬‫تحق‬ ‫تو‬‫ی‬‫ق‬‫ی‬‫تنق‬ ‫و‬‫ی‬‫د‬‫ی‬

244. ‫تحر‬‫ی‬‫م‬ ‫روں‬‫ی‬‫ں‬'‫نفس‬‫ی‬‫اصطالحات‬ ‫ق‬ ‫متع‬ ‫سے‬ ‫ات‬'‫ک‬ ‫ے‬ ‫جم‬‫ی‬
‫ہوت‬ ‫وارد‬ ‫کر‬ ‫بن‬ ‫ضرورت‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫ک‬ ‫خواب‬‫ی‬‫تجس‬‫ی‬‫کا‬ ‫م‬‫ی‬‫فکر‬ ‫ہ‬‫ی‬‫رعنائ‬ ‫و‬ ‫پہ‬‫ی‬‫خ‬‫ی‬‫ک‬ ‫ال‬‫ی‬‫گ‬ ‫ہمہ‬ ‫اس‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬
‫حق‬ ‫جو‬ ‫ہے‬ ‫منت‬ ‫مرہون‬ ‫کا‬‫ی‬‫معنو‬ ‫کے‬ ‫قت‬‫ی‬‫ک‬ ‫دائرے‬‫سے‬ ‫وسعت‬ ‫و‬
‫د‬ ‫کر‬ ‫آشنا‬‫ی‬‫ت‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫ک‬ ‫عمل‬ ‫اس‬ ‫جب‬‫ی‬‫کارفرمائ‬‫ی‬‫کو‬ ‫گمان‬‫ی‬‫ق‬‫ی‬‫کا‬ ‫ن‬
‫کرت‬ ‫عطا‬ ‫روپ‬‫ی‬‫زندگ‬ ‫تو‬ ‫ہے‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫عالمت‬ ‫کا‬ ‫صداقت‬ ‫اقدار‬‫ی‬‫نشان‬
‫ک‬ ‫وجود‬ ‫کر‬ ‫بن‬‫ی‬‫معنو‬‫ی‬‫شعور‬ ‫کے‬ ‫پردہءاحساس‬ ‫کو‬ ‫فضا‬‫ی‬
‫م‬ ‫رنگوں‬‫ی‬‫بکھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫د‬ ‫ر‬‫ی‬‫ت‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
8
‫خ‬ ‫اور‬ ‫خواب‬‫ی‬‫استعارات‬ ‫کے‬ ‫ال‬‫ی‬‫م‬ ‫تناظر‬‫ی‬‫ک‬ ‫خاک‬ ‫ں‬‫ی‬‫فکر‬‫ی‬‫جمال‬‫ی‬‫ت‬
‫اپ‬‫ن‬‫ی‬‫تہذ‬‫ی‬‫ب‬‫ی‬‫معنو‬‫ی‬‫م‬ ‫ت‬‫ی‬‫وخ‬ ‫فکر‬ ‫ں‬‫ی‬‫در‬ ‫جو‬ ‫کے‬ ‫ال‬‫ی‬‫کرت‬ ‫وا‬ ‫چے‬‫ی‬‫ہے‬
‫مابعدالطب‬ ‫ق‬ ‫تع‬ ‫کا‬ ‫ان‬‫ی‬‫ع‬‫ی‬‫ات‬‫ی‬‫زندگ‬ ‫اور‬ ‫ہے‬ ‫وابستہ‬ ‫سے‬ ‫شعور‬‫ی‬‫کے‬
‫ماد‬‫ی‬‫اورخارج‬‫ی‬‫رو‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ساتھ‬ ‫کے‬ ‫وں‬‫ی۔‬
9
‫س‬ ‫بہت‬‫ی‬'‫نفس‬‫ی‬‫ک‬ ‫ات‬‫ی‬‫کا‬ ‫اصطالحات‬ ‫مخصوص‬'‫بڑ‬‫ی‬‫روان‬‫ی‬‫سے‬
‫ہے‬ ‫ہوا‬ ‫استعمال‬‫۔‬‫مثال‬
‫کالم‬ ‫خود‬‫ی‬'‫شعور‬'‫رو‬‫ی‬‫ہ‬'‫خواب‬'‫تذبذب‬'‫تشک‬‫ی‬‫ک‬'‫انتشار‬'‫ہم‬
‫کالم‬‫ی‬'‫فطرت‬'‫گمان‬
‫ادراک‬
‫وغ‬‫ی‬‫وغ‬ ‫رہ‬‫ی‬‫رہ‬
‫نثر‬ ‫کہ‬ ‫ہو‬ ‫نظم‬'‫اپن‬ ‫سے‬ ‫الگ‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬‫تنظ‬ ‫ک‬‫ی‬‫م‬'‫ترت‬‫ی‬‫لسان‬ ‫اور‬ ‫ب‬‫ی‬‫ات‬‫ی‬

245. ‫ہ‬ ‫رکھتے‬ ‫ن‬ ‫ڈسپ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ا‬ ‫کا‬ ‫نثر‬‫ی‬‫نحو‬ ‫ک‬‫ی‬‫نظم‬ ‫کہ‬ ‫جب‬ ‫ہے‬ ‫ہوتا‬ ‫نظام‬
‫عروض‬'‫آہنگ‬‫ی‬‫ک‬ ‫اہنگ‬ ‫کم‬ ‫از‬ ‫کم‬ ‫ا‬‫ی‬‫ہوت‬ ‫حامل‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫کس‬‫ی‬‫ناکس‬‫ی‬
‫م‬ ‫اس‬ ‫پر‬ ‫سطح‬‫ی‬‫غنائ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ب‬ ‫عنصر‬ ‫کا‬ ‫ت‬‫ھ‬‫ی‬‫پا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫جاتا‬ ‫ا‬‫۔‬‫ی‬‫بات‬ ‫ہ‬'
‫اہم‬ ‫سے‬ ‫الگ‬‫ی‬‫رکھت‬ ‫ت‬‫ی‬‫مذہب‬ ‫ہمارے‬ ‫کہ‬ ‫ہے‬‫ی‬‫کرام‬ ‫ما‬ ‫ع‬'‫کو‬ ‫نثر‬
‫بھ‬‫ی‬‫ہ‬ ‫رکھتے‬ ‫کہ‬ ‫م‬ ‫پر‬ ‫گانے‬‫ی‬‫ں‬'‫د‬ ‫تاہم‬‫ی‬‫عموم‬ ‫گر‬‫ی‬‫خصوص‬ ‫و‬‫ی‬
‫پر‬ ‫سطحوں‬'‫ی‬‫نہ‬ ‫مستعمل‬ ‫طور‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫م‬ ‫دونوں‬‫ی‬‫زندگ‬ ‫ں‬‫ی‬‫زندگ‬ ‫اور‬‫ی‬
‫ق‬ ‫متع‬ ‫سے‬ ‫معامالت‬ ‫کے‬'‫ک‬ ‫بات‬‫ی‬‫جات‬‫ی‬‫ل‬ ‫ہے‬‫ی‬‫زبان‬ ‫کن‬'‫وب‬ ‫اس‬'
‫انداز‬'‫ل‬ ‫و‬ ‫لب‬‫ب‬ ‫اور‬ ‫ہجہ‬‫ی‬‫م‬ ‫ان‬‫ی‬‫ہے‬ ‫رہتا‬ ‫موجود‬ ‫فرق‬ ‫ں‬.‫م‬ ‫نثر‬‫ی‬‫ں‬
‫شاعر‬‫ی‬‫ی‬‫شاعر‬ ‫ا‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ممکن‬ ‫نثر‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫مثال‬‫ی‬‫ہائ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫مالحظہ‬ ‫کو‬
‫فرمائ‬‫ی‬‫ں‬
‫د‬‫ی‬‫کا‬ ‫آنگن‬ ‫مرے‬ ‫چاند‬ ‫کے‬ ‫کھ‬
‫ک‬ ‫جانے‬‫ی‬‫پھ‬ ‫وں‬‫ی‬‫جائے‬ ‫پڑ‬ ‫کا‬
‫کا‬ ‫بہاروں‬ ‫روپ‬ ‫چنچل‬
‫د‬‫ی‬‫ک‬ ‫جانے‬ ‫کا‬ ‫آنگن‬ ‫مرے‬ ‫چاند‬ ‫کے‬ ‫کھ‬‫ی‬‫پھ‬ ‫وں‬‫ی‬‫چنچل‬ ‫جائے‬ ‫پڑ‬ ‫کا‬
‫کا‬ ‫بہاروں‬ ‫روپ‬
‫کوشش‬ ‫الکھ‬‫د‬ ‫کر‬‫ی‬‫کھ‬‫ی‬‫ں‬'‫م‬ ‫انداز‬ ‫کے‬ ‫نثر‬ ‫اسے‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫سک‬ ‫پڑھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬
‫گے‬‫۔‬‫ک‬ ‫نثر‬‫ی‬‫اپن‬‫ی‬‫ہوت‬ ‫زبان‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫ی‬‫ک‬ ‫نثر‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ہ‬ ‫زبان‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫شاعر‬‫ی‬‫سے‬ ‫نثر‬'‫شعر‬ ‫الگ‬‫ی‬‫ک‬ ‫لوازمات‬‫ی‬‫ہوت‬ ‫حامل‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫و‬ ‫رمز‬
‫ا‬‫ی‬‫مائ‬‫ی‬‫ت‬'‫عالمت‬‫ی‬‫تشب‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہات‬'‫استعارے‬'‫صنعت‬‫ی‬‫وغ‬ ‫ں‬‫ی‬‫کا‬ ‫اس‬ ‫رہ‬
‫ہوت‬ ‫خاصہ‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫نثر‬'‫شعر‬‫ی‬‫شعر‬ ‫اور‬ ‫زبان‬‫ی‬‫لوازما‬‫ک‬ ‫ت‬‫ی‬'
‫نہ‬ ‫متحمل‬‫ی‬‫ہوت‬ ‫ں‬‫ی۔‬‫داستان‬'‫ناول‬‫ی‬‫ک‬ ‫افسانے‬ ‫ا‬‫ی‬‫زبان‬'‫رومانو‬‫ی‬‫ہو‬

246. ‫سکت‬‫ی‬‫ہے‬'‫شعر‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫تنق‬‫ی‬‫تحق‬ ‫و‬ ‫د‬‫ی‬‫م‬ ‫ق‬‫ی‬‫ں‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ممکن‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫ابہام‬ ‫سے‬ ‫اس‬‫ی‬‫صورت‬‫ی‬‫پ‬ ‫ں‬‫ی‬‫جات‬ ‫ہو‬ ‫دا‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ابہام‬'‫تحق‬‫ی‬‫تنق‬ ‫و‬ ‫ق‬‫ی‬‫د‬
‫م‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ممکن‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ی‬‫گو‬ ‫ہ‬‫ی‬‫آپس‬ ‫ا‬‫ی‬‫ضد‬‫ی‬‫ن‬
‫م‬‫ی‬‫ہ‬ ‫داخل‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫پروف‬‫ی‬‫ک‬ ‫ساحر‬ ‫سر‬‫ی‬‫م‬ ‫نثر‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫شعر‬‫ی‬‫وحسن‬ ‫رنگ‬'‫لوچ‬'
‫مالئم‬‫ی‬‫ت‬'‫چاشن‬‫ی‬‫نازک‬ ‫اور‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ہوتے‬ ‫موجود‬ ‫عناصر‬ ‫کے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫کا‬ ‫ان‬
‫ی‬‫قار‬ ‫طور‬ ‫ہ‬‫ی‬‫تھکن‬ ‫پر‬‫ی‬‫ک‬ ‫اکتاہٹ‬ ‫ا‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫ف‬‫ی‬‫طار‬ ‫ت‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫د‬ ‫ہونے‬ ‫ں‬‫ی‬‫تا‬‫۔‬
‫ک‬ ‫ان‬ ‫مثال‬‫ی‬‫سے‬ ‫نثر‬‫ی‬‫پڑھ‬ ‫ٹکڑے‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ل‬ ‫لطف‬ ‫اور‬ ‫ے‬‫ی‬‫ج‬‫ی‬‫ے‬‫۔‬
‫انسان‬
‫ک‬ ‫گھر‬‫ی‬‫د‬ ‫چار‬‫ی‬‫وار‬‫ی‬‫سے‬
‫ک‬ ‫خوشبو‬‫ی‬‫طرح‬
‫ہے‬ ‫جاتا‬ ‫آ‬ ‫باہر‬
‫اور‬
‫رستوں‬ ‫ان‬‫ہے‬ ‫تا‬ ‫نک‬ ‫چل‬ ‫پر‬
‫کبھ‬ ‫جو‬‫ی‬‫اسے‬
‫ح‬‫ی‬‫تح‬ ‫و‬ ‫رت‬‫ی‬‫کے‬ ‫ر‬
‫م‬ ‫کدوں‬ ‫سم‬ ‫ط‬‫ی‬‫بھٹکاتے‬ ‫ں‬
‫کبھ‬ ‫اور‬‫ی‬
‫آگہ‬ ‫و‬ ‫م‬ ‫ع‬‫ی‬‫کے‬
‫م‬ ‫زاروں‬ ‫اللہ‬‫ی‬‫ہ‬ ‫جاتے‬ ‫لے‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬
10
‫نثر‬ ‫اس‬‫ی‬‫ک‬ ‫ٹکڑے‬‫ی‬‫سرحد‬‫ی‬‫ں‬'‫سے‬ ‫حوالہ‬ ‫کے‬ ‫وآہنگ‬ ‫وب‬ ‫اس‬'
‫ک‬ ‫شعر‬‫ی‬‫دن‬‫ی‬‫قر‬ ‫سے‬ ‫ا‬‫ی‬‫ہ‬ ‫تر‬ ‫ب‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬

247. ‫ذرا‬ ‫اب‬‫ی‬‫ہو‬ ‫مالحظہ‬ ‫ہ‬ ‫جم‬ ‫ہ‬
‫تار‬‫ی‬‫س‬ ‫کے‬ ‫خ‬‫ی‬‫م‬ ‫نے‬‫ی‬‫اٹھت‬ ‫ں‬‫ی‬‫موج‬‫ی‬‫گہر‬ ‫ں‬‫ک‬ ‫دار‬ ‫آب‬ ‫ہائے‬‫ی‬‫خبر‬
‫الت‬‫ی‬‫رہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
11
‫تار‬‫ی‬‫س‬ ‫کے‬ ‫خ‬‫ی‬‫م‬ ‫نے‬‫ی‬‫ں‬
‫اٹھت‬‫ی‬‫موج‬‫ی‬‫ں‬
‫ک‬ ‫دار‬ ‫آب‬ ‫ہائے‬ ‫گہر‬‫ی‬
‫الت‬ ‫خبر‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫ی‬‫شعر‬ ‫سطور‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ور‬ ‫بہرہ‬ ‫سے‬ ‫مزاج‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫شعر‬ ‫اور‬ ‫آہنگ‬‫ی‬
‫ک‬ ‫وب‬ ‫اس‬‫ی‬‫کس‬‫ی‬‫کم‬ ‫پر‬ ‫سطح‬‫ی‬‫نہ‬ ‫محسوس‬‫ی‬‫ہوت‬ ‫ں‬‫ی۔‬‫دوسر‬‫ی‬‫طرف‬
‫کہ‬‫ی‬‫ابہام‬ ‫ں‬‫ی‬‫پ‬ ‫صورت‬‫ی‬‫نہ‬ ‫دا‬‫ی‬‫رہ‬ ‫ہو‬ ‫ں‬‫ی۔‬
‫ذ‬ ‫اس‬‫ی‬‫م‬ ‫ل‬‫ی‬‫ں‬'‫ا‬‫ی‬‫ن‬ ‫اور‬ ‫ک‬‫ہو‬ ‫مالحظہ‬ ‫مونہ‬‫۔‬
‫پھوٹ‬ ‫سے‬ ‫دعا‬‫ی‬‫ہوئ‬‫ی‬‫شاعر‬‫ی‬‫ک‬ ‫خاک‬‫ی‬‫تعب‬‫ی‬‫کر‬ ‫اوڑھ‬ ‫سراپا‬ ‫کا‬ ‫ر‬
‫خ‬ ‫اور‬ ‫خواب‬‫ی‬‫لگ‬ ‫ہونے‬ ‫گر‬ ‫وہ‬ ‫ج‬ ‫پر‬ ‫آفاق‬ ‫کے‬ ‫ال‬‫ی‬‫کا‬ ‫ذات‬ ‫اور‬
‫م‬ ‫وجود‬ ‫انکسار‬ ‫منظرنامہ‬‫ی‬‫لگا‬ ‫نے‬ ‫ڈھ‬ ‫ں‬‫۔‬
12
‫سے‬ ‫دعا‬
‫پھوٹ‬‫ی‬‫ہوئ‬‫ی‬‫شاعر‬‫ی‬
‫ک‬ ‫خاک‬‫ی‬‫تعب‬‫ی‬‫کا‬ ‫ر‬
‫کر‬ ‫اوڑھ‬ ‫سراپا‬

248. ‫خ‬ ‫اور‬ ‫خواب‬‫ی‬‫پر‬ ‫آفاق‬ ‫کے‬ ‫ال‬
‫ہ‬ ‫گر‬ ‫وہ‬ ‫ج‬‫لگ‬ ‫ونے‬‫ی‬
‫اور‬
‫منظرنامہ‬ ‫کا‬ ‫ذات‬
‫م‬ ‫وجود‬ ‫انکسار‬‫ی‬‫ں‬
‫لگا‬ ‫نے‬ ‫ڈھ‬
‫ک‬ ‫ادب‬ ‫صنف‬ ‫ہر‬‫ی‬‫اپن‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہوتا‬ ‫وب‬ ‫اس‬ ‫اپنا‬ ‫اور‬ ‫زبان‬‫۔‬‫ی‬‫اپن‬ ‫ہ‬‫ی‬‫زبان‬
‫م‬ ‫وب‬ ‫اس‬ ‫اپنے‬ ‫اور‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫بھ‬‫ی‬‫لگت‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫لسان‬‫ی‬‫وب‬ ‫واس‬‫ی‬‫کثافت‬'
‫د‬ ‫رکھ‬ ‫کرکے‬ ‫غارت‬ ‫کو‬ ‫لطف‬ ‫ناصرف‬‫ی‬‫ت‬‫ی‬‫تفہ‬ ‫کہ‬ ‫بل‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫کے‬ ‫ابہام‬
‫بھ‬ ‫رستے‬‫ی‬‫ہ‬ ‫جاتے‬ ‫کھل‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫افسانو‬‫ی‬‫م‬ ‫تک‬ ‫وب‬ ‫اس‬'‫خصوصا‬
‫تحق‬‫ی‬‫تنق‬ ‫و‬ ‫ق‬‫ی‬‫ک‬ ‫وارے‬ ‫کے‬ ‫د‬‫ی‬‫چ‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ز‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ں‬‫۔‬‫ی‬‫انداز‬ ‫صاف‬ ‫صاف‬ ‫ہ‬
‫ب‬ ‫و‬‫ی‬‫ک‬ ‫ان‬‫ی‬‫متقاض‬‫ی‬‫رہت‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫جاتا‬ ‫آ‬ ‫ضرور‬ ‫کھردراپن‬ ‫سے‬ ‫اس‬
‫ہے‬'‫ل‬‫ی‬‫تفہ‬ ‫کن‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫نہ‬ ‫دروازہ‬ ‫کا‬ ‫ابہام‬‫ی‬‫تا‬ ‫کھ‬ ‫ں‬‫۔‬‫ہ‬ ‫چار‬ ‫دو‬ ‫جمع‬ ‫دو‬‫ی‬
‫ہ‬ ‫رہتے‬‫ی‬‫ں‬'‫کس‬ ‫چھے‬‫ی‬‫م‬ ‫صورت‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫بنتے‬ ‫ں‬‫۔‬‫شبہ‬ ‫کا‬ ‫چھے‬'‫اس‬
‫تحر‬‫ی‬‫ک‬ ‫ر‬‫تحق‬ ‫و‬‫ی‬‫تنق‬ ‫و‬ ‫ق‬‫ی‬‫نہ‬ ‫چڑھنے‬ ‫پر‬ ‫کھاتے‬ ‫کے‬ ‫د‬‫ی‬‫د‬ ‫ں‬‫ی‬‫تا‬‫۔‬
‫پروف‬‫ی‬‫ک‬ ‫ساحر‬ ‫سر‬‫ی‬‫رنگ‬‫ی‬‫نو‬ ‫ن‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫بھ‬‫ی‬'‫تحق‬‫ی‬‫ق‬‫ی‬‫تنق‬ ‫و‬‫ی‬‫د‬‫ی‬‫امور‬
‫ک‬‫ی‬‫دہ‬ ‫انجام‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ں‬'‫نہ‬ ‫ناکام‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ں‬‫۔‬‫کا‬ ‫ادب‬ ‫اردو‬ ‫غالبا‬‫ی‬‫پہال‬ ‫ہ‬
‫ہے‬ ‫تجربہ‬'‫تحق‬ ‫جو‬‫ی‬‫ق‬‫ی‬‫تنق‬ ‫و‬‫ی‬‫د‬‫ی‬‫کر‬ ‫ہٹ‬ ‫سے‬ ‫وب‬ ‫اس‬'‫لکھا‬ ‫کچھ‬
‫گ‬‫ی‬‫کس‬ ‫اور‬ ‫ہے‬ ‫ا‬‫ی‬‫بھ‬‫ی‬‫پر‬ ‫سطح‬'‫ابہام‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫پ‬ ‫فت‬‫ی‬‫نہ‬ ‫دا‬‫ی‬‫ہوت‬ ‫ں‬‫ی۔‬‫دو‬
‫ہ‬ ‫چار‬ ‫دو‬ ‫اور‬‫ی‬‫ہ‬ ‫رہتے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫فقط‬ ‫نمونہ‬ ‫باطور‬‫ی‬‫مالحظہ‬ ‫ے‬ ‫جم‬ ‫دو‬ ‫ہ‬
‫ہوں‬
‫تخ‬‫ی‬‫فکر‬ ‫کا‬ ‫ق‬‫ی‬‫منطر‬ ‫پس‬:‫سرمست‬ ‫اور‬ ‫عشق‬‫ی‬‫جذبات‬ ‫کے‬‫ی‬

249. ‫رو‬‫ی‬‫کر‬ ‫ہو‬ ‫آہنگ‬ ‫ہم‬ ‫سے‬ ‫وں‬'‫تالزمات‬ ‫کے‬ ‫ہجر‬ ‫اور‬ ‫فراق‬‫ی‬‫کو‬ ‫آفاق‬
‫بدلتے‬ ‫کے‬ ‫موسموں‬ ‫کہ‬ ‫ہے‬ ‫کرتا‬ ‫آشنا‬ ‫وسعت‬ ‫طرح‬ ‫اس‬
‫ک‬ ‫شاعر‬ ‫منظرنامے‬‫ی‬‫باطن‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫ف‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ہوتے‬ ‫وع‬ ‫ط‬ ‫سے‬ ‫ات‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
13
‫صد‬ ‫جب‬‫ی‬‫لوٹے‬ ‫سے‬ ‫سفر‬ ‫کے‬ ‫وں‬'‫رنگ‬ ‫رنگا‬ ‫دامن‬ ‫کا‬ ‫ان‬ ‫تو‬
‫تھا‬ ‫ہوا‬ ‫بھرا‬ ‫سے‬ ‫پھولوں‬‫۔‬‫کے‬ ‫خوشبوؤں‬ ‫اور‬ ‫رنگوں‬ ‫ف‬ ‫مخت‬
‫پھول‬‫۔۔۔۔۔۔‬‫م‬ ‫سرسبد‬ ‫گل‬ ‫طرح‬ ‫اس‬ ‫کو‬ ‫پھولوں‬ ‫ان‬ ‫نے‬ ‫انھوں‬‫ی‬‫ں‬
‫پرو‬‫ی‬‫خوشبو‬ ‫نہ‬ ‫اور‬ ‫پڑے‬ ‫ماند‬ ‫رنگ‬ ‫کے‬ ‫نہان‬ ‫کہ‬ ‫ا‬‫۔‬
14
‫اظہار‬ ‫طور‬ ‫سفانہ‬ ‫ف‬'‫ک‬ ‫بال‬‫ی‬‫کھال‬‫ہے‬ ‫ہوتا‬ ‫مترادف‬ ‫کے‬ ‫اتارنے‬‫۔‬
‫م‬ ‫اس‬‫ی‬‫کہا‬ ‫کا‬ ‫غالب‬ ‫ں‬'‫ہے‬ ‫رہتا‬ ‫مثل‬‫۔‬
‫ہوئ‬‫ی‬‫گ‬ ‫مر‬ ‫کہ‬ ‫مدت‬‫ی‬‫پر‬ ‫غالب‬ ‫ا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫آتا‬ ‫اد‬
‫کہ‬ ‫کہنا‬ ‫پر‬ ‫بات‬ ‫اک‬ ‫ہر‬‫ی‬‫ک‬ ‫تو‬ ‫ہوتا‬ ‫وں‬‫ی‬‫ہوتا‬ ‫ا‬
‫شا‬‫ی‬‫ہ‬ ‫د‬‫ی‬‫کوئ‬‫ی‬‫گا‬ ‫ہو‬ ‫رہا‬ ‫شاعر‬'‫ک‬ ‫کالم‬ ‫کے‬ ‫جس‬‫ی‬‫اتن‬‫ی‬‫شرح‬‫ی‬‫ں‬
‫ہوئ‬‫ی‬‫گ‬ ‫ہوں‬‫ی‬'‫جتن‬‫ی‬‫ک‬ ‫کالم‬ ‫کے‬ ‫غالب‬‫ی‬‫ہوئ‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫سو‬ ‫چند‬ ‫کا‬ ‫ان‬
‫اشع‬‫د‬ ‫مشتمل‬ ‫پر‬ ‫ار‬‫ی‬‫وان‬'‫تک‬ ‫آج‬'‫ج‬ ‫بڑے‬ ‫بڑے‬‫ی‬‫ک‬ ‫فکر‬ ‫اہل‬ ‫د‬‫ی‬'
‫تشر‬‫ی‬‫ک‬ ‫ح‬‫ی‬‫م‬ ‫گرفت‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫سکا‬ ‫آ‬ ‫ں‬‫۔‬‫ذرا‬‫ی‬‫فرمائ‬ ‫مالحظہ‬ ‫شعر‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫ا‬ ‫کا‬ ‫موت‬‫ی‬‫مع‬ ‫دن‬ ‫ک‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ن‬
‫ن‬‫ی‬‫ک‬ ‫ند‬‫ی‬‫نہ‬ ‫بھر‬ ‫رات‬ ‫وں‬‫ی‬‫آت‬ ‫ں‬‫ی‬
15

250. ‫د‬‫ی‬‫م‬ ‫کھنے‬‫ی‬‫ں‬'‫م‬ ‫استعمال‬ ‫لفظ‬ ‫سے‬ ‫عام‬ ‫بالکل‬‫ی‬‫ہ‬ ‫آئے‬ ‫ں‬‫ی‬‫ل‬ ‫ں‬‫ی‬‫ان‬ ‫کن‬
‫م‬‫ی‬‫گ‬ ‫کہا‬ ‫ں‬‫ی‬‫ا‬'‫نہ‬ ‫سا‬ ‫عام‬ ‫اور‬ ‫سادہ‬‫ی‬‫ں‬‫ہے‬‫۔‬‫گو‬‫ی‬‫سف‬ ‫ف‬ ‫ا‬‫ی‬‫اظہار‬ ‫انہ‬'
‫کو‬ ‫دائروں‬ ‫کے‬ ‫سوچ‬'‫ک‬ ‫کروں‬ ‫المحدود‬‫ی‬‫جانب‬'‫پر‬ ‫مراجعت‬
‫د‬ ‫کر‬ ‫مجبور‬‫ی‬‫اور‬ ‫ہے‬ ‫تا‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ہ‬‫ی‬'‫ہے‬ ‫فکروفن‬ ‫کمال‬‫۔‬
‫پروف‬‫ی‬‫ہاں‬ ‫کے‬ ‫ساحر‬ ‫سر‬'‫ش‬‫ی‬‫م‬ ‫رہ‬‫ی‬‫فوف‬ ‫م‬ ‫ں‬'‫اظہار‬ ‫طرز‬ ‫سفانہ‬ ‫ف‬
‫بھ‬‫ی‬'‫ہے‬ ‫تا‬ ‫م‬ ‫کو‬ ‫پڑھنے‬‫۔‬‫ی‬‫طور‬ ‫ہ‬'‫قار‬‫ی‬‫ک‬ ‫فکر‬ ‫و‬ ‫غور‬ ‫کو‬‫ی‬
‫واد‬‫ی‬‫م‬ ‫وں‬‫ی‬‫ں‬'‫ہے‬ ‫جاتا‬ ‫لے‬‫۔‬‫ان‬‫واد‬‫ی‬‫م‬ ‫وں‬‫ی‬‫پھرتے‬ ‫گھومتے‬ ‫ں‬'‫قار‬‫ی‬
‫معنو‬ ‫پر‬‫ی‬‫صح‬ ‫نئے‬ ‫نئے‬ ‫کے‬ ‫ت‬‫ی‬‫ہ‬ ‫اترتے‬ ‫فے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫مثال‬‫ی‬‫ے‬ ‫جم‬ ‫ہ‬
‫ہوں‬ ‫مالحظہ‬‫۔‬
‫مشرق‬‫ی‬‫مغرب‬ ‫اور‬‫ی‬‫تہذ‬‫ی‬‫باہم‬ ‫کے‬ ‫بوں‬‫ی‬‫اور‬ ‫ٹکراؤ‬‫۔۔۔۔‬‫کس‬‫ی‬‫حد‬
‫تک‬‫۔۔۔۔۔‬‫مکالمات‬‫ی‬‫زندگ‬ ‫نے‬ ‫ب‬ ‫اس‬‫ی‬‫ا‬ ‫کو‬‫ی‬‫ن‬ ‫ک‬‫ی‬‫عطا‬ ‫ڈھنگ‬ ‫رنگ‬ ‫ا‬
‫ک‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫ک‬ ‫وب‬ ‫اس‬ ‫اس‬‫ی‬‫فکر‬‫ی‬‫جمال‬ ‫اور‬‫ی‬‫ات‬‫ی‬‫تہذ‬‫ی‬‫آشنائ‬ ‫ادب‬ ‫محض‬ ‫ب‬‫ی‬
‫نہ‬ ‫ممکن‬ ‫سے‬‫ی‬‫رہ‬ ‫ں‬‫ی‬'‫م‬ ‫تناظر‬ ‫کے‬ ‫اس‬ ‫اور‬ ‫ادب‬ ‫کہ‬ ‫تک‬ ‫جب‬‫ی‬‫ں‬
‫روا‬ ‫موجودہ‬‫ی‬‫حق‬ ‫تصور‬ ‫اور‬ ‫ت‬‫ی‬‫ک‬ ‫قت‬‫ی‬‫ک‬ ‫وہ‬‫ی‬‫تفہ‬‫ی‬‫ہو‬ ‫نہ‬ ‫ممکن‬ ‫م‬
‫جائے‬'‫فکر‬ ‫کو‬ ‫ادب‬ ‫جو‬‫ی‬‫تہذ‬ ‫اور‬‫ی‬‫ب‬‫ی‬‫بن‬‫ی‬‫کرت‬ ‫استوار‬ ‫پر‬ ‫ادوں‬‫ی‬
‫ہے‬‫۔‬
16
‫ہے‬ ‫ہوتا‬ ‫چر‬ ‫ک‬ ‫اپنا‬ ‫کا‬ ‫لفظ‬ ‫ہر‬‫۔‬‫کا‬ ‫لفظ‬ ‫اس‬ ‫اگر‬'‫مجوزہ‬ ‫کے‬ ‫اس‬
‫رہا‬ ‫ہو‬ ‫استعمال‬ ‫مطابق‬ ‫کے‬ ‫چر‬ ‫ک‬‫ہو‬'‫تو‬
‫د‬ ‫نام‬ ‫کا‬ ‫ہنر‬ ‫کمال‬ ‫اسے‬‫ی‬‫گا‬ ‫جائے‬ ‫ا‬‫۔‬
‫تفہ‬‫ی‬‫م‬ ‫م‬‫ی‬‫آسان‬ ‫ں‬‫ی‬‫پ‬‫ی‬‫جات‬ ‫ہو‬ ‫دا‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬

251. ‫تحر‬‫ی‬‫تقر‬ ‫و‬ ‫ر‬‫ی‬‫م‬ ‫حسن‬ ‫کے‬ ‫ر‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہوتا‬ ‫اضافہ‬ ‫چند‬ ‫ہر‬ ‫ں‬‫۔‬
‫قار‬‫ی‬‫ی‬‫ک‬ ‫سامع‬ ‫ا‬‫ی‬‫انگ‬ ‫لطف‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫چسپ‬ ‫دل‬ ‫اور‬‫ی‬‫بڑھت‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬
‫قرآت‬‫ی‬‫ابہام‬ ‫دوران‬ ‫کے‬ ‫مطالعہ‬ ‫ا‬‫ی‬‫پ‬ ‫الجھاؤ‬ ‫ا‬‫ی‬‫نہ‬ ‫دا‬‫ی‬‫ہوتا‬ ‫ں‬‫۔‬
‫قار‬‫ی‬‫ی‬‫کس‬ ‫سامع‬ ‫ا‬‫ی‬‫ک‬ ‫نوع‬‫ی‬‫اکتاہ‬‫ٹ‬‫ی‬‫توجہگ‬ ‫عدم‬ ‫ا‬‫ی‬‫نہ‬ ‫شکار‬ ‫کا‬‫ی‬‫ں‬
‫ہوتا‬‫۔‬
‫اصطالح‬ ‫کا‬ ‫لفظ‬‫ی‬‫مجاز‬ ‫اور‬‫ی‬‫بھ‬ ‫استعمال‬‫ی‬'‫دور‬ ‫سے‬ ‫مرکزے‬‫ی‬
‫اخت‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ار‬‫ی‬‫کرتا‬ ‫ں‬‫۔‬
‫پروف‬‫ی‬‫ساحر‬ ‫سر‬'‫ہ‬ ‫آگاہ‬ ‫خوب‬ ‫سے‬ ‫چر‬ ‫ک‬ ‫کے‬ ‫اس‬ ‫اور‬ ‫لفظ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫وہ‬
‫ہ‬ ‫جانتے‬‫ی‬‫ں‬'‫پر‬ ‫موقع‬ ‫کس‬ ‫اور‬ ‫کہاں‬ ‫لفظ‬ ‫سا‬ ‫کون‬'‫ہونا‬ ‫استعمال‬
‫چاہ‬‫ی‬‫ے‬‫۔‬‫ک‬ ‫لفظوں‬‫ی‬‫سماج‬‫ی‬‫آگہ‬ ‫سے‬ ‫ات‬‫ی‬'‫تح‬ ‫جہاں‬‫ر‬‫ی‬‫رعنائ‬ ‫کو‬ ‫ر‬‫ی‬
‫بخشت‬‫ی‬‫ہے‬'‫ک‬ ‫اس‬ ‫وہاں‬‫ی‬‫معنو‬‫ی‬‫م‬ ‫ت‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫بنت‬ ‫سبب‬ ‫کا‬ ‫اضافے‬‫ی‬
‫ہے‬‫۔‬‫بھ‬ ‫کچھ‬ ‫اور‬ ‫ہے‬ ‫جاتا‬ ‫ہو‬ ‫صاف‬ ‫ہ‬ ‫معام‬‫ی‬'‫نہ‬ ‫درپردہ‬‫ی‬‫پاتا‬ ‫رہ‬ ‫ں‬‫۔‬
‫ا‬ ‫دو‬ ‫سے‬ ‫حوالہ‬ ‫اس‬‫ی‬‫مثال‬ ‫ک‬‫ی‬‫فرمائ‬ ‫مالحظہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬'‫ک‬ ‫ان‬ ‫جو‬‫ی‬‫ثقافت‬‫ی‬
‫م‬ ‫ع‬‫ی‬‫ک‬ ‫ت‬‫ی‬‫عکاس‬‫ی‬‫کرت‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫انسان‬‫ی‬‫زندگ‬‫ی۔۔۔۔۔۔‬‫تہذ‬‫ی‬‫فکر‬ ‫کے‬ ‫ثقافت‬ ‫اور‬ ‫ب‬‫ی‬‫او‬‫رجمال‬‫ی‬‫ات‬‫ی‬‫آہنگ‬
‫جڑ‬ ‫سے‬‫ی‬‫ہوت‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫زندگ‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫معنو‬‫ی‬‫تہذ‬ ‫احساس‬ ‫کا‬ ‫ت‬‫ی‬‫ب‬‫ی‬
‫معنو‬‫ی‬‫جمال‬ ‫کے‬ ‫ت‬‫ی‬‫ات‬‫ی‬‫التا‬ ‫بار‬ ‫و‬ ‫برگ‬ ‫اور‬ ‫پھوٹتا‬ ‫سے‬ ‫رنگوں‬
‫ہے‬'‫ک‬‫ی‬‫زندگ‬ ‫کہ‬ ‫وں‬‫ی‬‫تہذ‬ ‫اؤر‬‫ی‬‫م‬ ‫ب‬‫ی‬‫ا‬ ‫ں‬‫ی‬‫ا‬ ‫ک‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫فکر‬‫ی‬‫اساس‬ ‫اور‬‫ی‬
‫ہوت‬ ‫کارفرما‬ ‫روح‬‫ی‬‫ہے‬'‫ک‬ ‫دو‬ ‫ہر‬ ‫ادراک‬ ‫کا‬ ‫جس‬‫ی‬‫تفہ‬‫ی‬‫بغ‬ ‫کے‬ ‫م‬‫ی‬‫ر‬
‫نہ‬ ‫ممکن‬‫ی‬‫ہوتا‬ ‫ں‬‫۔‬
17
‫لف‬‫تہذ‬ ‫ظ‬‫ی‬‫ک‬ ‫ب‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہوتا‬ ‫نما‬ ‫وہ‬ ‫ج‬ ‫جب‬ ‫سے‬ ‫اوٹ‬'‫ک‬ ‫اس‬ ‫تو‬‫ی‬

252. ‫معنو‬‫ی‬‫اپ‬‫ی‬‫آشنائ‬ ‫وسعت‬ ‫ل‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫دل‬‫ی‬‫جات‬ ‫بن‬ ‫ل‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫ک‬ ‫لفظ‬‫ی‬‫تہذ‬‫ی‬‫ب‬
‫م‬ ‫باطن‬ ‫کے‬‫ی‬‫آشنائ‬ ‫سفر‬ ‫ں‬‫ی‬‫ک‬ ‫اس‬ ‫اور‬‫ی‬‫اس‬ ‫راز‬ ‫کا‬ ‫گردش‬ ‫سل‬ ‫مس‬
‫ک‬‫ی‬‫معنو‬‫ی‬‫گ‬ ‫ہمہ‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہوتا‬ ‫وابستہ‬ ‫سے‬ ‫ت‬‫۔‬
18
‫پروف‬‫ی‬‫عبدالعز‬ ‫سر‬‫ی‬‫پ‬ ‫ساحر‬ ‫ز‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬‫ڈ‬ ‫چ‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫تحق‬‫ی‬‫تنق‬ ‫اور‬ ‫ق‬‫ی‬‫کے‬ ‫د‬‫ی‬‫ہ‬
‫رنگ‬ ‫سات‬'‫تحر‬ ‫انداز‬ ‫کے‬ ‫نثر‬ ‫اردو‬‫ی‬‫م‬ ‫ر‬‫ی‬‫ں‬'‫اپن‬‫ی‬‫شناخت‬ ‫سے‬ ‫لگ‬
‫ہ‬ ‫رکھتے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫وقت‬ ‫آتا‬'‫تحق‬ ‫کے‬ ‫ان‬ ‫جہاں‬‫ی‬‫ق‬‫ی‬‫ک‬ ‫قدر‬ ‫کو‬ ‫ورک‬‫ی‬‫نگاہ‬
‫د‬ ‫سے‬‫ی‬‫گا‬ ‫کھے‬'‫کے‬ ‫رنگوں‬ ‫سات‬ ‫ان‬ ‫کے‬ ‫ان‬ ‫وہاں‬'‫وجمال‬ ‫حسن‬
‫ک‬ ‫ان‬ ‫اور‬‫ی‬‫نہ‬ ‫نظرانداز‬ ‫کو‬ ‫برخواست‬ ‫و‬ ‫نشت‬‫ی‬‫گا‬ ‫سکے‬ ‫کر‬ ‫ں‬‫۔‬
.......................................
‫جات‬ ‫حوالہ‬
1 ‫عارف‬ ‫افتخار‬:‫شخص‬‫ی‬‫ص‬ ‫فن‬ ‫اور‬ ‫ت‬51
2 ‫ج‬ ‫غالم‬ ‫ڈاکٹر‬‫ی‬‫الن‬‫ی‬‫ص‬ ‫خطوط‬ ‫کے‬ ‫برق‬95
3 ‫عارف‬ ‫افتخار‬:‫شخص‬‫ی‬‫ص‬ ‫فن‬ ‫اور‬ ‫ت‬10
4 ‫عارف‬ ‫افتخار‬:‫شخص‬‫ی‬‫ص‬ ‫فن‬ ‫اور‬ ‫ت‬10
5 ‫جم‬‫ی‬‫الد‬ ‫ل‬‫ی‬‫عال‬ ‫ن‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫نگار‬ ‫نثر‬‫ی‬‫ص‬2
6 ‫تحق‬‫ی‬‫ق‬‫ی‬‫تعب‬ ‫ہ‬ ‫مج‬‫ی‬‫ر‬
‫شمارہ‬:0‫جنور‬‫ی‬‫جون‬ ‫تا‬6105'‫شعبہءاردو‬ '
‫اقبا‬ ‫عالمہ‬‫اوپن‬ ‫ل‬‫ی‬‫ون‬‫ی‬‫ورسٹ‬‫ی‬'‫آباد‬ ‫اسالم‬
7 ‫جم‬ ‫ڈاکٹر‬‫ی‬‫جالب‬ ‫ل‬‫ی‬:‫شص‬‫ی‬‫ص‬ ‫فن‬ ‫اور‬ ‫ت‬55
8 ‫جم‬‫ی‬‫ال‬ ‫ل‬‫ی‬‫عال‬ ‫ن‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫نگار‬ ‫نثر‬‫ی‬‫ص‬1
‫عارف‬ ‫افتخار‬:‫شخص‬‫ی‬‫ص‬ ‫فن‬ ‫اور‬ ‫ت‬0
10 ‫جم‬‫ی‬‫ال‬ ‫ل‬‫ی‬‫عال‬ ‫ن‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫نگار‬ ‫نثر‬‫ی‬‫ص‬95

253. 11 ‫جم‬ ‫ڈاکٹر‬‫ی‬‫جالب‬ ‫ل‬‫ی‬:‫شص‬‫ی‬‫ص‬ ‫فن‬ ‫اور‬ ‫ت‬55
12 ‫جم‬‫ی‬‫ال‬ ‫ل‬‫ی‬‫عال‬ ‫ن‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫نگار‬ ‫نثر‬‫ی‬‫ص‬26
13 ‫ماھ‬ ‫بارہ‬‫ی‬‫ہء‬‫ص‬ ‫نجم‬06
14 ‫جم‬ ‫ڈاکٹر‬‫ی‬‫جالب‬ ‫ل‬‫ی‬:‫شص‬‫ی‬‫ص‬ ‫فن‬ ‫اور‬ ‫ت‬90
15 ‫ک‬ ‫شعر‬‫ی‬‫تشر‬‫ی‬‫م‬ ‫ضمن‬ ‫کے‬ ‫ح‬‫ی‬‫فرمائ‬ ‫مالحظہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬
‫ا‬ ‫کا‬ ‫غالب‬‫ی‬‫شعر‬ ‫ک‬
‫بروز‬:‫جوالئ‬‫ی‬01,6109,10:00:95‫صبح‬
http://www.bazm.urduanjuman.com/index.p
hp?topic=7983.0
16 ‫جم‬‫ی‬‫ال‬ ‫ل‬‫ی‬‫عال‬ ‫ن‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫نگار‬ ‫نثر‬‫ی‬‫ص‬69
17 ‫جم‬ ‫ڈاکٹر‬‫ی‬‫جالب‬ ‫ل‬‫ی‬:‫شخص‬‫ی‬‫ص‬ ‫فن‬ ‫اور‬ ‫ت‬96
18 ‫جم‬ ‫ڈاکٹر‬‫ی‬‫جالب‬ ‫ل‬‫ی‬:‫شخص‬‫ی‬‫ص‬ ‫فن‬ ‫اور‬ ‫ت‬20
‫کتاب‬‫ی‬‫ں‬
‫ماھ‬ ‫بارہ‬‫ی‬‫ہءنجم‬
‫ج‬ ‫غالم‬ ‫ڈاکٹر‬‫ی‬‫الن‬‫ی‬‫خطوط‬ ‫کے‬ ‫برق‬
‫جم‬ ‫ڈاکٹر‬‫ی‬‫جالب‬ ‫ل‬‫ی‬:‫شخص‬‫ی‬‫فن‬ ‫اور‬ ‫ت‬
‫جم‬‫ی‬‫ال‬ ‫ل‬‫ی‬‫عال‬ ‫ن‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫نگار‬ ‫نثر‬‫ی‬
‫عارف‬ ‫افتخار‬:‫شخص‬‫ی‬‫ت‬‫فن‬ ‫اور‬
‫تحق‬‫ی‬‫ق‬‫ی‬‫تعب‬ ‫ہ‬ ‫مج‬‫ی‬‫ر‬
‫شمارہ‬:0‫جنور‬‫ی‬‫جون‬ ‫تا‬6105'‫شعبہءاردو‬ '
‫اوپن‬ ‫اقبال‬ ‫عالمہ‬‫ی‬‫ون‬‫ی‬‫ورسٹ‬‫ی‬'‫آباد‬ ‫اسالم‬

254. ‫حسن‬ ‫ڈاکتر‬ ‫محترم‬‫ی‬‫صاحب‬
‫تس‬ ‫و‬ ‫آداب‬‫ی‬‫مات‬
‫تحق‬ ‫آپکے‬ ‫فوقتا‬ ‫وقتا‬‫ی‬‫ق‬‫ی‬‫م‬ ‫بزم‬ ‫اس‬ ‫سے‬ ‫مقالوں‬‫ی‬‫مستف‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہوت‬ ‫د‬‫ی‬
‫رہت‬‫ی‬‫ہوں‬‫ی‬‫ق‬‫ی‬‫جان‬ ‫ن‬‫ی‬‫ا‬ ‫کہ‬ ‫ے‬‫ی‬‫اور‬ ‫سوچنے‬ ‫لئے‬ ‫کے‬ ‫م‬ ‫طالبع‬ ‫ک‬
‫مضام‬ ‫آپکے‬ ‫لئے‬ ‫کے‬ ‫غورکرنے‬‫ی‬‫م‬ ‫ن‬‫ی‬‫اگر‬ ‫کہ‬ ‫ہے‬ ‫ہوتا‬ ‫کچھ‬ ‫اتنا‬ ‫ں‬
‫بھ‬ ‫نہ‬ ‫اور‬ ‫کچھ‬ ‫وہ‬‫ی‬‫د‬‫ی‬‫بھ‬ ‫تب‬ ‫کھے‬‫ی‬‫اپن‬ ‫سے‬ُ‫ا‬‫ی‬‫تخ‬‫ی‬‫بھ‬ ‫کو‬ ‫قات‬‫ی‬
‫ا‬ ‫کا‬ ‫پرکھنے‬‫ی‬‫ن‬ ‫ک‬‫ی‬‫ہے‬ ‫جاتا‬ ‫مل‬ ‫راستہ‬ ‫ا‬
‫کو‬ ‫مضمون‬ ‫اس‬‫ی‬‫پ‬ ‫ہاں‬‫ی‬‫ک‬ ‫دل‬ ‫لئے‬ ‫کے‬ ‫کرنے‬ ‫ش‬‫ی‬‫گہرائ‬‫ی‬‫سے‬ ‫وں‬
‫آپک‬‫ی‬‫ہوں‬ ‫ممنون‬
‫ام‬‫ی‬‫کہ‬ ‫ہے‬ ‫د‬‫ی‬‫جار‬ ‫ہ‬ ‫س‬ ‫س‬ ‫ہ‬‫ی‬‫گا‬ ‫رہے‬
‫ص‬ ‫مخ‬
‫زاہدہ‬‫رئ‬‫ی‬‫راج‬ ‫س‬‫ی‬
http://www.bazm.urduanjuman.com/index.p
hp?topic=10081.0
‫سعد‬ ‫اور‬ ‫اردو‬‫ی‬‫وچ‬ ‫ب‬ ‫کے‬ ‫وچستان‬ ‫ب‬‫ی‬‫کا‬ ‫کالم‬
‫لسان‬‫ی‬‫ات‬‫ی‬‫اشتراک‬
‫انسان‬‫ی‬‫باہم‬ ‫کے‬ ‫انسانوں‬ ‫اور‬ ‫وفالح‬ ‫اصالح‬‫ی‬‫اخالص‬ ‫و‬ ‫وص‬ ‫خ‬
‫ر‬ ‫کے‬‫ک‬ ‫شتوں‬‫ی‬‫استوار‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬‫ی‬‫ے‬'‫انب‬‫ی‬‫صالح‬ ‫اور‬ ‫کرام‬ ‫ا‬‫ی‬‫ن‬
‫تشر‬‫ی‬‫ذ‬ ‫اس‬ ‫اور‬ ‫الئے‬ ‫ف‬‫ی‬‫م‬ ‫ل‬‫ی‬‫ں‬'‫کوشش‬ ‫بھر‬ ‫مقدور‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫کرتے‬

255. ‫رہے‬‫۔‬‫ک‬ ‫ان‬‫ی‬‫نتائج‬ ‫کے‬ ‫کوششوں‬ ‫بےحد‬ ‫اور‬ ‫تھک‬ ‫ان‬'‫ہم‬‫ی‬‫شہ‬
‫رہے‬ ‫محدود‬‫۔‬‫ہے‬ ‫انسان‬'‫ہم‬ ‫کہ‬‫ی‬‫ا‬ ‫شہ‬‫ی‬‫د‬ ‫کاٹ‬ ‫کو‬ ‫دوسرے‬ ‫ک‬‫ی‬‫نے‬
‫م‬‫ی‬‫ں‬'‫ہے‬ ‫رہا‬ ‫مصروف‬‫۔‬‫پ‬‫ی‬‫س‬ ‫اور‬ ‫نے‬ ‫م‬ ‫بھر‬ ‫ٹ‬‫ی‬‫کھانے‬ ‫حاصل‬ ‫ر‬
‫کے‬‫باوجود‬'‫ک‬ ‫اس‬‫ی‬‫ک‬ ‫آنکھ‬‫ی‬‫بھوک‬'‫کبھ‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ختم‬‫ی‬‫پائ‬ ‫ہو‬ ‫ں‬‫ی۔‬
‫م‬ ‫کچھ‬ ‫سب‬‫ی‬‫ہوتے‬ ‫سر‬'‫ک‬ ‫ہےنہ‬‫ی‬‫ب‬ ‫ک‬ ‫مہ‬‫ی‬‫مار‬‫ی‬‫رہ‬ ‫الحق‬ ‫اسے‬‫ی‬
‫ہے‬‫۔‬‫شکر‬ ‫کا‬ ‫احسانات‬ ‫کے‬ ‫ہللا‬‫ی‬‫ک‬ ‫کرنے‬ ‫ادا‬ ‫ہ‬‫ی‬‫سے‬ ‫سوچ‬'‫ی‬‫ہ‬
‫ہم‬‫ی‬‫ہے‬ ‫رہا‬ ‫دور‬ ‫کوسوں‬ ‫شہ‬‫۔‬‫غ‬‫ی‬‫غ‬ ‫تو‬ ‫ر‬‫ی‬‫ر‬'‫ی‬‫کبھ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫نہ‬ ‫کا‬ ‫اپنوں‬‫ی‬‫ں‬
‫بنا‬‫۔‬‫ل‬ ‫اپنے‬ ‫کے‬ ‫اس‬ ‫صرف‬ ‫جو‬ ‫زبان‬ ‫برعکس‬ ‫کے‬ ‫اس‬‫ی‬‫ے‬‫نہ‬‫ی‬‫ں‬'‫بل‬
‫ل‬ ‫کے‬ ‫رابطے‬ ‫سے‬ ‫دوسروں‬ ‫کہ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ے‬'‫ک‬ ‫اس‬‫ی‬‫طرح‬'‫محدود‬
‫ک‬ ‫دائروں‬‫ی‬‫نہ‬ ‫متحمل‬‫ی‬‫رہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫کس‬ ‫ہر‬ ‫وہ‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫ک‬ ‫اس‬ ‫اور‬‫ی‬
‫مرض‬‫ی‬‫مطابق‬ ‫کے‬ ‫منشا‬ ‫و‬'‫بن‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫کے‬ ‫اظہار‬ ‫کے‬ ‫طور‬ ‫ہر‬
‫م‬ ‫ہ‬ ‫معام‬‫ی‬‫ں‬'‫د‬ ‫ساتھ‬‫ی‬‫ت‬‫ی‬‫آئ‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬
‫پ‬‫ی‬‫م‬ ‫سطور‬ ‫نظر‬ ‫ش‬‫ی‬‫ں‬'‫روانبد‬ ‫عبدہللا‬ ‫موالنا‬'‫سعد‬ ‫جو‬‫ی‬‫وچستان‬ ‫ب‬
‫عرف‬ ‫کے‬‫ی‬‫ہ‬ ‫رکھتے‬ ‫شہرہ‬ ‫سے‬ ‫نام‬‫ی‬‫ں‬'‫وچ‬ ‫ب‬ ‫کے‬‫ی‬‫اردو‬ ‫کا‬ ‫کالم‬
‫لسان‬ ‫ساتھ‬ ‫کے‬‫ی‬‫ات‬‫ی‬‫سے‬ ‫حوالہ‬ ‫کے‬ ‫اشتراک‬'‫ک‬ ‫مطالعہ‬‫ی‬‫گ‬ ‫ا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬
‫اپن‬ ‫مجھے‬‫ی‬‫م‬ ‫ع‬ ‫کم‬‫ی‬‫ہے‬ ‫احساس‬ ‫سے‬ ‫شدت‬ ‫کا‬'‫نہ‬ ‫پہ‬ ‫اس‬ ‫احباب‬
‫جائ‬‫ی‬‫ں‬'‫م‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫سع‬ ‫وص‬ ‫پرخ‬ ‫اس‬‫ی‬‫رکھ‬ ‫نظر‬ ‫پر‬‫ی‬‫زبان‬ ‫کہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ا‬ ‫ں‬‫ی‬‫ک‬
‫قر‬ ‫کتنا‬ ‫کے‬ ‫دوسرے‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ب‬‫ی‬‫ا‬ ‫اور‬ ‫ں‬‫ی‬‫ک‬ ‫دوسرے‬ ‫ک‬‫ی‬‫کے‬ ‫قربت‬
‫سے‬ ‫حوالہ‬'‫نہ‬ ‫کام‬ ‫سے‬ ‫بخل‬‫ی‬‫ل‬ ‫ں‬‫ی‬‫ت‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ک‬‫ی‬‫اپن‬ ‫انسان‬ ‫ا‬‫ی‬‫کے‬ ‫زبان‬
‫اخت‬ ‫کو‬ ‫طور‬ ‫اس‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ار‬‫ی‬‫سکتا‬ ‫کر‬ ‫ں‬‫۔‬‫ذات‬‫ی‬‫بر‬ ‫ب‬ ‫مط‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬‫ی‬‫ے‬'
‫کس‬‫ی‬‫بھ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫سکتا‬ ‫جا‬ ‫پر‬ ‫سطع‬‫۔‬‫کر‬ ‫بڑھ‬ ‫سے‬ ‫اس‬'‫کوئ‬‫ی‬‫دوسرا‬
‫ہے‬ ‫سکتا‬ ‫ہو‬ ‫سا‬ ‫کون‬ ‫ب‬ ‫مط‬ ‫بڑا‬'‫ا‬ ‫وہ‬ ‫کہ‬‫ی‬‫قر‬ ‫کے‬ ‫دوسرے‬ ‫ک‬‫ی‬‫ب‬
‫نہ‬‫ی‬‫ں‬'‫قر‬‫ی‬‫تر‬ ‫ب‬‫ی‬‫کر‬ ‫آ‬ ‫ن‬'‫ا‬‫ی‬‫سکھ‬ ‫دکھ‬ ‫کے‬ ‫دوسرے‬ ‫ک‬‫م‬‫ی‬‫سانجھ‬ ‫ں‬
‫اخت‬‫ی‬‫کرے‬ ‫ار‬‫۔‬

256. ‫روانبد‬ ‫عبدہللا‬ ‫موالنا‬ ‫چہ‬ ‫شعرے‬'‫م‬‫ی‬‫اکاس‬ ‫کل‬ ‫ں‬‫ی‬‫اشعار‬‫ی‬‫عن‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬‫ک‬
‫باسٹھ‬ ‫سو‬'‫ہ‬ ‫مصرعے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫پچاس‬ ‫کے‬ ‫مصرعہ‬ ‫آغاز‬‫ی‬‫ا‬ ‫لفظ‬‫ی‬‫سے‬
‫ہ‬‫ی‬‫ں‬'‫م‬ ‫اردو‬ ‫جو‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہ‬ ‫مستعمل‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫یک‬'‫ھ‬‫ـ‬‫ﻤﺪل‬'‫دل‬'‫ﻪ‬ ‫گ‬'‫مے‬'‫مھ‬‫ـ‬‫ﺮی‬'‫قاف‬‫ـ‬‫ﻪ‬'‫س‬‫ـ‬‫ﺮ‬'‫تﻮ‬'‫ھچ‬'‫حق‬'‫آ‬
‫کﻪ‬'‫ع‬‫ـ‬‫ﻢ‬'‫ت‬‫ـ‬‫ﺨﺘﻪ‬'‫ھﺮ‬'‫راہ‬'ُ‫پ‬‫ﺮ‬'‫گ‬‫ﻮں‬'‫آخﺮ‬'‫ﻇ‬‫ـ‬‫ﻢ‬'‫زور‬'‫حق‬'‫ﻇ‬‫ـ‬‫ﻢ‬'
‫فﻄﺮت‬'‫دایﻢ‬'‫کج‬'‫اشﺘﺮ‬'‫فﺮبھاں‬'‫الغﺮ‬'‫فﺮبﻪ‬'‫اے‬'‫فﺮبﻪ‬'‫پر‬'‫الغﺮ‬'
‫گﻮں‬'‫ھچ‬'‫ہ‬ ‫گ‬'‫سنگ‬'‫اس‬'‫سرباز‬'‫بﻨﺖ‬'‫کل‬'‫چاکﺮ‬'‫نامی‬'
‫رھﺰنی‬'‫بےح‬‫ی‬‫ا‬'‫دسﺘ‬‫ـ‬‫ی‬'‫چﻮڑا‬'‫گوں‬'‫دایﻢ‬'‫قوم‬‫ی‬'‫اژدھا‬'‫جنت‬'
‫نےدل‬'‫زار‬'‫ہرکس‬'‫رہ‬'ّ‫گ‬‫ب‬‫ی‬'‫دیﺮ‬'‫بار‬'‫کار‬'‫باز‬'‫کﻨا‬ ‫ب‬'‫گوش‬'‫بﺮ‬'
‫پﺸﺖ‬'‫تنگ‬'‫شال‬'‫م‬ ‫ظ‬'‫ھر‬'‫قدر‬'‫ب‬‫ی‬‫ت‬'‫پر‬'‫توکل‬'‫حق‬
‫نوٹ‬:‫ا‬‫ی‬‫م‬ ‫استعمال‬ ‫سے‬ ‫ک‬‫ی‬‫د‬ ‫کاٹ‬ ‫لفظ‬ ‫والے‬ ‫آنے‬ ‫ں‬‫ی‬‫گ‬ ‫ے‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫اس‬‫ی‬‫م‬ ‫آخر‬ ‫کے‬ ‫مصرعے‬ ‫ے‬ ‫پہ‬ ‫کے‬ ‫نظم‬‫ی‬‫والے‬ ‫ہونے‬ ‫استعمال‬ ‫ں‬
‫ب‬‫ی‬‫م‬ ‫اردو‬ ‫لفظ‬ ‫س‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہ‬ ‫مستعمل‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫ھ‬‫ـ‬‫ﻤﺪردی‬'‫ک‬‫ــ‬‫ﻮچ‬'‫م‬‫ـ‬‫ﺤﺮوم‬'‫دنﯿا‬'‫سے‬ ‫گندم‬‫گﻨﺪیﻢ‬'‫ق‬ ‫خ‬'‫نامﯿﮟ‬'
‫سﺮارے‬'‫سﯿاس‬'‫دلگﻮش‬'‫کﺲ‬'‫پﺮچے‬'‫ﻮچانی‬ ‫ب‬'‫گﺮدون‬'‫صﺒﺮ‬'
‫زور‬'‫فﺮیاد‬'‫اسﺘﯿﻦ‬'‫سﺒﺰیﮟ‬'‫امﯿﺪ‬
‫قاف‬ ‫باطور‬‫ی‬‫سنتال‬ ‫والے‬ ‫ہونے‬ ‫استعمال‬ ‫ہ‬‫ی‬‫الفاظ‬ ‫س‬'‫م‬ ‫اردو‬‫ی‬‫عام‬ ‫ں‬
‫ہ‬ ‫کے‬ ‫استعمال‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫یار‬'‫دی‬‫ـ‬‫ﺪار‬'‫اﻇ‬‫ـ‬‫ھار‬'‫بﯿ‬‫ـ‬‫ﺪار‬'‫بﯿ‬‫ـ‬‫ﺰار‬'‫س‬‫ـ‬‫االر‬'‫ان‬‫ـ‬‫کار‬'‫حقﺪار‬'‫بازار‬'
‫آزار‬'‫بﯿﻤار‬'‫سﺮدار‬'‫زردار‬'‫تﺠار‬'‫بﯿگا‬‫ر‬'‫ایﺜار‬'‫اقﺮار‬'‫دشﻮار‬'

257. ‫رفﺘار‬'‫بﺴﯿار‬'‫تﯿﻤار‬'‫انگار‬'‫عﯿار‬'‫مکار‬'‫گفﺘار‬'‫آبﺪار‬'‫انﺒار‬'
‫ﻮار‬ ‫ش‬'‫خﻀﺪار‬'‫سﺮبار‬'‫کﺮدار‬'‫مﻨکﺮ‬'‫بار‬'‫کار‬'‫بﯿﻤار‬'‫کھﺴار‬'
‫پﺮخار‬'‫ناھ‬‫ــ‬‫ﻤﻮار‬'‫رھﻮار‬'‫ناچار‬'‫مار‬'‫کار‬'‫آتﺸﺒار‬'‫سﺮگﻮار‬'‫ھار‬'
‫ﺰار‬ ‫گ‬'‫قھار‬
‫قاف‬‫ی‬‫م‬ ‫الفاظ‬ ‫چھے‬ ‫کے‬ ‫ہ‬‫ی‬‫تبا‬ ‫کا‬ ‫آوازوں‬ ‫ں‬‫ہے‬ ‫ہوا‬ ‫دل‬‫ی‬‫معمول‬ ‫ا‬‫ی‬
‫متقاض‬ ‫کے‬ ‫وفکر‬ ‫غور‬ ‫سے‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫سﯿﻨگار‬'‫گـ‬‫ﺪار‬-‫غدار‬'‫بﯿﺖ‬‫گار‬'‫آوار‬.‫آوارہ‬'‫شاکار‬.‫شاہکار‬'
‫گﻤﺴار‬.‫غمسار‬
‫اک‬ ‫ان‬‫ی‬‫اس‬‫ی‬‫م‬ ‫اشعار‬‫ی‬‫ں‬'‫م‬ ‫اردو‬‫ی‬‫مستعمل‬ ‫ں‬‫ی‬‫ک‬ ‫الفااظ‬ ‫مانوس‬ ‫ا‬‫ی‬
‫ہو‬ ‫مالحظہ‬ ‫فہرست‬‫۔‬
‫یک‬'‫ھﻢ‬'‫ح‬‫ی‬‫ال‬‫ی‬‫ن‬‫یار‬'‫ھ‬‫ـ‬‫ﻤﺪل‬'‫ھ‬‫ـ‬‫ﻤﺼﺪق‬'‫سﺨﻦ‬'‫دل‬'‫پﺮ‬'‫از‬'‫مھﺮ‬'
‫قﻮمی‬'‫ھ‬‫ـ‬‫ﻤﺪردی‬'‫پﻪ‬'‫قﺼ‬‫ـ‬‫ﺪ‬'‫دی‬‫ـ‬‫ﺪار‬'‫وقﺘے‬'‫کﻪ‬'‫دور‬'‫ھ‬‫ـ‬‫ﻤ‬‫ـ‬‫ﺪگﺮ‬'
‫نﺸ‬‫ـ‬‫ﺖ‬'‫ﻪ‬ ‫گ‬'‫اے‬'‫رنگ‬'‫اﻇ‬‫ـ‬‫ھار‬'‫تﻮ‬'‫بام‬'‫نہ‬'‫بﯿ‬‫ـ‬‫ﺪار‬'‫دیﺮیﮟ‬'‫م‬‫ــ‬‫ﺪتے‬'
‫بﯿ‬‫ـ‬‫ﺰار‬'‫ج‬‫ـــ‬‫ﺮس‬‫آواز‬'‫ک‬‫ــ‬ِ‫چ‬‫ﻮ‬'‫مھ‬‫ـ‬‫ﺮی‬'‫ماں‬'‫راہ‬'‫بﻨﺖ‬'‫قاف‬‫ـ‬‫ﻪ‬'‫س‬‫ـ‬‫ﺮ‬'
‫س‬‫ـ‬‫االر‬'‫ھ‬‫ـ‬‫ﻢ‬'‫ح‬‫ـ‬‫قے‬'‫ک‬ ‫م‬'‫ھچ‬'‫کﺲ‬'‫ح‬‫ـ‬‫ق‬َ '‫ان‬‫ـ‬‫کار‬'‫چﯿﺰے‬'‫بایﺪ‬'
‫حق‬'‫جﻨﺖ‬'‫حقﺪ‬‫ار‬'‫م‬‫ـ‬‫ے‬'‫ﻮچﺴﺘان‬ ‫ب‬'‫جﺰو‬'‫ایﺮان‬'‫آ‬‫کﻪ‬'‫دسﺖ‬'
‫کﻮتاہ‬'‫سﺮدسﺖ‬'‫خائﻦ‬'‫گـ‬ّ‫ﺪ‬‫ار‬'‫جﻮان‬'‫جﭧ‬'‫جاھﻞ‬'‫تﻨﺒﻞ‬'‫رسﻮا‬'‫بﺮ‬
‫سﺮ‬‫بازار‬'‫ع‬‫ـ‬‫ﻢ‬'‫فﺮھﻨگ‬'‫دانﺶ‬'‫م‬‫ـ‬‫ﺤﺮوم‬'‫ت‬‫ـ‬‫ﺨﺘﻪ‬'‫مﺸ‬‫ـ‬‫ق‬'‫ﻪ‬ ‫حﯿ‬'
‫آزار‬'‫دار‬'‫ھﺮ‬'‫گﻮر‬'‫بﯿﻤار‬'‫نام‬'‫راہ‬'‫نﯿﻢ‬'‫بﯿﺖ‬'‫مﺮدم‬'‫نگ‬َ‫ج‬'‫سﺮدار‬'
‫ھﻤﺸام‬'‫زردار‬‫الگﺮیﮟ‬'‫ح‬‫ـ‬‫ﻤال‬'‫ریﺶ‬'‫ت‬‫ـ‬‫ﺠﻮری‬'‫تﺠار‬'‫دھکان‬'
‫م‬‫ـ‬‫ﺤﺼﻮل‬'‫آخﺮ‬'‫دوا‬'‫مﯿﺮ‬'‫وقﺖ‬'‫فﺮیاد‬'‫جﻮاب‬'‫قفﺲ‬'‫شاھﯿ‬‫ـ‬‫ﻦ‬'‫کﺠا‬'

258. ‫کاراں‬'‫مﺜﻞ‬'‫اشﺘ‬‫ـ‬‫ﺮ‬'‫بﯿگار‬'‫آس‬‫ـ‬‫ﻤان‬'‫ﻇ‬‫ـ‬‫ﻢ‬'‫ﻇ‬‫ـ‬‫ﻤات‬'‫دنﯿا‬'‫عﺪل‬'
‫ھ‬‫ــ‬‫ﻤﺖ‬'‫ایﺜار‬'‫زور‬ِ '‫چﻢ‬‫کﻮر‬'‫گﻮش‬'‫حق‬'‫پﻪ‬'‫آسانی‬'‫اقﺮار‬'‫پﯿﺶ‬'
‫زبان‬'‫دراجی‬'‫ﻇ‬‫ـ‬‫ﻢ‬'‫نادانی‬'‫فﻄﺮت‬'‫ق‬ ‫خ‬'‫فﻄﺮت‬'‫باز‬'‫بﯿﺖ‬‫دشﻮار‬'
َ‫ﻢ‬‫دای‬'‫دنﯿای‬'‫رواج‬'‫کج‬'‫چﺮخ‬'‫گﺮدش‬'‫رفﺘار‬'‫اشﺘﺮ‬'‫بﺴﯿار‬'‫فﺮبھاں‬'
‫کاہ‬'‫الغﺮ‬'‫تﯿﻤار‬'‫جﺴﺖ‬'‫تﻮ‬'‫حکﻤﺖ‬'‫جﻮاب‬'‫مﺮد‬'‫بےمﺖ‬'
‫بےسار‬'‫الغﺮ‬'‫دلگﻮش‬'‫فﺮبﻪ‬'‫انگار‬'‫سﯿاسﺖ‬'‫پﺮ‬'‫عﯿار‬'َ‫ﻮ‬‫ج‬'
‫سﯿﺮ‬'‫ھابﯿﻞ‬'‫کﺲ‬'‫شﺘﻨﺖ‬'‫ماں‬'‫ی‬ ‫قابﯿ‬'‫مکار‬'‫کﯿا‬'‫فﺮیاد‬'‫کﺴی‬'
‫گﻮشاں‬'‫قﻮماں‬'‫کﻨاں‬'‫بﺮا‬‫ت‬'‫گفﺘار‬'‫دسﺖ‬'‫سﻨگ‬'‫بﻨﺪر‬'‫سﻨگ‬'
‫شﯿﺸﻪ‬'‫آبﺪار‬'‫آس‬‫انﺒار‬'‫سﺮباز‬'‫داں‬'‫سﺮحﺪ‬'‫حﺪ‬'‫بﻨﺖ‬ِ '‫گﻮر‬‫ی‬‫ں‬'‫کﻞ‬'
‫ﻮچ‬ ‫ب‬'‫لﻮگ‬'‫فﺮزنﺪ‬'‫ﻮار‬ ‫ش‬'‫نے‬'‫ایﺮانی‬'ّ‫ﺐ‬‫ح‬'‫سﯿﺒی‬'‫خﻀﺪار‬'
‫چاکﺮ‬'‫گﻮھﺮ‬'‫ﻮچاں‬ ‫ب‬'‫پﺮ‬'‫نامی‬'‫رھﺰن‬'‫اشﺮار‬'‫رھﺰنی‬'‫سانﮉانی‬'
‫گﻮر‬َ '‫عﯿﺐ‬'‫عار‬'‫بےحﯿا‬'‫بﺮات‬'‫دسﺘ‬‫ـ‬‫ی‬'‫چﻮڑا‬'‫تامﺪار‬'‫دایﻢ‬'
‫سﺮبار‬'‫رسﻢ‬'‫قﻮمی‬'‫مﺮدانی‬'‫کﺮدار‬'‫اژدھا‬'‫گﻮر‬'‫نامﺮد‬َ '‫دل‬'
‫جﻨﺖ‬'‫لﻮگ‬'‫حﯿا‬'‫رحﻢ‬'‫زار‬'‫ھﺮکﺲ‬'‫کﻪ‬'‫اسالم‬'‫مﻨکﺮ‬'‫ی‬ ‫ب‬'‫ماں‬'
‫دریای‬'‫رہ‬'‫قﻮم‬'‫گار‬'‫بﯿگﻮاہ‬'‫بگی‬'‫دیﺮ‬'‫بار‬'‫زیﺮ‬'‫کار‬'‫دوا‬'‫صﺒﺮ‬'
‫باز‬'‫بﯿﺖ‬'‫بﯿﻤار‬'‫کﻨا‬ ‫ب‬'‫گﺮدون‬'‫گﻮش‬'‫از‬'‫گﻮشﻪ‬'‫کھﺴار‬'
‫ھ‬‫ــ‬‫ﻤا‬'‫حﺪ‬'‫ص‬‫ﺒﺮ‬'‫بﺮ‬'‫کﻮہ‬'ِ‫ﺪ‬‫آب‬'ّ‫ر‬‫پﺮ‬‫خار‬'‫پﺸﺖ‬'‫اے‬'‫کﻮھاں‬'‫بﯿﺖ‬'
‫آخﺮ‬'‫راہ‬'‫ناھ‬‫ــ‬‫ﻤﻮار‬'‫تﻨگ‬'‫راہ‬'‫رھﻮار‬'‫شال‬'‫مﺪام‬'‫ھ‬‫ــ‬‫ﻢ‬‫نﺮخ‬'‫ﻇ‬‫ـ‬‫ﻢ‬'
‫ناچار‬'‫ھﺮ‬'‫وقﺖ‬'‫نﻮبﺖ‬'‫جﻨﺖ‬'‫زور‬'‫مار‬'‫قﺪر‬'‫کار‬'‫گﺪا‬'
‫بازار‬َ '‫جﻨﺖ‬'‫فﺮیاد‬'‫بﯿﺖ‬'‫جﻮاب‬'‫تﻮپ‬'‫آتﺸﺒار‬'‫اسﺘﯿﻦ‬'‫کﻮہ‬'
‫کﻮچگاں‬'‫سﺮگﻮار‬'‫ھ‬‫ــ‬‫ﻤﺪسﺖ‬'‫ھار‬'‫ب‬‫ﻨﺖ‬'‫شاخ‬'‫بھارے‬'‫بﯿﺖ‬'‫جھان‬'
‫سﺒﺰ‬'‫خﺮم‬‫ﺰار‬ ‫گ‬'َ‫ﺪ‬‫امﯿ‬'‫تﻮکﻞ‬'‫پﻪ‬'ّ‫ب‬‫ر‬'‫واحﺪ‬'‫القھار‬'‫حق‬'‫آواز‬'‫تﻮ‬'
‫اگﺮ‬'‫ن‬‫ـ‬‫ﺌ‬‫ـ‬‫ے‬
‫ہ‬ ‫مشتمل‬ ‫پر‬ ‫الفاظ‬ ‫اردو‬ ‫مصرعے‬ ‫سے‬ ‫بہت‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫مثال‬

259. ‫م‬‫ـ‬‫ے‬‫ﻮچﺴﺘان‬ ‫ب‬‫جﺰو‬‫ایﺮان‬‫انﺖ‬
‫مے‬‫جﻮان‬ّ‫ﭧ‬‫ج‬‫و‬‫جاھﻞ‬‫و‬‫تﻨﺒﻞ‬
‫بے‬‫وت‬‫و‬‫رسﻮا‬‫بﺮ‬‫سﺮ‬‫بازار‬
‫ع‬‫ـ‬‫ﻢ‬‫و‬‫فﺮھﻨگ‬‫و‬‫دانﺶﺀم‬‫ـ‬‫ﺤﺮوم‬
‫آ‬‫کﻪ‬‫سﺮدسﺖ‬‫أ‬‫نﺖ‬‫خائﻦ‬‫و‬‫گـ‬‫ﺪار‬
‫ت‬‫ـ‬‫ﺨﺘﻪ‬‫مﺸ‬‫ـ‬‫ق‬‫انﺖ‬‫ﻪ‬ ‫حﯿ‬‫و‬‫آزار‬
‫ﻇ‬‫ـ‬‫ﻢ‬‫و‬‫ﻇ‬‫ـ‬‫ﻤات‬َ‫ﺀ‬‫پﻮشﺘگ‬‫دنﯿا‬
‫ﻇ‬‫ـ‬‫ﻢ‬‫و‬‫نادانی‬‫فﻄﺮت‬‫انﺖ‬ِ‫ﺀ‬‫ق‬ ‫خ‬
‫کج‬‫رواجﯿﮟ‬ِ‫ﺀ‬‫چﺮخ‬‫گﺮدش‬‫و‬‫رفﺘار‬
‫اوشﺘﻨﺖ‬‫ماں‬‫ی‬ ‫قابﯿ‬‫کﺶ‬َ‫ﺀ‬‫مکار‬
‫ھﺮکﺲ‬‫کﻪ‬‫اسالم‬َ‫ﺀ‬‫بﺒﯿﺖ‬‫مﻨکﺮ‬
‫صورت‬ ‫فرشتہ‬‫ی‬‫د‬ ‫فرخندہ‬ ‫ن‬‫ی‬‫دار‬
‫زل‬‫ی‬‫ز‬ ‫خا‬‫ی‬،‫ء‬ ‫نت‬‫ی‬‫جمال‬ ‫وسف‬‫ی‬‫ں‬
‫خال‬ ،‫خطء‬ ‫سنبل‬ ،‫قدء‬ ‫صنوبر‬‫ی‬‫ں‬
‫پ‬ ‫قمر‬‫ی‬‫شان‬‫ی‬‫ھالل‬ ‫بروان‬ ،‫ء‬‫ی‬‫ں‬
‫با‬'‫بے‬'‫نا‬'‫م‬ ‫اردو‬ ‫ہم‬‫ی‬‫ہ‬ ‫سابقے‬ ‫کے‬ ‫استعمال‬ ‫عام‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫موالنا‬
‫ہاں‬ ‫کے‬ ‫عبدہللا‬'‫ہو‬ ‫مالحظہ‬ ‫استعمال‬ ‫نمونہ‬ ‫باطور‬ ‫کا‬ ‫ان‬‫۔‬
‫با‬
َ‫ن‬‫ی‬‫ز‬ ‫ترا‬‫ی‬ِ‫ب‬‫ی‬‫شان‬ ‫و‬ ‫فخر‬ ‫با‬ ‫گشگ‬ ‫ت‬
‫بے‬
‫ا‬ ‫درخش‬‫ی‬‫بےغبارء‬ ‫ء‬ ‫ماہ‬ ‫ھمچو‬ ‫ت‬
‫بےحﯿا‬‫کﻪ‬‫پﭩﯿﺖ‬‫مات‬ِ‫ﺀ‬َ‫ﺀ‬‫پﻨﺪول‬
‫رہ‬ُ‫چ‬‫ﺸﯿﮟ‬‫قﻮم‬ِ‫ﺀ‬‫گار‬‫و‬‫بﯿگﻮاہ‬‫انﺖ‬
‫ب‬ ‫و‬ ‫بار‬ ‫نت‬َ‫گ‬‫شان‬ ‫و‬ ‫شنگ‬‫ی‬َ‫فکر‬‫ی‬‫کوچ‬ ‫چﻪ‬

260. ‫نا‬
‫ایﺮ‬‫کﭙے‬‫ھﺴﺖ‬‫انﺖ‬َ‫ﺀ‬‫سﺮکﭗ‬‫ناچار‬
‫ھﻢ‬
‫یک‬‫ش‬‫ـ‬‫ﭙے‬‫چﻨ‬‫ـ‬‫ﺪے‬‫ھﻢ‬‫حﯿالﯿﮟ‬‫یار‬
‫شال‬‫مﺪام‬‫ھ‬‫ــ‬‫ﻢ‬‫نﺮخ‬‫نﺒﯿﺖ‬‫گﻮں‬‫شار‬
‫ھ‬‫ـ‬‫ﻤﺪل‬‫و‬‫ھ‬‫ـ‬‫ﻤﺼﺪق‬‫و‬‫سﺨﻦ‬‫سﯿﻨگار‬
‫ہوں‬ ‫مالحظہ‬ ‫الحقے‬ ‫اردو‬ ‫کچھ‬ ‫اب‬'‫ک‬ ‫کے‬ ‫موصوف‬ ‫موالنا‬ ‫جو‬‫الم‬
‫م‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ہوئے‬ ‫استعمال‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫ﺒار‬
‫گﻨگ‬‫بﯿﺖ‬َ‫ﺀ‬‫جﻮاب‬‫تﻮپ‬‫آتﺸﺒار‬
‫ﺪار‬
‫بایﺪ‬‫انﺖ‬‫حق‬َ‫ﺀ‬‫پﺪ‬‫ب‬‫ـ‬‫ﻪ‬‫جﻨﺖ‬‫حقﺪار‬
‫پﺮ‬‫ے‬ ‫گ‬‫کﻨﺪیﺖ‬ِ‫ﺀ‬‫مﯿﺘگ‬‫سﺮدار‬
‫زار‬
‫ش‬ ‫توے‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫ت‬ ‫مناں‬ ‫ن‬‫ی‬‫زار‬ ‫عاشقء‬
‫بﯿﺖ‬‫جھان‬‫سﺒﺰ‬‫و‬ّ‫ﺮ‬‫خ‬‫م‬‫و‬‫ﺰار‬ ‫گ‬
‫ﺰن‬
‫نامی‬‫بﯿﺖ‬ُ‫د‬ّ‫ز‬‫و‬‫رھﺰن‬‫و‬‫اشﺮار‬
‫ستان‬
‫تو‬ ‫پروانہ‬ ‫مناں‬‫ۓ‬‫ء‬ ‫شمع‬_‫شبستان‬
‫دھن‬‫ت‬‫ی‬‫شکرستان‬ ‫لب‬ ،‫ء‬ ‫حقہ‬
‫منء‬-‫ت‬ ‫کنت‬ ‫اومان‬‫ی‬‫ستان‬ ‫کاک‬
‫بھار‬‫ی‬‫سرسبز‬ ،‫ء‬ ‫باغ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ستان‬ ‫گ‬ ‫ں‬
‫کار‬

261. ‫طراز‬
‫نگاران‬‫ی‬‫بند‬ ‫طراز‬‫ی‬‫کار‬ ‫رقم‬ ‫ں‬
‫گار‬
‫ھ‬‫ـ‬‫ﻤﺪل‬‫و‬‫ھ‬‫ـ‬‫ﻤﺼﺪق‬‫و‬‫سﺨﻦ‬‫سﯿﻨگار‬
‫ﻮار‬
‫مادنﯿﮟ‬ِ‫ﺀ‬‫راہ‬‫چﻨﻨﺖ‬‫رھﻮار‬
‫ژنﺪ‬‫بکﻨﺖ‬‫کﻮہ‬‫و‬‫کﻮچگاں‬‫سﺮگﻮار‬
‫مالحظہ‬ ‫مرکبات‬ ‫کچھ‬ ‫کے‬ ‫صاحب‬ ‫موالنا‬ ‫حضرت‬ ‫اب‬‫فرمائ‬‫ی‬‫ں‬'‫جو‬
‫ل‬ ‫کے‬ ‫والوں‬ ‫اردو‬‫ی‬‫غ‬ ‫اور‬ ‫نئے‬ ‫ے‬‫ی‬‫نہ‬ ‫رمانوس‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫لک‬‫ی‬‫س‬ ‫بہ‬ ‫قرطاسان‬ ،‫ء‬ ‫رند‬ ‫ران‬‫ی‬‫نگار‬
‫سنج‬ ‫بکش‬‫ی‬‫دھ‬‫ی‬‫قطار‬ ‫بہ‬ ‫سطراں‬ ‫ں‬
‫ع‬‫ـ‬‫ﻢ‬‫و‬‫فﺮھﻨگ‬‫و‬‫دانﺶﺀم‬‫ـ‬‫ﺤﺮوم‬
َ‫ن‬‫ی‬‫ز‬ ‫ترا‬‫ی‬ِ‫ب‬‫ی‬‫شان‬ ‫و‬ ‫فخر‬ ‫با‬ ‫گشگ‬ ‫ت‬
‫نامی‬‫بﯿﺖ‬ُ‫د‬ّ‫ز‬‫و‬‫رھﺰن‬‫و‬‫اشﺮار‬
‫ب‬ ‫و‬ ‫بار‬ ‫نت‬َ‫گ‬‫شان‬ ‫و‬ ‫شنگ‬‫ی‬َ‫فکر‬‫ی‬‫کوچ‬ ‫چﻪ‬
‫کام‬‫ی‬‫اب‬‫ی‬َ‫ت‬‫کوشس‬ ‫و‬ ‫کار‬‫ی‬‫نت‬ ِ‫ر‬َ‫ب‬
َ‫ن‬‫ی‬‫ز‬ ‫ترا‬‫ی‬ِ‫ب‬‫ی‬‫شان‬ ‫و‬ ‫فخر‬ ‫با‬ ‫گشگ‬ ‫ت‬
‫ق‬‫ی‬‫مت‬‫ی‬‫سوچ‬ ‫و‬ ‫ستک‬ ‫چو‬ ‫مکن‬ ‫جنسا‬
‫صورت‬ ‫فرشتہ‬‫ی‬‫د‬ ‫فرخندہ‬ ‫ن‬‫ی‬‫دار‬
‫زل‬‫ی‬‫ز‬ ‫خا‬‫ی‬،‫ء‬ ‫نت‬‫ی‬‫جمال‬ ‫وسف‬‫ی‬‫ں‬
‫صورت‬ ‫فرشتہ‬‫ی‬‫د‬ ‫فرخندہ‬ ‫ن‬‫ی‬‫دار‬
‫بار‬‫ھ‬‫ــ‬‫ﻤا‬‫جﻮگﯿﻦ‬‫لﯿﮍو‬‫زیﺮ‬‫انﺖ‬
‫وقﺘے‬‫کﻪ‬‫دور‬‫ھ‬‫ـ‬‫ﻤ‬‫ـ‬‫ﺪگﺮ‬‫نﺸ‬‫ـ‬‫ﺖ‬‫انﺖ‬

262. ‫ت‬‫ـ‬‫ﺨﺘﻪ‬‫مﺸ‬‫ـ‬‫ق‬‫انﺖ‬‫ﻪ‬ ‫حﯿ‬‫و‬‫آ‬‫زار‬
‫سعد‬‫ی‬‫م‬ ‫کالم‬ ‫کے‬ ‫وچستان‬ ‫ب‬‫ی‬‫ں‬'‫استعمال‬ ‫کا‬ ‫الفاظ‬ ‫ق‬ ‫متع‬'‫ک‬ ‫کمال‬‫ی‬
‫خوب‬‫ی‬‫ہے‬ ‫حامل‬ ‫کا‬‫۔‬‫ک‬ ‫مزے‬‫ی‬‫بات‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہ‬'‫کے‬ ‫والوں‬ ‫اردو‬ ‫وہ‬ ‫کہ‬
‫ل‬‫ی‬‫اجنب‬ ‫ے‬‫ی‬'‫نہ‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫مثال‬ ‫چند‬‫ی‬‫ہوں‬ ‫مالحظہ‬ ‫ں‬
‫ب‬ ‫م‬ ‫ق‬‫ی‬‫انگ‬ ‫لولو‬ ‫ا‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫گوار‬ ‫گھر‬ ‫ن‬
‫نگاران‬‫ی‬‫بند‬ ‫طراز‬‫ی‬‫کار‬ ‫رقم‬ ‫ں‬
‫تاتار‬ ‫غزالستانء‬ ‫از‬ ‫غزالے‬
‫مثالء‬‫ی‬‫و‬‫مصر‬ ‫سفء‬‫ی‬‫بازار‬ ‫بہ‬
‫حر‬ ‫قرطاسوں‬ ،‫ء‬ ‫الماس‬ ‫م‬ ‫ق‬‫ی‬‫انت‬ ‫ر‬
‫رخء‬ ،‫ء‬ ‫رنگ‬ ،‫جنک‬-‫من‬ ‫بدرء‬‫ی‬‫انت‬ ‫ر‬
‫مئے‬ ‫انت‬ ‫خاور‬ ‫شمسء‬ ،‫مھتابء‬ ‫شبء‬
‫زل‬‫ی‬‫ز‬ ‫خا‬‫ی‬‫مئے‬ ‫انت‬ ‫انور‬ ‫بدرء‬ ،‫ء‬ ‫ب‬
‫سست‬ ‫پدء‬‫ی‬‫پ‬ ‫گل‬ ،‫منء‬ ‫ں‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫ماہ‬ ‫ن‬
‫آہ‬ ،‫ء‬ ‫نالہ‬ ،‫دردء‬ ،‫افسوسء‬ ‫صد‬ ‫بہ‬
َ‫ﺀ‬‫دایﻢ‬‫دنﯿای‬ِ‫ﺀ‬‫رواج‬‫ایﺶ‬‫انﺖ‬
‫کج‬‫رواجﯿﮟ‬‫چﺮخ‬ِ‫ﺀ‬‫گﺮدش‬‫و‬‫رفﺘار‬
‫س‬ ‫بہت‬‫ی‬‫اش‬‫ی‬‫نام‬ ‫کے‬ ‫ا‬'‫م‬ ‫اردو‬‫ی‬‫اس‬ ‫ں‬‫ی‬‫سے‬ ‫نام‬'‫ہ‬ ‫معروف‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫ہو‬ ‫مالحظہ‬ ‫استعمال‬ ‫کا‬ ‫ان‬ ‫ہاں‬ ‫کے‬ ‫صاحب‬ ‫موالنا‬‫۔‬
‫سﻨگ‬‫و‬‫شﯿﺸگ‬‫چﻪ‬‫بﻨﺪر‬َ‫ﺀ‬‫سﯿاد‬‫انﺖ‬
‫پﺮوشﺘگ‬‫اے‬‫سﻨگ‬َ‫ﺀ‬‫شﯿﺸﻪ‬‫آبﺪار‬
‫داں‬‫ج‬‫ـــ‬‫ﺮس‬‫آواز‬‫نکﻨﺖ‬‫ک‬‫ــ‬ِ‫ﺀ‬‫ﻮچ‬

263. ‫مھ‬‫ـ‬‫ﺮی‬‫ماں‬‫راہ‬َ‫ﺀ‬‫نﻪ‬‫بﻨﺖ‬‫ک‬‫ـ‬‫ﺘار‬
‫الگﺮیﮟ‬‫ح‬‫ـ‬ّ‫ﻤ‬‫ال‬ِ‫ﺀ‬‫کﻮڑہاں‬‫ریﺶ‬‫انﺖ‬
‫گﻮں‬‫ت‬‫ـ‬‫ﺠﻮری‬َ‫ﺀ‬‫وشﺪل‬‫انﺖ‬‫تﺠار‬
‫مﻦ‬‫جﻮاب‬‫داتگ‬‫کﻪ‬‫چﻮن‬‫کﻨاں‬‫بﯿالں‬
‫در‬‫قفﺲ‬‫شاھﯿ‬‫ـ‬‫ﻦ‬‫نکﻨﺖ‬‫ھﻨﺰار‬
‫داں‬‫ج‬‫ـــ‬‫ﺮس‬‫آواز‬‫نکﻨﺖ‬‫ک‬‫ــ‬ِ‫ﺀ‬‫ﻮچ‬
‫مھ‬‫ـ‬‫ﺮی‬‫ماں‬‫راہ‬َ‫ﺀ‬‫نﻪ‬‫بﻨﺖ‬‫ک‬‫ـ‬‫ﺘار‬
‫کئ‬‫ی‬‫پ‬ ‫اور‬ ‫عہدوں‬‫ی‬‫وچ‬ ‫ب‬ ‫اور‬ ‫اردو‬ ‫نام‬ ‫ورانہ‬ ‫شہ‬‫ی‬‫ا‬ ‫کے‬‫ی‬‫سے‬ ‫ک‬
‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫مثال‬
‫قاف‬‫ـ‬‫ﻪ‬‫چ‬‫ـ‬‫ﻮن‬‫چ‬‫ـ‬‫ﻮن‬‫کﭙﯿﺖ‬‫کﺸ‬‫ـ‬َ‫ﺀ‬‫ک‬
‫س‬‫ـ‬‫ﺮ‬‫مک‬‫ـ‬‫ﺸﯿ‬‫ـ‬‫ﺖ‬‫داں‬‫ق‬‫ـ‬‫ﻪ‬ ‫اف‬‫س‬‫ـ‬‫االر‬
‫دھکان‬‫کﻪ‬‫جانﺸﻮد‬‫انﺖ‬‫وتی‬‫ھﯿﺪاں‬
‫چہ‬‫آیی‬‫م‬‫ـ‬‫ﺤﺼﻮل‬َ‫ﺀ‬‫کﭧ‬‫کﻨﺖ‬‫ھ‬‫ـ‬‫ﭙﺘار‬
‫چاکﺮ‬‫و‬‫گﻮھﺮام‬ِ‫ﺀ‬‫ﯿﮟ‬ ‫ی‬‫پﺴگ‬
َ‫ن‬‫ﻨﺖ‬ ‫ﯿ‬‫ماں‬‫النکﺒﻨﺪ‬ِ‫ﺀ‬‫بﺶ‬َ‫ﺀ‬‫لﯿگار‬
‫قﺪر‬‫یک‬‫بﻤﺐ‬‫ھﺴﺘﻪ‬‫ای‬‫کﻨﺖ‬‫کار‬
‫دہ‬‫گﺪا‬‫بازار‬َ‫ﺀ‬‫جﻨﻨﺖ‬‫فﺮیاد‬

264. ‫وچ‬ ‫ب‬‫ی‬‫م‬ ‫اردو‬ ‫اور‬‫ی‬‫ں‬'‫ا‬ ‫نام‬ ‫کے‬ ‫امرجہ‬‫ی‬‫است‬ ‫سے‬ ‫طور‬ ‫ک‬‫عمال‬
‫م‬‫ی‬‫ہ‬ ‫آئے‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫مثال‬
‫بخارا‬ ،‫خء‬ ‫ب‬ ،‫کوچگء‬ ‫ھراتء‬
‫چ‬ ‫در‬ ‫نہ‬‫ی‬‫کشم‬ ‫نہ‬ ،‫ء‬ ‫ن‬‫ی‬‫کابل‬ ‫نہ‬ ،‫ء‬ ‫ر‬
‫ا‬ ‫نہ‬‫ی‬‫زابل‬ ‫نہ‬ ،‫تورانء‬ ‫نہ‬ ،‫رانء‬
‫م‬‫ـ‬‫ے‬‫ﻮچﺴﺘان‬ ‫ب‬‫جﺰو‬‫ایﺮان‬‫انﺖ‬
‫ک‬ ‫اردو‬‫ی‬‫طرح‬'‫وچ‬ ‫ب‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫بنانے‬ ‫جمع‬‫ی‬‫ے‬'‫اں‬'‫وں‬'‫ی‬‫ں‬
‫سے‬ ‫الحقوں‬ ‫کے‬'‫ل‬ ‫کام‬‫ی‬‫ہے‬ ‫جاتا‬ ‫ا‬‫۔‬‫مثال‬
‫اں‬
‫سنج‬ ‫بکش‬‫ی‬‫دھ‬‫ی‬‫س‬ ‫ں‬‫قطار‬ ‫بہ‬ ‫طراں‬
‫گ‬ ‫دلدار‬ ‫دلون‬‫ی‬‫اس‬ ‫سواں‬‫ی‬‫انت‬ ‫ر‬
‫لک‬‫ی‬‫س‬ ‫بہ‬ ‫قرطاسان‬ ،‫ء‬ ‫رند‬ ‫ران‬‫ی‬‫نگار‬
‫وں‬
‫حر‬ ‫قرطاسوں‬ ،‫ء‬ ‫الماس‬ ‫م‬ ‫ق‬‫ی‬‫انت‬ ‫ر‬
‫ی‬‫ں‬
‫طالئ‬‫ی‬‫کالک‬ ‫شش‬ ،‫ء‬ ‫مورت‬ ‫ں‬‫ی‬‫انداز‬ ‫گور‬ ‫ں‬
‫طالئ‬‫ی‬‫کالک‬ ‫شش‬ ،‫ء‬ ‫مورت‬ ‫ں‬‫ی‬‫انداز‬ ‫گور‬ ‫ں‬
‫بھار‬‫ی‬‫سرسبز‬ ،‫ء‬ ‫باغ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ستان‬ ‫گ‬ ‫ں‬
‫پ‬ ‫عطارد‬‫ی‬‫مثال‬ ‫زھرہ‬ ،‫ء‬ ‫کر‬‫ی‬‫ں‬
‫طوط‬ ،‫بچکندگء‬ ‫شکر‬‫ی‬‫مقال‬‫ی‬‫ں‬
‫خال‬ ،‫خطء‬ ‫سنبل‬ ،‫قدء‬ ‫صنوبر‬‫ی‬‫ں‬
‫ی‬‫ن‬
‫صورت‬ ‫فرشتہ‬‫ی‬‫د‬ ‫فرخندہ‬ ‫ن‬‫ی‬‫دار‬

265. ‫وچ‬ ‫ب‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ں‬‫ی‬'‫ہے‬ ‫موجود‬ ‫طور‬ ‫کا‬ ‫بنانے‬ ‫الجمع‬ ‫جمع‬‫۔‬‫مثال‬
‫حروفان‬ ‫سے‬ ‫حروف‬ ‫اور‬ ‫حروف‬ ‫سے‬ ‫حرف‬
‫شاھوار‬ ‫درء‬ ‫چو‬ ‫بکن‬ ‫رد‬ ‫حروفان‬
‫م‬ ‫ت‬‫ی‬‫حات‬
‫وچ‬ ‫ب‬‫ی‬‫ک‬ ‫اردو‬ ‫اور‬‫ی‬‫م‬ ‫ت‬‫ی‬‫نہ‬ ‫سے‬ ‫الگ‬ ‫حات‬‫ی‬‫ں‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬.‫کے‬ ‫ان‬
‫رو‬ ‫اور‬ ‫ن‬ ‫چ‬ ‫کا‬ ‫اسستعمال‬‫ی‬‫ہ‬'‫ا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫سا‬ ‫ک‬‫۔‬‫مثال‬
‫ہللا‬ ‫استغفر‬ ‫بگوش‬ ‫وت‬ ‫گناھان‬
‫تعال‬‫ی‬‫خوب‬ ‫عجب‬ ‫ہللا‬‫ی‬‫جمالے‬ ‫ن‬
‫ق‬ ‫کء‬ ‫م‬ ‫نھ‬‫ی‬‫دارا‬ ،‫ء‬ ‫فغور‬ ،‫ء‬ ‫صر‬
‫مثالء‬‫ی‬‫مصر‬ ‫وسفء‬‫ی‬‫بازار‬ ‫بہ‬
‫زل‬‫ی‬‫ز‬ ‫خا‬‫ی‬،‫ء‬ ‫نت‬‫ی‬‫جمال‬ ‫وسف‬‫ی‬‫ں‬
‫پ‬ ‫عطارد‬‫ی‬‫مثال‬ ‫زھرہ‬ ،‫ء‬ ‫کر‬‫ی‬‫ں‬
‫ش‬ ‫توے‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫ت‬ ‫مناں‬ ‫ن‬‫ی‬‫زار‬ ‫عاشقء‬
‫فرھادء‬ ‫چو‬-‫ب‬ ،‫ء‬ ‫رنجور‬ ‫مدام‬‫ی‬‫مار‬
‫ب‬ ‫آخرء‬ ‫کپودر‬‫ی‬‫رام‬ ‫منء‬ ‫گوں‬ ‫ت‬
‫صورت‬ ‫صنوبر‬‫ی‬‫اندام‬ ‫گل‬ ‫سروء‬ ‫ں‬
‫تشب‬‫ی‬‫انداز‬ ‫کا‬ ‫استعمال‬ ‫کے‬ ‫ہات‬'‫وچ‬ ‫ب‬‫ی‬‫ح‬ ‫کا‬ ‫اردو‬ ‫اور‬‫ی‬‫ناک‬ ‫رت‬
‫ہے‬ ‫حامل‬ ‫کا‬ ‫ت‬ ‫مماث‬‫۔‬‫ا‬ ‫چند‬ ‫نمونہ‬ ‫باطور‬‫ی‬‫مثال‬ ‫ک‬‫ی‬‫ہوں‬ ‫مالحظہ‬ ‫ں‬‫۔‬
‫صورت‬ ‫صنوبر‬‫ی‬‫اندام‬ ‫گل‬ ‫سروء‬ ‫ں‬
‫طالئ‬‫ی‬‫ں‬‫کالک‬ ‫شش‬ ،‫ء‬ ‫مورت‬‫ی‬‫انداز‬ ‫گور‬ ‫ں‬
‫پ‬ ‫قمر‬‫ی‬‫شان‬‫ی‬‫ھالل‬ ‫بروان‬ ،‫ء‬‫ی‬‫ں‬
‫لذ‬‫ی‬‫ذ‬‫ی‬‫ق‬ ‫ب‬ ،‫کندگء‬ ‫ں‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫گفتار‬

266. ‫تو‬ ‫پروانہ‬ ‫مناں‬‫ۓ‬‫شبستان‬ ‫ء‬ ‫شمع‬
‫ت‬ ‫دھن‬‫ی‬‫شکرستان‬ ‫لب‬ ،‫ء‬ ‫حقہ‬
‫شاعر‬ ‫اردو‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫اطوار‬ ‫پانچ‬ ‫عموما‬ ‫ں‬:‫ب‬‫ی‬‫ان‬‫ی‬‫ہ‬'‫حکا‬‫ی‬‫ت‬‫ی‬'‫خطاب‬‫ی‬‫ہ‬
‫استفسار‬‫ی‬‫تمثال‬ ‫اور‬‫ی‬‫ہ‬ ‫تے‬ ‫م‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫سعد‬‫ی‬‫ہاں‬ ‫کے‬ ‫وچستان‬ ‫ب‬'‫ی‬‫ہ‬
‫پانچو‬‫ہ‬ ‫تے‬ ‫م‬ ‫اطوار‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫مثال‬
‫ب‬‫ی‬‫ان‬‫ی‬‫ہ‬
‫جﻨﺠﺮے‬‫آس‬‫ـ‬‫ﻤان‬َ‫ﺀ‬‫ن‬‫ـ‬‫ﻪ‬‫جﻨﺖ‬‫اسﺘار‬
‫ﻇ‬‫ـ‬‫ﻢ‬‫و‬‫ﻇ‬‫ـ‬‫ﻤات‬َ‫ﺀ‬‫پﻮشﺘگ‬‫دنﯿا‬
‫چﯿﺮی‬‫چﺖ‬‫عﺪل‬‫و‬‫ھ‬‫ــ‬‫ﻤﺖ‬‫و‬‫ایﺜار‬
ِ‫ﺀ‬‫زور‬‫چﻢ‬‫کﻮر‬‫و‬‫گﻮش‬‫سﯿﻪ‬ُ‫چ‬‫ﭙﺖ‬‫انﺖ‬
‫حق‬َ‫ﺀ‬‫پﻪ‬‫آسانی‬‫نکﻨﺖ‬‫اقﺮار‬
َ‫ج‬‫ﻮ‬‫تﺮا‬‫دنﺖ‬‫و‬‫پﯿﺶ‬‫کﻨﺖ‬‫گﻨﺪیﻢ‬
‫گﻮں‬‫زبان‬‫دراجی‬‫کﻨﺖ‬‫تﺮا‬‫بﯿﻮار‬
‫ﻇ‬‫ـ‬‫ﻢ‬‫و‬‫نادانی‬‫فﻄﺮ‬‫ت‬‫انﺖ‬‫ق‬ ‫خ‬ِ‫ﺀ‬
ِ‫ﺀ‬‫فﻄﺮت‬‫سﻨﺪگ‬‫باز‬‫بﯿﺖ‬‫دشﻮار‬
َ‫ﺀ‬‫دایﻢ‬‫دنﯿای‬ِ‫ﺀ‬‫رواج‬‫ایﺶ‬‫انﺖ‬
‫کج‬‫رواجﯿﮟ‬‫چﺮخ‬ِ‫ﺀ‬‫گﺮدش‬‫و‬‫رفﺘار‬
‫حکا‬‫ی‬‫ت‬‫ی‬
‫یک‬‫ش‬‫ـ‬‫ﭙے‬‫چﻨ‬‫ـ‬‫ﺪے‬‫ھﻢ‬‫حﯿالﯿﮟ‬‫یار‬
‫ھ‬‫ـ‬‫ﻤﺪل‬‫و‬‫ھ‬‫ـ‬‫ﻤﺼﺪق‬‫و‬‫سﺨﻦ‬‫سﯿﻨگار‬
‫دل‬‫پﺮ‬‫از‬ُ‫ﺀ‬‫مھﺮ‬‫قﻮمی‬‫ھ‬‫ـ‬‫ﻤﺪردی‬

267. ‫آتک‬‫انﺖ‬‫پﻪ‬‫قﺼ‬‫ـ‬‫ﺪ‬‫گﻨﺪک‬‫و‬‫دی‬‫ـ‬‫ﺪار‬
‫وقﺘے‬‫کﻪ‬‫دور‬‫ھ‬‫ـ‬‫ﻤ‬‫ـ‬‫ﺪگﺮ‬‫نﺸ‬‫ـ‬‫ﺖ‬‫انﺖ‬
‫ﻪ‬ ‫گ‬‫اش‬‫اے‬‫رنگ‬َ‫ﺀ‬‫کﺘ‬‫ـ‬‫گ‬‫اﻇ‬‫ـ‬‫ھار‬
‫خطاب‬‫ی‬‫ہ‬
‫در‬‫قفﺲ‬‫شاھﯿ‬‫ـ‬‫ﻦ‬‫نکﻨﺖ‬‫ھﻨﺰار‬
‫مﻦ‬‫کﺠا‬‫اے‬‫کاراں‬‫کﭙاں‬‫باریﻦ‬
‫اے‬‫سﯿاسﺖ‬‫چﻪ‬ُ‫ب‬َ‫ﺀ‬‫ﻨﺪر‬‫گﻮن‬‫انﺖ‬
‫پﺮ‬‫ھ‬‫ــ‬‫ﻤے‬َ‫ﺀ‬‫رھﺒﻨﺪ‬‫رونﺖ‬‫عﯿار‬
‫سﻨگ‬‫و‬‫شﯿﺸگ‬‫چﻪ‬‫بﻨﺪر‬َ‫ﺀ‬‫سﯿاد‬‫انﺖ‬
‫پﺮوشﺘگ‬‫اے‬‫سﻨگ‬َ‫ﺀ‬‫شﯿﺸﻪ‬‫آبﺪار‬
‫استفسار‬‫ی‬
َ‫ﺀ‬‫یکی‬‫جﺴﺖ‬‫کﺖ‬‫ای‬‫چﻪ‬َ‫ا‬‫سﺮارے‬‫؟‬
‫تﻮ‬‫بگﻮش‬‫چے‬‫انﺖ‬‫حکﻤﺖ‬‫اے‬‫کار‬‫؟‬
‫تمثال‬‫ی‬‫تشب‬ ‫و‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬
‫غزال‬ ‫آھو‬ ‫منء‬ ‫انت‬ ‫دوست‬ ‫جنک‬‫ی‬‫ں‬
‫من‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫مشتر‬ ‫ں‬‫ی‬‫بدرالکمال‬‫ی‬‫ں‬
‫زل‬‫ی‬‫ز‬ ‫خا‬‫ی‬،‫ء‬ ‫نت‬‫ی‬‫جمال‬ ‫وسف‬‫ی‬‫ں‬
‫پ‬ ‫قمر‬‫ی‬‫شان‬‫ی‬‫ھالل‬ ‫بروان‬ ،‫ء‬‫ی‬‫ں‬
‫پ‬ ‫عطارد‬‫ی‬‫مثال‬ ‫زھرہ‬ ،‫ء‬ ‫کر‬‫ی‬‫ں‬
‫طوط‬ ،‫بچکندگء‬ ‫شکر‬‫ی‬‫مقال‬‫ی‬‫ں‬

268. ‫جناب‬ ‫بندہ‬ ‫مکرم‬‫حسن‬‫ی‬‫صاحب‬:‫مسنون‬ ‫سالم‬ !
‫کاف‬‫ی‬‫ن‬ ‫بعد‬ ‫کے‬ ‫عرصے‬‫ی‬‫ہوں‬ ‫رہا‬ ‫کر‬ ‫حاصل‬ ‫از‬‫۔‬‫مضام‬ ‫کے‬ ‫آپ‬‫ی‬‫ن‬
‫د‬ ‫برابر‬‫ی‬‫ہ‬ ‫کم‬ ‫موقع‬ ‫کا‬ ‫لکھنے‬ ‫البتہ‬ ‫ہوں‬ ‫رہا‬ ‫کھتا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫مال‬‫۔‬‫آپ‬
‫ک‬‫ی‬‫ک‬ ‫ہمت‬‫ی‬‫د‬ ‫داد‬‫ی‬‫ن‬‫ی‬‫پڑت‬‫ی‬‫ک‬ ‫کام‬ ‫ب‬ ‫ط‬ ‫مشقت‬ ‫قدر‬ ‫کس‬ ‫کہ‬ ‫ہے‬‫ی‬‫س‬‫ی‬
‫جمع‬ ‫دل‬‫ی‬‫د‬ ‫انجام‬ ‫سر‬ ‫سے‬‫ی‬‫ہ‬ ‫رہتے‬ ‫تے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫تحق‬ ‫کل‬ ‫آج‬‫ی‬‫تنق‬ ‫و‬ ‫ق‬‫ی‬‫ح‬
‫سنج‬ ‫کا‬‫ی‬‫دہ‬‫م‬ ‫اردو‬ ‫کام‬‫ی‬‫گ‬ ‫ہو‬ ‫کم‬ ‫بہت‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬‫نئ‬‫ی‬‫کوئ‬ ‫کو‬ ‫پود‬‫ی‬
‫نہ‬ ‫شوق‬‫ی‬‫اورپران‬ ‫ہے‬ ‫ں‬‫ی‬‫اٹھت‬‫ی‬‫جات‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫نہ‬ ‫وم‬ ‫مع‬‫ی‬‫کمپ‬ ‫اس‬ ‫ں‬‫ی‬‫وٹر‬
‫ک‬ ‫کا‬ ‫اردو‬ ‫ہاتھوں‬ ‫کے‬‫ی‬‫گا‬ ‫بنے‬ ‫ا‬‫۔‬‫ہ‬ ‫ے‬ ‫پہ‬ ‫اردو‬ ‫اہل‬‫ی‬‫اور‬ ‫انگار‬ ‫سہل‬
‫غ‬‫ی‬‫ہ‬ ‫دار‬ ‫ذمہ‬ ‫ر‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫بہتر‬ ‫آگے‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫ام‬‫ی‬‫ک‬ ‫د‬‫ی‬‫ک‬ ‫سے‬‫ی‬‫جائے‬‫۔‬
‫ز‬ ‫کا‬ ‫آپ‬‫ی‬‫ا‬ ‫اور‬ ‫ہے‬ ‫دلچسپ‬ ‫بہت‬ ‫مضمون‬ ‫نظر‬ ‫ر‬‫ی‬‫ک‬‫م‬ ‫نظر‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ں‬‫ی‬
‫کہ‬ ‫ہے‬ ‫ہوجاتا‬ ‫وم‬ ‫مع‬‫ی‬‫کتن‬ ‫کام‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ک‬ ‫سے‬ ‫محنت‬‫ی‬‫گ‬ ‫ا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬‫کس‬‫ی‬
‫ا‬ ‫کا‬ ‫کالم‬ ‫کے‬‫ی‬‫ا‬ ‫ک‬‫ی‬‫لسان‬ ‫کا‬ ‫اس‬ ،‫پڑھنا‬ ‫مصرع‬ ‫ک‬‫ی‬‫تجز‬‫ی‬‫اور‬ ‫کرنا‬ ‫ہ‬
‫ک‬ ‫مواد‬ ‫اس‬ ‫پھر‬‫ی‬‫ش‬‫ی‬‫بند‬ ‫رازہ‬‫ی‬‫معمول‬ ‫کرنا‬‫ی‬‫نہ‬ ‫کارنامہ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ں‬‫۔‬‫ہللا‬
‫رکھے‬ ‫قائم‬ ‫کو‬ ‫اپ‬‫۔‬‫م‬ ‫انجمن‬ ‫اردو‬‫ی‬‫تحق‬ ‫نے‬ ‫آپ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ک‬ ‫ق‬‫ی‬‫ب‬ ‫داغ‬‫ی‬‫ل‬
‫ڈال‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫کر‬ ‫خدا‬‫کر‬ ‫توجہ‬ ‫جانب‬ ‫اس‬ ‫لوگ‬ ‫کچھ‬ ‫کہ‬ ‫ے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫مضمون‬
‫شکر‬ ‫لئے‬ ‫کے‬‫ی‬‫دل‬ ‫اور‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ک‬ ‫قبول‬ ‫داد‬‫ی‬‫جئے‬‫۔‬
‫راز‬ ‫عالم‬ ‫سرور‬
http://www.bazm.urduanjuman.com/index.p
hp?topic=10159.0

269. ‫د‬ ‫اور‬ ‫اردو‬‫ی‬‫لسان‬ ‫کا‬ ‫زبانوں‬ ‫گر‬‫ی‬‫ات‬‫ی‬‫اشتر‬‫اک‬
‫ق‬ ‫متع‬ ‫کے‬ ‫اردو‬‫ی‬‫نظر‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ہ‬ ‫آتے‬ ‫ے‬ ‫چ‬ ‫معروف‬ ‫ات‬‫ی‬‫کہ‬ ‫ں‬
‫لشکر‬ ‫وہ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫زبان‬‫۔‬
‫پنجاب‬ ‫وہ‬‫ی‬‫نک‬ ‫سے‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬
‫ان‬ ‫اردو‬ ‫کہ‬ ‫ہے‬ ‫لگتا‬ ‫گزرتے‬ ‫گمان‬ ‫سے‬ ‫اشتراک‬ ‫کے‬ ‫لفظوں‬
‫ترک‬ ‫سے‬ ‫زبانوں‬‫ی‬‫پائ‬ ‫ب‬‫ی‬‫ہے‬‫ی‬‫نک‬ ‫سے‬ ‫ان‬ ‫ا‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫اپن‬‫ی‬‫م‬ ‫اصل‬‫ی‬‫ں‬
‫ی‬‫کس‬ ‫ہ‬‫ی‬‫نہ‬ ‫سے‬ ‫زبان‬‫ی‬‫نک‬ ‫ں‬‫ی‬‫ی‬‫دوسر‬ ‫ا‬‫ی‬‫زبان‬‫ی‬‫برآمد‬ ‫سے‬ ‫اس‬ ‫ں‬
‫نہ‬‫ی‬‫ہو‬ ‫ں‬‫ئ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫زبان‬‫ی‬‫عالقائ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ترک‬ ‫تحت‬ ‫کے‬ ‫ضرورت‬‫ی‬‫تشک‬ ‫و‬ ‫ب‬‫ی‬‫ل‬
‫پات‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫عالقہ‬ ‫اس‬ ‫وہ‬ ‫اور‬ ‫ہے‬ ‫ہوتا‬ ‫چر‬ ‫ک‬ ‫اپنا‬ ‫کا‬ ‫لفظ‬ ‫ہر‬ ‫کے‬ ‫ان‬
‫ماحول‬ ‫کے‬'‫حاالت‬'‫ضرور‬‫ی‬‫ات‬'‫معامالت‬'‫کا‬ ‫موسموں‬ ‫اور‬ ‫حوادث‬
‫ہے‬ ‫ہوتا‬ ‫پرتو‬‫۔‬‫م‬ ‫ان‬ ‫تحت‬ ‫کے‬ ‫حاالت‬ ‫بدلتے‬‫ی‬‫معنو‬ ‫ں‬‫ی‬'‫نحو‬‫ی‬‫اور‬
‫ہئت‬‫ی‬‫تبد‬‫ی‬‫ی‬‫آت‬ ‫اں‬‫ی‬‫رہت‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫الفاظ‬ ‫بعض‬‫زندگ‬‫ی‬‫بدلتے‬ ‫کے‬
‫س‬‫ی‬‫نار‬‫ی‬‫تحت‬ ‫کے‬ ‫و‬'‫ہ‬ ‫جاتے‬ ‫ہو‬ ‫متروف‬‫ی‬‫ں‬'‫ی‬‫ہو‬ ‫کچھ‬ ‫کے‬ ‫کچھ‬ ‫ا‬
‫ہ‬ ‫جاتے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫مقام‬‫ی‬‫بد‬ ‫اور‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫الفاظ‬ ‫کے‬ ‫زبانوں‬'‫م‬ ‫ان‬‫ی‬‫داخل‬ ‫ں‬
‫ہ‬ ‫رہتے‬ ‫ہوتے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫معن‬ ‫فظ‬ ‫ت‬‫ی‬‫م‬ ‫استعماللت‬‫ی‬‫ں‬'‫انہ‬‫ی‬‫ک‬ ‫زبان‬ ‫اس‬ ‫ں‬‫ی‬
‫انگ‬‫ی‬‫پڑت‬ ‫پکڑنا‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫دن‬‫ی‬‫ک‬ ‫ا‬‫ی‬‫کوئ‬‫ی‬‫بھ‬‫ی‬‫د‬ ‫زبان‬‫ی‬‫ل‬ ‫کھ‬‫ی‬‫ں‬'‫اس‬ ‫وہ‬
‫ہوگ‬ ‫نہ‬ ‫برعکس‬ ‫سے‬‫ی۔‬‫ذخ‬ ‫کے‬ ‫اس‬‫ی‬‫م‬ ‫رہءالفاظ‬‫ی‬‫بد‬ ‫گنت‬ ‫ان‬ ‫ں‬‫ی‬‫س‬‫ی‬
‫ی‬‫عن‬‫ی‬‫م‬ ‫الفاظ‬ ‫مہاجر‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ئت‬‫ی‬‫تفہ‬ ‫اور‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫تبد‬‫ی‬‫ی‬‫آئ‬ ‫نظر‬ ‫اں‬‫ی‬‫گے‬ ‫ں‬‫۔‬
‫عرب‬‫ی‬‫فارس‬ ‫اور‬‫ی‬‫کا‬ ‫والوں‬'‫برصغ‬‫ی‬‫ق‬ ‫تع‬ ‫سے‬ ‫دراز‬ ‫عرصہ‬ ‫سے‬ ‫ر‬
‫ہے‬ ‫آتا‬ ‫چال‬‫۔‬‫ک‬ ‫ان‬‫ی‬‫نے‬ ‫زبانوں‬'‫ی‬‫ک‬ ‫ہاں‬‫ی‬‫پر‬ ‫زبانوں‬'‫اثرات‬ ‫اپنے‬
‫ک‬ ‫مرتب‬‫ی‬‫ے‬.‫ک‬ ‫ان‬‫ی‬‫لفظ‬ ‫بےشمار‬ ‫کے‬ ‫زبانوں‬'‫ی‬‫ک‬ ‫ہاں‬‫ی‬‫ز‬‫بانوں‬

270. ‫م‬‫ی‬‫گ‬ ‫ہو‬ ‫داخل‬ ‫ں‬‫ی‬‫ے‬'‫کا‬ ‫زبانوں‬ ‫ان‬ ‫آج‬ ‫جو‬'‫ہ‬ ‫لگتے‬ ‫حصہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫درج‬
‫م‬ ‫سطور‬‫ی‬‫ں‬'‫لسان‬ ‫کے‬ ‫زبانوں‬ ‫کچھ‬‫ی‬‫ل‬ ‫جائزہ‬ ‫کا‬ ‫اشتراک‬‫ی‬‫گ‬ ‫ا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬
‫ہے‬ ‫ممکن‬‫ی‬‫حق‬ ‫ہ‬‫ی‬‫کام‬ ‫سا‬ ‫ر‬'‫کس‬ ‫کے‬ ‫والوں‬ ‫کرنے‬ ‫کام‬ ‫پر‬ ‫زبانوں‬‫ی‬
‫ے‬ ‫نک‬ ‫کا‬ ‫کام‬‫۔‬
....................
‫اردو‬
‫فر‬ ‫نقش‬‫ی‬‫اد‬‫ی‬‫ک‬ ‫کس‬ ‫ہے‬‫ی‬‫شوخ‬ِ‫ی‬‫تحر‬‫ی‬‫کا‬ ‫ر‬
‫کاغذ‬‫ی‬‫پ‬ ‫ہے‬‫ی‬‫پ‬ ‫ہر‬ ‫رہن‬‫ی‬‫تصو‬ ِ‫کر‬‫ی‬‫کا‬ ‫ر‬
‫غالب‬
‫ک‬ ‫ہے‬‫ی‬‫کا‬
‫کس‬
‫کس‬'‫ماخذ‬ ‫سے‬ ‫کسے‬‫ی‬‫ک‬ ‫اس‬ ‫ا‬‫ی‬‫صورت‬ ‫مترداف‬
‫شخص‬ ‫کس‬'‫راس‬ ‫جانور‬'‫چ‬ ‫کہ‬ ‫جب‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫ز‬‫ی‬‫ہے‬ ‫مستعمل‬ ‫عدد‬ ‫ے‬‫۔‬
‫ف‬ ‫مثال‬‫ی‬‫ا‬ ‫کس‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫دونوں‬ ‫عورت‬ ‫اور‬ ‫مرد‬ ‫شخص‬ ‫ک‬‫ی‬‫ے‬'‫ا‬‫ی‬‫ک‬
‫ب‬ ‫راس‬‫ی‬‫گائے‬ ‫ل‬‫ی‬‫کوئ‬ ‫ا‬‫ی‬‫بھ‬‫ی‬‫جانور‬'‫ا‬‫ی‬‫ٹ‬ ‫عدد‬ ‫ک‬‫ی‬‫و‬‫ی‬‫نمبر‬‫ی۔۔۔۔۔‬
‫م‬ ‫کس‬‫ی‬‫ک‬ ‫ں‬‫ن‬ ‫کے‬ ‫اف‬‫ی‬‫ز‬ ‫چے‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ر‬‫۔‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫شخص‬ ‫ہ‬‫ی‬‫مستعمل‬ ‫ے‬
‫ہے‬‫۔‬‫مثال‬
‫ی‬‫ک‬ ‫کس‬ ‫گائے‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬
‫ی‬‫گاڑ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ک‬ ‫کس‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬
‫ی‬‫بتاؤں‬ ‫کو‬ ‫کس‬ ‫کس‬ ‫اب‬ ‫بات‬ ‫ہ‬‫۔‬

271. ‫ی‬‫ہ‬ ‫معاشرہ‬ ‫پورا‬ ‫تو‬ ‫ہاں‬‫ی‬‫ک‬ ‫کس‬ ‫کس‬ ‫ہے‬ ‫متاثر‬‫ی‬‫ل‬ ‫خبر‬‫ی‬‫جائے‬‫۔‬
‫م‬ ‫وں‬ ‫جم‬ ‫چاروں‬‫ی‬‫ہے‬ ‫شخص‬ ‫مراد‬ ‫سے‬ ‫کس‬ ‫ں‬‫۔‬‫کس‬‫ی‬'‫کسے‬'‫کسو‬
‫اس‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫ہ‬ ‫اشکال‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫وچ‬ ‫ب‬‫ی‬
‫یک‬‫ش‬‫ـ‬‫ﭙے‬‫چﻨ‬‫ـ‬‫ﺪے‬‫ھﻢ‬‫خ‬‫ی‬‫ال‬‫ی‬‫ں‬‫یار‬
‫ھ‬‫ـ‬‫ﻤﺪل‬‫و‬‫ھ‬‫ـ‬‫ﻤﺼﺪق‬‫و‬‫سﺨﻦ‬‫سﯿﻨگار‬
‫دل‬‫پﺮ‬‫از‬ُ‫ﺀ‬‫مھﺮ‬‫قﻮمی‬‫ھ‬‫ـ‬‫ﻤﺪردی‬
‫آتک‬‫انﺖ‬‫پﻪ‬‫قﺼ‬‫ـ‬‫ﺪ‬‫گﻨﺪک‬‫و‬‫دی‬‫ـ‬‫ﺪار‬
‫روانبد‬ ‫عبدہللا‬ ‫موالنا‬
( ‫سعد‬‫ی‬‫وچستان‬ ‫ب‬ )
‫م‬ ‫اردو‬‫ی‬‫لفظ‬ ‫مستعمل‬ ‫ں‬
‫یک‬'‫یار‬'‫ھ‬‫ـ‬‫ﻤ‬‫ﺪل‬'‫و‬‫ھ‬‫ـ‬‫ﻤ‬‫ﺼﺪق‬'‫و‬‫سﺨﻦ‬'‫دل‬'‫پﺮ‬'‫از‬'ُ‫ﺀ‬‫مھﺮ‬'‫قﻮمی‬'
‫ھ‬‫ـ‬‫ﻤ‬‫ﺪردی‬'‫پﻪ‬'‫قﺼ‬‫ـ‬‫ﺪ‬'‫دی‬‫ـ‬‫ﺪار‬
‫آتک‬‫انﺖ‬
‫ش‬‫ـ‬‫ﭙے‬'‫چﻨ‬‫ـ‬‫ﺪے‬'‫ھﻢ‬‫خ‬‫ی‬‫ال‬‫ی‬‫ں‬'‫سﯿﻨگار‬
‫ش‬‫ـ‬‫ﭙے‬
‫پ‬ ‫پے‬'‫ک‬ ‫ب‬ ‫بے‬‫ی‬‫شبے‬ ‫سے‬ ‫شب‬ ‫ہے‬ ‫آواز‬ ‫متبادل‬
‫ی‬‫شبے‬ ‫ک‬‫ی‬‫شب‬ ‫ک‬
‫ا‬‫ی‬‫رات‬ ‫ک‬

272. ‫خ‬‫ی‬‫ال‬‫ی‬‫خ‬ ‫ہم‬ ‫مترداف‬ ‫ں‬‫ی‬‫الوں‬
‫ی‬‫ہے‬ ‫تبادل‬ ‫کا‬ ‫واؤ‬‫۔‬
‫خ‬‫ی‬‫ال‬‫ی‬‫خ‬ ‫ہم‬ ‫مترداف‬ ‫ں‬‫ی‬‫الوں‬
‫سﯿﻨ‬'‫م‬‫ی‬‫د‬ ‫گرا‬ ‫ہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫گئ‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬
‫س‬‫ی‬‫گار‬ ‫ن‬'‫س‬‫ی‬‫گار‬ ‫نہ‬:‫ک‬ ‫من‬‫ی‬‫کہ‬‫ی‬‫والے‬ ‫جاننے‬ ‫کے‬‫۔‬‫کے‬ ‫جن‬
‫س‬‫ی‬‫ن‬‫م‬ ‫وں‬‫ی‬‫ا‬ ‫ں‬‫ی‬‫س‬ ‫ک‬‫ی‬‫رہ‬ ‫چل‬‫ی‬‫ہو‬‫۔‬
‫ھﻢ‬
‫ہے‬ ‫سابقہ‬ ‫معروف‬ ‫کا‬ ‫اردو‬‫۔‬‫راز‬ ‫ہم‬ ‫مثال‬'‫درد‬ ‫ہم‬'‫نش‬ ‫ہم‬‫ی‬‫وغ‬ ‫ن‬‫ی‬‫رہ‬
‫وچ‬ ‫ب‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ک‬ ‫ہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫بھار‬ ‫اور‬ ‫ہ‬ ‫آواز‬‫ی‬‫ہ‬ ‫مستعمل‬ ‫ھ‬ ‫آواز‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫ک‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ک‬ ‫آوازوں‬‫ی‬‫بھار‬ ‫جگہ‬‫ی‬‫بھار‬ ‫اور‬‫ی‬‫ک‬ ‫آوازوں‬‫ی‬‫ک‬ ‫ہ‬ ‫جگہ‬‫ی‬'
‫استعمال‬ ‫کا‬ ‫آوازوں‬'‫م‬ ‫اردو‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫آ‬ ‫ہوتا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬‫ی‬‫کوئ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫الگ‬
‫ب‬ ‫سے‬‫نہ‬ ‫ات‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫گار‬
‫سﯿﻨگار‬:‫گار‬'‫م‬ ‫اردو‬‫ی‬‫ہے‬ ‫الحقہ‬ ‫کا‬ ‫استعمال‬ ‫ں‬‫۔‬‫ب‬ ‫مثال‬‫ی‬‫گار‬'
‫روزگار‬'‫گار‬ ‫خدمت‬'‫کامگار‬
‫اپن‬ ‫گار‬‫ی‬‫م‬ ‫اصل‬‫ی‬‫ہے‬ ‫الحقہ‬ ‫مرتبہ‬ ‫ہم‬ ‫اور‬ ‫مترادف‬ ‫کا‬ ‫کار‬ ‫ں‬‫۔‬
‫خ‬‫ی‬‫ال‬‫ی‬‫ں‬'‫ہمخ‬‫ی‬‫ال‬'‫خ‬ ‫ہم‬‫ی‬‫ال‬
‫و‬
‫ھ‬‫ـ‬‫ﻤﺪل‬‫و‬‫ھ‬‫ـ‬‫ﻤﺼﺪق‬‫و‬‫سﺨﻦ‬‫سﯿﻨگار‬

273. ‫م‬ ‫اردو‬ ‫انداز‬ ‫کا‬ ‫لکھنے‬ ‫کر‬ ‫مال‬ ‫ساتھ‬ ‫لفظ‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫مستعمل‬‫رہا‬
‫ہے‬‫۔‬
‫نہ‬ ‫سے‬ ‫الگ‬ ‫واؤ‬‫ی‬‫ک‬ ‫اردو‬ ‫بولتے‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہ‬ ‫بولتے‬ ‫کر‬ ‫مال‬ ‫طرح‬‫ی‬‫ں‬
‫ج‬‫ی‬‫روز‬ ‫و‬ ‫شب‬ ‫سے‬'‫انصاف‬ ‫و‬ ‫عدل‬'‫آقا‬ ‫و‬ ‫بندہ‬‫۔‬‫ی‬‫کے‬ ‫اردو‬ ‫طور‬ ‫ہ‬
‫ہے‬ ‫.مطابق‬
‫پنجاب‬‫ی‬
‫رچ‬ ‫نہ‬ ‫عشق‬ ‫دلے‬ ‫جس‬‫ی‬‫تھ‬ ‫اس‬ ‫کتے‬ ‫ا‬‫ی‬‫چنگے‬ ‫ں‬
‫راکھ‬ ‫گھر‬ ‫دے‬ ‫مالک‬‫ی‬‫ننگے‬ ‫بھکے‬ ‫صابر‬ ‫دے‬ ‫کر‬
‫م‬‫ی‬‫بخش‬ ‫دمحم‬ ‫اں‬
‫م‬ ‫اردو‬‫ی‬‫لفظ‬ ‫مستعمل‬ ‫ں‬
‫جس‬'‫عشق‬'‫نہ‬'‫کتے‬'‫اس‬'‫مالک‬'‫گھر‬'‫کر‬'‫صابر‬'‫ننگے‬
‫اشکال‬‫ی‬‫تبد‬‫ی‬‫ی‬‫اں‬
‫رچ‬‫ی‬‫ا‬'‫دلے‬'‫راکھ‬‫ی‬'‫دے‬'‫بھکے‬
‫دلے‬
‫م‬ ‫دل‬‫ی‬‫ں‬'‫ل‬ ‫کے‬‫ی‬‫اضافہ‬ ‫کا‬ ‫ے‬ ‫ے‬‫۔‬‫ہے‬ ‫لے‬ ‫دل‬ ‫لفظ‬'‫ہے‬ ‫مشدد‬ ‫الم‬‫۔‬
‫م‬ ‫دلے‬ ‫لفظ‬‫ی‬‫ں‬'‫م‬ ‫آواز‬ ‫واضح‬ ‫دل‬‫ی‬‫اور‬ ‫ہے‬ ‫ں‬‫ی‬‫کے‬ ‫والوں‬ ‫اردو‬ ‫ہ‬
‫ل‬‫ی‬‫غ‬ ‫ے‬‫ی‬‫نہ‬ ‫رمانوس‬‫ی‬‫ں‬

274. ‫دے‬
‫ہے‬ ‫د‬ ‫تبادل‬ ‫کا‬ ‫کاف‬‫۔‬
‫راکھ‬‫ی‬‫رکھوال‬‫ی‬
‫ر‬‫تحو‬ ‫رکھنا‬ ‫اور‬ ‫ہے‬ ‫سے‬ ‫رکھنا‬ ‫کھ‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫ل‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ے‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬
‫بھوکے‬ ‫بھکے‬
‫م‬ ‫بھکے‬‫ی‬‫ک‬ ‫واؤ‬ ‫ں‬‫ی‬‫گرائ‬ ‫آواز‬‫ی‬‫گئ‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬
‫تھ‬‫ی‬‫ں‬
‫تھ‬‫ی‬‫سے‬ ‫مترادف‬ ‫ں‬
‫چنگے‬
‫ترک‬ ‫سے‬ ‫چنگ‬‫ی‬‫پا‬ ‫ب‬‫ی‬‫اور‬ ‫ہے‬ ‫ا‬‫ی‬‫لفظ‬ ‫ہ‬'‫پنجاب‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ا‬ ‫چنگڑ‬‫ی‬‫ک‬
‫بھ‬ ‫قوم‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬
‫رچ‬‫ی‬‫ا‬
‫جانا‬ ‫بس‬ ‫رچ‬
‫بسنا‬ ‫رچنا‬
‫ش‬ ‫نفس‬‫ی‬‫ن‬ ‫طان‬‫ی‬‫ب‬ ‫ں‬‫ی‬‫ی‬‫ت‬‫ی‬‫رے‬'‫دن‬‫ی‬‫ت‬ ‫ا‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫ح‬‫ور‬
‫برابر‬ ‫اک‬ ‫گھوڑے‬ ‫کھوتے‬'‫ن‬ ‫پٹھے‬‫ی‬‫دستور‬ ‫ں‬
‫صد‬‫ی‬‫سول‬ ‫اں‬‫ی‬‫بےقصور‬ ‫بندے‬ ‫ٹنگے‬ ‫تے‬
‫م‬ ‫ظ‬'‫د‬ ‫قہر‬ ‫جبر‬ ‫تے‬ ‫ستم‬‫ی‬‫کار‬ ‫ل‬ ‫پاسے‬ ‫ہر‬
‫دربار‬ ‫دے‬ ‫مالک‬ ‫جانا‬ ‫دربار‬ ‫دے‬ ‫مالک‬
‫صوف‬‫ی‬‫ن‬‫ی‬‫ع‬ ‫امت‬‫ی‬

275. ‫م‬ ‫اردو‬‫ی‬‫لفظ‬ ‫مستعمل‬ ‫ں‬
‫نفس‬'‫ش‬‫ی‬‫طان‬'‫ت‬‫ی‬‫رے‬'‫دن‬‫ی‬‫ا‬'‫ت‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬'‫حور‬'‫گھوڑے‬'‫اک‬'‫برابر‬'
‫دستور‬'‫صد‬‫ی‬‫اں‬'‫سول‬‫ی‬'‫بےقصو‬‫ر‬'‫م‬ ‫ظ‬'‫ستم‬'‫جبر‬'‫قہر‬'‫ہر‬'‫کار‬ ‫ل‬'
‫مالک‬'‫دربار‬'‫جانا‬
‫ب‬‫ی‬‫ی‬
‫ب‬‫ی‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫س‬ ‫بے‬ ‫ں‬‫ی‬‫ک‬ ‫ن‬‫ی‬‫اور‬‫ی‬‫ک‬ ‫ہ‬ ‫مقصورہ‬ ‫حے‬‫ی‬‫آواز‬ ‫متبادل‬‫ی‬‫ں‬
‫ہ‬‫ی‬‫گو‬ ‫ں‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬‫اپن‬ ‫لفظ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫م‬ ‫اصل‬‫ی‬‫سہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫ی‬‫ہاں‬ ‫ہمارے‬ ‫ہاں‬
‫سہ‬‫ی‬‫ی‬‫ک‬ ‫عورتوں‬‫ی‬‫باہم‬‫ی‬‫دوست‬‫ی‬‫ب‬ ‫اور‬‫ی‬‫ی‬‫ک‬ ‫مردوں‬‫ی‬‫باہم‬‫ی‬
‫دوست‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬‫ی‬‫ہے‬ ‫مستعمل‬ ‫ے‬‫۔‬
‫بندہ‬
‫بندہ‬‫ک‬‫ی‬‫پنجاب‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ترک‬ ‫بندے‬ ‫جمع‬ ‫ں‬‫ی‬‫د‬ ‫ب‬‫ی‬‫ہ‬ ‫تے‬‫ی‬‫م‬ ‫اردو‬ ‫اور‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬
‫غ‬ ‫بندے‬ ‫لفظ‬‫ی‬‫نہ‬ ‫مانوس‬ ‫ر‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫بندہ‬'‫ل‬ ‫کے‬ ‫کھسم‬ ‫خاوند‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ے‬‫ی‬‫ہے‬ ‫جاتا‬ ‫بوال‬‫۔‬‫م‬ ‫اردو‬‫ی‬‫ں‬'‫مکتوب‬‫ی‬
‫عرب‬ ‫کے‬ ‫اس‬ ‫اور‬ ‫ہے‬ ‫خصم‬ ‫صورت‬‫ی‬‫معن‬‫ی‬‫ہ‬ ‫دشمن‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫دشمن‬‫ی‬
‫ل‬ ‫کے‬‫ی‬‫ہ‬ ‫خصومت‬ ‫ے‬‫ی‬‫ہے‬ ‫مستعمل‬‫۔‬
‫تے‬'‫دے‬
‫تے‬'‫دے‬:‫ک‬ ‫کاف‬ ‫دال‬ ‫اور‬ ‫تے‬‫ی‬‫آواز‬ ‫متبادل‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫پشتو‬
‫و‬‫ړ‬‫روایات‬ ‫مـاضي‬ ‫د‬ ‫تﻪ‬ ‫مســــتقبل‬ ‫م‬

276. ‫ســرہ‬ ‫ولـــولـو‬ ‫د‬ ‫حـال‬ ‫خپل‬ ‫د‬ ‫زہ‬‫ځ‬‫م‬
‫غن‬ ‫بابا‬‫ی‬
‫م‬ ‫اردو‬‫ی‬‫لفظ‬ ‫مستعمل‬ ‫ں‬
‫و‬‫ړ‬‫م‬'‫مســــتقبل‬'‫مـاضي‬'‫روایات‬'‫حـال‬'‫ولـــولـو‬
‫سرائ‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬
‫ک‬‫ی‬‫ہئ‬ ‫شئے‬ ‫ا‬‫ی‬‫اوقات‬'‫اڑائ‬‫ی‬‫آ‬ ‫رکھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫اں‬
‫م‬‫ی‬‫اپن‬ ‫تاں‬ ‫ں‬‫ی‬‫اڑائ‬ ‫ذات‬‫ی‬‫آ‬ ‫رکھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫اں‬
‫سوکڑ‬ ‫اقبال‬‫ی‬
‫ک‬‫ی‬‫اوقات‬ ‫ہے‬ ‫شئے‬ ‫ا‬'‫آ‬ ‫رکھ‬ ‫وہاں‬‫ی‬‫ہوں‬ ‫ا‬
‫م‬‫ی‬‫اپن‬ ‫تو‬ ‫ں‬‫ی‬‫آ‬ ‫رکھ‬ ‫وہاں‬ ‫ذات‬‫ی‬‫ہوں‬ ‫ا‬
‫م‬ ‫اردو‬‫ی‬‫لفظ‬ ‫مستعمل‬ ‫ں‬
‫ک‬‫ی‬‫ا‬'‫شئے‬'‫اوقات‬'‫رکھ‬'‫اپن‬‫ی‬'‫م‬‫ی‬‫ں‬'‫ذات‬
‫اوقات‬'‫م‬ ‫اردو‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ح‬ ‫اور‬ ‫وقعت‬‫ی‬‫ث‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫ت‬‫ی‬‫ہے‬ ‫مستعمل‬ ‫ے‬‫۔‬
‫اپن‬ ‫مثال‬‫ی‬‫م‬ ‫اوقات‬‫ی‬‫رہو‬ ‫ں‬‫۔‬‫ی‬‫عن‬‫ی‬‫اپن‬‫ی‬‫ح‬‫ی‬‫ث‬‫ی‬‫م‬ ‫ت‬‫ی‬‫رہو‬ ‫ں‬‫۔‬
‫آ‬‫ی‬‫اں‬
‫آ‬‫ی‬‫اں‬:‫م‬‫ی‬‫حشو‬ ‫ں‬ ‫ں‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫ں‬'‫ل‬ ‫کے‬ ‫ہوں‬ ‫کہ‬ ‫بل‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ے‬‫۔‬‫م‬ ‫اس‬‫ی‬‫ہو‬ ‫ں‬
‫د‬ ‫گرا‬‫ی‬‫گ‬ ‫ا‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫ہوں‬ ‫ں‬ ‫اور‬ ‫ہے‬ ‫ا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہوا‬ ‫استعمال‬ ‫ے‬‫۔‬

277. ‫اڑائ‬‫ی‬‫ں‬:‫اڑائ‬‫ی‬'‫د‬ ‫کر‬ ‫دور‬‫ی‬'‫د‬ ‫کر‬ ‫ترک‬‫ی‬'‫د‬ ‫گزار‬‫ی‬'‫د‬ ‫نہ‬ ‫توجہ‬‫ی۔‬
‫م‬ ‫نے‬ ‫اس‬ ‫مثال‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫م‬ ‫ہوا‬ ‫بات‬‫ی‬‫د‬ ‫اڑا‬ ‫ں‬‫ی۔‬‫حشو‬ ‫کا‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہوا‬ ‫استعمال‬
‫اور‬ ‫ہے‬‫ی‬‫کوئ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫نئ‬‫ی‬‫نہ‬ ‫بات‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫ی‬‫ہ‬ ‫وہاں‬ ‫مراد‬ ‫ہاں‬‫ے‬‫ی‬‫عن‬‫ی‬‫تھا‬ ‫جہاں‬'‫وہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫آ‬ ‫رکھ‬‫ی‬‫اں‬:‫بامعن‬‫ی‬‫آ‬ ‫رکھ‬‫ی‬‫ہوں‬ ‫ا‬'‫ہے‬ ‫محاورہ‬ ‫کا‬ ‫استعمال‬ ‫عام‬‫۔‬
‫تاں‬:‫تو‬
‫ہئ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫مترادف‬ ‫کا‬ ‫ہے‬‫۔‬
‫سندھ‬‫ی‬
‫ت‬ ‫کثرت‬ ‫وحدتاں‬‫ی‬'‫کل‬ ‫وحدت‬ ‫کثرت‬
‫حق‬ ‫حق‬‫ی‬‫ق‬‫ی‬‫ھ‬‫ی‬‫کثرو‬'‫ی‬‫ال‬ ‫و‬‫ی‬‫ئ‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫پل‬
‫چوھل‬ ‫ال‬ ‫ھ‬ ‫ھو‬'‫سندوسح‬ ‫باہللا‬‫ی‬‫ٹ‬‫ی‬‫ن‬
‫الط‬ ‫عبد‬ ‫شاہ‬‫ی‬‫بھٹائ‬ ‫ف‬‫ی‬
‫م‬ ‫اردو‬‫ی‬‫لف‬ ‫مستعمل‬ ‫ں‬‫ظ‬
‫کثرت‬'‫کثرت‬'‫وحدت‬'‫کل‬'‫حق‬'‫حق‬‫ی‬‫ق‬‫ی‬'‫باہللا‬
‫چوھل‬ ‫ھال‬ ‫ھو‬'‫ہے‬ ‫مہاورہ‬ ‫معروف‬‫۔‬‫م‬ ‫وحدت‬ ‫جب‬‫ی‬‫کثرت‬ ‫ں‬‫ی‬‫ا‬
‫م‬ ‫کثرت‬‫ی‬‫فطر‬ ‫ہونا‬ ‫اور‬ ‫آنا‬ ‫کا‬ ‫حال‬ ‫تو‬ ‫ہو‬ ‫چرچا‬ ‫کا‬ ‫وحدت‬ ‫ں‬‫ی‬‫س‬‫ی‬

278. ‫ہے‬ ‫بات‬‫۔‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫کمال‬‫ی‬‫عش‬ ‫عش‬ ‫ے‬‫ی‬‫نا‬ ‫نک‬ ‫سے‬ ‫منہ‬ ‫کا‬ ‫واہ‬ ‫واہ‬ ‫ا‬
‫اخت‬‫ی‬‫ار‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫بھ‬ ‫تقاضا‬ ‫کا‬ ‫انصاف‬‫ی‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬
‫چے‬'‫او‬ ‫تے‬‫س‬ ‫ر‬‫ی‬‫ک‬ ‫ن‬‫ی‬‫ہے‬ ‫آواز‬ ‫متبادل‬‫۔‬
‫ھل‬ ‫تو‬ ‫ھال‬ ‫ھو‬'‫سوھل‬ ‫ھال‬ ‫ھو‬
‫سندوسح‬‫ی‬‫ٹ‬‫ی‬‫ن‬:‫ہ‬ ‫ہللا‬ ‫فقط‬‫ی‬‫م‬ ‫عرف‬ ‫جب‬ ‫ہے‬‫ی‬‫سے‬ ‫اس‬ ‫تو‬ ‫آئے‬ ‫ں‬
‫خراب‬‫ی‬‫ہوگ‬ ‫ختم‬‫ی‬‫سندوسح‬ ‫تو‬‫ی‬‫ٹ‬‫ی‬‫ن‬‫ی‬‫عن‬‫ی‬‫بہتر‬ ‫حسن‬ ‫امان‬ ‫امن‬‫ی‬
‫وغ‬‫ی‬‫گ‬ ‫تو‬ ‫رہ‬‫ی۔‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫بڑ‬ ‫سے‬ ‫سب‬ ‫اور‬ ‫حق‬ ‫تو‬‫ی‬‫سچائ‬‫ی‬‫گ‬ ‫ہو‬‫ی۔‬
‫ھ‬ ‫اں‬ ‫وحدت‬‫ی‬‫کثرو‬:‫اکائ‬‫ی‬‫رکھت‬ ‫کچھ‬ ‫بہت‬ ‫اندر‬ ‫اپنے‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫تاث‬‫ی‬‫ر‬'
‫ک‬ ‫تصرف‬ ‫کمال‬‫ی‬‫صورت‬ ‫بےشمار‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ی‬‫عن‬‫ی‬‫ا‬ ‫وہ‬‫ی‬‫وہ‬ ‫اور‬ ‫ہے‬ ‫ک‬
‫ا‬‫ی‬‫م‬ ‫باطن‬ ‫اپنے‬ ‫ک‬‫ی‬‫ل‬ ‫کچھ‬ ‫بہت‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہوئے‬ ‫ے‬‫۔‬‫بھ‬ ‫اظہار‬ ‫کا‬ ‫ان‬‫ی‬
‫م‬ ‫کثرث‬‫ی‬‫گا‬ ‫آئے‬ ‫ں‬‫۔‬‫ک‬ ‫اظہار‬‫ی‬‫گ‬ ‫ہو‬ ‫سند‬ ‫پر‬ ‫احد‬ ‫کثرت‬‫ی۔‬‫ث‬ ‫کثر‬
‫س‬ ‫کہ‬ ‫نہ‬ ‫ہے‬ ‫سے‬‫ی‬‫سے‬ ‫ن‬‫۔‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫جمع‬ ‫ث‬‫ی‬‫س‬ ‫اور‬ ‫ہے‬ ‫ے‬‫ی‬‫نف‬ ‫ن‬‫ی‬
‫ل‬ ‫کے‬‫ی‬‫ے‬‫۔‬
‫عرب‬‫ی‬
ُ‫مر‬‫ی‬‫د‬ِ‫ی‬ِ‫ب‬‫ط‬ َ‫و‬ ّ‫م‬َ‫ھ‬ّ‫ن‬َ‫غ‬ ‫و‬ ‫واشطح‬‫ی‬
‫َال‬‫ع‬ ُ‫م‬‫الس‬ ‫ا‬َ‫ف‬ ‫َا‬‫ش‬َ‫ت‬ َ‫ا‬‫م‬ ‫ل‬َ‫ع‬‫ف‬َ‫ا‬َ‫و‬‫ی‬
‫ش‬ ‫حضرت‬‫ی‬‫ج‬ ‫عبدالقادر‬ ‫خ‬‫ی‬‫الن‬‫ی‬
‫م‬ ‫اردو‬‫ی‬‫لفظ‬ ‫مستعمل‬ ‫ں‬
ُ‫مر‬ ‫ل‬َ‫ع‬‫ف‬‫ی‬‫د‬ِ‫ی‬'‫و‬'ِ‫ب‬‫ط‬'‫َال‬‫ع‬‫ی‬'ّ‫ن‬َ‫غ‬‫ی‬
ُ‫م‬‫الس‬:‫اسم‬

279. ‫فارس‬‫ی‬
‫م‬ ‫خود‬ ‫خدا‬‫ی‬‫خسرو‬ ‫المکاں‬ ‫اندر‬ ‫بود‬ ‫س‬ ‫مج‬ ‫ر‬
‫بودم‬ ‫من‬ ‫کہ‬ ‫جائے‬ ‫شب‬ ‫بود‬ ‫محفل‬ ‫شمع‬ ‫دمحم‬
‫ام‬‫ی‬‫خسرو‬ ‫ر‬
‫م‬ ‫اردو‬‫ی‬‫مستع‬ ‫ں‬‫لفظ‬ ‫مل‬
‫م‬ ‫خود‬ ‫خدا‬‫ی‬‫خسرو‬ ‫المکاں‬ ‫اندر‬ ‫س‬ ‫مج‬ ‫ر‬'‫دمحم‬'‫شمع‬'‫محفل‬'‫شب‬
‫جائے‬'‫کہ‬
‫بود‬'‫من‬'‫بودم‬
‫نماز‬ ‫جائے‬ ‫جائے‬'‫پناہ‬ ‫جائے‬
‫ہرجا‬ ‫جا‬
‫صفات‬ ‫با‬ ‫حق‬ ‫ذات‬ ‫محقق‬ ‫اے‬
‫تج‬ ‫بے‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ن‬ ‫اظہار‬ ‫کہ‬ ‫چ‬‫ی‬‫ست‬
‫ندر‬ ‫ق‬ ‫شہباز‬ ‫لعل‬
‫م‬ ‫اردو‬‫ی‬‫لفظ‬ ‫مستعمل‬ ‫ں‬
‫اے‬'‫محقق‬'‫ذات‬'‫حق‬'‫باص‬‫فات‬'‫بےتج‬‫ی‬'‫ہ‬‫ی‬‫چ‬'‫کہ‬'‫اظہار‬

280. ‫ن‬‫ی‬‫ست‬
‫ن‬‫ی‬‫ست‬‫ی‬‫عموم‬ ‫مارا‬ ‫کا‬‫ی‬‫م‬ ‫استعمال‬‫ی‬‫مفاہ‬ ‫تاہم‬ ‫ہے‬ ‫ں‬‫ی‬‫گ‬ ‫بدل‬ ‫م‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ے‬‫ی‬‫ں‬
‫اور‬‫ی‬‫کوئ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫انوکھ‬‫ی‬‫نہ‬ ‫بات‬ ‫سے‬ ‫الگ‬ ‫اور‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫غر‬‫ی‬‫س‬ ‫مف‬ ‫ب‬'‫خصم‬
‫خاوند‬'‫پ‬ ‫رقم‬‫ی‬‫وغ‬ ‫سوں‬‫ی‬‫ا‬ ‫رہ‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫مثال‬ ‫کڑوں‬‫ی‬‫ہ‬ ‫موجود‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫بھ‬ ‫سے‬ ‫حوالہ‬ ‫کے‬ ‫نہوست‬‫ی‬'‫ن‬ ‫لفظ‬‫ی‬‫ست‬‫ی‬‫ہے‬ ‫جاتا‬ ‫بوال‬'‫نہ‬ ‫تاہم‬‫ی‬
‫ز‬ ‫کے‬ ‫بےکار‬ ‫اور‬‫ی‬‫قر‬ ‫ادہ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ب‬‫۔‬
‫بے‬ ‫اور‬ ‫با‬'‫م‬ ‫اردو‬ ‫سابقے‬ ‫دونوں‬‫ی‬‫م‬ ‫استعمال‬ ‫باکثرت‬ ‫ں‬‫ی‬‫آتے‬ ‫ں‬
‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫مثال‬
‫با‬:‫باکردار‬'‫باہوش‬'‫بامعن‬‫ی‬
‫بے‬:‫بےکار‬'‫بےوقوف‬'‫ب‬ ‫بےمط‬
‫گوجر‬‫ی‬
‫کا‬ ‫شعراں‬‫ی‬‫موت‬ ‫منکا‬ ‫ہ‬‫ی‬‫بنا‬ ‫تروڑ‬ ‫دل‬‫ی‬‫ا‬
‫پر‬ ‫تند‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫پرو‬ ‫وچ‬‫ی‬‫بن‬ ‫ا‬‫ی‬‫نمونا‬ ‫غزل‬ ‫ا‬
‫رف‬‫ی‬‫شاہد‬ ‫ق‬
‫م‬ ‫اردو‬‫ی‬‫لف‬ ‫مستعمل‬ ‫ں‬‫ظ‬
‫کا‬'‫ی‬‫ہ‬'‫منکا‬'‫موت‬‫ی‬'‫دل‬'‫بنا‬‫ی‬‫ا‬'‫تند‬'‫غزل‬'‫نمونا‬'‫پر‬‫ی‬‫م‬‫ی‬
‫شعراں‬'‫تروڑ‬'‫پر‬‫ی‬‫م‬‫ی‬'‫وچ‬'‫بن‬‫ی‬‫ا‬
‫تروڑ‬:‫توڑ‬‫ی‬‫نہ‬ ‫توزنا‬ ‫مراد‬ ‫ہاں‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫کرنے‬ ‫متاثر‬ ‫کہ‬ ‫بل‬ ‫ہے‬ ‫ں‬‫ی‬‫ے‬

281. ‫ہے‬‫۔‬
‫پرو‬‫ی‬‫ا‬:‫د‬ ‫پرو‬ ‫مراد‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫پرو‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫والوں‬ ‫اردو‬ ‫ا‬‫ی‬‫اجنب‬ ‫ے‬‫ی‬‫غ‬ ‫اور‬‫ی‬‫ر‬
‫نہ‬ ‫مانوس‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫وچ‬:‫م‬‫ی‬‫ں‬'‫اندر‬
‫شعراں‬:‫شعروں‬'‫جمع‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫بنانے‬‫ی‬‫ا‬ ‫تبادل‬ ‫کا‬ ‫واؤ‬ ‫ے‬‫ی‬‫اور‬ ‫ہے‬ ‫ف‬
‫ی‬‫فارس‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫طور‬‫۔‬‫مثال‬
‫چراغاں‬ ‫سے‬ ‫چراغ‬
‫بزم‬ ‫سے‬ ‫قدح‬ ‫ذوق‬'‫ک‬ ‫چراغاں‬‫ی‬‫ہوئے‬ ‫ے‬
‫پر‬‫ی‬‫پر‬ ‫سے‬ ‫م‬‫ی‬‫م‬‫ی‬'‫ی‬‫ل‬ ‫سے‬ ‫مفہوم‬ ‫کرکے‬ ‫اضافہ‬ ‫کا‬‫ی‬‫گ‬ ‫ا‬‫ی‬‫تاہم‬ ‫ہے‬ ‫ا‬
‫مراد‬ ‫سے‬ ‫اس‬'‫پر‬‫ی‬‫ہے‬ ‫واال‬ ‫کرنے‬ ‫م‬‫۔‬‫ک‬ ‫لفظ‬ ‫اس‬‫ی‬‫بن‬‫ی‬‫م‬ ‫ادوں‬‫ی‬‫ں‬
‫ہے‬ ‫محبت‬ ‫مفہوم‬'‫ی‬‫بھ‬ ‫ہاں‬‫ی‬‫غا‬ ‫عنصر‬ ‫کا‬ ‫محبت‬‫نہ‬ ‫ئب‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫م‬ ‫اردو‬‫ی‬‫ں‬‫ی‬‫نہ‬ ‫نامونوس‬ ‫لفظ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫بھ‬ ‫ساتھ‬ ‫کے‬ ‫مقصورہ‬ ‫حائے‬ ‫کو‬ ‫نمونا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫جاتا‬ ‫لکھا‬‫۔‬‫نمونہ‬‫۔‬
‫م‬ ‫الف‬ ‫کا‬ ‫مقصورہ‬ ‫حائے‬‫ی‬‫تبادل‬ ‫ں‬‫ی‬‫م‬ ‫مقصورہ‬ ‫حائے‬ ‫الف‬ ‫ا‬‫ی‬‫ں‬
‫کوئ‬ ‫تبادل‬‫ی‬‫نئ‬‫ی‬‫نہ‬ ‫بات‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫پتہ‬ ‫پتا‬ ‫مثال‬'‫راجہ‬ ‫راجا‬'‫پہرہ‬ ‫پہرا‬
‫وغ‬‫ی‬‫رہ‬‫۔‬‫تج‬ ‫مطابق‬ ‫کے‬ ‫آواز‬‫ی‬‫تجال‬ ‫سے‬'‫فاص‬ ‫فاصال‬‫ہ‬'‫حوصال‬
‫حوصال‬
‫بن‬‫ی‬‫م‬ ‫ا‬‫ی‬‫ں‬'‫ی‬‫حشو‬ ‫کا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہوا‬ ‫استعمال‬'‫بن‬ ‫ورنہ‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ا‬‫ی‬‫ناموس‬
‫نہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬

282. ‫ہندکو‬
‫اندر‬‫ی‬‫مچا‬ ‫کہر‬ ‫اداں‬‫ی‬‫ا‬
‫نہ‬ ‫کے‬ ‫دوڑ‬ ‫دوروں‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫آئ‬‫ی‬
‫نذ‬ ‫اجمل‬‫ی‬‫ر‬
‫م‬ ‫اردو‬‫ی‬‫لفظ‬ ‫مستعمل‬ ‫ں‬
‫اندر‬'‫مچا‬‫ی‬‫ا‬'‫دوڑ‬'‫کے‬'‫آئ‬‫ی‬
‫ی‬‫اداں‬'‫کہر‬'‫دوروں‬'‫نہ‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬
‫ی‬‫اداں‬
‫ی‬‫اداں‬‫ی‬‫اد‬‫ی‬‫ں‬'‫ی‬‫ادوں‬
‫دوروں‬:‫دور‬‫سے‬
‫نہ‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬:‫آندھ‬‫ی‬
‫کہر‬
‫ل‬ ‫کے‬ ‫ق‬‫ی‬‫ے‬'‫سبب‬ ‫کے‬ ‫ہونے‬ ‫صوت‬ ‫ہم‬'‫بھ‬ ‫ک‬‫ی‬‫ہے‬ ‫مستعمل‬.
‫ج‬‫ی‬‫م‬ ‫رومن‬ ‫قصور‬ ‫سے‬‫ی‬‫م‬ ‫رواج‬ ‫سے‬ ‫کے‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ں‬'‫کے‬ ‫ق‬ ‫کہ‬ ‫جب‬
‫ل‬‫ی‬‫ک‬ ‫ے‬‫ی‬‫اور‬ ‫و‬‫ی‬‫ہے‬ ‫موجود‬ ‫آواز‬ ‫ہ‬.‫قبر‬'‫م‬ ‫صوت‬‫ی‬‫بھ‬ ‫کبر‬ ‫ں‬‫ی‬‫سننے‬
‫ہے‬ ‫تا‬ ‫م‬ ‫کو‬'‫ز‬ ‫کہ‬ ‫جب‬‫ی‬‫ک‬ ‫ر‬‫ی‬‫م‬ ‫صورت‬‫ی‬‫ں‬'‫جاتا‬ ‫ہو‬ ‫اور‬ ‫کچھ‬ ‫مفہوم‬
‫ہے‬‫۔‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫قابض‬‫ی‬‫بھ‬ ‫کابض‬ ‫ے‬‫ی‬‫ہے‬ ‫تا‬ ‫م‬ ‫کو‬ ‫سننے‬‫۔‬

283. ‫ی‬‫اداں‬
‫ی‬‫م‬ ‫اداں‬‫ی‬‫ک‬ ‫واؤ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ل‬ ‫کام‬ ‫سے‬ ‫الف‬ ‫آواز‬ ‫متبادل‬‫ی‬‫گ‬ ‫ا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬
‫وط‬ ‫مخ‬
ِ‫ف‬ ‫انا‬‫ی‬‫گ‬ ‫اے‬ ‫م‬َ‫ت‬َ‫ا‬ ‫اک‬َ‫خ‬َ‫س‬ّ‫و‬ ‫ش‬َ‫ط‬َ‫ع‬‫ی‬‫کرم‬ ِ‫ابر‬ ‫اے‬ ‫پاک‬ ‫سوئے‬
‫بھ‬ ‫ادھر‬ ‫بوند‬ ‫دو‬ ‫جھم‬ ‫رم‬ ‫جھم‬ ‫رم‬ ‫ہارے‬ ‫برسن‬‫ی‬‫جاناں‬ ‫گرا‬
‫بر‬ ‫خاں‬ ‫رضا‬ ‫احمد‬ ‫امام‬‫ی‬‫و‬‫ی‬
ِ‫ف‬ ‫انا‬‫ی‬‫م‬َ‫ت‬َ‫ا‬ ‫اک‬َ‫خ‬َ‫س‬ّ‫و‬ ‫ش‬َ‫ط‬َ‫ع‬
‫گ‬ ‫اے‬‫ی‬‫سوئے‬‫کرم‬ ِ‫ابر‬ ‫اے‬ ‫پاک‬
‫جھم‬ ‫رم‬ ‫جھم‬ ‫رم‬ ‫ہارے‬ ‫برسن‬
‫بھ‬ ‫ادھر‬ ‫بوند‬ ‫دو‬‫ی‬‫جانا‬ ‫گرا‬
ِ‫ف‬ ‫انا‬‫ی‬‫م‬َ‫ت‬َ‫ا‬ ‫اک‬َ‫خ‬َ‫س‬ّ‫و‬ ‫ش‬َ‫ط‬َ‫ع‬
‫ف‬‫ی‬
‫ف‬‫ی‬:‫م‬ ‫اردو‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہے‬ ‫مستعمل‬‫۔‬‫ج‬‫ی‬‫ف‬ ‫سے‬‫ی‬‫الوقت‬'‫ف‬‫ی‬‫زمانہ‬'‫ف‬‫ی‬
‫کس‬‫۔‬‫ت‬‫ی‬‫ک‬ ‫نوں‬‫ی‬‫استعمال‬‫ی‬‫استعمال‬‫ی‬‫صورت‬‫ی‬‫ں‬'‫ہ‬ ‫تر‬ ‫الگ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫ش‬َ‫ط‬َ‫ع‬
‫ک‬ ‫ع‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ت‬ ‫آواز‬ ‫متبادل‬‫۔‬‫ج‬‫ی‬‫پ‬ ‫تش‬ ‫سے‬‫ی‬‫کے‬ ‫اس‬‫ل‬‫ی‬‫اور‬ ‫ہے‬ ‫ے‬
‫پ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫جاتا‬ ‫کہا‬ ‫تشنہ‬ ‫کو‬ ‫اسے‬‫۔‬

284. ‫و‬
‫و‬:‫روز‬ ‫و‬ ‫شب‬
‫اک‬َ‫خ‬َ‫س‬
‫ا‬َ‫خ‬َ‫س‬:‫سخا‬ ‫و‬ ‫جود‬
‫م‬َ‫ت‬َ‫ا‬:‫م‬ ‫اردو‬ ‫حجت‬ ‫اتمام‬‫ی‬‫ہے‬ ‫مستعمل‬ ‫ں‬‫۔‬
‫جھم‬ ‫رم‬ ‫جھم‬ ‫رم‬ ‫ہارے‬ ‫برسن‬
‫برسنا‬ ‫برسن‬
‫م‬ ‫اردو‬‫ی‬‫عموم‬ ‫ہارے‬ ‫ں‬‫ی‬‫م‬ ‫استعمال‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬'‫گ‬ ‫اردو‬ ‫البتہ‬ ‫ہاں‬‫ی‬‫توں‬
‫م‬‫ی‬‫ں‬'‫لفظ‬ ‫سے‬ ‫بہت‬ ‫سے‬ ‫اس‬'‫م‬ ‫کو‬ ‫سننے‬ ‫اور‬ ‫پڑھنے‬‫جائ‬ ‫ل‬‫ی‬‫ں‬
‫گے‬‫۔‬‫وب‬ ‫اس‬ ‫اور‬ ‫لے‬‫ی‬‫سے‬ ‫اعتبار‬'‫ی‬‫نعت‬ ‫ہ‬‫ی‬‫کالم‬ ‫ہ‬'‫گ‬ ‫صنف‬‫ی‬‫سے‬ ‫ت‬
‫قر‬‫ی‬‫تر‬ ‫ب‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ن‬'‫ل‬ ‫اس‬‫ی‬‫ے‬‫ی‬‫م‬ ‫متن‬ ‫لفظ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫مفاہ‬ ‫اپنے‬ ‫ں‬‫ی‬‫کر‬ ‫واضح‬ ‫م‬
‫ہے‬ ‫رہا‬‫۔‬‫جھم‬ ‫رم‬ ‫مرکب‬'‫مفہ‬ ‫کے‬ ‫برسن‬ ‫اور‬ ‫ہارے‬‫ی‬‫رسائ‬ ‫تک‬ ‫م‬‫ی‬
‫م‬‫ی‬‫ہے‬ ‫رہا‬ ‫کر‬ ‫معاونت‬ ‫ں‬‫۔‬
‫گ‬ ‫اے‬‫ی‬‫کرم‬ ِ‫ابر‬ ‫اے‬ ‫پاک‬ ‫سوئے‬
‫ی‬‫ٹکڑا‬ ‫ہ‬'‫فارس‬ ‫باطور‬‫ی‬‫ہے‬ ‫متن‬ ‫داخل‬'‫کے‬ ‫والوں‬ ‫اردو‬ ‫کہ‬ ‫جب‬
‫ل‬‫ی‬‫ن‬ ‫ے‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ا‬‫ی‬‫ں‬'‫ہ‬ ‫کا‬ ‫اردو‬ ‫کہ‬ ‫بل‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہوتا‬ ‫وم‬ ‫مع‬‫۔‬
‫عال‬ ‫شجرہ‬ ‫منظوم‬‫ی‬‫کر‬ ‫حضور‬ ‫ہ‬‫ی‬‫م‬....‫جہانگ‬ ‫عہد‬‫ی‬‫ر‬

285. ‫شاعر‬:‫حس‬ ‫غالم‬‫ی‬‫ن‬
‫مخدوم‬‫ی‬‫ومرشد‬‫ی‬‫س‬ ‫حضرت‬ ‫ہ‬ ‫قب‬‫ی‬‫حسن‬ ‫حضور‬ ‫غالم‬ ‫د‬‫ی‬‫کے‬
‫ذخ‬‫ی‬‫سے‬ ‫رہءکتب‬'‫ا‬‫ی‬‫ت‬ ‫ک‬‫ی‬‫کا‬ ‫صفحات‬ ‫زائد‬ ‫سے‬ ‫سو‬ ‫ن‬'‫مخطوطہ‬
‫دست‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہوا‬ ‫اب‬‫۔‬‫ک‬ ‫اس‬‫ی‬‫بڑ‬ ‫حالت‬‫ی‬‫ہے‬ ‫خراب‬ ‫و‬ ‫خستہ‬‫۔‬‫اوپر‬
‫سے‬'‫ی‬‫بےترت‬ ‫صفحات‬ ‫کہ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ب‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ی‬‫پنجاب‬ ‫مخطوطہ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫عرب‬‫ی‬‫اور‬
‫فارس‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ں‬‫۔‬‫م‬ ‫اس‬‫ی‬‫اردو‬ ‫ں‬'‫کر‬ ‫آقا‬‫ی‬‫درود‬ ‫حد‬ ‫ان‬ ‫پر‬ ‫ان‬ ‫م‬
‫وسالم‬'‫ہے‬ ‫شجرہ‬ ‫کا‬‫۔‬‫ی‬‫کل‬ ‫ہ‬'‫ہے‬ ‫مشتمل‬ ‫پر‬ ‫اشعار‬ ‫ستر‬ ‫اوپر‬ ‫آٹھ‬‫۔‬
‫م‬ ‫اس‬‫ی‬‫سے‬ ‫ں‬'‫ا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہوا‬ ‫کاٹا‬ ‫شعر‬ ‫ک‬‫۔‬‫ی‬‫م‬ ‫ق‬ ‫ہ‬‫ی‬‫حکمت‬ ‫مسودہ‬'‫م‬ ‫ع‬
‫جعفر‬'‫تعو‬‫ی‬‫ز‬‫ہے‬ ‫ق‬ ‫متع‬ ‫سے‬ ‫نعت‬ ‫و‬ ‫حمد‬ ‫اور‬ ‫ات‬‫۔‬‫م‬ ‫اس‬‫ی‬‫فارس‬ ‫ں‬‫ی‬
‫بھ‬ ‫نثر‬‫ی‬‫ہے‬ ‫موجود‬‫۔‬‫ترت‬ ‫بے‬‫ی‬‫م‬ ‫پڑھنے‬ ‫باعث‬ ‫کے‬ ‫ہونے‬ ‫ب‬‫ی‬‫ہر‬ ‫ں‬
‫دشوار‬ ‫چند‬‫ی‬‫ہے‬ ‫رہا‬ ‫پڑ‬ ‫کرنا‬ ‫سامنا‬ ‫کا‬‫۔‬
‫داخ‬‫ی‬‫مطابق‬ ‫کے‬ ‫شہادت‬'‫حس‬ ‫غالم‬ ‫والے‬ ‫لکھنے‬ ‫کے‬ ‫اس‬‫ی‬‫ولد‬ ‫ن‬
‫پ‬‫ی‬‫مت‬ ‫دمحم‬ ‫ر‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ن‬‫ی‬‫ک‬ ‫اس‬ ‫اور‬ ‫ں‬‫ی‬‫تار‬‫ی‬‫نوشت‬ ‫خ‬
‫تمام‬ ‫شداند‬ ‫شنبہ‬ ‫چہار‬ ‫بروزے‬‫بتار‬‫ی‬‫زالحج‬ ‫کہ‬ ‫ہشتم‬ ‫خ‬
‫نام‬
‫ہے‬‫۔‬
‫ی‬‫صاحب‬ ‫ہ‬'‫پ‬‫ی‬‫ک‬ ‫شاہ‬ ‫بہار‬ ‫ر‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ق‬ ‫متع‬ ‫سے‬ ‫خانقاہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫خدا‬‫ی‬‫بتوف‬ ‫ا‬‫ی‬‫دہ‬ ‫راہ‬ ‫خود‬ ‫ق‬
‫تاہ‬ ‫کہ‬‫ی‬‫از‬ ‫د‬‫ی‬‫بندہءہ‬ ‫ن‬‫ی‬‫بہ‬ ‫چ‬
‫خدا‬‫ی‬‫آمدم‬ ‫بکار‬ ‫مقصد‬ ‫ا‬
‫ام‬ ‫دستے‬ ‫تہے‬‫ی‬‫ام‬ ‫دوار‬‫ی‬‫دم‬

286. ‫غ‬ ‫لطف‬ ‫ازسر‬ ‫بپوش‬‫ی‬‫نوش‬ ‫بے‬‫ی‬‫ے‬
‫ع‬ ‫شوہ‬ ‫بزرکان‬ ‫شعار‬‫ی‬‫نوش‬ ‫ب‬‫ی‬‫ے‬
‫سخن‬‫ی‬‫کنے‬ ‫بند‬ ‫م‬ ‫ق‬ ‫بتوک‬
‫صر‬‫از‬‫ی‬‫کنے‬ ‫چند‬ ‫جہان‬ ‫ادکارں‬
‫حس‬ ‫نامہءغالم‬ ‫ست‬ ‫نوشت‬‫ی‬‫ن‬
‫پ‬ ‫ست‬ ‫پسر‬ ‫صر‬‫ی‬‫مت‬ ‫دمحم‬ ‫رے‬‫ی‬‫ن‬
‫تمام‬ ‫شداند‬ ‫شنبہ‬ ‫چہار‬ ‫بروزے‬
‫بتار‬‫ی‬‫نام‬ ‫زالحج‬ ‫کہ‬ ‫ہشتم‬ ‫خ‬
‫پ‬ ‫خانقاہ‬ ‫بدر‬‫ی‬‫مدام‬ ‫شاہ‬ ‫بہار‬ ‫ر‬
‫د‬ ‫است‬ ‫دہ‬ ‫کوہ‬‫ی‬‫ثبام‬ ‫نہہ‬
............
‫م‬ ‫مخطوطہ‬ ‫اس‬‫ی‬‫ں‬'‫ا‬‫ی‬‫قص‬ ‫ک‬‫ی‬‫جہانگ‬ ‫دہ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫کا‬ ‫بادشاہ‬ ‫ر‬‫۔‬‫قص‬‫ی‬‫دہ‬
‫م‬‫ی‬‫ں‬'‫جہانگ‬‫ی‬‫س‬ ‫ر‬‫ع‬ ‫ے‬‫ی‬‫ع‬ ‫اور‬ ‫اش‬‫ی‬‫کو‬ ‫بادشاہ‬ ‫کوش‬ ‫ش‬'‫انچ‬ ‫چار‬ ‫دو‬
‫ہ‬‫ی‬'‫کس‬‫ی‬‫ج‬‫ی‬‫نب‬ ‫القدر‬ ‫ل‬‫ی‬‫گ‬ ‫رکھا‬ ‫کم‬ ‫سے‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬‫اور‬ ‫سال‬ ‫چار‬ ‫دو‬
‫تو‬ ‫رہتا‬ ‫زندہ‬'‫شا‬‫ی‬‫نب‬ ‫وہ‬ ‫د‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ہو‬‫ی‬‫جاتا‬‫۔‬
‫قص‬‫ی‬‫ہو‬ ‫مالحظہ‬ ‫دہ‬‫۔‬
‫ساالر‬ ‫جہان‬ ‫بر‬ ‫فرخندہء‬ ‫باال‬
‫اآلآثار‬ ‫احسن‬ ‫التاج‬ ‫صاحب‬
‫آئ‬ ‫روشن‬‫ی‬‫ضم‬ ‫نہ‬‫ی‬‫ر‬
‫تدب‬ ‫لجہء‬ ‫عرفان‬ ‫بحر‬‫ی‬‫ر‬
‫رستم‬ ‫دہر‬ ‫داور‬‫دوران‬
‫م‬ ‫بہادر‬ ‫حق‬ ‫سالک‬‫ی‬‫دان‬
‫عمل‬ ‫و‬ ‫م‬ ‫ع‬ ‫آفتاب‬ ‫ع‬ ‫مط‬
‫ع‬ ‫نور‬ ‫مظہر‬‫ی‬‫ف‬ ‫ن‬‫ی‬‫ازل‬ ‫ض‬

287. ‫ا‬ ‫شمس‬‫ی‬‫جالل‬ ‫بارکاہ‬ ‫وان‬
‫جمال‬ ‫نور‬ ‫کمال‬ ‫دوران‬ ‫قطب‬
‫وال‬‫ی‬‫جاہ‬ ‫جم‬ ‫رستم‬ ‫دہر‬ ‫ء‬
‫جہانک‬ ‫شہہ‬‫ی‬‫شاہ‬ ‫اکبر‬ ‫ابن‬ ‫ر‬
‫عظمتہہ‬ ‫روح‬ ‫ہللا‬ ‫اکمل‬
‫بدرجتہہ‬ ‫اوالدہ‬ ‫شرف‬
‫ہزار‬ ‫بر‬ ‫حق‬ ‫لطف‬‫ی‬‫باال‬ ‫ان‬
‫باال‬ ‫صفا‬ ‫پر‬ ‫عشق‬ ‫رہ‬ ‫کز‬
‫با‬ ‫مست‬‫لم‬ ‫جم‬ ‫از‬ ‫ال‬‫ی‬‫زل‬‫ی‬‫ے‬
‫ازلے‬ ‫ہسستنے‬ ‫باال‬ ‫ہست‬
‫پر‬ ‫صفحے‬ ‫ے‬ ‫پچھ‬ ‫کے‬ ‫آغاز‬ ‫کے‬ ‫شجرے‬'‫دعائ‬ ‫سات‬‫ی‬‫اشعار‬ ‫ہ‬
‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫حاش‬ ‫طرف‬ ‫چاروں‬ ‫کے‬ ‫صفحہ‬‫ی‬‫م‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ں‬'‫فارس‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫منظوم‬ ‫ں‬
‫فارس‬‫ی‬‫مٹا‬ ‫لکھا‬'‫کٹا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہوا‬ ‫پھٹا‬ ‫ا‬‫۔‬‫م‬ ‫اشعار‬‫ی‬‫نام‬ ‫ں‬‫ی‬‫کا‬ ‫ص‬ ‫تخ‬ ‫ا‬
‫نہ‬ ‫استعمال‬‫ی‬‫ہوا‬ ‫ں‬‫۔‬‫شجرہ‬'‫م‬ ‫صفحات‬ ‫پانچ‬ ‫جو‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہوا‬ ‫تمام‬ ‫ں‬.‫د‬‫عا‬
‫ہے‬ ‫ہوا‬ ‫سے‬ ‫اوپر‬ ‫تو‬ ‫آغاز‬ ‫کا‬'‫نہ‬ ‫ممکن‬ ‫پڑھنا‬ ‫اسے‬‫ی‬‫ں‬'‫پڑھا‬ ‫جو‬
‫پ‬ ‫ہے‬ ‫سکتا‬ ‫جا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫خدمت‬ ‫ش‬‫۔‬‫دعائ‬ ‫ان‬‫ی‬‫م‬ ‫آخر‬ ‫کے‬ ‫اشعار‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ں‬
‫جہانگ‬‫ی‬‫قص‬ ‫کے‬ ‫ر‬‫ی‬‫ہے‬ ‫تا‬ ‫کھ‬ ‫راز‬ ‫کا‬ ‫دے‬'‫کہ‬‫ی‬‫جہانگ‬ ‫صاحب‬ ‫ہ‬‫ی‬‫کے‬ ‫ر‬
‫قاض‬‫ی‬‫تھے‬‫۔‬‫م‬ ‫اشعار‬‫ی‬‫ا‬ ‫ں‬‫ی‬‫الد‬ ‫شمس‬ ‫نام‬ ‫ک‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ن‬‫ی‬‫ہے‬ ‫تا‬ ‫م‬‫۔‬‫اشعار‬
‫فرمائ‬ ‫مالحظہ‬‫ی‬‫ں‬ :
‫ی‬‫قد‬ ‫بحق‬ ‫خداوندا‬ ‫ا‬‫سمع‬
‫جمع‬ ‫خاطر‬ ‫بکن‬ ‫ہار‬ ‫کرم‬ ‫از‬
‫ی‬‫تبار‬ ‫سورتہ‬ ‫بحق‬ ‫خداوندا‬ ‫ا‬
‫عص‬ ‫ہ‬ ‫جم‬‫ی‬‫درکذر‬ ‫عاصے‬ ‫بندہ‬ ‫ان‬

288. ‫ی‬‫عم‬ ‫سورہ‬ ‫بحق‬ ‫خداوندا‬ ‫ا‬
‫زغم‬ ‫ہم‬ ‫کردن‬ ‫رفع‬ ‫عالم‬ ‫دو‬ ‫در‬
‫ی‬‫چن‬ ‫دعوت‬ ‫بحق‬ ‫خداوندا‬ ‫ا‬‫ی‬‫ن‬
‫ا‬ ‫دار‬ ‫باسالمت‬‫ی‬‫الد‬ ‫شمش‬ ‫مان‬‫ی‬‫ن‬
‫شد‬ ‫تمام‬
‫حس‬ ‫غالم‬‫ی‬‫ن‬
‫قاضے‬
‫پنجاب‬ ‫پر‬ ‫زبان‬‫ی‬‫فارس‬ ‫اور‬‫ی‬‫ہ‬ ‫غالب‬ ‫اثرات‬ ‫کے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫مثال‬
‫پنجاب‬‫ی‬
‫بوال‬‫ی‬‫س‬ ‫نور‬ ‫نکہت‬ ‫اپنے‬ ‫ہے‬ ‫ا‬‫ی‬‫ن‬
............
‫د‬‫ی‬‫س‬ ‫کا‬ ‫لوالک‬ ‫تاج‬ ‫ا‬‫ی‬‫پر‬ ‫س‬
............
‫م‬ ‫کہر‬ ‫کے‬ ‫ہاشم‬ ‫کے‬ ‫ب‬ ‫مط‬ ‫جو‬‫ی‬‫ہو‬ ‫ں‬‫ی‬‫ا‬
..........
‫دن‬ ‫چہوڑ‬ ‫کر‬ ‫ہوک‬ ‫عمر‬‫ی‬‫چال‬ ‫ا‬
..........
‫ق‬‫ی‬‫د‬ ‫کون‬ ‫امت‬‫ی‬‫وند‬‫ی‬‫خالص‬ ‫ں‬‫ی‬‫مجہے‬
‫فارس‬‫ی‬

289. ‫ابرہ‬ ‫تہا‬ ‫اوسکا‬ ‫ولد‬‫ی‬‫خ‬ ‫مش‬‫ی‬‫ل‬
..........
‫ہم‬ ‫ت‬ ‫زغف‬‫ی‬‫مواء‬ ‫مون‬ ‫کفر‬ ‫شہ‬
............
‫نب‬‫ی‬‫قن‬ ‫باپ‬ ‫ے‬‫ی‬‫کا‬ ‫ان‬‫ی‬‫است‬ ‫ونس‬
........
‫است‬ ‫مستوسبخ‬ ‫نام‬ ‫کا‬ ‫اوسکے‬ ‫پتا‬
.........
‫کر‬‫ی‬‫زمان‬ ‫ہر‬ ‫در‬ ‫انصاف‬ ‫و‬ ‫عدل‬ ‫ں‬
‫فارس‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ک‬ ‫شامل‬ ‫شعر‬ ‫اور‬ ‫مصرعے‬ ‫کہے‬ ‫ں‬‫ی‬‫گ‬ ‫ے‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫ام‬‫ی‬‫مصطفے‬ ‫بر‬ ‫است‬ ‫چنان‬ ‫دم‬
‫بدن‬‫ی‬‫د‬ ‫و‬ ‫ا‬‫ی‬‫مدعا‬ ‫دہد‬ ‫نم‬
.........
‫پ‬ ‫نہ‬‫ی‬‫او‬ ‫شاہ‬ ‫و‬ ‫غمبر‬‫است‬ ‫کافر‬
.........
‫ک‬‫ی‬‫نشت‬ ‫ماہے‬ ‫دربطن‬ ‫ذکر‬ ‫ا‬
‫ولد‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫ت‬‫ی‬‫باپ‬ ‫ے‬'‫پتا‬'‫ک‬ ‫استعمال‬ ‫الفاظ‬ ‫ولد‬ ‫اور‬ ‫پدر‬‫ی‬‫گ‬ ‫ے‬‫ی‬‫ے‬
‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫نب‬‫ی‬‫قن‬ ‫باپ‬ ‫ے‬‫ی‬‫کا‬ ‫ان‬‫ی‬‫است‬ ‫ونس‬
...........
‫اوسکا‬ ‫پتا‬‫ی‬‫پہ‬ ‫مرد‬‫ی‬‫درجہان‬ ‫ا‬

290. ............
‫و‬ ‫پدر‬‫یی‬‫ضوح‬ ‫نامش‬ ‫است‬ ‫لود‬
............
‫لکہ‬ ‫ہود‬ ‫ولد‬ ‫اوسکا‬ ‫پہر‬‫ی‬‫کتاب‬ ‫ا‬
‫لف‬‫گ‬ ‫لکھے‬ ‫کر‬ ‫مال‬ ‫ظ‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫مثال‬
‫دادا‬ ‫کے‬ ‫دمحم‬‫ی‬‫نام‬ ‫ہے‬ ‫ب‬ ‫مط‬ ‫کا‬
..........
‫لو‬ ‫شاہ‬‫ی‬‫سالد‬ ‫غالب‬ ‫شاہ‬ ‫کا‬
..........
‫ل‬ ‫جان‬ ‫پتا‬ ‫اوسکا‬ ‫پہر‬‫ی‬‫فر‬ ‫جو‬‫ی‬‫د‬
........
‫ک‬ ‫گ‬ ‫گاف‬‫ی‬‫ک‬ ‫استعمال‬ ‫کا‬ ‫کاف‬ ‫بجائے‬‫ی‬‫گ‬ ‫ا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬
‫عام‬ ‫و‬ ‫خاص‬ ‫مذہب‬ ‫مو‬ ‫کوش‬ ‫و‬ ‫دہر‬
‫گوش‬ ‫بجائے‬ ‫کوش‬
‫م‬‫ی‬‫شا‬ ‫و‬ ‫صبح‬ ‫ہر‬ ‫کون‬ ‫دمحم‬ ‫کاؤں‬ ‫ں‬‫م‬
‫گاؤں‬ ‫بجائے‬ ‫کاؤں‬
‫کر‬‫ی‬‫پاپ‬ ‫سو‬ ‫جنکے‬ ‫خوف‬ ‫ہوا‬ ‫زان‬
‫کر‬‫ی‬‫گر‬ ‫بجائے‬ ‫زان‬‫ی‬‫زاں‬
‫م‬ ‫کہر‬ ‫کے‬ ‫ہاشم‬ ‫کے‬ ‫ب‬ ‫مط‬ ‫جو‬‫ی‬‫ہو‬ ‫ں‬‫ی‬‫ا‬
‫گھر‬ ‫بجائے‬ ‫کہر‬
‫بد‬‫یی‬‫بارکاہ‬ ‫کے‬ ‫انصاف‬ ‫و‬ ‫عدل‬

291. ‫گاہ‬ ‫بجائے‬ ‫کاہ‬
‫مہاپران‬‫ی‬‫عن‬‫ی‬‫بھار‬‫ی‬‫نہ‬ ‫استعمال‬ ‫سے‬ ‫سرے‬ ‫کا‬ ‫آوزوں‬‫ی‬‫ہوا‬ ‫ں‬‫۔‬‫اس‬
‫ک‬‫ی‬‫جگہ‬'‫م‬ ‫استعمال‬ ‫ہ‬ ‫مقصورہ‬ ‫حے‬‫ی‬‫الئ‬ ‫ں‬‫ی‬‫گئ‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫مث‬‫ال‬
‫س‬ ‫دمحم‬‫ی‬‫کہول‬ ‫سبہہ‬ ‫ک‬ ‫ت‬ ‫آدم‬ ‫ن‬
.............
‫قاف‬ ‫کوو‬ ‫در‬ ‫وہ‬ ‫تہا‬ ‫شہنشاہ‬ ‫کہ‬
...............
‫ہے‬ ‫ترار‬ ‫نام‬ ‫پتا‬ ‫اوسکا‬ ‫پہر‬
................
‫م‬ ‫کتابان‬‫ی‬‫لکہ‬ ‫ن‬‫ی‬‫پ‬ ‫جہنم‬ ‫ا‬‫ی‬‫ا‬
..........
‫دن‬ ‫چہوڑ‬ ‫کر‬ ‫ہوک‬ ‫عمر‬‫ی‬‫چال‬ ‫ا‬
‫ش‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫ن‬‫ی‬‫بھ‬ ‫استعمال‬ ‫کا‬ ‫صعاد‬ ‫ے‬‫ی‬‫ہے‬ ‫تا‬ ‫م‬
‫کر‬‫یی‬‫دن‬ ‫نصر‬‫ی‬‫انم‬‫ی‬‫پ‬ ‫ں‬‫ی‬‫غ‬‫مبرے‬
‫نصر‬ ‫سے‬ ‫نشر‬
‫ک‬ ‫لفظوں‬‫ی‬'‫اشکال‬‫ی‬‫اصوات‬ ‫اور‬‫ی‬‫تبد‬‫ی‬‫ی‬‫بھ‬ ‫اں‬‫ی‬‫ت‬ ‫م‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫مثال‬
‫ک‬ ‫جس‬‫ی‬‫جن‬ ‫جگہ‬
‫ل‬ ‫کے‬ ‫سے‬‫ی‬‫س‬ ‫ے‬‫ی‬‫ن‬
‫ل‬ ‫کے‬ ‫کو‬‫ی‬‫کون‬ ‫ے‬

292. ‫ل‬ ‫کے‬ ‫بہت‬‫ی‬‫بہتہ‬ ‫ے‬
‫ل‬ ‫کے‬ ‫سب‬‫ی‬‫سبہہ‬ ‫ے‬
‫د‬‫ی‬‫د‬ ‫لے‬ ‫کے‬ ‫نا‬‫ی‬‫وند‬
‫ل‬ ‫کے‬ ‫اس‬‫ی‬‫اوس‬ ‫ے‬
‫م‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫ں‬‫ی‬‫مون‬ ‫ے‬
‫ک‬ ‫ڑ‬‫ی‬‫جگھ‬'‫ک‬ ‫استعمال‬ ‫کا‬ ‫د‬‫ی‬‫گ‬ ‫ا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬‫مثال‬
‫کر‬‫یی‬‫بادشاہ‬‫ی‬‫باصو‬ ‫بدے‬‫اب‬
.........
‫م‬ ‫کفر‬ ‫بدا‬‫ی‬‫ہو‬ ‫وہ‬ ‫ن‬‫ی‬‫ج‬ ‫ا‬‫ی‬‫ون‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫د‬
‫چھوٹ‬‫ی‬‫ک‬ ‫ے‬‫ی‬‫بڑ‬ ‫جگہ‬‫ی‬‫ک‬ ‫استعمال‬ ‫کا‬ ‫ے‬‫ی‬‫گ‬ ‫ا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬‫مثال‬
‫نبے‬ ‫برحق‬ ‫باپ‬ ‫کا‬ ‫شاہ‬ ‫رمان‬
‫ہے‬ ‫تا‬ ‫م‬ ‫استعمال‬ ‫کا‬ ‫ء‬ ‫ساتھ‬ ‫کے‬ ‫الفاظ‬‫۔‬
‫پ‬‫ی‬‫م‬ ‫کہر‬ ‫کے‬ ‫غمبر‬‫ی‬‫پ‬ ‫جو‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہواء‬ ‫دا‬
‫پہوالد‬‫۔۔۔۔‬‫م‬ ‫کفر‬ ‫کون‬‫ی‬‫مو‬ ‫وہ‬ ‫ن‬‫ی‬‫اء‬
‫ل‬ ‫کے‬ ‫غنہ‬ ‫نون‬‫ی‬‫ک‬ ‫استعمال‬ ‫نون‬ ‫ے‬‫ی‬‫گئ‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬
‫پتا‬ ‫جو‬ ‫کا‬ ‫کالب‬ ‫شاہ‬ ‫کہون‬
........

293. ‫م‬ ‫کفر‬ ‫بدا‬‫ی‬‫ہو‬ ‫وہ‬ ‫ن‬‫ی‬‫ج‬ ‫ا‬‫ی‬‫ون‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫د‬
‫بھ‬ ‫جو‬‫ی‬‫سہ‬‫ی‬'‫سے‬ ‫حوالہ‬ ‫کے‬ ‫پارے‬ ‫شعر‬ ‫اس‬'‫قد‬‫ی‬‫طور‬ ‫کا‬ ‫زبان‬ ‫م‬
‫م‬ ‫ن‬ ‫چ‬ ‫و‬‫ی‬‫کا‬ ‫ہونے‬ ‫کے‬ ‫اوراس‬ ‫ہے‬ ‫آتا‬ ‫سر‬'‫ہے‬ ‫تا‬ ‫م‬ ‫ثبوت‬‫۔‬‫آئ‬‫ی‬‫ے‬
‫اب‬'‫سے‬ ‫مطالعہ‬ ‫کے‬ ‫پارے‬ ‫شعر‬ ‫اس‬'‫ل‬ ‫لطف‬‫ی‬‫ہ‬ ‫تے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫الرح‬ ‫الرحمن‬ ‫ہللا‬ ‫بسم‬‫ی‬‫م‬
‫سنو‬ ‫تو‬‫کالم‬ ‫کے‬ ‫خدا‬ ‫اب‬
‫ک‬‫ی‬‫ع‬ ‫دمحم‬ ‫جن‬ ‫ا‬‫ی‬‫ہ‬
‫ک‬‫ی‬‫س‬ ‫نور‬ ‫خدا‬ ‫دمحم‬ ‫ہے‬ ‫ا‬‫ی‬‫ن‬
‫بوال‬‫ی‬‫س‬ ‫نور‬ ‫نکہت‬ ‫اپنے‬ ‫ہے‬ ‫ا‬‫ی‬‫ن‬
‫د‬‫ی‬‫س‬ ‫کا‬ ‫لوالک‬ ‫تاج‬ ‫ا‬‫ی‬‫پر‬ ‫س‬
‫سنا‬‫ی‬‫بسر‬ ‫سر‬ ‫خود‬ ‫راز‬ ‫ہمہ‬ ‫ا‬
‫تمام‬ ‫کرسے‬ ‫کے‬ ‫دمحم‬ ‫اب‬ ‫سنو‬
‫عام‬ ‫و‬ ‫خاص‬ ‫مذہب‬ ‫مو‬ ‫کوش‬ ‫و‬ ‫دہر‬
‫م‬‫ی‬‫م‬ ‫حق‬ ‫رے‬‫ی‬‫دعا‬ ‫اب‬ ‫ن‬‫ی‬‫ہوء‬ ‫ار‬
‫س‬ ‫تواضع‬‫ی‬‫ہوء‬ ‫دلشاد‬ ‫بہتہ‬ ‫تے‬
‫مص‬ ‫شجرہ‬ ‫سنو‬‫ہمہ‬ ‫ہر‬ ‫طفے‬
‫داعہ‬ ‫ہچکس‬ ‫بال‬ ‫از‬ ‫مکن‬
‫س‬ ‫دمحم‬‫ی‬‫کہول‬ ‫سبہہ‬ ‫ک‬ ‫ت‬ ‫آدم‬ ‫ن‬
‫بس‬ ‫اجر‬ ‫لہون‬‫ی‬‫رسول‬ ‫جب‬ ‫کہون‬ ‫ار‬
‫ہ‬ ‫چودہاد‬‫ی‬‫انعام‬ ‫پاوں‬ ‫سو‬ ‫کا‬ ‫ق‬ ‫خ‬
‫م‬‫ی‬‫شام‬ ‫و‬ ‫صبح‬ ‫ہر‬ ‫کون‬ ‫دمحم‬ ‫کاؤں‬ ‫ں‬
‫ق‬‫ی‬‫د‬ ‫کون‬ ‫امت‬‫ی‬‫وند‬‫ی‬‫خالص‬ ‫ں‬‫ی‬‫مجہے‬

294. ‫ی‬‫تجہے‬ ‫سناؤں‬ ‫برحق‬ ‫بات‬ ‫ہے‬
‫د‬ ‫سرانجام‬‫ی‬‫ع‬ ‫نا‬‫ی‬‫کا‬ ‫کام‬ ‫سبہہ‬ ‫ن‬
‫د‬ ‫حق‬ ‫برا‬‫ی‬‫ک‬ ‫نام‬ ‫اس‬ ‫صدقہ‬ ‫ا‬‫ا‬
‫ام‬‫ی‬‫مصطفے‬ ‫بر‬ ‫است‬ ‫چنان‬ ‫دم‬
‫بدن‬‫ی‬‫د‬ ‫و‬ ‫ا‬‫ی‬‫مدعا‬ ‫دہد‬ ‫نم‬
‫ہے‬ ‫نام‬ ‫جو‬ ‫کا‬ ‫باپ‬ ‫کے‬ ‫دمحم‬
‫لے‬ ‫نہ‬ ‫کر‬ ‫ہر‬ ‫نام‬ ‫ہے‬ ‫عبدہللا‬ ‫سو‬
‫دادا‬ ‫کے‬ ‫دمحم‬‫ی‬‫نام‬ ‫ہے‬ ‫ب‬ ‫مط‬ ‫کا‬
‫د‬ ‫اوسے‬‫ی‬‫ہن‬ ‫کوجہ‬ ‫ن‬‫ی‬‫کام‬ ‫غض‬ ‫ن‬
‫م‬ ‫کہر‬ ‫کے‬ ‫ہاشم‬ ‫کے‬ ‫ب‬ ‫مط‬ ‫جو‬‫ی‬‫ہو‬ ‫ں‬‫ی‬‫ا‬
‫کر‬‫ی‬‫مواء‬ ‫ہاشم‬ ‫سو‬ ‫بادشاہے‬ ‫ں‬
‫عبدمناف‬ ‫کا‬ ‫ہاشم‬ ‫شاہ‬ ‫پتا‬
‫وہ‬ ‫تہا‬ ‫شہنشاہ‬ ‫کہ‬‫قاف‬ ‫کوو‬ ‫در‬
‫المناف‬ ‫عبد‬ ‫باپ‬ ‫تہا‬ ‫شاہ‬ ‫قصے‬
‫صاف‬ ‫خوب‬ ‫کرن‬ ‫بادشاہے‬ ‫اوسے‬
‫کالب‬ ‫لے‬ ‫سن‬ ‫شاہ‬ ‫پتا‬ ‫کا‬ ‫قصے‬
‫کر‬‫یی‬‫بادشاہ‬‫ی‬‫باصواب‬ ‫بدے‬
‫پتا‬ ‫جو‬ ‫کا‬ ‫کالب‬ ‫شاہ‬ ‫کہون‬
‫ج‬ ‫جک‬ ‫جسے‬ ‫جانون‬ ‫سومرہات‬‫ی‬‫تا‬
‫حکم‬ ‫مرہات‬ ‫شاہ‬ ‫بدا‬‫ی‬‫ہو‬ ‫ن‬‫ی‬‫ا‬
‫قا‬ ‫نہ‬‫ی‬‫ا‬ ‫رہا‬ ‫م‬‫ی‬‫مو‬ ‫وہ‬ ‫دن‬ ‫ک‬‫ی‬‫ا‬
‫کعب‬ ‫ہے‬ ‫کا‬ ‫مرہات‬ ‫باپ‬ ‫سنون‬
‫کر‬‫یی‬‫م‬ ‫ق‬ ‫خ‬‫ی‬‫ن‬‫عجب‬ ‫بادشاہے‬
‫لو‬ ‫پتا‬ ‫کا‬ ‫کعب‬‫یی‬‫جہان‬ ‫شاہ‬
‫دارالمان‬ ‫رفت‬ ‫زوارالفنا‬

295. ‫لو‬ ‫شاہ‬‫ی‬‫سالد‬ ‫غالب‬ ‫شاہ‬ ‫کا‬
‫دن‬ ‫چہوڑ‬ ‫کر‬ ‫ہوک‬ ‫عمر‬‫ی‬‫چال‬ ‫ا‬
‫ل‬ ‫جان‬ ‫پتا‬ ‫اوسکا‬ ‫پہر‬‫ی‬‫فر‬ ‫جو‬‫ی‬‫د‬
‫م‬ ‫کفر‬ ‫بدا‬‫ی‬‫ہو‬ ‫وہ‬ ‫ن‬‫ی‬‫ج‬ ‫ا‬‫ی‬‫ون‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫د‬
‫ہو‬ ‫اوسکا‬ ‫باپ‬ ‫سنون‬‫ی‬‫حکم‬ ‫ا‬‫ی‬‫شاہ‬ ‫ن‬
‫پناہ‬ ‫عالم‬ ‫سو‬ ‫مالک‬ ‫نام‬ ‫بدا‬
‫نب‬ ‫وہ‬ ‫تہا‬ ‫کا‬ ‫مالک‬ ‫شاہ‬ ‫پتا‬‫ی‬‫ے‬
‫ک‬‫ر‬‫یی‬‫دن‬ ‫نصر‬‫ی‬‫نم‬ ‫ا‬‫ی‬‫پ‬ ‫ں‬‫ی‬‫غمبرے‬
‫ک‬‫ی‬‫تباہ‬ ‫جن‬ ‫کون‬ ‫کفر‬ ‫ہو‬ ‫شاہ‬ ‫ا‬
‫کر‬‫یی‬‫باپ‬ ‫کے‬ ‫کتابت‬ ‫ہم‬ ‫طنت‬ ‫س‬
‫زم‬ ‫زجوخش‬‫ی‬‫کشت‬ ‫ظالمان‬ ‫ن‬
‫تہا‬ ‫باپ‬ ‫کا‬ ‫شاہ‬ ‫اوس‬ ‫مدارک‬ ‫سنو‬
‫ل‬ ‫سون‬ ‫جک‬ ‫مون‬ ‫کفر‬ ‫اوسے‬‫ی‬‫نا‬
‫نب‬ ‫تہا‬ ‫او‬‫ی‬‫ال‬ ‫سو‬ ‫اوسکا‬ ‫باپ‬ ‫ے‬‫ی‬‫نام‬ ‫اس‬
‫مول‬ ‫خداوند‬ ‫عجب‬‫ی‬‫کام‬ ‫عکے‬
‫حز‬ ‫او‬ ‫عدو‬‫ی‬‫جہان‬ ‫اندر‬ ‫شد‬ ‫مت‬
‫حز‬‫ی‬‫نام‬ ‫سن‬ ‫کا‬ ‫مت‬‫نشان‬ ‫نصرت‬
‫پ‬ ‫نے‬ ‫خدا‬ ‫مون‬ ‫کفر‬‫ی‬‫کئے‬ ‫غمبر‬
‫لئے‬ ‫اپنے‬ ‫پاس‬ ‫بوال‬ ‫کر‬ ‫لطف‬
‫پ‬‫ی‬‫م‬ ‫کہر‬ ‫کے‬ ‫غمبر‬‫ی‬‫پ‬ ‫جو‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہواء‬ ‫دا‬
‫پہوالد‬‫۔۔۔۔‬‫م‬ ‫کفر‬ ‫کون‬‫ی‬‫مو‬ ‫وہ‬ ‫ن‬‫ی‬‫اء‬
‫ک‬ ‫شاہ‬ ‫کئے‬‫ی‬‫پ‬ ‫تے‬‫ی‬‫ہزار‬ ‫غمبر‬
‫آدم‬ ‫نہ‬ ‫کا‬ ‫کافران‬ ‫کئے‬‫ی‬‫شمار‬
‫کردا‬ ‫سون‬ ‫قدرت‬ ‫دست‬ ‫خدا‬‫۔۔۔۔۔۔۔‬
‫مرد‬ ‫نساہاں‬ ‫مخنث‬ ‫ہزراں‬

296. ‫بہاو‬ ‫جو‬‫ی‬‫سوئ‬ ‫کون‬‫ی‬‫کوچہ‬‫کرتے‬
‫ہن‬‫ی‬‫کرے‬ ‫لکو‬ ‫جو‬ ‫کے‬ ‫بند‬ ‫ہاتہہ‬ ‫ن‬
‫نب‬‫ی‬‫ال‬ ‫باپ‬ ‫ے‬‫ی‬‫ھوجوکا‬ ‫کا‬ ‫اس‬
‫لکہا‬ ‫اوسکا‬ ‫نام‬ ‫مضر‬ ‫کتابان‬
‫نے‬ ‫جوتکرار‬ ‫کے‬ ‫دہر‬ ‫کوش‬ ‫سنو‬
‫ہے‬ ‫ترار‬ ‫نام‬ ‫پتا‬ ‫اوسکا‬ ‫پہر‬
‫اوسے‬‫۔۔۔۔۔‬‫ہن‬ ‫ب‬ ‫مط‬ ‫کام‬ ‫سون‬‫ی‬‫ن‬
‫کر‬‫ی‬‫پرست‬ ‫بت‬ ‫ں‬‫ی‬‫ن‬ ‫کہ‬ ‫ہن‬ ‫ستے‬ ‫ے‬
‫جہان‬ ‫اندر‬ ‫شاہ‬ ‫او‬ ‫ولد‬ ‫معد‬
‫کر‬‫ی‬‫زمان‬ ‫ہر‬ ‫در‬ ‫انصاف‬ ‫و‬ ‫عدل‬ ‫ں‬
‫پتا‬ ‫کا‬ ‫معد‬‫تہا‬ ‫عدنان‬ ‫شاہ‬
‫کر‬‫ی‬‫حکمب‬ ‫نہ‬ ‫بادشاہے‬ ‫ں‬‫ی‬‫رہا‬ ‫ن‬
‫اوسکا‬ ‫ولد‬‫ی‬‫ک‬ ‫مون‬ ‫کفر‬ ‫سرب‬‫ی‬‫ا‬
‫م‬ ‫کتابان‬‫ی‬‫لکہ‬ ‫ن‬‫ی‬‫پ‬ ‫جہنم‬ ‫ا‬‫ی‬‫ا‬
‫باپ‬ ‫کہون‬‫ی‬‫م‬ ‫نام‬ ‫اب‬ ‫کا‬ ‫سرب‬‫ی‬‫ن‬
‫م‬ ‫کفر‬ ‫بدا‬‫ی‬‫کہ‬ ‫نامن‬ ‫نام‬ ‫ن‬‫ی‬‫ن‬
‫ک‬ ‫نامن‬ ‫نام‬ ‫سنو‬‫ی‬‫کا‬ ‫باپ‬ ‫اب‬
‫ی‬‫کا‬ ‫باپ‬ ‫وہ‬ ‫شجر‬ ‫تہا‬ ‫نام‬ ‫سع‬
‫ی‬‫شاہ‬ ‫اورد‬ ‫باپ‬ ‫تہا‬ ‫جو‬ ‫کا‬ ‫سع‬
‫بد‬‫یی‬‫بارکاہ‬ ‫کے‬ ‫انصاف‬ ‫و‬ ‫عدل‬
‫ہ‬‫م‬‫ی‬‫ہم‬ ‫نامش‬ ‫کفر‬ ‫کرے‬ ‫ش‬‫ی‬‫ش‬
‫ک‬ ‫کفر‬ ‫کا‬ ‫اورد‬ ‫شاہ‬ ‫پتا‬‫ی‬‫ش‬
‫جہان‬ ‫اندر‬ ‫ہو‬ ‫اوسکا‬ ‫باپ‬ ‫تہا‬ ‫جو‬
‫رمان‬ ‫ازمن‬ ‫شاہ‬ ‫ان‬ ‫نام‬ ‫سنو‬
‫نبے‬ ‫برحق‬ ‫باپ‬ ‫کا‬ ‫شاہ‬ ‫رمان‬

297. ‫ص‬ ‫در‬ ‫او‬ ‫نام‬ ‫شدہ‬ ‫ت‬ ‫مب‬‫ی‬‫ح‬
‫باپ‬ ‫جو‬ ‫کہاوں‬ ‫کا‬ ‫نبے‬ ‫ت‬ ‫مب‬
‫ہ‬ ‫ہونا‬ ‫کا‬ ‫ہمکت‬ ‫نام‬ ‫لئے‬‫ی‬‫بات‬
‫مواء‬ ‫سون‬ ‫ہے‬ ‫کفر‬ ‫رہا‬ ‫مون‬ ‫کفر‬
‫ک‬‫ی‬‫دن‬ ‫ہار‬ ‫ا‬‫ی‬‫باز‬ ‫سون‬ ‫ا‬‫ی‬‫جوا‬‫ء‬
‫ق‬ ‫سو‬ ‫تہا‬ ‫پتا‬ ‫اوسکا‬ ‫جو‬‫ی‬‫نام‬ ‫دار‬
‫نب‬ ‫وہ‬ ‫ہوا‬‫ی‬‫سالم‬ ‫بروں‬ ‫خاص‬ ‫ے‬
‫زب‬‫ی‬‫اسماع‬ ‫پتا‬ ‫اوسکا‬ ‫ہللا‬ ‫ح‬‫ی‬‫ل‬
‫ابرہ‬ ‫تہا‬ ‫اوسکا‬ ‫ولد‬‫ی‬‫خ‬ ‫مش‬‫ی‬‫ل‬
‫پ‬‫ی‬‫ت‬ ‫سے‬ ‫غمبر‬‫ی‬‫دار‬ ‫نام‬ ‫اہ‬ ‫ن‬
‫آر‬ ‫کہ‬ ‫طاقت‬ ‫چہ‬‫ی‬‫صفت‬ ‫و‬ ‫م‬‫ی‬‫شمار‬ ‫ں‬
‫ہو‬‫ی‬‫پ‬ ‫جد‬ ‫ا‬‫ی‬‫غمبرابراہ‬‫ی‬‫م‬
‫س‬ ‫چکہا‬‫ی‬‫رکہ‬ ‫ن‬‫ی‬‫ت‬ ‫حق‬‫ی‬‫ذال‬‫ی‬‫کر‬ ‫ش‬‫ی‬‫م‬
‫تراش‬ ‫بت‬ ‫بدا‬ ‫اذر‬ ‫اوسکا‬ ‫باپ‬ ‫جو‬
‫ہم‬‫ی‬‫شہ‬‫ک‬ ‫بتون‬‫ی‬‫نباد‬‫ی‬‫الش‬ ‫وہ‬ ‫ں‬
‫ہو‬‫ی‬‫ک‬ ‫کفر‬ ‫ا‬‫ی‬‫ب‬‫ی‬‫خوب‬ ‫سردار‬ ‫چ‬
‫ک‬ ‫بتون‬‫یی‬‫م‬ ‫پرستے‬‫ی‬‫غروب‬ ‫رہتا‬ ‫ن‬
‫نام‬ ‫سو‬ ‫تارخ‬ ‫کا‬ ‫آزر‬ ‫کا‬ ‫باپ‬ ‫تہا‬ ‫جو‬
‫کر‬‫ی‬‫بدن‬ ‫سو‬ ‫بادشاہے‬ ‫ں‬‫ی‬‫تمام‬ ‫ا‬
‫ہواء‬ ‫فازح‬ ‫تارخ‬ ‫شاہ‬ ‫پتا‬
‫ہم‬ ‫ت‬ ‫زغف‬‫ی‬‫مواء‬ ‫مون‬ ‫کفر‬ ‫شہ‬
‫سو‬ ‫اوسکا‬ ‫باپ‬ ‫تہا‬ ‫جو‬‫ی‬‫نام‬ ‫عقوب‬
‫پ‬‫ی‬‫ہ‬ ‫سنا‬ ‫غمبر‬‫ی‬‫تمام‬ ‫عالم‬ ‫سو‬
‫جو‬‫ی‬‫کا‬ ‫عقوب‬‫غا‬ ‫باپ‬‫ی‬‫بہال‬ ‫ر‬
‫د‬‫ی‬‫م‬ ‫خاک‬ ‫کون‬ ‫کفر‬ ‫ا‬‫ی‬‫مال‬ ‫جز‬ ‫ن‬

298. ‫ہ‬ ‫صالح‬ ‫سنو‬‫ی‬‫غا‬‫ی‬‫باپ‬ ‫کا‬ ‫ر‬
‫کر‬‫ی‬‫پاپ‬ ‫سو‬ ‫جنکے‬ ‫خوف‬ ‫ہوا‬ ‫زان‬
‫لکہ‬ ‫ہود‬ ‫ولد‬ ‫اوسکا‬ ‫پہر‬‫ی‬‫کتاب‬ ‫ا‬
‫ک‬ ‫کون‬ ‫کفر‬‫ی‬‫خراب‬ ‫چہاروں‬ ‫آن‬ ‫ا‬
‫پ‬‫ی‬‫ہوئ‬ ‫غمبر‬‫ی‬‫لے‬ ‫جان‬ ‫جازاہ‬
‫کہ‬‫ی‬‫لے‬ ‫مان‬ ‫تون‬ ‫کا‬ ‫کتابون‬ ‫سہبہ‬ ‫ا‬
‫پتاء‬ ‫اوسکا‬ ‫ارفخشد‬ ‫شاہ‬ ‫کہو‬
‫جتا‬ ‫جسنے‬ ‫کون‬ ‫عالم‬ ‫شاہ‬ ‫بدا‬
‫کہوء‬ ‫کافر‬ ‫سام‬ ‫پتا‬ ‫کا‬ ‫اوس‬ ‫پہر‬
‫ج‬‫ی‬‫رہوء‬ ‫کر‬ ‫نہہ‬ ‫اوسکا‬ ‫نام‬ ‫و‬
‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ثان‬ ‫کا‬ ‫آدم‬ ‫نوح‬ ‫ا‬‫ی‬‫نب‬‫ی‬‫ے‬
‫ل‬ ‫جان‬ ‫کا‬ ‫سام‬ ‫پتا‬‫ی‬‫جو‬‫۔۔۔۔۔۔۔‬
‫ہوئ‬ ‫کار‬ ‫کہنہ‬‫ی‬‫ب‬ ‫ق‬ ‫خ‬‫ی‬‫شمار‬
‫م‬ ‫بطوفان‬‫ی‬‫ک‬ ‫غرق‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہزار‬ ‫تے‬
‫بنائ‬‫ی‬‫بد‬‫یی‬‫کالں‬ ‫کشتے‬ ‫نوح‬
‫رکہ‬‫ی‬‫ب‬‫ی‬‫درم‬ ‫کے‬ ‫جفت‬ ‫ہر‬ ‫چ‬‫ی‬‫ان‬
‫ہو‬ ‫نو‬ ‫ازسر‬ ‫جہان‬‫ی‬‫شدہ‬ ‫دا‬
‫طف‬‫ی‬‫نب‬ ‫ل‬‫ی‬‫پ‬ ‫نوح‬ ‫ے‬‫ی‬‫شد‬ ‫دا‬‫ہ‬
‫کہ‬‫ی‬‫ثان‬ ‫کون‬ ‫نوح‬ ‫ن‬‫ی‬‫ہو‬ ‫آدم‬‫ی‬‫ا‬
‫بہےمو‬ ‫اوہ‬ ‫آخر‬ ‫زوارالفناہ‬‫ی‬‫ا‬
‫است‬ ‫مستوسبخ‬ ‫نام‬ ‫کا‬ ‫اوسکے‬ ‫پتا‬
‫پ‬ ‫نہ‬‫ی‬‫است‬ ‫کافر‬ ‫او‬ ‫شاہ‬ ‫و‬ ‫غمبر‬
‫و‬ ‫پدر‬‫یی‬‫ضوح‬ ‫نامش‬ ‫است‬ ‫لود‬
‫کفرم‬ ‫شدہ‬‫ی‬‫ن‬........‫صبوح‬ ‫بدکا‬
‫اوسکا‬ ‫پتا‬‫ی‬‫پہ‬ ‫مرد‬‫ی‬‫درجہان‬ ‫ا‬

299. ‫کافر‬ ‫او‬ ‫کفر‬ ‫بدا‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ع‬ ‫ن‬‫ی‬‫ان‬
‫کر‬‫یی‬‫ہے‬ ‫کافر‬ ‫کے‬ ‫مہالن‬ ‫باپ‬
‫قن‬ ‫نام‬ ‫سنو‬‫ی‬‫کتاب‬ ‫در‬ ‫او‬ ‫ان‬
‫عذاب‬ ‫اہ‬ ‫کافران‬ ‫حشر‬ ‫بروز‬
‫نب‬‫ی‬‫قن‬ ‫باپ‬ ‫ے‬‫ی‬‫کا‬ ‫ان‬‫ی‬‫است‬ ‫ونس‬
‫ک‬‫ی‬‫نشت‬ ‫ماہے‬ ‫دربطن‬ ‫ذکر‬ ‫ا‬
‫شدہ‬ ‫تولد‬‫ی‬‫ش‬ ‫عم‬ ‫از‬ ‫ونس‬‫ی‬‫ش‬
‫پ‬ ‫ز‬ ‫مبارک‬‫ی‬‫غمبر‬‫ی‬‫ش‬‫ی‬‫ر‬ ‫ش‬‫ی‬‫ش‬
‫ش‬ ‫پتا‬‫ی‬‫کتاب‬ ‫اندر‬ ‫آدم‬ ‫کا‬ ‫ش‬
‫بےحساب‬ ‫او‬ ‫وات‬ ‫ص‬ ‫کرو‬ ‫خدا‬
‫۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔‬
‫نوٹ‬:‫ی‬‫ہے‬ ‫ہوا‬ ‫کاٹا‬ ‫شعر‬ ‫ہ‬
‫آ‬ ‫نہ‬ ‫کافر‬ ‫سو‬‫ی‬‫م‬ ‫دہر‬ ‫ہے‬ ‫ا‬‫ی‬‫ں‬
‫اوسے‬‫ی‬‫ہن‬ ‫نا‬ ‫کر‬ ‫اد‬‫ی‬‫م‬ ‫ن‬‫ی‬‫م‬ ‫نہ‬ ‫ن‬‫ی‬‫ن‬
‫م‬ ‫بو‬ ‫خوش‬‫ی‬‫رنگ‬ ‫نہاتے‬ ‫ں‬......‫ا‬‫ی‬‫جائزہ‬ ‫ک‬
‫قاض‬ ‫عطاءالرحمن‬‫ی‬‫کے‬ ‫اردو‬'‫شاعر‬ ‫زبان‬ ‫خوش‬ ‫اور‬ ‫فکر‬ ‫خوش‬
‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ک‬ ‫ان‬‫ی‬‫شاعر‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ں‬'‫انسان‬‫ی‬‫زندگ‬‫ی‬‫انسان‬ ‫اور‬‫ی‬‫رو‬ ‫منافق‬‫ی‬‫وں‬
‫ک‬‫ی‬'‫م‬ ‫انداز‬ ‫اچھوتے‬ ‫بڑے‬‫ی‬‫ں‬'‫عکاس‬‫ی‬‫ت‬ ‫م‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫کومل‬ ‫تاہم‬
‫بھ‬ ‫کو‬ ‫جذبوں‬‫ی‬‫نظرانداز‬‫نہ‬‫ی‬‫کرتے‬ ‫ں‬‫۔‬‫ک‬ ‫جذبوں‬ ‫مالئم‬ ‫و‬ ‫نرم‬ ‫ان‬‫ی‬
‫کار‬ ‫حرف‬‫ی‬'‫قار‬‫ی‬‫اپن‬ ‫کو‬‫ی‬‫م‬ ‫گرفت‬‫ی‬‫ل‬ ‫لے‬ ‫ں‬‫ی‬‫ت‬‫ی‬‫لطف‬ ‫وہ‬ ‫اور‬ ‫ہے‬

300. ‫اندوز‬‫ی‬‫کوئ‬ ‫کا‬‫ی‬‫نہ‬ ‫جانے‬ ‫سے‬ ‫ہاتھ‬ ‫موقع‬‫ی‬‫د‬ ‫ں‬‫ی‬‫تے‬‫۔‬‫ہاں‬ ‫کے‬ ‫عطا‬
‫کمال‬ ‫اصل‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہ‬'‫خ‬ ‫انتخاب‬ ‫کا‬ ‫لفظوں‬ ‫کہ‬‫ی‬‫کرتے‬ ‫مطابق‬ ‫کے‬ ‫ال‬
‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ذرا‬‫ی‬‫رباع‬ ‫ہ‬‫ی‬‫فرمائ‬ ‫مالحظہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫ہم‬ ‫تھے‬ ‫الئے‬ ‫چرا‬ ‫مہتاب‬‫گئے‬ ‫رات‬
‫گئے‬ ‫رات‬ ‫ہم‬ ‫تھے‬ ‫الئے‬ ‫چرا‬ ‫چندراب‬
‫عطا‬ ‫سے‬ ‫چپکے‬ ‫سے‬ ‫کار‬ ‫فسوں‬ ‫چشم‬ ‫اس‬
‫گئے‬ ‫رات‬ ‫ہم‬ ‫تھے‬ ‫الئے‬ ‫چرا‬ ‫خواب‬ ‫اک‬
‫عطا‬'‫عصر‬‫ی‬‫عموم‬ ‫کے‬ ‫شخص‬‫ی‬‫ک‬ ‫طور‬ ‫اور‬ ‫ن‬ ‫چ‬‫ی‬'‫ہ‬ ‫بڑے‬‫ی‬
‫م‬ ‫انداز‬ ‫صورت‬ ‫خوب‬‫ی‬‫ں‬'‫عکاس‬‫ی‬‫ہ‬ ‫کرتے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫کا‬ ‫اندر‬ ‫لفظ‬
‫استعارت‬‫ی‬‫استعمال‬'‫ہ‬ ‫بالغت‬ ‫و‬ ‫فصاحت‬ ‫کو‬ ‫کالم‬ ‫کے‬ ‫ان‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫سر‬
‫نہ‬‫ی‬‫کرتا‬ ‫ں‬'‫بھ‬ ‫سے‬ ‫وجاہت‬ ‫اسے‬ ‫کہ‬ ‫بل‬‫ی‬'‫ہے‬ ‫کرتا‬ ‫سرفراز‬‫۔‬‫اس‬
‫ذ‬‫ی‬‫م‬ ‫ل‬‫ی‬‫ذرا‬ ‫ں‬:‫ی‬‫فرمائ‬ ‫مالحظہ‬ ‫شعر‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ں‬
‫نہ‬ ‫تا‬ ‫نک‬ ‫سے‬ ‫اندر‬‫ی‬‫کوئ‬ ‫ں‬‫ی‬‫باہر‬
‫د‬‫ی‬‫جسے‬ ‫کھو‬'‫م‬ ‫خود‬‫ی‬‫ہے‬ ‫گم‬ ‫سراسر‬ ‫وہ‬ ‫ں‬
‫استعمال‬ ‫کا‬ ‫اندر‬ ‫لفظ‬'‫م‬ ‫وجود‬ ‫اپنے‬‫ی‬‫معنو‬ ‫ں‬‫ی‬‫در‬ ‫رواں‬ ‫کا‬ ‫ت‬‫ی‬‫ا‬
‫ہے‬ ‫رکھتا‬‫۔‬‫کس‬‫ی‬‫ب‬ ‫کے‬ ‫کالم‬‫ی‬‫م‬ ‫ہونے‬ ‫غ‬‫ی‬‫ں‬'‫ا‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫بار‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫ہ‬ ‫اں‬‫ی‬‫اپنا‬
‫د‬ ‫کمال‬‫ی‬‫کھات‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫نے‬ ‫عطا‬'‫عصر‬‫ی‬‫ش‬‫ی‬‫کو‬ ‫ن‬ ‫چ‬ ‫اور‬ ‫اطوار‬ ‫دوہرے‬ ‫کے‬ ‫وخ‬'‫ا‬‫ی‬‫ک‬
‫ک‬ ‫واضح‬ ‫تحت‬ ‫کے‬ ‫حوالے‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬

301. ‫حضور‬ ‫کے‬ ‫رندوں‬‫ی‬‫رنگ‬ ‫دو‬ ‫ہ‬‫ی‬'‫ی‬‫ش‬ ‫ا‬‫ی‬‫خ‬
! ‫ال‬ ‫شرب‬ ‫رسم‬‫ی‬‫ہود‬'‫تک‬ ‫کب‬ ‫آخر‬
‫اپن‬ ‫عطا‬‫ی‬‫رباع‬‫ی‬‫م‬ ‫وں‬‫ی‬‫ں‬'‫گ‬ ‫عالم‬‫ی‬‫سچائ‬ ‫ر‬‫ی‬‫صورت‬ ‫خوب‬ ‫بڑے‬ ‫کا‬ ‫وں‬
‫م‬ ‫انداز‬‫ی‬‫ں‬'‫ہ‬ ‫کرتے‬ ‫اظہار‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫مثال‬
‫کھوئ‬‫ی‬‫ہوئ‬‫ی‬‫توق‬‫ی‬‫ت‬ ‫م‬ ‫کہاں‬ ‫ر‬‫ی‬‫ہے‬
‫تقد‬ ‫گشتہ‬ ‫گم‬‫ی‬‫ت‬ ‫م‬ ‫کہاں‬ ‫ر‬‫ی‬‫ہے‬
‫م‬ ‫پھول‬ ‫ہر‬‫ی‬‫ہوت‬ ‫ں‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫خوشبو‬ ‫ں‬‫ی‬‫ارو‬
‫ک‬ ‫خواب‬ ‫ہر‬‫ی‬‫تعب‬‫ی‬‫ت‬ ‫م‬ ‫کہاں‬ ‫ر‬‫ی‬‫ہے‬
.......
‫ی‬‫د‬ ‫مت‬ ‫سے‬ ‫دور‬ ‫وں‬‫ی‬‫کھ‬'‫چاپ‬ ‫چپ‬ ‫تماشا‬
‫فنا‬ ‫موج‬ ‫اے‬!‫م‬ ‫مجھ‬‫ی‬‫چاپ‬ ‫چپ‬ ‫جا‬ ‫اتر‬ ‫ں‬
! ‫عطا‬ ‫ہے‬ ‫اترنا‬ ‫گھاٹ‬ ‫کس‬'‫ک‬‫ی‬‫وم‬ ‫مع‬ ‫ا‬
‫تن‬ ‫سے‬ ‫کب‬ ‫ہوں‬ ‫جاتا‬ ‫بہتا‬‫ہا‬'‫چاپ‬ ‫چپ‬
‫ک‬ ‫محالت‬‫ی‬‫رہ‬ ‫سے‬ ‫شاہوں‬ ‫نسبت‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫ک‬ ‫بڑوں‬ ‫سوا‬ ‫کے‬ ‫ان‬‫ی‬
‫ع‬ ‫و‬ ‫رہائش‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫گاہوں‬ ‫ش‬‫ی‬‫ے‬'‫کوٹھ‬‫ی‬‫اں‬'‫ے‬ ‫بنگ‬'‫مکان‬ ‫بڑے‬'
‫وغ‬ ‫مکان‬ ‫اونچے‬‫ی‬‫لفظ‬ ‫سے‬ ‫رہ‬‫ی‬‫ہ‬ ‫رہے‬ ‫مستعمل‬ ‫مرکبات‬ ‫ا‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ہر‬
‫کدے‬ ‫نخوت‬ ‫امرجہ‬ ‫دو‬'‫ہ‬ ‫رہے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ا‬‫ی‬‫ہوئے‬ ‫رکھتے‬ ‫اطوار‬ ‫سے‬ ‫ک‬'
‫م‬ ‫ان‬‫ی‬‫لفظ‬ ‫ں‬‫ی‬‫باق‬ ‫شناخت‬‫ی‬‫رہ‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫م‬ ‫لفظ‬‫حل‬'‫ل‬ ‫کے‬ ‫بادشاہ‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ے‬‫ی‬
‫تحر‬‫ی‬‫م‬ ‫عرف‬ ‫اور‬ ‫ر‬‫ی‬‫ہے‬ ‫رہا‬ ‫ں‬‫۔۔‬‫عوام‬ ‫اور‬ ‫تکبر‬ ‫کہ‬ ‫حاالں‬‫ی‬
‫ک‬ ‫استحصال‬‫ی‬‫ذ‬‫ی‬‫م‬ ‫ل‬‫ی‬‫ں‬'‫متواز‬ ‫دونوں‬‫ی‬‫ہ‬ ‫آتے‬ ‫ے‬ ‫چ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ی‬‫عوام‬ ‫ہ‬
‫نہ‬ ‫ہ‬ ‫معام‬ ‫کا‬‫ی‬‫رہا‬ ‫ں‬'‫بنا‬ ‫کا‬ ‫کس‬ ‫کون‬ ‫کہ‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬‫رہا‬ ‫ماتحت‬ ‫کے‬ ‫کس‬ ‫ا‬

302. ‫ہے‬‫۔‬‫تخص‬ ‫اس‬ ‫نے‬ ‫عطا‬‫ی‬‫ک‬ ‫ختم‬ ‫کو‬ ‫ص‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬‫گو‬‫ی‬‫لفظ‬ ‫ہاں‬ ‫کے‬ ‫ان‬ ‫ا‬
‫وس‬ ‫محل‬‫ی‬‫ب‬ ‫اور‬ ‫ع‬‫ی‬‫م‬ ‫معنوں‬ ‫غ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہوا‬ ‫استعمال‬ ‫ں‬‫۔‬‫بات‬ ‫المحدود‬'
‫ص‬‫ی‬‫م‬ ‫محدود‬ ‫غہء‬‫ی‬‫کہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫گئ‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫ہ‬ ‫کہتے‬‫ی‬‫ں‬
‫کنگرہءکبر‬ ‫ہر‬'‫زم‬‫ی‬‫ہوا‬ ‫بوس‬ ‫ں‬
‫اڑت‬‫ی‬‫م‬ ‫محالت‬ ‫ہے‬‫ی‬‫خاک‬ ‫اب‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہاں‬
‫کا‬ ‫کنگرہءکبر‬ ‫مرکب‬'‫بھ‬ ‫اطالق‬ ‫پر‬ ‫مزاج‬ ‫پسند‬ ‫نخوت‬‫ی‬‫بےمزا‬
‫نہ‬‫ی‬‫گا‬ ‫رہے‬ ‫ں‬‫۔‬‫ہ‬ ‫وہ‬ ‫کار‬ ‫حرف‬‫ی‬‫تحس‬ ‫قابل‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ن‬'‫اور‬ ‫کہتا‬ ‫سچ‬ ‫جو‬
‫لکھت‬‫آ‬ ‫ا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬‫م‬ ‫مصرعوں‬ ‫دو‬ ‫ان‬‫ی‬‫گ‬ ‫کہا‬ ‫ں‬‫ی‬‫ا‬'‫گ‬ ‫عالم‬‫ی‬‫سچائ‬ ‫ر‬‫ی‬‫کے‬
‫ہے‬ ‫فائز‬ ‫پر‬ ‫درجے‬‫۔‬
‫کے‬ ‫شخص‬‫ی‬‫ق‬‫ی‬‫سے‬ ‫کےحوالہ‬ ‫کردار‬ ‫کے‬ ‫اس‬ ‫اور‬ ‫ن‬'‫کے‬ ‫اس‬
‫شخص‬‫ی‬‫الم‬‫ی‬‫ک‬ ‫ے‬‫ی‬'‫م‬ ‫انداز‬ ‫دردناک‬ ‫بڑے‬‫ی‬‫عکاس‬ ‫ں‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬
‫ہ‬ ‫کہتے‬‫ی‬‫ں‬
‫م‬ ‫ہاتھوں‬‫ی‬‫ہوئے‬ ‫ہوتے‬ ‫دعا‬ ‫آہنگ‬ ‫خوش‬ ‫ں‬
‫محروم‬‫ی‬‫ق‬‫ی‬‫رہے‬ ‫ن‬'‫ہوئے‬ ‫ہوتے‬ ‫خدا‬
‫ح‬‫ی‬‫د‬ ‫سے‬ ‫رت‬‫ی‬‫کھ‬‫زوال‬ ‫اپنا‬ ‫رہا‬ ‫تا‬
‫کردار‬'‫کہان‬‫ی‬‫ہوئے‬ ‫ہوتے‬ ‫جدا‬ ‫سے‬
‫ی‬‫پھر‬ ‫ا‬‫ی‬‫ہوں‬ ‫مالحظہ‬ ‫مصرعے‬ ‫دو‬ ‫ہ‬
‫نے‬ ‫گماں‬ ‫موج‬ ‫اک‬‫ی‬‫بڑھائ‬ ‫وں‬‫ی‬‫پ‬‫ی‬‫نگ‬‫ی‬‫ں‬
‫اہل‬ ‫سب‬‫ی‬‫ق‬‫ی‬‫ں‬'‫ہوئے‬ ‫غرقہءاوہام‬

303. ‫شخص‬‫ی‬‫تنہائ‬‫ی‬‫ہ‬ ‫بڑے‬ ‫کا‬‫ی‬‫بار‬‫ی‬‫م‬ ‫انداز‬ ‫ک‬‫ی‬‫ہ‬ ‫کرتے‬ ‫اظہار‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫مثال‬
........
‫در‬‫ی‬‫لگا‬ ‫زور‬ ‫بہت‬ ‫نے‬ ‫ا‬‫ی‬‫ل‬ ‫ا‬‫ی‬‫کن‬
‫سے‬ ‫اندر‬ ‫مرے‬ ‫صحرا‬‫گ‬ ‫نہ‬ ‫نکاال‬‫ی‬‫ا‬
‫م‬ ‫خول‬ ‫کے‬ ‫انا‬ ‫شخص‬ ‫آج‬‫ی‬‫ہے‬ ‫بند‬ ‫ں‬‫۔‬‫حق‬ ‫خ‬ ‫ت‬ ‫اس‬‫ی‬‫اظہار‬ ‫کا‬ ‫قت‬
‫ہو‬ ‫مالحظہ‬‫۔‬
‫اٹھائے‬ ‫بوجھ‬ ‫اک‬'‫ے‬ ‫چ‬ ‫ناچار‬ ‫و‬ ‫چار‬
‫کو‬ ‫آخر‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ب‬ ‫کہ‬ ‫کھال‬‫ی‬‫ے‬ ‫چ‬ ‫کار‬
‫ق‬ ‫اس‬‫ی‬‫نکال‬ ‫باہر‬ ‫کون‬ ‫سے‬ ‫انا‬ ‫د‬
‫بھ‬ ‫سمت‬ ‫جس‬‫ی‬‫جائ‬‫ی‬‫ے‬‫ی‬‫د‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ے‬ ‫چ‬ ‫وار‬
‫عصر‬‫ی‬‫جبر‬‫ی‬‫کرتے‬ ‫اظہار‬ ‫کا‬ ‫ت‬'‫م‬ ‫لہجے‬ ‫کے‬ ‫ان‬‫ی‬‫خ‬ ‫ت‬ ‫ں‬‫ی‬‫جات‬ ‫آ‬‫ی‬
‫ہ‬‫ے‬‫۔‬
‫ہ‬ ‫روشن‬‫ی‬‫آگہ‬ ‫کب‬ ‫ں‬‫ی‬‫فانوس‬ ‫کے‬‫ی‬‫ہاں‬
‫مانوس‬ ‫سے‬ ‫م‬ ‫ظ‬ ‫ہوئے‬ ‫لوگ‬ ‫سب‬‫ی‬‫ہاں‬
‫م‬ ‫آنکھوں‬‫ی‬‫ح‬ ‫ں‬‫ی‬‫رہ‬ ‫ا‬‫ی‬‫م‬ ‫دل‬ ‫کچھ‬ ‫نہ‬‫ی‬‫خوف‬ ‫ں‬
‫سالوس‬ ‫سکہ‬ ‫فقط‬ ‫ہے‬ ‫تا‬ ‫چ‬‫ی‬‫ہاں‬
‫ی‬‫ا‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ازل‬ ‫ک‬‫ی‬‫حق‬‫یی‬‫ہے‬ ‫قت‬'‫اپن‬ ‫شخص‬ ‫کہ‬‫ی‬‫باالوسطہ‬ ‫شناخت‬
‫ہے‬ ‫کرتا‬ ‫حاصل‬‫۔‬‫حق‬ ‫اس‬ ‫ہاں‬ ‫کے‬ ‫عطا‬‫ی‬‫ہو‬ ‫مالحظہ‬ ‫اظہار‬ ‫کا‬ ‫قت‬‫۔‬

304. ‫د‬ ‫نے‬ ‫شوخ‬ ‫اس‬‫ی‬‫ج‬ ‫کھا‬‫مر‬ ‫و‬‫ی‬‫بغور‬ ‫سمت‬
‫کہ‬ ‫کے‬ ‫جا‬ ‫تب‬‫ی‬‫آ‬ ‫نظر‬ ‫کو‬ ‫خود‬ ‫ں‬‫ی‬‫م‬ ‫ا‬‫ی‬‫ں‬
‫واہ‬‫۔۔۔۔۔‬‫واہ‬'‫خوب‬ ‫بہت‬....‫ک‬‫ی‬‫ہے‬ ‫بات‬ ‫ا‬‫۔‬
‫تخ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫کمال‬ ‫بڑا‬ ‫بہت‬ ‫بالشبہ‬ ‫آدم‬ ‫ق‬‫۔‬‫ٹھہرا‬ ‫شرف‬ ‫کا‬ ‫آدم‬ ‫م‬ ‫ع‬‫۔‬‫ان‬
‫م‬ ‫مصرعوں‬ ‫دو‬‫ی‬‫ں‬'‫د‬ ‫اظہار‬ ‫کا‬ ‫واقعے‬ ‫اس‬‫ی‬‫کھ‬‫ی‬‫ے‬‫۔‬‫دو‬ ‫ان‬
‫کو‬ ‫مصرعوں‬'‫والت‬ ‫سورتہ‬‫ی‬‫م‬ ‫تناظر‬ ‫کے‬ ‫بقر‬ ‫سورتہ‬ ‫اور‬ ‫ن‬‫ی‬‫ں‬'
‫فرما‬ ‫مالحظہ‬‫ئ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫مٹ‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫د‬ ‫رکھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫معراج‬ ‫و‬ ‫ع‬ ‫ا‬
‫د‬ ‫نہ‬ ‫ہونے‬‫ی‬‫کبھ‬ ‫ا‬‫ی‬‫کس‬‫ی‬‫محتاج‬ ‫کا‬
‫ذومعنو‬ ‫نے‬ ‫عطا‬‫ی‬‫دست‬ ‫چابک‬ ‫کمال‬ ‫کا‬ ‫ت‬‫ی‬‫ک‬ ‫استعمال‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬‫مثال‬
‫د‬‫ی‬‫ہ‬ ‫تا‬ ‫کھ‬ ‫جو‬ ‫سے‬ ‫گرانے‬ ‫وار‬‫ی‬‫تھا‬ ‫نہ‬
‫وہ‬ ‫عقدہ‬‫ی‬‫د‬‫ی‬‫کھال‬ ‫سے‬ ‫اٹھانے‬ ‫وار‬
‫د‬‫ی‬‫گرانا‬ ‫وار‬
‫د‬‫ی‬‫اٹھانا‬ ‫وار‬
‫رباع‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ں‬'‫ک‬ ‫مصرع‬ ‫چوتھا‬‫ی‬‫ک‬ ‫د‬‫ی‬‫ح‬‫ی‬‫ث‬‫ی‬‫رکھتا‬ ‫ت‬‫ہے‬‫۔‬‫کے‬ ‫عطا‬
‫ہاں‬'‫بھ‬ ‫صورت‬ ‫ف‬ ‫مخت‬‫ی‬‫ت‬ ‫م‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫دو‬ ‫ے‬ ‫پہ‬‫ی‬‫آخر‬ ‫ا‬‫ی‬‫دو‬
‫ل‬ ‫پر‬ ‫طور‬ ‫کے‬ ‫شعر‬ ‫باقاعدہ‬ ‫کو‬ ‫مصرعوں‬‫ی‬‫ہے‬ ‫سکتا‬ ‫جا‬ ‫ا‬‫۔‬‫مثال‬

305. ‫مصرعے‬ ‫دو‬ ‫ے‬ ‫پہ‬
‫بھ‬ ‫موجود‬‫ی‬‫نکال‬ ‫کر‬ ‫بڑھ‬ ‫سے‬ ‫موجود‬
‫ہ‬ ‫اور‬ ‫اک‬‫ی‬‫منظر‬'‫نکال‬ ‫منظر‬ ‫پس‬
‫آخر‬‫ی‬‫مصرعے‬ ‫دو‬
‫جھ‬ ‫کو‬ ‫مہتاب‬‫ی‬‫م‬ ‫ل‬‫ی‬‫نہاتےہوئے‬ ‫ں‬'‫شب‬
‫تاروں‬ ‫سے‬ ‫افالک‬‫د‬ ‫کر‬ ‫اتر‬ ‫نے‬‫ی‬‫کھا‬
‫سا‬ ‫کا‬ ‫غزل‬'‫ب‬ ‫حسن‬‫ی‬‫خ‬ ‫نازک‬ ‫اور‬ ‫ان‬‫ی‬‫ال‬‫ی‬‫فرمائ‬ ‫مالحظہ‬‫ی‬‫ں‬
‫د‬‫ی‬‫سے‬ ‫جب‬ ‫تو‬ ‫پر‬ ‫کا‬ ‫حسن‬ ‫ترے‬ ‫ہے‬ ‫کھا‬
‫م‬ ‫آنکھوں‬‫ی‬‫کوئ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ٹھہرتا‬ ‫نقش‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫ں‬
‫آگہ‬ ‫اعجاز‬‫ی‬‫عطا‬ ‫ہے‬ ‫حاصل‬ ‫کا‬
‫م‬‫ی‬‫م‬ ‫پردے‬ ‫کے‬ ‫رات‬ ‫ں‬‫ی‬‫د‬ ‫سحر‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہوں‬ ‫کھتا‬
‫ہ‬ ‫تے‬ ‫م‬ ‫انداز‬ ‫ف‬ ‫مخت‬ ‫کے‬ ‫آغاز‬ ‫کے‬ ‫بات‬ ‫ہاں‬ ‫کے‬ ‫عطا‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫کا‬ ‫مصرعوں‬‫ہ‬ ‫کرتے‬ ‫آغاز‬ ‫سے‬ ‫الفاظ‬ ‫صوت‬ ‫ہم‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫ی‬‫م‬ ‫غزل‬ ‫دشت‬ ‫وں‬‫ی‬‫ہوائ‬ ‫خوش‬ ‫ں‬‫ی‬‫ناچ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬
‫اسپرائ‬ ‫پہ‬ ‫ہوا‬ ‫تخت‬ ‫جوں‬‫ی‬‫ناچ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬
...........

306. ‫ق‬ ‫اس‬‫ی‬‫نکال‬ ‫باہر‬ ‫کون‬ ‫سے‬ ‫انا‬ ‫د‬
‫بھ‬ ‫سمت‬ ‫جس‬‫ی‬‫جائ‬‫ی‬‫ے‬‫ی‬‫د‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ے‬ ‫چ‬ ‫وار‬
...........
‫کوئ‬ ‫ہ‬ ‫شع‬‫ی‬‫گ‬ ‫نہ‬ ‫نکاال‬ ‫سے‬ ‫پتھر‬‫ی‬‫ا‬
‫کس‬ ‫نشہ‬‫ی‬‫گ‬ ‫نہ‬ ‫نکاال‬ ‫سے‬ ‫منظر‬‫ی‬‫ا‬
‫در‬‫ی‬‫زو‬ ‫بہت‬ ‫نے‬ ‫ا‬‫لگا‬ ‫ر‬‫ی‬‫ل‬ ‫ا‬‫ی‬‫کن‬
‫گ‬ ‫نہ‬ ‫نکاال‬ ‫سے‬ ‫اندر‬ ‫مرے‬ ‫صحرا‬‫ی‬‫ا‬
‫ا‬ ‫کا‬ ‫مصرعوں‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ک‬‫ی‬‫آغاز‬ ‫سے‬ ‫الفاظ‬
‫خصال‬ ‫خوش‬ ‫حرف‬ ‫اے‬'‫م‬ ‫مجھ‬ ‫جا‬ ‫آ‬‫ی‬‫ں‬
‫ک‬ ‫اے‬‫ی‬‫الزوال‬ ‫ف‬'‫م‬ ‫مجھ‬ ‫جا‬ ‫آ‬‫ی‬‫ں‬
...........
‫ا‬ ‫کا‬ ‫مصرعوں‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ک‬‫ی‬‫سےآغاز‬ ‫لفظ‬'‫کا‬ ‫مصرعوں‬ ‫دونوں‬ ‫کہ‬ ‫جب‬'
‫ہے‬ ‫ہوتا‬ ‫صوت‬ ‫ہم‬ ‫لفظ‬ ‫دوسرا‬‫۔‬
‫نغمہءبےتاب‬ ‫اے‬'‫چمک‬ ‫اور‬ ‫ذرا‬
‫اے‬‫ہءنا‬ ‫شع‬‫ی‬‫اب‬'‫چمک‬ ‫اور‬ ‫ذرا‬
.........
‫م‬ ‫جام‬ ‫ہر‬‫ی‬‫امکان‬ ‫سم‬ ‫ط‬ ‫عکس‬ ‫اک‬ ‫ں‬
‫گام‬ ‫ہر‬‫ی‬‫کھال‬ ‫آہنگ‬ ‫غزل‬ ‫دشت‬ ‫ہ‬
...........

307. ‫ت‬ ‫ے‬ ‫پہ‬‫ی‬‫ا‬ ‫لفظ‬ ‫ن‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ک‬‫ی‬‫ہو‬ ‫مالحظہ‬ ‫طور‬ ‫کا‬ ‫کرنے‬ ‫استعمال‬‫۔‬
‫ہ‬ ‫اؤر‬ ‫اک‬‫ی‬‫مگر‬ ‫تھا‬ ‫سوچا‬ ‫انقالب‬
‫ہ‬ ‫اؤر‬ ‫اک‬‫ی‬‫د‬ ‫انقالب‬‫ی‬‫م‬ ‫کھا‬‫ی‬‫نے‬ ‫ں‬
........
‫مصرعوں‬ ‫سے‬ ‫لفظوں‬ ‫مرتبہ‬ ‫ہم‬ ‫اب‬‫ہو‬ ‫مالحظہ‬ ‫آغاز‬ ‫کا‬‫۔‬
‫د‬ ‫حباب‬ ‫قطرہ‬ ‫قطرہ‬‫ی‬‫م‬ ‫کھا‬‫ی‬‫نے‬ ‫ں‬
‫د‬ ‫سراب‬ ‫ذرا‬ ‫ذرا‬‫ی‬‫م‬ ‫کھا‬‫ی‬‫نے‬ ‫ں‬
‫م‬ ‫مصرعے‬ ‫ے‬ ‫پہ‬‫ی‬‫ں‬'‫کے‬ ‫واقع‬ ‫امر‬ ‫اور‬ ‫برجتسہ‬ ‫کا‬ ‫لفظوں‬ ‫متضاد‬
‫استعمال‬ ‫تحت‬
:‫ہو‬ ‫مالحظہ‬
‫چراغ‬ ‫بجھتے‬ ‫تے‬ ‫ج‬'‫ک‬ ‫لمحوں‬‫ی‬‫فص‬‫ی‬‫ل‬
...........
‫م‬ ‫کانٹوں‬ ‫کو‬ ‫پھولوں‬‫ی‬‫والو‬ ‫پرونے‬ ‫ں‬
...........
: ‫کفا‬‫ی‬‫لفظ‬ ‫ت‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫صورت‬ ‫دو‬‫ی‬‫د‬ ‫ں‬‫ی‬‫کھ‬‫ی‬‫ے‬
‫گئے‬ ‫رات‬ ‫ہم‬ ‫تھے‬ ‫الئے‬ ‫چرا‬ ‫مہتاب‬
‫گئے‬ ‫رات‬ ‫ہم‬ ‫تھے‬ ‫الئے‬ ‫چرا‬ ‫چندراب‬
‫عطا‬ ‫سے‬ ‫چپکے‬ ‫سے‬ ‫کار‬ ‫فسوں‬ ‫چشم‬ ‫اس‬

308. ‫گئے‬ ‫رات‬ ‫ہم‬ ‫تھے‬ ‫الئے‬ ‫چرا‬ ‫خواب‬ ‫اک‬
........
‫د‬ ‫حباب‬ ‫قطرہ‬ ‫قطرہ‬‫ی‬‫م‬ ‫کھا‬‫ی‬‫نے‬ ‫ں‬
‫د‬ ‫سراب‬ ‫ذرہ‬ ‫ذرہ‬‫ی‬‫م‬ ‫کھا‬‫ی‬‫نے‬ ‫ں‬
‫ہ‬ ‫اور‬ ‫اک‬‫ی‬‫مگر‬ ‫تھا‬ ‫سوچا‬ ‫انقالب‬
‫ہ‬ ‫اور‬ ‫اک‬‫ی‬‫انقال‬‫د‬ ‫ب‬‫ی‬‫م‬ ‫کھا‬‫ی‬‫نے‬ ‫ں‬
‫ک‬ ‫اردو‬ ‫نے‬ ‫عطا‬‫ی‬‫شعر‬‫ی‬‫کو‬ ‫زبان‬'‫د‬ ‫مرکب‬ ‫صورت‬ ‫خوب‬ ‫بڑے‬‫ی‬‫ے‬
‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ی‬‫مرکب‬ ‫ہ‬'‫گہر‬ ‫اور‬ ‫اچھوتے‬‫ی‬‫معنو‬‫ی‬‫ہ‬ ‫رکھتے‬ ‫ت‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ف‬ ‫مخت‬
‫نوع‬‫ی‬‫د‬ ‫مرکب‬ ‫چند‬ ‫کے‬ ‫ت‬‫ی‬‫کھ‬‫ی‬‫ے‬‫۔‬
‫دل‬ ‫افق‬
‫اق‬‫ی‬‫معن‬ ‫م‬‫ی‬
‫ہوا‬ ‫تخت‬
‫غزل‬ ‫دشت‬
‫امکان‬ ‫سم‬ ‫ط‬
‫معرج‬ ‫و‬ ‫ع‬
‫شب‬ ‫قرطاس‬
‫ق‬‫ی‬‫انا‬ ‫د‬
‫ک‬‫ی‬‫الزوال‬ ‫ف‬
‫شب‬ ‫وسعت‬

309. ‫سکوت‬ ‫کا‬ ‫پتھر‬
‫خو‬‫جھرنا‬ ‫کا‬ ‫شبو‬
‫تہذ‬‫ی‬‫اوراق‬ ‫کے‬ ‫ب‬
‫ک‬ ‫شوق‬‫ی‬‫تکذ‬‫ی‬‫ب‬
‫ک‬ ‫قرنوں‬‫ی‬‫د‬‫ی‬‫وار‬
‫ک‬ ‫لمحوں‬‫ی‬‫فص‬‫ی‬‫ل‬
‫ساغر‬ ‫پہ‬ ‫افالک‬
‫وسعت‬ ‫الزماں‬
‫خصال‬ ‫خوش‬ ‫حرف‬
‫زوال‬ ‫اہل‬
‫ن‬ ‫اہل‬‫ی‬‫از‬
‫زاو‬‫ی‬‫نش‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ں‬
‫پرست‬ ‫لفظ‬
‫ہءنا‬ ‫شع‬‫ی‬‫اب‬
‫کنگرہءکبر‬
‫نشہءپندار‬
‫کہکشان‬ ‫ادائے‬‫ی‬
‫تشب‬ ‫ورائے‬‫ی‬‫ہ‬

310. ‫ک‬ ‫عطا‬‫ی‬‫محاورہ‬ ‫کا‬ ‫زبان‬;‫شائستہ‬'‫شگفتہ‬'‫برمحل‬‫نئ‬ ‫اور‬‫ی‬‫کا‬ ‫فکر‬
‫ہے‬ ‫ہوتا‬ ‫حامل‬‫۔‬‫مثال‬ ‫چند‬‫ی‬‫ہوں‬ ‫مالحظہ‬ ‫نمونہ‬ ‫باطور‬ ‫ں‬‫۔‬
‫ک‬ ‫پ‬‫ی‬‫بڑھانا‬ ‫ں‬:‫نے‬ ‫گماں‬ ‫موج‬ ‫اک‬‫ی‬‫بڑھائ‬ ‫وں‬‫ی‬‫پ‬‫ی‬‫نگ‬‫ی‬‫ں‬
‫د‬‫ی‬‫گرنا‬ ‫وار‬:‫د‬‫ی‬‫ہ‬ ‫تا‬ ‫کھ‬ ‫جو‬ ‫سے‬ ‫گرانے‬ ‫وار‬‫ی‬‫تھا‬ ‫نہ‬
‫د‬‫ی‬‫اٹھانا‬ ‫وار‬:‫وہ‬ ‫عقدہ‬‫ی‬‫د‬‫ی‬‫کھال‬ ‫سے‬ ‫اٹھانے‬ ‫وار‬
‫م‬ ‫سانچے‬‫ی‬‫اترنا‬ ‫ں‬:‫م‬ ‫سانچے‬ ‫کے‬ ‫موجود‬‫ی‬‫آ‬ ‫اتر‬ ‫ں‬‫ی‬‫م‬ ‫ا‬‫ی‬‫ں‬
‫م‬ ‫دل‬‫ی‬‫اتارنا‬ ‫ں‬:‫م‬ ‫دل‬ ‫اتارا‬ ‫کو‬ ‫لمحوں‬ ‫بھرے‬ ‫خوشبو‬‫ی‬‫ں‬
‫اٹھانا‬ ‫بوجھ‬:‫اٹھائے‬ ‫بوجھ‬ ‫اک‬'‫ے‬ ‫چ‬ ‫ناچار‬ ‫و‬ ‫چار‬
‫نا‬ ‫چ‬ ‫سکہ‬:‫سکہءسالوس‬ ‫فقط‬ ‫ہے‬ ‫تا‬ ‫چ‬‫ی‬‫ہاں‬
‫اٹھانا‬ ‫سے‬ ‫کوں‬ ‫پ‬:‫ک‬‫ی‬‫کے‬ ‫اٹھا‬ ‫سے‬ ‫کوں‬ ‫پ‬ ‫تھے‬ ‫خواب‬ ‫ا‬'
‫جھونکے‬
‫ک‬ ‫عطا‬‫ی‬‫رباع‬‫ی‬‫م‬ ‫وں‬‫ی‬‫ں‬'‫مقام‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ت‬‫ی‬‫پائ‬‫ی‬‫جات‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫م‬ ‫ساتھ‬‫ی‬‫ں‬'
‫بڑ‬ ‫بہت‬‫ی‬‫حق‬‫ی‬‫ب‬ ‫قت‬‫ی‬‫ک‬ ‫ان‬‫گ‬ ‫ر‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫ک‬ ‫پھوہڑ‬‫ی‬‫ل‬ ‫کا‬ ‫سگھڑ‬ ‫کہ‬ ‫جھاڑو‬ ‫ہو‬‫ی‬‫پا‬
‫نہ‬ ‫چھپتے‬‫ی‬‫کوئ‬ ‫چھپائے‬ ‫الکھ‬ ‫گو‬ ‫ں‬‫ی‬
‫کہان‬‫ی‬‫بھ‬ ‫کہاوت‬‫ی‬‫ک‬ ‫ان‬‫ی‬‫رباع‬‫ی‬‫م‬ ‫ات‬‫ی‬‫نہ‬ ‫انداز‬ ‫نظر‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہوئ‬ ‫ں‬‫ی۔‬‫مثال‬
‫م‬ ‫خانے‬ ‫تہ‬‫ی‬‫جانب‬ ‫چاروں‬ ‫کے‬ ‫صندوق‬ ‫ں‬
‫کس‬ ‫ہے‬ ‫پہرا‬‫ی‬‫سے‬ ‫کب‬ ‫جانے‬ ‫کا‬ ‫ناگ‬
‫تشب‬ ‫کا‬ ‫مح‬ ‫ت‬ ‫عطا‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫استعمال‬'‫ہ‬ ‫بڑے‬‫ی‬‫طر‬‫ی‬‫س‬ ‫فہ‬‫ی‬‫ک‬ ‫سے‬ ‫قہ‬‫رتے‬

311. ‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫کئ‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬‫مناظر‬ ‫پرور‬ ‫رومان‬ ‫ک‬'‫گھوم‬ ‫سامنے‬ ‫کے‬ ‫آنکھوں‬
‫ہ‬ ‫جاتے‬ ‫گھوم‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ک‬ ‫تصور‬ ‫ذرا‬‫ی‬‫ج‬‫ی‬‫ے‬'‫م‬ ‫ہواؤں‬ ‫مست‬‫ی‬‫ک‬ ‫سورگ‬ ‫ں‬‫ی‬
‫الپسرائ‬‫ی‬‫رہ‬ ‫کر‬ ‫رقص‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہوں‬'‫د‬ ‫اور‬ ‫شخص‬ ‫تو‬‫ی‬‫پ‬ ‫بن‬ ‫وتا‬‫ی‬‫ئے‬'‫نشہ‬
‫ک‬‫ی‬‫م‬ ‫حالت‬‫ی‬‫جائ‬ ‫آ‬ ‫ں‬‫ی‬‫گے‬ ‫ں‬‫۔‬
‫ی‬‫م‬ ‫غزل‬ ‫دشت‬ ‫وں‬‫ی‬‫ہوائ‬ ‫خوش‬ ‫ں‬‫ی‬‫ناچ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬
‫اسپرائ‬ ‫پہ‬ ‫ہوا‬ ‫تخت‬ ‫جوں‬‫ی‬‫ناچ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬
‫ج‬‫قاض‬ ‫عطاالرحمن‬ ‫ناب‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫پر‬ ‫فکر‬ ‫و‬ ‫زبان‬'‫د‬‫ی‬‫دار‬ ‫انت‬‫ی‬‫سے‬'
‫چاہ‬ ‫جانا‬ ‫لکھا‬ ‫اور‬ ‫سکتا‬ ‫جا‬ ‫لکھا‬ ‫کچھ‬ ‫بہت‬‫ی‬‫ے‬.‫م‬‫ی‬‫اپن‬ ‫ں‬‫ی‬
‫معروضات‬‫ی‬‫ہوں‬ ‫کرتا‬ ‫ختم‬ ‫پر‬ ‫ہاں‬'‫قار‬ ‫کہ‬ ‫تا‬‫ی‬‫بھ‬‫ی‬'‫ذ‬ ‫اس‬‫ی‬‫م‬ ‫ل‬‫ی‬‫ں‬'
‫اپن‬‫ی‬‫سکے‬ ‫دے‬ ‫رائے‬‫۔‬
‫کر‬ ‫ہللا‬ ‫ہے‬ ‫دعا‬‫ی‬‫قاض‬ ‫م‬‫ی‬‫م‬ ‫م‬ ‫ق‬ ‫کے‬ ‫صاحب‬‫ی‬‫ں‬'‫مز‬‫ی‬‫روان‬ ‫د‬‫ی‬‫رکھ‬ ‫اں‬
‫دے‬'‫و‬ ‫زبان‬ ‫وہ‬ ‫کہ‬ ‫تا‬‫ک‬ ‫ادب‬‫ی‬‫ساتھ‬ ‫ساتھ‬ ‫کے‬ ‫خدمت‬'‫عصر‬‫ی‬
‫کو‬ ‫معامالت‬'‫سک‬ ‫کر‬ ‫سپرد‬ ‫کے‬ ‫کاغذ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫کے‬ ‫ان‬ ‫اور‬ ‫شاہوں‬ ‫کل‬ ‫آتا‬
‫کنکبوت‬‫ی‬‫ہ‬ ‫کو‬ ‫وں‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫ں‬'‫باس‬ ‫دوسرے‬ ‫کے‬ ‫عہد‬ ‫اس‬‫ی‬‫احوال‬ ‫کے‬ ‫وں‬
‫بھ‬ ‫ہو‬ ‫آگاہ‬ ‫سے‬‫ی‬‫سکے‬‫۔‬
‫فارس‬ ‫کے‬ ‫سفرالعشق‬ ‫قصہ‬‫ی‬‫حواش‬‫ی‬

312. ‫قد‬ ‫عرصہ‬‫ی‬‫سے‬ ‫م‬'‫ا‬‫ی‬‫برصغ‬ ‫اور‬ ‫ران‬‫ی‬‫درم‬ ‫کے‬ ‫ر‬‫ی‬‫ان‬'‫س‬‫ی‬‫اس‬‫ی‬'
‫معاش‬‫ی‬'‫سماج‬‫ی‬'‫تہذ‬‫ی‬‫ب‬‫ی‬'‫نظر‬‫ی‬‫ات‬‫ی‬‫اورخون‬‫ی‬‫ے‬ ‫چ‬ ‫استوار‬ ‫رشتے‬
‫ہ‬ ‫آتے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫جو‬ ‫جنگ‬ ‫آزما‬ ‫طالع‬'‫تاجر‬'‫صوف‬‫ی‬‫ا‬'‫فضال‬ ‫اور‬ ‫ما‬ ‫ع‬
‫م‬ ‫ادوار‬ ‫ف‬ ‫مخت‬‫ی‬‫ں‬'‫سے‬ ‫حوالوں‬ ‫ف‬ ‫مخت‬'‫برصغ‬‫ی‬‫م‬ ‫ر‬‫ی‬‫جاتے‬ ‫آتے‬ ‫ں‬
‫ہ‬ ‫رہے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫برصغ‬‫ی‬‫ک‬ ‫ر‬‫ی‬‫پر‬ ‫معاشرت‬'‫سے‬ ‫حوالوں‬ ‫اپنے‬ ‫اپنے‬'
‫ہ‬ ‫رہے‬ ‫ہوتے‬ ‫اثرانداز‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫بالواسط‬ ‫اور‬ ‫بالواسطہ‬'‫مقام‬‫ی‬‫بول‬‫ی‬‫اں‬
‫زبان‬ ‫اور‬‫ی‬‫ں‬;‫فارس‬‫ی‬‫ادب‬‫ی‬‫ل‬ ‫اثر‬ ‫سے‬ ‫ات‬‫ی‬‫ت‬‫ی‬‫رہ‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫برصغ‬‫ی‬‫ک‬ ‫ر‬‫ی‬
‫شا‬‫ی‬‫ہ‬ ‫د‬‫ی‬‫کوئ‬‫ی‬‫گ‬ ‫ہو‬ ‫زبان‬‫ی‬'‫فارس‬ ‫جسے‬‫ی‬‫نے‬'‫فکر‬‫ی‬‫اور‬
‫وب‬ ‫اس‬‫ی‬‫سے‬ ‫اعتبار‬'‫نہ‬ ‫متاثر‬‫ی‬‫ک‬ ‫ں‬‫ی‬‫گا‬ ‫ہو‬ ‫ا‬‫۔‬‫فارس‬‫ی‬‫بےشمار‬ ‫کے‬
‫الفاظ‬'‫م‬ ‫زبانوں‬ ‫ان‬‫ی‬‫گ‬ ‫ہو‬ ‫داخل‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫م‬ ‫حاالت‬ ‫ف‬ ‫مخت‬‫ی‬‫ں‬'‫ان‬
‫ک‬‫ی‬‫صورت‬ ‫ف‬ ‫مخت‬‫ی‬‫رہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫صوت‬ ‫اصل‬'‫ہئ‬‫ی‬‫مفاہ‬ ‫اور‬ ‫ت‬‫ی‬‫فارس‬ ‫ساتھ‬ ‫کے‬ ‫م‬‫ی‬‫الفاظ‬ ‫کے‬ ‫زبان‬'
‫برصغ‬‫ی‬‫ک‬ ‫ر‬‫ی‬‫م‬ ‫زبانوں‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ہوئے‬ ‫داخل‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫ی‬‫ان‬ ‫نے‬ ‫زبانوں‬ ‫ان‬ ‫ا‬
‫ک‬ ‫الفاظ‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ت‬‫ی‬‫صوت‬‫ی‬‫تفہ‬ ‫اور‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫پذ‬ ‫وسعت‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫سے‬ ‫وجہ‬'
‫ل‬ ‫اپنا‬ ‫طور‬ ‫دانستہ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬
‫بھ‬ ‫مطابقت‬‫ی‬‫بن‬ ‫سبب‬ ‫کا‬ ‫اپنانے‬ ‫کو‬ ‫لفظوں‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫اور‬ ‫خصم‬ ‫غربت‬
‫کھسم‬ ‫گربت‬‫قر‬‫ی‬‫ہ‬ ‫لفظ‬ ‫کے‬ ‫ب‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫قف‬ ‫آج‬‫ی‬‫کوئ‬‫ی‬‫نہ‬ ‫لفظ‬‫ی‬‫رہا‬ ‫ں‬'‫اس‬‫ی‬
‫م‬ ‫استعمال‬ ‫کھسم‬ ‫اور‬ ‫گربت‬ ‫طرح‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫رہے‬ ‫ں‬‫۔‬
‫ک‬ ‫الفاظ‬‫ی‬‫ہئ‬‫ی‬‫نہ‬ ‫برقرار‬ ‫صوت‬ ‫اور‬ ‫ت‬‫ی‬‫رہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ل‬ ‫ہے‬‫ی‬‫کے‬ ‫ان‬ ‫کن‬
‫مفاہ‬‫ی‬‫م‬ ‫م‬‫ی‬‫تبد‬ ‫ں‬‫ی‬‫ی‬‫نہ‬ ‫اں‬‫ی‬‫آئ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫ک‬ ‫الفاظ‬‫ی‬‫ہئ‬ ‫اصل‬‫ی‬‫رہ‬ ‫برقرار‬ ‫تو‬ ‫صوت‬ ‫اور‬ ‫ت‬‫ی‬‫ل‬ ‫ہے‬‫ی‬‫کے‬ ‫ان‬ ‫کن‬

313. ‫مفاہ‬‫ی‬‫م‬ ‫م‬‫ی‬‫تبد‬ ‫ں‬‫ی‬‫ی‬‫آئ‬ ‫اں‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫ی‬‫مفاہ‬ ‫ا‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫گ‬ ‫بدل‬ ‫کسر‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫مقام‬‫ی‬‫ز‬ ‫کے‬ ‫ت‬‫ی‬‫اثر‬ ‫ر‬‫ی‬‫تحت‬ ‫کے‬ ‫حاالت‬ ‫بدلتے‬ ‫ا‬'‫فارس‬‫ی‬‫ک‬ ‫الفاظ‬‫ی‬
‫ل‬ ‫لے‬ ‫جنم‬ ‫نے‬ ‫اشکال‬ ‫ف‬ ‫مخت‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫نئ‬ ‫ان‬ ‫کہ‬‫ی‬‫کے‬ ‫اشکال‬
‫ہ‬ ‫تے‬ ‫م‬ ‫کو‬ ‫سننے‬ ‫پڑھنے‬ ‫مرکبات‬ ‫نئے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫انگر‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫قہرمان‬‫ی‬
‫سامان‬ ‫فتنہ‬ ‫اور‬‫ی‬‫بوجود‬ ‫کے‬'‫پر‬ ‫طور‬ ‫نادانستہ‬ ‫اور‬ ‫خود‬ ‫از‬'‫ی‬‫ہ‬
‫ت‬‫بد‬‫ی‬‫ی‬‫جار‬ ‫پر‬ ‫سطع‬ ‫ہر‬ ‫عمل‬ ‫کا‬ ‫وں‬‫ی‬‫سار‬ ‫و‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬
‫مقام‬‫ی‬‫ساتھ‬ ‫کے‬ ‫الفاظ‬ ‫کے‬ ‫زبانوں‬'‫فارس‬‫ی‬‫ک‬ ‫الحقوں‬ ‫سابقوں‬‫ی‬
‫پ‬‫ی‬‫وندکار‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہوا‬ ‫تر‬ ‫مضبوط‬ ‫سے‬ ‫مضبوط‬ ‫عمل‬ ‫کا‬‫۔‬
‫ا‬‫ی‬‫ران‬‫ی‬‫اش‬‫ی‬‫اور‬ ‫اسما‬ ‫کے‬ ‫اشخاص‬ ‫ق‬ ‫متع‬ ‫سے‬ ‫قوں‬ ‫ح‬ ‫ف‬ ‫مخت‬ ‫اور‬ ‫ا‬
‫وغ‬ ‫شہروں‬‫ی‬‫استعمال‬ ‫کا‬ ‫ناموں‬ ‫کے‬ ‫رہ‬'‫ادب‬‫ی‬‫سماج‬ ‫اور‬‫ی‬‫قوں‬ ‫ح‬
‫م‬‫ی‬‫با‬ ‫ں‬‫ہے‬ ‫تا‬ ‫م‬ ‫کثرت‬‫۔‬
‫ا‬‫ی‬‫ران‬‫ی‬‫ہ‬ ‫اور‬ ‫ہنر‬ ‫اہل‬‫ی‬‫تذکرہ‬ ‫کا‬ ‫کارناموں‬ ‫کے‬ ‫روز‬‫ی‬‫مقام‬ ‫حوالہ‬ ‫ا‬‫ی‬
‫ک‬ ‫زبانوں‬‫ی‬‫تصان‬‫ی‬‫م‬ ‫ف‬‫ی‬‫ہے‬ ‫تا‬ ‫م‬ ‫ں‬‫۔‬
‫فارس‬‫ی‬‫محاورے‬'‫ف‬ ‫بالتک‬ ‫امثال‬ ‫و‬ ‫اقوال‬ ‫اور‬ ‫روزمرے‬'‫مقام‬‫ی‬
‫م‬ ‫زبانوں‬‫ی‬‫ہوئ‬ ‫استعمال‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫فارس‬‫ی‬‫استعمال‬ ‫کا‬ ‫اصطالحات‬'‫م‬ ‫زبانوں‬ ‫ان‬‫ی‬‫کس‬ ‫ں‬‫ی‬‫کے‬ ‫قسم‬
‫کا‬ ‫پن‬ ‫اوپرے‬‫نہ‬ ‫ہونے‬ ‫تک‬ ‫احساس‬‫ی‬‫د‬ ‫ں‬‫ی‬‫تا‬‫۔‬
‫فارس‬‫ی‬‫تخ‬ ‫ق‬ ‫متع‬ ‫سے‬ ‫شعرونثر‬‫ی‬‫مقام‬ ‫تراجم‬ ‫کے‬ ‫قات‬‫ی‬‫زبانوں‬

314. ‫م‬‫ی‬‫ہ‬ ‫آئے‬ ‫ہوتے‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫مقام‬‫ی‬‫م‬ ‫تبادالت‬ ‫کے‬ ‫زبانوں‬‫ی‬‫ں‬'‫الفاظ‬ ‫اصل‬
‫ک‬‫ی‬‫کس‬ ‫روح‬‫ی‬‫ناکس‬‫ی‬‫پر‬ ‫سطع‬'‫رہ‬ ‫متحرک‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬
‫ک‬ ‫دور‬‫ی‬‫ہے‬ ‫جانا‬ ‫ا‬'‫مغ‬‫ی‬‫مئ‬ ‫جو‬ ‫عہد‬ ‫ہ‬‫ی‬0151‫رہا‬ ‫قائم‬ ‫تک‬‫۔‬‫فارس‬‫ی‬
‫دربار‬ ‫کا‬'‫مکتب‬ ‫بازار‬‫ر‬ ‫آزاد‬ ‫بعض‬ ‫اور‬‫ی‬‫م‬ ‫استوں‬‫ی‬‫رہا‬ ‫تا‬ ‫چ‬ ‫سکہ‬ ‫ں‬
‫ہے‬‫۔‬‫سے‬ ‫حوالہ‬ ‫اس‬'‫بڑ‬‫ی‬‫کتب‬ ‫مستند‬ ‫اور‬ ‫دار‬ ‫جان‬'‫فارس‬‫ی‬‫کے‬
‫م‬ ‫ورثہ‬‫ی‬‫ہوئ‬ ‫داخل‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫تصان‬ ‫ان‬‫ی‬‫م‬ ‫ف‬‫ی‬‫ں‬'‫مقام‬‫ی‬‫کے‬ ‫زبانوں‬
‫اش‬ ‫الفاظ‬‫ی‬‫وغ‬ ‫رسوم‬ ‫نام‬ ‫کے‬ ‫اشخاص‬ ‫و‬ ‫ا‬‫ی‬‫فارس‬ ‫نام‬ ‫کے‬ ‫رہ‬‫ی‬'‫زبان‬
‫ہ‬ ‫ہوئے‬ ‫داخل‬ ‫ساتھ‬ ‫کے‬ ‫لہجہ‬ ‫و‬ ‫لب‬ ‫مخصوص‬ ‫کے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫حوالوں‬ ‫ان‬
‫ک‬‫ی‬‫واپس‬‫ی‬'‫فارس‬‫ی‬‫ہوئ‬ ‫ساتھ‬ ‫کے‬ ‫اطوار‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫د‬ ‫پر‬ ‫ان‬ ‫اب‬‫ی‬‫س‬‫ی‬
‫نہ‬ ‫تک‬ ‫گمان‬ ‫کا‬ ‫ہونے‬‫ی‬‫گزرتا‬ ‫ں‬‫۔‬‫فارس‬ ‫پر‬ ‫ان‬ ‫نے‬ ‫لغت‬ ‫اہل‬‫ی‬‫ہونے‬
‫ک‬‫ی‬‫د‬ ‫کر‬ ‫ثبت‬ ‫تک‬ ‫مہر‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬
‫شاہ‬‫ی‬‫م‬ ‫محالت‬‫ی‬‫ں‬'‫تک‬ ‫زوال‬ ‫روز‬'‫شاہ‬ ‫مغل‬ ‫ازاں‬ ‫بعد‬‫ی‬‫گھروندوں‬
‫م‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫فارس‬‫ی‬‫رہا‬ ‫تا‬ ‫چ‬ ‫سکہ‬ ‫کا‬‫۔‬‫فارس‬ ‫شعرا‬ ‫سے‬ ‫بہت‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ں‬
‫رہے‬ ‫کہتے‬‫۔‬‫س‬ ‫گ‬‫ک‬ ‫بوستان‬ ‫تان‬‫ی‬‫اہم‬‫ی‬‫باق‬ ‫ت‬‫ی‬‫رہ‬‫ی۔‬‫محالت‬‫ی‬‫مک‬‫ی‬‫نوں‬
‫ی‬‫عموم‬ ‫چر‬ ‫ک‬ ‫کا‬ ‫حضرات‬ ‫ق‬ ‫متع‬ ‫سے‬ ‫ان‬ ‫ا‬‫ی‬‫عوام‬ ‫اور‬‫ی‬‫سے‬ ‫چر‬ ‫ک‬
‫رہا‬ ‫کر‬ ‫ہٹ‬‫۔‬‫عوام‬ ‫نے‬ ‫م‬ ‫ق‬ ‫اہل‬ ‫ق‬ ‫متع‬ ‫سے‬ ‫شاہ‬‫ی‬‫م‬ ‫دائروں‬‫ی‬‫کر‬ ‫رہ‬ ‫ں‬
‫ل‬ ‫سوچا‬‫ی‬‫شاہ‬ ‫طور‬ ‫اور‬ ‫زبان‬ ‫کو‬ ‫سوچ‬ ‫اپنے‬ ‫کن‬‫ی‬‫د‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬
‫شاہ‬‫ی‬‫جبر‬‫ی‬‫بعد‬ ‫کے‬ ‫ت‬'‫استحصال‬ ‫برٹش‬‫ی‬‫م‬ ‫زمانے‬ ‫کے‬ ‫ت‬‫ی‬‫ں‬'
‫سوچ‬‫ی‬‫سم‬‫جھ‬‫ی‬‫فارس‬ ‫تحت‬ ‫کے‬ ‫سازش‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫کاٹنے‬ ‫پتا‬ ‫کا‬‫ی‬‫ے‬'
‫مقام‬‫ی‬‫ک‬ ‫زبانوں‬‫ی‬‫افزائ‬ ‫ہ‬ ‫حوص‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫گئ‬‫ی۔‬‫فارس‬‫ی‬‫ق‬ ‫متع‬ ‫کے‬‫۔۔۔۔۔۔‬
‫فارس‬ ‫پڑھو‬‫ی‬‫ب‬‫ی‬‫ت‬ ‫چو‬‫ی‬‫ل‬‫۔۔۔۔۔۔‬‫ا‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫خرافات‬'‫م‬ ‫عام‬ ‫عرف‬‫ی‬‫گئ‬ ‫آ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫ناقدر‬ ‫اس‬‫ی‬‫شکن‬ ‫ہ‬ ‫حوص‬ ‫اور‬‫ی‬‫باوجود‬ ‫کے‬ :

315. 1- ‫فارس‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫کس‬‫ی‬‫ناکس‬‫ی‬‫باق‬ ‫ت‬ ‫مداخ‬ ‫پر‬ ‫سطع‬‫ی‬‫رہ‬‫ی۔‬
2- ‫روم‬‫ی‬'‫سعد‬‫ی‬'‫حافظ‬'‫خ‬‫ی‬‫ام‬'‫جام‬‫ی‬‫وغ‬‫ی‬‫فکر‬ ‫کے‬ ‫رہ‬‫ی‬‫لسان‬ ‫و‬‫ی‬
‫سکہ‬ ‫کا‬ ‫حسن‬'‫سہ‬ ‫پر‬ ‫طور‬ ‫نادانستہ‬‫ی‬'‫بھ‬ ‫آج‬‫ی‬‫باق‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬
‫م‬ ‫عہد‬ ‫برٹش‬‫ی‬‫ں‬'‫برصغ‬ ‫کو‬ ‫اردو‬‫ی‬‫ناتے‬ ‫کے‬ ‫ہونے‬ ‫زبان‬ ‫ر‬'‫عزت‬
‫د‬‫ی‬‫گئ‬‫ی‬‫پنجاب‬ ‫کہ‬ ‫جب‬‫ی‬‫بھ‬ ‫نے‬‫ی‬‫انگر‬‫ی‬‫ک‬ ‫ز‬‫ی‬‫ماتحت‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬'‫ل‬‫ی‬‫اس‬ ‫کن‬
‫فارس‬ ‫کا‬‫ی‬‫ہوا‬ ‫نہ‬ ‫ختم‬ ‫رشتہ‬ ‫سے‬‫۔‬‫مثنو‬ ‫معروف‬‫ی‬‫عنوانات‬ ‫کے‬ ‫وں‬
‫ا‬‫حواش‬ ‫ور‬‫ی‬‫فارس‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ہ‬ ‫تے‬ ‫م‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
...........
‫پنجاب‬‫ی‬‫قصہ‬‫۔۔۔۔۔‬‫سفرالعشق‬‫۔۔۔۔۔۔۔‬‫س‬ ‫بہ‬ ‫المعروف‬‫ی‬‫کا‬ ‫وک‬ ‫الم‬ ‫ف‬
‫پنجاب‬‫ی‬‫کالس‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫م‬ ‫ادب‬‫ی‬‫پا‬ ‫ند‬ ‫ب‬ ‫بڑا‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہ‬‫۔‬‫ساتھ‬ ‫ساتھ‬ ‫کے‬ ‫وقت‬
‫ک‬ ‫اس‬‫ی‬‫ق‬ ‫و‬ ‫قدر‬‫ی‬‫م‬ ‫مت‬‫ی‬‫ہ‬ ‫اضافہ‬ ‫ہرچند‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہوا‬‫۔‬‫د‬‫ی‬‫اور‬ ‫ہاتوں‬
‫م‬ ‫شہروں‬‫ی‬‫ں‬'‫اور‬ ‫پڑھا‬ ‫سے‬ ‫شوق‬ ‫بڑے‬ ‫کو‬ ‫قصے‬ ‫اس‬‫جاتا‬ ‫سنا‬
‫ہے‬‫۔‬‫برصغ‬‫ی‬‫نے‬ ‫کاروں‬ ‫فن‬ ‫معرف‬ ‫کے‬ ‫ر‬'‫صوف‬ ‫اسے‬‫ی‬‫قرار‬ ‫کالم‬ ‫انہ‬
‫کر‬ ‫دے‬'‫عق‬‫ی‬‫گا‬ ‫سے‬ ‫احترام‬ ‫اور‬ ‫دت‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬‫م‬‫ی‬‫صاحب‬ ‫بخش‬ ‫دمحم‬ ‫اں‬
‫ک‬‫ی‬‫س‬ ‫بہت‬‫ی‬‫تصان‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ف‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫م‬ ‫جن‬‫ی‬‫ں‬:‫سوہن‬ ‫قصہ‬‫ی‬'‫ش‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫فرہاد‬ ‫ن‬'
‫ن‬‫ی‬‫عشق‬ ‫رنگ‬'‫صاحباں‬ ‫مرزا‬'‫منصور‬ ‫شاہ‬'‫س‬‫ی‬‫حرف‬‫ی‬‫سس‬‫ی‬‫پنوں‬'
‫س‬‫ی‬‫حرف‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫رانجھا‬ ‫ر‬'‫مق‬ ‫تذکرہ‬‫ی‬‫م‬‫ی‬'‫فق‬ ‫زار‬ ‫گ‬‫ی‬‫ر‬'‫ہدا‬‫ی‬‫م‬ ‫المس‬ ‫ت‬‫ی‬‫ن‬'
‫م‬ ‫تحفہ‬‫ی‬‫اعظم‬ ‫غوث‬ ‫کرامات‬ ‫راں‬'‫رسول‬ ‫تحفہ‬‫ی‬‫ہ‬'‫سرور‬ ‫معجزات‬
‫کائنات‬'‫سخ‬‫ی‬‫ہوئ‬ ‫معروف‬ ‫طور‬ ‫خاص‬ ‫خاں‬ ‫خواص‬‫ی‬‫قصہ‬ ‫تاہم‬ ‫ں‬
‫م‬ ‫العشق‬ ‫سفر‬‫ی‬‫ک‬ ‫صاحب‬ ‫بخش‬ ‫دمحم‬ ‫اں‬‫ی‬‫بنا‬ ‫سبب‬ ‫کا‬ ‫شہرت‬‫۔‬‫ی‬‫قصہ‬ ‫ہ‬
0150‫م‬‫ی‬‫ہوا‬ ‫رقم‬ ‫ں‬‫۔‬‫م‬ ‫وقت‬ ‫اس‬‫ی‬‫ک‬ ‫صاحب‬ ‫بخش‬ ‫دمحم‬ ‫اں‬‫ی‬‫عمر‬
‫تنت‬‫ی‬‫تھ‬ ‫برس‬ ‫س‬‫ی۔‬‫ک‬ ‫ان‬‫ی‬‫جوان‬‫ی‬'‫ک‬ ‫قصے‬ ‫اس‬‫ی‬‫فکر‬ ‫اور‬ ‫زبان‬
‫م‬‫ی‬‫م‬ ‫انداز‬ ‫بھرپور‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہے‬ ‫رقصاں‬ ‫ں‬‫۔‬

316. ‫ی‬‫ہے‬ ‫مشتمل‬ ‫پر‬ ‫عنوانات‬ ‫ترسٹھ‬ ‫کل‬ ‫قصہ‬ ‫ہ‬‫۔‬‫م‬ ‫ان‬‫ی‬‫سترہ‬ ‫سے‬ ‫ں‬
‫تصوف‬ ‫ہائے‬ ‫منازل‬ ‫قصہ‬ ‫اوصاف‬ ‫جات‬ ‫مدح‬ ‫نعت‬ ‫حمد‬ ‫عنوان‬
‫وغ‬‫ی‬‫اختام‬ ‫کے‬ ‫قصہ‬ ‫کہ‬ ‫جب‬ ‫ہے‬ ‫مشتمل‬ ‫پر‬ ‫رہ‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ق‬ ‫متع‬ ‫سے‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫گو‬‫ی‬‫ب‬ ‫کل‬ ‫ق‬ ‫متع‬ ‫سے‬ ‫قصہ‬ ‫اصل‬ ‫ا‬‫ی‬‫ال‬‫ی‬‫عن‬ ‫س‬‫ہ‬ ‫وانات‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫تفص‬‫ی‬‫کچھ‬ ‫ل‬
‫ی‬‫ہے‬ ‫وں‬ :
‫قصہ‬ ‫آغاز‬
‫تولد‬0‫س‬ ‫زادہ‬ ‫شاہ‬ ‫شدن‬‫ی‬‫وک‬ ‫الم‬ ‫ف‬
‫د‬‫ی‬‫تصاو‬ ‫زادہ‬ ‫شاہ‬ ‫دن‬‫ی‬‫شدنش‬ ‫عاشق‬ ‫و‬ ‫مہرہ‬ ‫شاہ‬ ‫ر‬
‫س‬ ‫جواب‬‫ی‬‫پدر‬ ‫با‬ ‫عاشق‬ ‫وک‬ ‫الم‬ ‫ف‬
‫ب‬ ‫و‬ ‫پدر‬ ‫خواستن‬ ‫ت‬ ‫مہ‬‫ی‬‫ک‬ ‫کردن‬ ‫ان‬‫ی‬‫ف‬‫ی‬‫مورت‬ ‫ت‬
‫را‬ ‫پسر‬ ‫پدر‬ ‫دادن‬ ‫پند‬
‫شہزادہ‬ ‫جواب‬
‫پ‬ ‫بادشاہ‬ ‫التماس‬‫ی‬‫فرزند‬ ‫ش‬
‫پدر‬ ‫بر‬ ‫پسر‬ ‫آوردن‬ ‫رحم‬
‫ب‬‫ی‬‫د‬ ‫ان‬‫ی‬‫شہزادہ‬ ‫شدن‬ ‫وانہ‬
‫ب‬ ‫در‬‫ی‬‫د‬ ‫خواب‬ ‫ان‬‫ی‬‫س‬ ‫دن‬‫ی‬‫وک‬ ‫الم‬ ‫ف‬
‫ب‬ ‫ط‬ ‫رخصت‬‫ی‬‫مادر‬ ‫از‬ ‫شہزادہ‬ ‫دن‬
‫زار‬‫ی‬‫مادر‬ ‫درد‬ ‫از‬ ‫شہزادہ‬ ‫نمودن‬
‫س‬ ‫شدن‬ ‫رواں‬ ‫داستان‬‫ی‬‫مصر‬ ‫از‬ ‫وک‬ ‫الم‬ ‫ف‬
‫شاہزادہءمصر‬ ‫جانب‬ ‫فغفور‬ ‫شاہ‬ ‫نوشتن‬ ‫نامہ‬
‫چ‬ ‫فغفور‬ ‫بہ‬ ‫شہزادہ‬ ‫جواب‬ ‫در‬‫ی‬‫ن‬
‫درب‬‫ی‬‫کشت‬ ‫شدن‬ ‫غرق‬ ‫ان‬‫ی‬‫صاعد‬ ‫شدن‬ ‫جدا‬ ‫و‬ ‫طوفان‬ ‫در‬ ‫ہائے‬
‫س‬ ‫شدن‬ ‫گرفتار‬‫ی‬‫بوزنگاں‬ ‫بدست‬ ‫وک‬ ‫الم‬ ‫ف‬
‫ب‬ ‫در‬‫ی‬‫سنگساراں‬ ‫با‬ ‫جنگ‬ ‫ان‬

317. ‫س‬ ‫شدن‬ ‫گرفتار‬‫ی‬‫زنگ‬ ‫بدست‬ ‫وک‬ ‫الم‬ ‫ف‬‫ی‬‫اں‬
‫زناں‬ ‫شہر‬ ‫در‬ ‫شاہزادہ‬ ‫رفتن‬
‫ب‬ ‫در‬‫ی‬‫د‬ ‫مشقت‬ ‫ان‬‫ی‬‫گرسنگ‬ ‫از‬ ‫شاہزادہ‬ ‫دن‬‫ی‬‫تشنگ‬ ‫و‬‫ی‬‫و‬ ‫سوال‬ ‫و‬
‫نفس‬ ‫و‬ ‫عقل‬ ‫جواب‬
‫رس‬‫ی‬‫د‬ ‫عہ‬ ‫ق‬ ‫در‬ ‫شاہزادہ‬ ‫دن‬‫ی‬‫کنائ‬ ‫خالص‬ ‫و‬ ‫وان‬‫ی‬‫را‬ ‫خاتون‬ ‫کہ‬ ‫م‬ ‫دن‬
‫جمال‬ ‫وصف‬ ‫در‬‫خاتون‬ ‫کہ‬ ‫م‬
‫خاتون‬ ‫کہ‬ ‫م‬ ‫مع‬ ‫شہزادہ‬ ‫شدن‬ ‫رواں‬
‫شاہزادہ‬ ‫با‬ ‫صاعد‬ ‫مالقات‬
‫بروے‬ ‫صاعد‬ ‫شدن‬ ‫عاشق‬ ‫و‬ ‫خاتون‬ ‫بدرہ‬ ‫جمال‬ ‫وصف‬ ‫در‬
‫بد‬ ‫آمدن‬‫ی‬‫ساند‬ ‫بہ‬ ‫الجمال‬ ‫ع‬‫ی‬‫پ‬
‫بد‬ ‫وصف‬ ‫در‬‫ی‬‫الجمال‬ ‫ع‬
‫کالم‬ ‫حاصل‬
‫غزل‬ ‫در‬‫ی‬‫سرائ‬ ‫دوہڑا‬ ‫و‬ ‫ات‬‫ی‬‫شاہزادہ‬ ‫دن‬
‫س‬ ‫شہزادہ‬ ‫وصف‬ ‫در‬‫ی‬‫وک‬ ‫الم‬ ‫ف‬
‫افروز‬ ‫مہر‬ ‫بطرف‬ ‫بدالجمال‬ ‫نامہ‬
‫داس‬‫د‬ ‫شدن‬ ‫خبر‬ ‫تان‬‫ی‬‫شہزادہ‬ ‫بہرام‬ ‫کشتن‬ ‫و‬ ‫را‬ ‫زم‬ ‫ق‬ ‫وان‬
‫شاہ‬ ‫ہاشم‬ ‫بطرف‬ ‫شاہپال‬ ‫نوشتن‬ ‫نامہ‬
‫شاہ‬ ‫ہاشم‬ ‫طرف‬ ‫از‬ ‫نامہ‬ ‫جواب‬
‫ت‬ ‫جنگ‬ ‫بر‬‫ی‬‫شاہ‬ ‫ہاشم‬ ‫و‬ ‫شاہپال‬ ‫شدن‬ ‫ار‬
‫د‬ ‫شاہ‬ ‫ہاشم‬ ‫با‬ ‫شاہ‬ ‫شاہپال‬ ‫کردن‬ ‫جنگ‬‫ی‬‫واں‬
‫س‬ ‫نوشتن‬ ‫نامہ‬‫ی‬‫دردمند‬ ‫پدر‬ ‫بطرف‬ ‫وک‬ ‫الم‬ ‫ف‬
‫ت‬ ‫و‬ ‫سفر‬ ‫در‬ ‫ساعد‬ ‫آمدن‬‫ی‬‫ش‬ ‫بر‬ ‫شاہ‬ ‫عاصم‬ ‫شدن‬ ‫ار‬‫ارستان‬
‫وفات‬‫ی‬‫شاہ‬ ‫عاصم‬ ‫افتن‬
‫وفات‬‫ی‬‫س‬ ‫افتن‬‫ی‬‫نال‬ ‫و‬ ‫وک‬ ‫الم‬ ‫ف‬‫ی‬‫بد‬ ‫دن‬‫ی‬‫درد‬ ‫از‬ ‫الجمال‬ ‫ع‬

318. ‫پنجاب‬ ‫بات‬‫ی‬‫نہ‬ ‫محدود‬ ‫تک‬ ‫عنوانات‬ ‫کے‬ ‫قصے‬‫ی‬‫کے‬ ‫قصے‬ ‫کہ‬ ‫بل‬ ‫ں‬
‫حواش‬‫ی‬‫بھ‬‫ی‬‫فارس‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ک‬ ‫درج‬ ‫ں‬‫ی‬‫گ‬ ‫ے‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ی‬‫حوش‬ ‫ہ‬‫ی‬‫سو‬ ‫پانچ‬
‫قر‬ ‫کے‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ب‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫فارس‬‫ی‬‫حواش‬‫ی‬‫احت‬ ‫کرتے‬ ‫درج‬‫ی‬‫نہ‬ ‫کام‬ ‫سے‬ ‫اط‬‫ی‬‫ں‬
‫ل‬‫ی‬‫گ‬ ‫ا‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫پ‬ ‫سے‬ ‫ڈھنگ‬‫ر‬ ‫روف‬‫ی‬‫نہ‬ ‫تک‬ ‫ڈنگ‬‫ی‬‫ک‬ ‫ں‬‫ی‬‫گئ‬‫ی۔‬‫م‬‫ی‬‫پ‬ ‫رے‬‫ی‬‫ش‬
‫حم‬ ‫نظر‬‫ی‬‫د‬‫ی‬‫ڈپو‬ ‫بک‬ ‫ہ‬'‫بازار‬ ‫اردو‬'‫الہور‬0009‫ہے‬ ‫نسخہ‬ ‫کا‬‫۔‬‫متن‬‫ی‬
‫حواش‬ ‫سے‬ ‫حوالہ‬ ‫کے‬ ‫ابالغ‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫ک‬ ‫صحت‬‫ی‬‫نظر‬ ‫کو‬ ‫ضرورت‬
‫نہ‬ ‫انداز‬‫ی‬‫ک‬ ‫ں‬‫ی‬‫چاہ‬ ‫جانا‬ ‫ا‬‫ی‬‫ے‬‫۔‬‫اچھ‬ ‫سے‬ ‫اس‬‫ی‬‫خاص‬‫ی‬‫آ‬ ‫سامنے‬ ‫لغت‬
‫سکت‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬
: ‫حواش‬ ‫ان‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫نوع‬ ‫ف‬ ‫مخت‬ ‫ں‬‫ی‬‫ک‬ ‫فراہم‬ ‫معومات‬ ‫ت‬‫ی‬‫گئ‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬
‫مفاہ‬ ‫کے‬ ‫لفظوں‬‫ی‬‫م‬
‫ک‬ ‫لفظوں‬ ‫بعض‬‫ی‬‫تع‬ ‫کا‬ ‫زبان‬‫ی‬‫ن‬
‫ومات‬ ‫مع‬ ‫ق‬ ‫متع‬ ‫سے‬ ‫ان‬ ‫اور‬ ‫تعارف‬ ‫کا‬ ‫اشخاص‬
‫ک‬ ‫قسم‬ ‫ف‬ ‫مخت‬‫ی‬‫ومات‬ ‫مع‬ ‫ق‬ ‫متع‬ ‫سے‬ ‫محاورات‬ ‫اور‬ ‫اصطالحات‬
‫تحر‬ ‫اس‬‫ی‬‫ت‬ ‫کے‬ ‫ر‬‫ی‬‫م‬ ‫حصہ‬ ‫سرے‬‫ی‬‫پنجاب‬ ‫ں‬‫ی‬‫فارس‬ ‫ساتھ‬ ‫کے‬ ‫الفاظ‬‫ی‬
‫حواش‬‫ی‬‫د‬ ‫کر‬ ‫درج‬‫ی‬‫گ‬ ‫ے‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ے‬‫ی‬‫قار‬ ‫کہ‬ ‫تا‬ ‫ں‬‫ی‬‫ک‬ ‫لغت‬ ‫اس‬‫ی‬‫سے‬ ‫مدد‬
‫ک‬ ‫قصے‬‫ی‬‫تفہ‬ ‫بہتر‬‫ی‬‫سکے‬ ‫کر‬ ‫م‬‫۔‬
.............................
1- ‫متولد‬
‫آد‬‫ی‬:‫سنسکر‬ ‫لفظ‬‫ی‬‫قد‬ ‫ت‬‫ی‬‫شعر‬ ‫م‬9‫ص‬09
‫آسہ‬:‫ناام‬‫ی‬‫اخت‬ ‫مرگ‬ ‫و‬ ‫شدن‬ ‫د‬‫ی‬‫ار‬‫ی‬‫شعر‬619‫ص‬609
‫آواز‬:‫شعر‬ ‫آواز‬6‫ص‬00
‫ناں‬ ‫آہ‬:‫آش‬‫ی‬‫انہ‬‫۔۔۔۔‬‫ہ‬ ‫گھونس‬‫۔۔۔۔۔‬‫شعر‬95‫ص‬12

319. ‫اپراہد‬‫ی‬:‫ش‬ ‫کنندہ‬ ‫مشکل‬ ‫کار‬691‫ص‬696
‫اجل‬:‫چن‬ ‫آخر‬ ‫ہائے‬ ‫دانہ‬‫ی‬‫دہ‬‫شعر‬9‫ص‬606
‫اچھاڑ‬:‫شعر‬ ‫غالف‬915‫ص‬019
‫اڈ‬‫ی‬‫وں‬:‫م‬ ‫ند‬ ‫ب‬ ‫کہ‬ ‫آتش‬ ‫ہ‬ ‫شع‬‫ی‬‫شعر‬ ‫شود‬0‫ص‬919
‫ارن‬‫ی‬‫ارن‬‫ی‬:‫حق‬ ‫رموز‬ ‫از‬ ‫است‬ ‫رمزے‬‫ی‬‫ق‬‫ی‬‫شد‬ ‫گفتہ‬ ‫مجاز‬ ‫در‬ ‫کہ‬
‫شعر‬015‫ص‬656
‫ارداس‬‫ی‬:‫شعر‬ ‫عاجزانہ‬612‫ص‬651
‫اشتر‬:‫ہفتاد‬‫۔‬‫شعر‬ ‫برداشتہ‬ ‫گراں‬ ‫بار‬ ‫شتر‬ ‫و‬ ‫خچر‬ ‫ہفتاد‬509
‫ص‬009
‫در‬ ‫ارسطو‬ ‫و‬ ‫افالطون‬‫حکمائے‬ ‫سکندر‬ ‫عہد‬‫ی‬‫شعر‬ ‫ونان‬11
‫ص‬59
‫اکا‬:‫م‬ ‫استخوان‬ ‫مغز‬ ‫و‬ ‫استخوان‬ ‫داشت‬ ‫نہ‬ ‫آرام‬ ‫بالکل‬‫ی‬‫سوخت‬
‫ہن‬ ‫ہمچوں‬‫ی‬‫شعر‬ ‫شد‬ ‫خشک‬ ‫خورد‬ ‫رم‬505‫ص‬962
‫اکا‬‫ی‬‫اں‬:‫شعر‬ ‫کردہ‬ ‫الچار‬ ‫و‬ ‫تنگ‬019‫ص‬090
‫اگوڑ‬‫ی‬:‫اگوڑ‬ ‫بھن‬‫ی‬‫بمعن‬‫ی‬‫تن‬ ‫زدہ‬ ‫تازہ‬‫ی‬‫پ‬ ‫ا‬‫ی‬‫شعر‬ ‫داد‬ ‫تاب‬ ‫و‬ ‫چ‬
962‫ص‬906
‫جل‬ ‫ان‬:‫شعر‬ ‫دانہ‬ ‫و‬ ‫آب‬09‫ص‬11
‫الدن‬‫ی‬‫غر‬ ‫ا‬‫ی‬‫ب‬:‫دن‬‫ی‬‫در‬ ‫است‬ ‫سفر‬ ‫جائے‬ ‫ا‬‫ی‬‫دن‬ ‫ں‬‫ی‬‫ن‬ ‫قرار‬ ‫جائے‬ ‫ا‬‫ی‬‫ست‬
‫شعر‬ ‫است‬ ‫بےقرار‬ ‫کہ‬ ‫ب‬611‫ص‬010
‫ال‬‫ی‬‫ماں‬:‫ت‬‫ی‬‫ار‬‫ی‬‫شعر‬ ‫فوج‬900‫ص‬009
‫ان‬‫۔‬‫ماس‬:‫ان‬‫ی‬‫عن‬‫ی‬‫شعر‬ ‫گوشت‬ ‫ماس‬ ‫و‬ ‫اناج‬ ‫قسم‬ ‫ہر‬6‫ص‬990
‫انباروں‬:‫بس‬‫ی‬‫شعر‬ ‫خور‬ ‫ار‬19‫ص‬010
‫انٹے‬:‫ب‬‫ی‬‫شعر‬ ‫ضہ‬0‫ص‬09
‫بدھا‬ ‫ان‬:‫سوراخ‬ ‫بے‬‫ی‬‫بس‬ ‫کہ‬‫ی‬‫ق‬ ‫ار‬‫ی‬‫متد‬‫ار‬‫۔۔۔۔۔‬‫پرارزش‬‫۔۔۔۔۔۔‬‫باشد‬
‫شعر‬ ‫بود‬ ‫بکر‬ ‫کہ‬ ‫خاتون‬ ‫کہ‬ ‫م‬ ‫از‬ ‫مراد‬0‫ص‬091

320. ‫بدھے‬ ‫ان‬:‫شگاف‬ ‫بے‬‫ی‬‫شعر‬ ‫سوراخ‬ ‫بے‬ ‫ا‬12‫ص‬699
‫انازوں‬:‫شعر‬ ‫اناج‬655‫ص‬919
‫اوائ‬‫ی‬:‫شعر‬ ‫آمدن‬ ‫خبر‬696‫ص‬056
‫اوبل‬:‫شعر‬ ‫جوشندہ‬95‫ص‬021
‫اوکڑ‬:‫شعر‬ ‫مہم‬ ‫مشکل‬6‫ص‬06
‫ا‬‫ی‬‫را‬:‫بن‬‫ی‬‫زر‬ ‫اد‬‫ی‬‫شعر‬ ‫ں‬2‫ص‬099
‫ا‬‫ی‬‫ن‬:‫حکم‬‫شعر‬2‫ص‬09
‫ا‬‫ی‬‫سپورن‬ ‫ڈ‬:‫بس‬ ‫بہ‬‫ی‬‫ار‬‫ی‬‫عن‬‫ی‬‫پ‬ ‫کہ‬‫ی‬‫غامہا‬‫ی‬‫کسان‬‫۔۔۔۔۔‬‫د‬‫ی‬‫م‬ ‫گر‬‫ی‬‫برند‬
‫ا‬ ‫کہ‬‫ی‬‫پ‬ ‫شاں‬‫ی‬‫د‬ ‫غام‬‫ی‬‫گو‬ ‫کہ‬ ‫ہر‬ ‫مثال‬ ‫دارند‬ ‫گرے‬‫ی‬‫پ‬ ‫د‬‫ی‬‫را‬ ‫رسانند‬ ‫غام‬
‫گو‬‫ی‬‫رسوائ‬ ‫درد‬ ‫زاغ‬ ‫ا‬‫ی‬‫باورچ‬ ‫گرد‬ ‫نہ‬ ‫خانہ‬‫ی‬‫کہ‬ ‫انداختہ‬ ‫خود‬ ‫خانہ‬
‫بس‬‫ی‬‫چ‬ ‫ہر‬ ‫کہ‬ ‫ازاں‬ ‫است‬ ‫او‬ ‫نار‬ ‫ار‬‫ی‬‫بس‬ ‫کرامت‬ ‫و‬ ‫بخورد‬ ‫ز‬‫ی‬‫ست‬ ‫ار‬
‫شعر‬112‫ص‬960
‫بابت‬:‫چ‬‫ی‬‫شعر‬ ‫ز‬912‫ص‬019
‫بات‬‫ی‬:‫شعر‬ ‫چراغ‬01‫ص‬15
‫بادر‬:‫شعر‬ ‫طاقت‬91‫ص‬19
‫باز‬:‫بمعن‬ ‫اول‬ ‫باز‬‫ی‬‫بمعن‬ ‫دوم‬ ‫باز‬ ‫و‬ ‫آنا‬ ‫قوت‬‫ی‬‫شار‬ ‫باز‬‫ی‬‫شعر‬59
‫ص‬065
‫باق‬‫ی‬:‫لت‬‫ی‬‫م‬ ‫چراغ‬ ‫در‬ ‫کہ‬ ‫پنبہ‬ ‫از‬ ‫ہ‬‫ی‬‫شعر‬ ‫سوزو‬10‫ص‬090
‫بانا‬:‫سبز‬ ‫لباس‬‫۔۔۔۔۔‬‫لباس‬'‫فقرا‬ ‫لباس‬‫۔۔۔۔۔‬‫شعر‬659‫ص‬655
‫بائ‬‫ی‬:‫بز‬ ‫گفتن‬‫پوٹھوہار‬ ‫بان‬‫ی‬‫شعر‬ ‫فقر‬ ‫منزل‬ ‫عنوان‬0‫ص‬90
‫ببتا‬:‫مص‬‫ی‬‫بت‬:‫شعر‬22‫ص‬090
‫ببد‬‫ی‬:‫طر‬ ‫چہار‬ ‫ہر‬ ‫آنکہ‬ ‫آنا‬‫ی‬‫و‬ ‫ع‬ ‫بدرجہ‬ ‫کردہ‬ ‫طے‬ ‫ق‬‫ی‬‫رس‬‫ی‬‫اند‬ ‫دہ‬
‫دن‬ ‫لوائث‬ ‫ہمہ‬ ‫از‬‫ی‬‫و‬ ‫ا‬‫ی‬‫اند‬ ‫شدہ‬ ‫پاک‬'‫نم‬ ‫آں‬ ‫در‬ ‫ثواب‬ ‫و‬ ‫گناہ‬‫ی‬‫رسد‬
‫شعر‬ ‫بالصواب‬ ‫م‬ ‫اع‬ ‫وہللا‬00‫ص‬91

321. ‫بتا‬:‫فر‬‫ی‬‫شعر‬ ‫ب‬09‫ص‬095
‫بتا‬:‫ح‬‫ی‬‫بہ‬ ‫و‬ ‫مکر‬ ‫و‬ ‫ہ‬‫ساز‬ ‫انہ‬‫ی‬‫بس‬‫ی‬‫شعر‬ ‫کردہ‬ ‫ار‬019‫ص‬090
‫بجگ‬:‫فارس‬ ‫سوم‬ ‫و‬ ‫معجمہ‬ ‫دوم‬ ‫کسر‬ ‫معجمہ‬ ‫اول‬ ‫بفتحہ‬‫ی‬‫مشدد‬
‫ی‬‫عن‬‫ی‬‫آسمان‬ ‫باالئے‬ ‫و‬ ‫آفت‬‫ی‬‫وغ‬ ‫ژالہ‬ ‫برق‬ ‫مثل‬‫ی‬‫شعر‬ ‫رہ‬9‫ص‬999
‫بجگ‬:‫بجگ‬‫ی‬‫عن‬‫ی‬‫بج‬‫ی‬‫تاز‬ ‫م‬‫ی‬‫فارس‬ ‫کاف‬ ‫مکسور‬‫ی‬‫مشد‬‫ی‬‫عن‬‫ی‬‫آفت‬
‫ناگہان‬‫ی‬‫شعر‬21‫ص‬601
‫من‬ ‫بدر‬‫ی‬‫ر‬:‫من‬ ‫بدر‬ ‫لفظ‬ ‫آوردن‬‫ی‬‫آسمان‬ ‫در‬ ‫ک‬ ‫م‬ ‫رو‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬‫از‬ ‫ہمہ‬ ‫ں‬
‫شعر‬ ‫است‬ ‫شاعرے‬ ‫تالزمہ‬0‫ص‬605
‫من‬ ‫بدر‬‫ی‬‫ر‬:‫ن‬ ‫و‬ ‫روزہ‬ ‫دہ‬ ‫چار‬ ‫ماہ‬‫ی‬‫بےنظ‬ ‫معشوقہ‬ ‫ز‬‫ی‬‫ر‬
‫ستارہ‬ ‫برج‬:‫نجوم‬ ‫محاورات‬‫ی‬‫م‬ ‫را‬ ‫ہ‬‫ی‬‫گو‬‫ی‬‫شعر‬ ‫ند‬60‫ص‬51
‫بش‬‫ی‬‫رال‬:‫س‬ ‫مار‬‫ی‬‫شعر‬ ‫اہ‬09‫ص‬069
‫اجاڑ‬ ‫بک‬‫ی‬:‫ب‬ ‫غزالہ‬‫ی‬‫ابان‬‫ی‬‫شعر‬22‫ص‬699
‫بل‬:‫کشم‬ ‫زبان‬ ‫در‬ ‫بل‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫گو‬ ‫را‬ ‫ہ‬ ‫مح‬‫ی‬‫شعر‬ ‫ند‬92‫ص‬069
‫ب‬‫ی‬:‫اب‬ ‫قالو‬‫ی‬‫شعر‬ ‫گرفت‬ ‫بال‬ ‫و‬ ‫رنج‬ ‫و‬ ‫گفت‬191‫ص‬961
‫برم‬:‫تاز‬‫ی‬‫جنبا‬ ‫بدو‬ ‫را‬ ‫اسپ‬ ‫و‬ ‫دارند‬ ‫سواراں‬ ‫چابک‬ ‫کہ‬ ‫سخت‬ ‫انہ‬
‫شعر‬ ‫باشد‬ ‫سخت‬ ‫آں‬ ‫آواز‬961‫ص‬906
‫بن‬:‫بغ‬‫ی‬‫نوش‬ ‫ر‬‫ی‬‫شعر‬ ‫دہ‬20‫ص‬699
‫بند‬‫ی‬:‫شعر‬ ‫خال‬01‫ص‬090
‫بندے‬:‫ز‬ ‫نام‬‫ی‬‫شعر‬ ‫ور‬12‫ص‬001
‫بندے‬ ‫بندے‬:‫شعر‬ ‫بساعت‬ ‫ساعت‬911‫ص‬011
‫بوٹ‬‫ی‬:‫پا‬‫شعر‬ ‫گوشت‬ ‫رہء‬016‫ص‬611
‫بہچھن‬:‫بہوش‬ ‫در‬ ‫کہ‬ ‫ہا‬ ‫گفتار‬‫ی‬‫بمعن‬ ‫آن‬ ‫شدد‬ ‫گفتہ‬ ‫خواب‬‫ی‬‫باشد‬
‫ی‬‫عن‬‫ی‬‫اول‬‫ی‬‫ن‬ ‫فہم‬ ‫در‬ ‫کنند‬ ‫گفتار‬ ‫اگر‬ ‫ا‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬‫صح‬ ‫و‬ ‫راست‬ ‫آنہم‬ ‫ند‬‫ی‬‫ہ‬ ‫بداں‬ ‫ح‬
‫ی‬‫گو‬ ‫چہ‬ ‫ہر‬ ‫شاں‬‫ی‬‫د‬ ‫محفوظ‬ ‫لوح‬ ‫بر‬ ‫ند‬‫ی‬‫بگو‬ ‫دہ‬‫ی‬‫ن‬ ‫رائے‬ ‫آں‬ ‫و‬ ‫ند‬‫ی‬‫ست‬
‫ن‬ ‫ما‬ ‫فہم‬ ‫در‬ ‫آں‬ ‫اگرچہ‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬‫د‬‫۔‬‫آ‬ ‫کالم‬ ‫در‬ ‫نہ‬ ‫ست‬ ‫عام‬ ‫افہام‬ ‫قصور‬‫ن‬

322. ‫ش‬001‫ص‬691
‫بہن‬‫ی‬:‫شعر‬ ‫خوب‬ ‫تمام‬ ‫تن‬ ‫بندوبست‬06‫ص‬019
‫ب‬‫ی‬‫نک‬:‫شعر‬ ‫شود‬ ‫نہ‬ ‫جدا‬090‫ص‬069
‫بےوفائ‬‫ی‬:‫ہم‬ ‫زمانہ‬ ‫در‬‫ی‬‫بےوفائ‬ ‫رسم‬ ‫شہ‬‫ی‬‫شعر‬ ‫است‬06‫ص‬
620
‫پاربد‬‫ی‬:‫پرو‬ ‫خسرو‬ ‫مطرب‬ ‫نام‬‫ی‬‫در‬ ‫کہ‬ ‫ز‬‫ی‬‫رس‬ ‫بکمال‬ ‫فن‬ ‫ں‬‫ی‬‫بود‬ ‫دہ‬
‫شعر‬690‫ص‬919
‫پان‬‫ی‬‫دا‬ ‫چھڑ‬:‫شعر‬ ‫رفتے‬ ‫آب‬ ‫در‬00‫ص‬060
‫پاہرو‬:‫دا‬ ‫پہرہ‬‫۔۔‬‫۔۔۔‬‫کش‬‫ی‬‫چک‬‫ی‬‫۔۔۔۔۔‬‫شعر‬20‫ص‬092
‫پتا‬:‫شعر‬ ‫زہرہ‬1‫ص‬001
‫پج‬:‫رس‬‫ی‬‫شعر‬ ‫دن‬620‫ص‬651
‫پچر‬‫ی‬‫اں‬:‫پاز‬‫ی‬‫شعر‬ ‫ب‬961‫ص‬906
‫پچھاک‬:‫شعر‬ ‫ماندہ‬ ‫پس‬512‫ص‬009
‫پچھل‬:‫شعر‬ ‫زلزلہ‬02‫ص‬002
‫پراک‬:‫ی‬‫عن‬‫ی‬‫ز‬ ‫قوت‬ ‫را‬ ‫جناں‬‫ی‬‫چند‬ ‫کہ‬ ‫ست‬ ‫آدم‬ ‫حد‬ ‫از‬ ‫ادہ‬‫ی‬‫فر‬ ‫ں‬‫ی‬‫ب‬
‫ل‬ ‫و‬ ‫کنند‬‫ی‬‫از‬ ‫کن‬‫ی‬‫آدم‬ ‫صورت‬ ‫ک‬‫ی‬‫است‬ ‫زورآور‬‫جامہ‬ ‫جسم‬ ‫اگر‬ ‫کہ‬
‫عفر‬ ‫جن‬ ‫دارد‬ ‫پاک‬‫ی‬‫ظاہر‬ ‫ت‬‫ی‬‫باا‬ ‫نتواند‬ ‫کردن‬ ‫بہ‬ ‫غ‬ ‫بر‬‫ی‬‫چن‬ ‫ں‬‫ی‬‫اگر‬ ‫ں‬
‫پاک‬ ‫باطن‬ ‫در‬‫ی‬‫ش‬ ‫و‬ ‫نفس‬ ‫باشد‬‫ی‬‫باشد‬ ‫نہ‬ ‫بہ‬ ‫غ‬ ‫قوت‬ ‫را‬ ‫طان‬
‫شعر‬010‫ص‬090
‫پرچت‬‫ی‬:‫کرد‬ ‫رحم‬ ‫گار‬ ‫گناہ‬ ‫بہ‬‫ی‬‫شعر‬926‫ص‬025
‫پرکالے‬:‫شعر‬ ‫شد‬ ‫پرزہ‬996‫ص‬019
‫پروے‬:‫آس‬ ‫آرد‬ ‫آں‬ ‫از‬ ‫کہ‬ ‫پارچہ‬‫ی‬‫شعر‬ ‫کنند‬ ‫ا‬065‫ص‬660
‫پک‬‫ی‬‫را‬:‫شد‬ ‫وظاہر‬ ‫او‬ ‫ذات‬ ‫حسن‬ ‫کہ‬ ‫آدم‬ ‫ق‬ ‫خ‬ ‫بداں‬ ‫ست‬ ‫اشارت‬
‫مخف‬‫ی‬‫نماند‬‫ی‬‫عن‬‫ی‬‫کرد‬ ‫شروع‬ ‫خود‬ ‫محبت‬ ‫و‬ ‫عشق‬ ‫اول‬‫ی‬‫انسان‬ ‫کہ‬

323. ‫دوست‬ ‫برائے‬ ‫را‬‫ی‬‫آفر‬ ‫جز‬‫ی‬‫سرہ‬ ‫وانا‬ ‫مرے‬ ‫انسان‬ ‫را‬ ‫او‬ ‫و‬ ‫دے‬
‫شعر‬065‫ص‬610
‫پکھ‬‫ی‬‫رو‬:‫گو‬ ‫را‬ ‫پرندہ‬ ‫ہر‬‫ی‬‫ص‬ ‫ند‬691
‫پگس‬‫ی‬:‫م‬‫ی‬‫شعر‬ ‫رسد‬25‫ص‬01
‫چھ‬ ‫پ‬‫ی‬:‫دہان‬ ‫در‬ ‫زبان‬ ‫شدن‬ ‫خشک‬‫شعر‬015‫ص‬606
‫نگر‬ ‫پ‬:‫زنگ‬ ‫نام‬‫ی‬‫شعر‬ ‫کرد‬ ‫جنگ‬ ‫سکندر‬ ‫با‬ ‫کہ‬06‫ص‬00
‫بازاں‬ ‫پون‬:‫بر‬ ‫آنکہ‬ ‫بازاں‬ ‫پون‬‫ی‬‫سار‬ ‫ک‬‫ی‬‫ثان‬ ‫دہر‬ ‫ک‬‫ی‬‫بر‬ ‫و‬ ‫شش‬
‫ت‬ ‫او‬ ‫شش‬ ‫بر‬ ‫ثالث‬‫ی‬‫بر‬ ‫ران‬‫ی‬‫سوم‬ ‫بر‬ ‫شش‬ ‫دوم‬ ‫دو‬ ‫بر‬ ‫پنج‬ ‫سار‬ ‫ک‬
‫ت‬ ‫آنرا‬ ‫دو‬‫ی‬‫شعر‬ ‫گفتہ‬ ‫رہ‬591‫ص‬005
‫پوند‬:‫غنہ‬ ‫نون‬ ‫و‬ ‫ساکن‬ ‫واو‬ ‫و‬ ‫مفتوح‬ ‫اول‬ ‫پوند‬‫ی‬‫عن‬‫ی‬‫اول‬‫نخست‬ ‫و‬
‫ا‬ ‫و‬‫ی‬‫پنجاب‬ ‫زبان‬ ‫لفظ‬ ‫ں‬‫ی‬‫بھ‬ ‫عالقہ‬ ‫در‬ ‫ست‬‫ی‬‫ا‬ ‫خوشاب‬ ‫رہ‬‫ی‬‫شال‬ ‫ں‬
‫گو‬‫ی‬‫شعر‬ ‫ند‬001‫ص‬990
‫پوئے‬:‫باز‬‫ی‬‫پوئے‬ ‫قمار‬‫ی‬‫پون‬ ‫پنج‬ ‫پنج‬ ‫پون‬ ‫دو‬ ‫دوئے‬ ‫پون‬ ‫ک‬
‫شعر‬ ‫پون‬ ‫شش‬ ‫چھکے‬15‫ص‬099
‫پہاڑہ‬:‫شعر‬ ‫کنندہ‬ ‫خوشامد‬051‫ص‬600
‫پنہ‬‫ی‬‫اں‬:‫طر‬ ‫بہ‬ ‫حاکماں‬ ‫آنکہ‬‫ی‬‫ب‬ ‫ق‬‫ی‬‫آس‬ ‫گار‬‫ی‬‫نند‬ ‫کنا‬ ‫ا‬‫ی‬‫عن‬‫ی‬‫بادشاہ‬
‫تر‬ ‫عشق‬‫آس‬ ‫اہم‬‫ی‬‫شعر‬ ‫فرمودہ‬ ‫عشق‬ ‫گردانے‬ ‫ا‬96‫ص‬629
‫پ‬‫ی‬‫پن‬ ‫ٹر‬‫ی‬‫ٹر‬:‫پ‬‫ی‬‫شعر‬ ‫تاب‬ ‫و‬ ‫چ‬022‫ص‬015
‫تراہے‬:‫شعر‬ ‫ناگہاں‬ ‫جنبش‬ ‫مثل‬611‫ص‬059
‫تاڑ‬‫ی‬:‫شعر‬ ‫زدن‬ ‫دستک‬955‫ص‬015
‫تاڑ‬‫ی‬:‫د‬‫ی‬‫دشعر‬955‫ص‬015
‫تر‬‫ی‬‫ہرے‬:‫بر‬ ‫آنکہ‬ ‫باراں‬ ‫کچے‬‫ی‬‫بر‬ ‫و‬ ‫پنج‬ ‫دوم‬ ‫بر‬ ‫و‬ ‫باشد‬ ‫ساکانہ‬ ‫ک‬
‫قم‬ ‫دراصالح‬ ‫دہ‬ ‫شہر‬ ‫کچے‬ ‫آزا‬ ‫شش‬ ‫سوم‬‫ار‬‫ی‬‫شعر‬ ‫ان‬592
‫ص‬005
‫ے‬ ‫تس‬:‫سخت‬‫ی‬‫شعر‬02‫ص‬099

324. ‫ے‬ ‫تغ‬:‫شعر‬ ‫خورند‬69‫ص‬01
‫تکڑ‬‫ی‬:‫شعر‬ ‫طاقتور‬69‫ص‬000
‫تک‬‫ی‬‫وگن‬ ‫لہالن‬ ‫اں‬:‫د‬ ‫از‬‫ی‬‫م‬ ‫آں‬ ‫دن‬‫ی‬‫شعر‬ ‫آب‬ ‫دہان‬ ‫از‬ ‫وہ‬25‫ص‬011
‫تہاراں‬:‫ت‬‫ی‬‫شعر‬ ‫کوہ‬ ‫غ‬01‫ص‬11
‫توڑ‬‫ی‬:‫شعر‬ ‫انتہا‬61‫ص‬01
‫توڑ‬‫ی‬:‫شعر‬ ‫شکستہ‬61‫ص‬01
‫ے‬ ‫پس‬ ‫و‬ ‫ت‬:‫آرام‬ ‫بے‬:‫شعر‬09‫ص‬009
‫ت‬‫ی‬‫اں‬:‫معن‬ ‫اول‬‫ی‬‫بمعن‬ ‫دوم‬ ‫دست‬ ‫کف‬‫ی‬‫ش‬ ‫سوزم‬009‫ص‬691
‫ت‬‫ی‬‫ر‬:‫شعر‬ ‫پرندہ‬ ‫نام‬69‫ص‬000
‫حو‬ ‫تن‬‫ی‬‫ی‬:‫حو‬ ‫تن‬‫ی‬‫ی‬‫ہست‬ ‫فدا‬ ‫کہ‬ ‫دراں‬ ‫است‬‫ی‬‫مکان‬ ‫ہم‬ ‫جان‬ ‫و‬
‫شعر‬ ‫تست‬629‫ص‬602
‫تہاڑ‬‫ی‬:‫م‬ ‫وزن‬ ‫ہ‬ ‫غ‬ ‫بدو‬ ‫کہ‬ ‫ٹوپہ‬‫ی‬‫ش‬ ‫کنند‬961‫ص‬055
‫تہوے‬:‫ی‬‫عن‬‫ی‬‫زم‬ ‫کاوے‬‫ی‬‫شعر‬ ‫ن‬10‫ص‬600
‫ٹال‬:‫ہند‬ ‫بتائے‬ ‫ٹال‬‫ی‬‫ثان‬ ‫و‬ ‫مفتوح‬‫ی‬‫را‬ ‫بستہ‬ ‫کردہ‬ ‫کالں‬ ‫چوب‬ ‫مشد‬
‫گو‬‫ی‬‫در‬ ‫در‬ ‫کہ‬ ‫ند‬‫ی‬‫شدند‬ ‫سوار‬ ‫او‬ ‫بر‬ ‫اندختہ‬ ‫شدن‬ ‫سوار‬ ‫برائے‬ ‫ا‬
‫شعر‬2‫ص‬021
‫ٹال‬:‫شعر‬ ‫کوہ‬ ‫نام‬02‫ص‬000
‫ٹنگار‬:‫شعر‬ ‫نخرے‬ ‫و‬ ‫ناز‬22‫ص‬005
‫ٹنگے‬:‫آو‬‫ی‬‫شعر‬ ‫ختہ‬01‫ص‬061
‫د‬ ‫ٹہل‬‫ی‬‫ون‬:‫در‬ ‫در‬‫ی‬‫شعر‬ ‫زنند‬ ‫ا‬21‫ص‬699
‫جال‬:‫معن‬ ‫سہ‬‫ی‬‫دارد‬
‫ماہ‬ ‫آلہ‬ ‫اول‬‫ی‬‫رشتہ‬ ‫از‬ ‫کہ‬ ‫گرفتن‬‫سازند‬ ‫تنبدہ‬
‫داشتن‬ ‫آں‬ ‫طاقت‬ ‫و‬ ‫تافتن‬ ‫بر‬ ‫دوم‬
‫سوختن‬ ‫سوم‬
‫ی‬‫عن‬‫ی‬‫بن‬ ‫جال‬ ‫آنچہ‬‫ی‬‫در‬ ‫در‬ ‫دہ‬‫ی‬‫نش‬ ‫خاموش‬ ‫کردا‬ ‫ہ‬ ‫حوص‬ ‫و‬ ‫تحمل‬ ‫ا‬‫ی‬‫ند‬

325. ‫ماہ‬ ‫اگر‬‫ی‬‫گ‬‫ی‬‫ب‬ ‫ر‬‫ی‬‫ماہ‬ ‫ند‬‫ی‬‫گ‬‫ی‬‫م‬ ‫آں‬ ‫غم‬ ‫را‬ ‫ر‬‫ی‬‫سوزد‬
‫شعر‬65‫ص‬999
‫جان‬:‫دار‬ ‫راز‬ ‫واقف‬ ‫اگرچہ‬‫۔۔۔۔۔‬‫دوست‬‫۔۔۔۔‬‫بوصل‬ ‫چوں‬ ‫باشد‬ ‫ہمراہ‬
‫ی‬‫تنہائ‬ ‫ار‬‫ی‬‫ہمرا‬ ‫کہ‬ ‫تن‬ ‫و‬ ‫باشد‬ ‫پسند‬‫ہمسا‬ ‫و‬ ‫ہ‬‫ی‬‫حجاب‬ ‫آنکہ‬ ‫است‬ ‫ہ‬
‫دہ‬ ‫دارد‬‫ی‬‫با‬ ‫دہ‬‫ی‬‫رس‬ ‫جاناں‬ ‫ابا‬ ‫د‬‫ی‬‫شعر‬ ‫دہ‬00‫ص‬661
‫جان‬‫ی‬:‫شعر‬ ‫توے‬ ‫جان‬ ‫جان‬602‫ص‬601
‫جائ‬‫ی‬:‫بمعن‬ ‫اول‬‫ی‬‫زائ‬‫ی‬‫جائ‬ ‫دہ‬‫ی‬‫بمعن‬‫ی‬‫شعر‬ ‫رفتن‬962‫ص‬010
‫جر‬‫ی‬‫اں‬:‫آم‬ ‫ساگ‬ ‫و‬ ‫گوشت‬ ‫کہ‬ ‫طعمات‬‫ی‬‫بس‬ ‫پزند‬ ‫ختہ‬‫ی‬‫لذ‬ ‫ار‬‫ی‬‫باشد‬ ‫ذ‬
‫شعر‬1‫ص‬691
‫جستہ‬:‫ساز‬ ‫نام‬‫ی‬‫آن‬ ‫نواختن‬ ‫از‬ ‫کہ‬ ‫ست‬‫ب‬ ‫و‬ ‫خفتہ‬ ‫با‬‫ی‬‫را‬ ‫شدہ‬ ‫ہوش‬
‫خ‬‫ی‬‫زان‬‫ی‬‫شعر‬ ‫گرداند‬ ‫روانہ‬ ‫خود‬ ‫بخانہ‬ ‫باز‬ ‫را‬ ‫ہمہ‬ ‫دہ‬610‫ص‬
652
‫جگ‬:‫سنسکر‬ ‫بزبان‬ ‫گذشتہ‬ ‫زمانہ‬‫ی‬‫شعر‬ ‫ت‬9‫ص‬61
‫جل‬:‫شعر‬ ‫آب‬69‫ص‬060
‫د‬ ‫ج‬‫ی‬:‫بمعن‬ ‫اول‬‫ی‬‫شتاب‬‫ی‬‫بمعن‬ ‫دوم‬‫ی‬‫شعر‬ ‫سوختہ‬09‫ص‬625
‫ے‬ ‫ج‬:‫جنب‬‫ی‬‫شعر‬ ‫دن‬60‫ص‬021
‫جنڈ‬:‫دا‬ ‫خار‬ ‫ہائے‬ ‫درخت‬ ‫نام‬ ‫دو‬ ‫ہر‬ ‫اندا‬ ‫گر‬‫شعر‬ ‫ر‬50‫ص‬091
‫جنڈ‬:‫خار‬
‫د‬ ‫جنے‬‫ی‬:‫ک‬ ‫خوبصورت‬ ‫جوان‬‫ی‬‫شعر‬619‫ص‬010
‫جوڑ‬‫ی‬:‫جفت‬'‫پ‬‫ی‬‫شعر‬ ‫شد‬ ‫وستہ‬009‫ص‬051
‫جون‬:‫ح‬ ‫قسم‬ ‫ہر‬‫ی‬‫شعر‬ ‫واناات‬616‫ص‬601
‫جہتباں‬:‫شعر‬ ‫خار‬ ‫زخمان‬12‫ص‬096
‫ج‬‫ی‬:‫شعر‬ ‫دل‬61‫ص‬000
‫ج‬‫ی‬‫ب‬‫ی‬:‫شعر‬ ‫زبان‬91‫ص‬00
‫چاٹ‬:‫شعر‬ ‫تر‬ ‫افتاد‬ ‫چہ‬ ‫لذت‬ ‫و‬ ‫شوق‬110‫ص‬965

326. ‫مہ‬ ‫چار‬‫ی‬‫نے‬:‫قو‬‫مہ‬ ‫چار‬ ‫لہ‬‫ی‬‫صوف‬ ‫از‬ ‫الخ‬ ‫نے‬‫ی‬‫د‬ ‫و‬ ‫کرام‬ ‫ائے‬‫ی‬‫گر‬
‫ف‬‫ی‬‫سوف‬‫۔۔۔۔۔‬‫ف‬‫ی‬‫سوفان‬‫۔۔۔۔۔‬‫تع‬ ‫وقت‬ ‫ابتدائے‬ ‫کہ‬ ‫اند‬ ‫آوردہ‬‫ی‬‫چہار‬ ‫م‬
‫ا‬ ‫چہار‬ ‫ماہ‬ ‫چہار‬ ‫سال‬‫ی‬‫ز‬ ‫نشان‬ ‫نمودن‬ ‫عمل‬ ‫کہ‬ ‫چرا‬ ‫است‬ ‫ام‬‫ی‬‫ادت‬‫ی‬
‫شعر‬ ‫است‬ ‫وم‬ ‫ع‬90‫ص‬50
‫چاند‬‫ی‬:‫ب‬ ‫و‬ ‫بود‬ ‫آفتاب‬ ‫مانند‬ ‫چہرہ‬‫ی‬‫ن‬‫ی‬‫ماہ‬ ‫مثل‬ ‫چشمہ‬ ‫دراں‬‫ی‬
‫س‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫سپ‬ ‫ں‬‫ی‬‫داشت‬ ‫گال‬ ‫د‬‫ی‬‫ع‬‫ن‬‫ی‬‫شدے‬ ‫روشن‬ ‫تار‬ ‫شب‬ ‫رخ‬ ‫وہ‬ ‫ج‬ ‫از‬
69‫ص‬090
‫چاہ‬:‫معن‬ ‫دو‬ ‫چاہ‬‫ی‬‫ا‬ ‫دارد‬‫ی‬‫چ‬ ‫است‬ ‫دو‬ ‫ہر‬ ‫مراد‬ ‫جا‬ ‫ں‬‫ی‬‫نوش‬ ‫زے‬‫ی‬‫دنے‬
‫ن‬ ‫و‬‫ی‬‫شعر‬ ‫خواہش‬ ‫و‬ ‫محبت‬ ‫نام‬ ‫ز‬901‫ص‬919
‫چبہ‬:‫ر‬ ‫و‬ ‫کوہ‬ ‫مضافات‬ ‫در‬ ‫است‬ ‫قوت‬ ‫چبہ‬‫ی‬‫کشم‬ ‫است‬‫ی‬‫را‬ ‫خود‬ ‫کہ‬ ‫ر‬
‫عال‬ ‫اقوام‬ ‫در‬‫ی‬‫شعر‬ ‫شمارد‬ ‫مے‬ ‫ہ‬060‫ص‬610
‫چتے‬:‫بےشرم‬‫ی‬'‫دل‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫شعر‬61‫ص‬015
‫پون‬ ‫چٹا‬‫ی‬:‫سپ‬ ‫بررنگ‬‫ی‬‫شعر‬ ‫د‬992‫ص‬019
‫چٹکے‬:‫شعر‬ ‫عشق‬955‫ص‬015
‫چر‬:‫د‬‫ی‬‫شعر‬ ‫کالں‬ ‫گدان‬61‫ص‬626
‫چشماں‬:‫د‬ ‫کہ‬ ‫بہرجائے‬ ‫کشادہ‬ ‫چشم‬‫ی‬‫دل‬ ‫بر‬ ‫کٹار‬ ‫مثل‬ ‫او‬ ‫چشم‬ ‫دے‬
‫ل‬ ‫را‬ ‫دلہا‬ ‫کردہ‬‫ی‬‫شعر‬ ‫کردن‬ ‫نا‬09‫ص‬605
‫چک‬‫ی‬:‫شعر‬ ‫برداشتہ‬611‫ص‬016
‫چنگ‬:‫شعر‬ ‫است‬ ‫سازے‬ ‫نام‬50‫ص‬661
‫چنگوں‬:‫سارنگ‬‫ی‬‫ش‬‫عر‬095‫ص‬091
‫چنن‬:‫شعر‬ ‫باشند‬ ‫آں‬ ‫ماربر‬ ‫کہ‬ ‫درخت‬ ‫نام‬1‫ص‬091
‫چباں‬ ‫چنے‬:‫ی‬‫عن‬‫ی‬‫تک‬ ‫از‬ ‫مراد‬ ‫چنے‬ ‫کے‬ ‫لوہے‬‫ی‬‫ف‬‫۔۔۔۔۔۔‬‫زحمت‬
‫۔۔۔۔۔۔‬‫بس‬‫ی‬‫شعر‬ ‫ار‬960‫ص‬029
‫چوراسے‬:‫اند‬ ‫فکر‬ ‫در‬‫ی‬‫شعر‬ ‫شہ‬26‫ص‬092
‫چوکڑ‬‫ی‬‫اں‬:‫جنب‬‫ی‬‫شعر‬ ‫دن‬99‫ص‬069

327. ‫چوہد‬‫ی‬‫ں‬:‫ز‬ ‫خاتون‬ ‫بدرہ‬ ‫دہم‬ ‫چہار‬ ‫ماہ‬‫ی‬‫س‬ ‫سر‬ ‫ادہ‬‫ی‬‫راو‬ ‫اہ‬‫ی‬‫ح‬ ‫د‬‫ی‬‫را‬‫ن‬
‫ا‬‫ی‬‫خورش‬ ‫بودہ‬ ‫ستادہ‬‫ی‬‫چہرہ‬ ‫د‬‫۔‬‫د‬ ‫صاعد‬ ‫چہرا‬‫ی‬‫خورش‬ ‫دہ‬‫ی‬‫شرم‬ ‫از‬ ‫د‬
‫ز‬‫ی‬‫زم‬ ‫ر‬‫ی‬‫پوش‬ ‫ن‬‫ی‬‫ب‬ ‫بست‬ ‫حد‬ ‫بہ‬ ‫بود‬ ‫دہ‬‫ی‬‫شعر‬ ‫بودہ‬ ‫ان‬519‫ص‬909
‫چ‬‫ی‬‫رے‬:‫چ‬‫ی‬‫شعر‬ ‫ند‬ ‫ب‬ ‫عمارات‬ ‫منازل‬ ‫از‬ ‫منزلے‬ ‫را‬1‫ص‬099
‫چ‬‫ی‬‫تے‬:‫چ‬ ‫اول‬‫ی‬‫بمعن‬ ‫تے‬‫ی‬‫بمعن‬ ‫دوم‬ ‫نگ‬ ‫پ‬‫ی‬‫ہوش‬‫ی‬‫شعر‬ ‫ار‬506
‫ص‬009
‫چ‬‫ی‬‫بہوٹ‬ ‫ج‬‫ی‬:‫کرم‬ ‫نام‬‫ی‬‫بس‬ ‫رنگش‬ ‫کہ‬ ‫است‬‫ی‬‫ار‬‫شعر‬ ‫باشد‬ ‫سرخ‬00
‫ص‬660
‫حبس‬‫ی‬:‫بخشش‬‫ی‬‫شعر‬ ‫افتہ‬925‫ص‬000
‫م‬ ‫حسن‬‫ی‬‫مند‬‫ی‬:‫وز‬‫ی‬‫غزنو‬ ‫محمود‬ ‫شاہ‬ ‫بود‬ ‫رے‬‫ی‬‫۔۔۔۔۔۔ی‬‫ک‬‫ی‬‫از‬
‫وزرا‬‫ی‬‫پادشاہ‬‫۔۔۔۔۔‬‫شعر‬59‫ص‬99
‫حے‬:‫س‬ ‫کہ‬ ‫جائے‬ ‫ازاں‬ ‫شہر‬‫ی‬‫نام‬ ‫م‬‫ی‬‫رس‬ ‫نجد‬ ‫بہ‬ ‫آمدہ‬ ‫شتربان‬‫ی‬‫دہ‬
‫مالق‬ ‫بمجنون‬‫ی‬‫شعر‬00‫ص‬665
‫خاکوں‬:‫شعر‬ ‫آدم‬ ‫از‬910‫ص‬920
‫خضر‬:‫بہت‬‫ن‬‫ی‬‫رس‬ ‫عمر‬ ‫اور‬ ‫ک‬‫ی‬‫آدم‬ ‫دہ‬‫ی‬‫تشب‬ ‫سے‬ ‫خضر‬ ‫کو‬‫ی‬‫د‬ ‫ہ‬‫ی‬
‫جات‬‫ی‬‫شعر‬ ‫ہے‬91‫ص‬66
‫دانے‬:‫شعر‬ ‫مند‬ ‫عق‬900‫ص‬000
‫دا‬‫ی‬‫ا‬:‫شعر‬ ‫ہ‬ ‫حوص‬16‫ص‬601
‫دروگ‬:‫تار‬ ‫غار‬‫ی‬‫ش‬ ‫ک‬00‫ص‬016
‫بستہ‬ ‫دل‬:‫ب‬ ‫راہ‬ ‫دہم‬ ‫خستگے‬ ‫از‬ ‫بستہ‬ ‫تن‬ ‫و‬ ‫معشوق‬‫ی‬‫و‬ ‫بستہ‬ ‫رون‬
‫شعر‬ ‫شدہ‬ ‫بند‬699‫ص‬951
‫دمڑ‬‫ی‬‫بخش‬ ‫کروڑاں‬ ‫لے‬‫ی‬‫جناب‬ ‫از‬ ‫است‬ ‫بخشش‬ ‫مراد‬ ‫ں‬‫پ‬‫ی‬‫پ‬ ‫ر‬‫ی‬‫ران‬
‫دمڑ‬ ‫الکھ‬ ‫سوا‬ ‫کہ‬ ‫شاہ‬‫ی۔۔۔۔۔‬‫سکہ‬‫۔۔۔۔۔۔‬‫ن‬ ‫روز‬ ‫ہر‬‫ی‬‫ا‬ ‫از‬‫ی‬‫نذر‬ ‫در‬ ‫شاں‬
‫شعر‬ ‫شود‬ ‫حاصل‬ ‫دہندہ‬ ‫شود‬609‫ص‬011
‫دنگا‬:‫کند‬ ‫غم‬ ‫تراکے‬ ‫موئے‬ ‫اگر‬‫ی‬‫عن‬‫ی‬‫کنم‬ ‫جنگ‬ ‫بدو‬ ‫من‬ ‫دہد‬ ‫اندک‬

328. ‫گو‬ ‫را‬ ‫جنگ‬ ‫نفح‬ ‫دنگا‬‫ی‬‫شعر‬ ‫ند‬61‫ص‬621
‫دن‬‫ی‬‫اے‬ ‫ا‬:‫با‬ ‫اشارہ‬‫ی‬‫االنس‬ ‫و‬ ‫الجن‬ ‫قت‬ ‫خ‬ ‫وہا‬ ‫ں‬‫ی‬‫شعر‬ ‫عبدون‬609
‫ص‬609
‫دوہدل‬:‫ش‬‫ی‬‫ش‬ ‫ردار‬010‫ص‬690
‫دہاڑے‬:‫شعر‬ ‫آمد‬ ‫روز‬ ‫و‬ ‫رفتہ‬ ‫شب‬11‫ص‬909
‫دہم‬‫ی‬‫ں‬:‫شعر‬ ‫روشن‬ ‫صبح‬619‫ص‬610
‫ڈٹھا‬:‫بار‬ ‫بارش‬‫ی‬‫ش‬ ‫دن‬910‫ص‬021
‫ن‬ ‫دے‬ ‫کر‬ ‫ڈل‬ ‫ڈل‬‫ی‬‫ن‬:‫پش‬‫ی‬‫رودار‬ ‫مان‬‫ی‬‫گو‬‫ی‬‫آ‬ ‫دل‬ ‫در‬ ‫ا‬‫ی‬‫د‬‫ی‬‫عن‬‫ی‬‫بحر‬ ‫در‬
‫عظ‬‫ی‬‫از‬ ‫اند‬ ‫شدہ‬ ‫غرق‬ ‫م‬‫ی‬‫شعر‬ ‫بود‬ ‫دل‬ ‫حال‬ ‫باعث‬ ‫ں‬110‫ص‬965
‫ڈول‬‫ی‬:‫محاورہ‬ ‫آں‬‫س‬ ‫ک‬‫ی‬‫عن‬‫ی‬‫شعر‬ ‫آن‬ ‫سر‬ ‫فرق‬600‫ص‬016
‫ڈول‬‫ی‬:‫بمعن‬ ‫اول‬‫ی‬‫بمعن‬ ‫ڈولے‬ ‫دوم‬ ‫عمارہ‬‫ی‬‫سوم‬ ‫وجہءساخت‬
‫لرز‬ ‫ڈولے‬‫ی‬‫شعر‬ ‫دن‬912‫ص‬019
‫ڈولے‬:‫تراش‬ ‫اول‬‫ی‬‫ش‬ ‫مثل‬ ‫بازو‬ ‫دوم‬ ‫دہ‬‫ی‬‫شعر‬ ‫ر‬00‫ص‬625
‫ڈولے‬:‫بازو‬ ‫بہ‬‫ی‬‫ش‬ ‫ہر‬ ‫ئ‬‫ی‬‫ت‬ ‫بستہ‬ ‫ر‬‫ی‬‫کار‬ ‫کردہ‬ ‫ار‬‫ی‬‫تعو‬ ‫گر‬‫ی‬‫چوک‬ ‫ز‬‫ی‬
‫ی‬‫عن‬‫ی‬‫شعر‬ ‫بازوبند‬065‫ص‬091
‫ڈور‬‫ی‬:‫ح‬‫ی‬‫ران‬‫ی‬‫شع‬‫ر‬25‫ص‬699
‫بھورے‬ ‫ڈورے‬:‫ن‬‫ی‬‫شعر‬ ‫مستانہ‬ ‫خواب‬ ‫م‬919‫ص‬919
‫ڈہاں‬:‫شعر‬ ‫ختم‬99‫ص‬626
‫ذ‬‫ی‬‫ے‬:‫شعر‬ ‫تابع‬ ‫در‬11‫ص‬011
‫رام‬:‫رام‬ ‫است‬ ‫کس‬ ‫آں‬‫ی‬‫عن‬‫ی‬‫س‬ ‫در‬ ‫آں‬ ‫عشق‬ ‫کہ‬ ‫او‬ ‫دوست‬‫ی‬‫باشد‬ ‫نہ‬
‫ہماں‬ ‫باشد‬ ‫بکمال‬ ‫معشوق‬ ‫را‬ ‫عاشق‬ ‫چوں‬‫ی‬‫معبود‬ ‫بمنزلہ‬ ‫را‬ ‫او‬ ‫ار‬
‫شعر‬ ‫گردو‬090‫ص‬616
‫مالن‬ ‫رب‬‫ی‬:‫کردن‬ ‫کار‬ ‫را‬ ‫مردم‬‫با‬‫ی‬‫ح‬ ‫د‬‫ی‬‫ما‬ ‫و‬ ‫ران‬‫ی‬‫با‬ ‫شدن‬ ‫نہ‬ ‫وس‬‫ی‬‫د‬
‫کامران‬‫ی‬‫ا‬ ‫بدست‬‫ی‬‫شعر‬ ‫ست‬ ‫متعال‬ ‫زد‬601‫ص‬055
‫رٹاں‬:‫شعر‬ ‫شہپر‬051‫ص‬091

329. ‫رکھ‬‫ی‬:‫شعر‬ ‫خشک‬ ‫و‬ ‫مزہ‬ ‫بے‬ ‫و‬ ‫لذت‬ ‫بے‬021‫ص‬090
‫رن‬:‫م‬‫ی‬‫شعر‬ ‫جنگ‬ ‫دان‬5‫ص‬11
‫پتنگ‬ ‫رنگ‬:‫بود‬ ‫شمع‬ ‫مثل‬ ‫تو‬ ‫رنگ‬‫۔‬‫پر‬ ‫پروانہ‬ ‫اکنوں‬‫ی‬‫و‬ ‫دہ‬
‫معن‬ ‫دو‬ ‫پتنگ‬ ‫و‬ ‫شدند‬ ‫پرندہ‬ ‫سوختہ‬‫ی‬‫اول‬ ‫دارد‬‫پتنگ‬ ‫دوم‬ ‫پروانہ‬
‫کاغذ‬‫ی‬‫م‬ ‫ہوا‬ ‫کہ‬‫ی‬‫شعر‬ ‫پرانند‬111‫ص‬965
‫روند‬‫ی‬:‫روا‬ ‫رنگ‬ ‫خوش‬ ‫گل‬ ‫مرگ‬ ‫تہ‬‫ی‬‫د‬ ‫ت‬‫ی‬‫نالہائے‬ ‫خوش‬ ‫نوا‬ ‫دران‬
‫ع‬ ‫در‬ ‫است‬ ‫رو‬ ‫را‬‫ی‬‫ا‬ ‫وصل‬ ‫ن‬‫ی‬‫ں‬‫۔۔۔۔۔‬‫را‬ ‫ما‬ ‫و‬ ‫داشت‬ ‫نالہءفرہاد‬
‫ا‬ ‫در‬ ‫وہءمعشوق‬ ‫ج‬‫ی‬‫شعر‬ ‫داشت‬ ‫کار‬ ‫ں‬10‫ص‬611
‫زال‬:‫وان‬ ‫پہ‬ ‫نام‬'‫رستم‬ ‫پدر‬ ‫نام‬
‫زبور‬:‫الہام‬ ‫است‬ ‫کتابے‬‫ی‬‫ک‬ ‫ہ‬‫نب‬ ‫بر‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ع‬ ‫داؤد‬ ‫حضرت‬‫ی‬‫السالم‬ ‫ہ‬
‫وغ‬ ‫غزل‬ ‫و‬ ‫قصائد‬ ‫بود‬ ‫شدہ‬ ‫نازل‬‫ی‬‫ازت‬ ‫است‬ ‫منقول‬ ‫و‬ ‫در‬ ‫رہ‬‫ی‬‫ں‬
‫م‬ ‫اقتباس‬ ‫ازاں‬ ‫عجم‬ ‫شعرائے‬‫ی‬‫شعر‬ ‫کنند‬61‫ص‬21
‫زہرہ‬:‫ا‬ ‫ستارہ‬ ‫نام‬‫ی‬‫و‬ ‫از‬ ‫طالع‬ ‫و‬ ‫است‬ ‫سعد‬ ‫کہ‬ ‫سوم‬ ‫آسمان‬ ‫بر‬ ‫ست‬
‫ن‬‫ی‬‫شعر‬ ‫گردو‬ ‫ک‬621‫ص‬951
‫ز‬‫ی‬‫م‬ ‫مس‬:‫قص‬ ‫مراد‬‫ی‬‫بردہ‬ ‫دہ‬‫۔۔۔۔۔۔۔‬‫ص‬ ‫مآب‬ ‫رسالت‬ ‫حضرت‬‫ی‬‫ہللا‬
‫ع‬‫ی‬‫ب‬ ‫کہ‬ ‫م‬ ‫وس‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ز‬ ‫رضوان‬ ‫عت‬‫ی‬‫زبان‬ ‫در‬ ‫را‬ ‫آں‬ ‫کہ‬ ‫ببول‬ ‫درخت‬ ‫ر‬
‫عرب‬‫ی‬‫م‬ ‫م‬ ‫مس‬‫ی‬‫گو‬‫ی‬‫بد‬ ‫ند‬‫ی‬‫ز‬ ‫وجہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫را‬ ‫پرنور‬ ‫حضور‬ ‫خطاب‬ ‫م‬ ‫مس‬
‫شعر‬ ‫فرمود‬ ‫مخاطب‬916‫ص‬011
‫سر‬ ‫سات‬‫۔‬‫سرندے‬:‫سر‬ ‫ہفت‬‫۔‬‫ساز‬ ‫نام‬ ‫سرندے‬‫ی‬‫شعر‬ ‫ست‬651
‫ص‬916
‫سار‬:‫آہن‬‫ی‬‫ہتھ‬‫ی‬‫ار‬.....‫آہن‬ ‫سالح‬‫ی‬‫۔۔۔۔۔۔۔‬‫شعر‬01‫ص‬09
‫ستار‬:‫نا‬‫شعر‬ ‫ساز‬ ‫م‬955‫ص‬015
‫سارنگ‬:‫رنگ‬ ‫صد‬ ‫رنگ‬ ‫سے‬‫۔‬‫شعر‬ ‫راگ‬ ‫نام‬651‫ص‬919
‫اوڈن‬ ‫ساس‬:‫شعر‬ ‫ب‬ ‫ب‬ ‫جان‬91‫ص‬060

330. ‫سالک‬:‫قر‬ ‫بمنزل‬ ‫کہ‬ ‫سالک‬ ‫بآن‬ ‫ست‬ ‫اشارت‬‫ی‬‫وال‬ ‫ب‬‫ی‬‫رس‬ ‫ت‬‫ی‬‫در‬ ‫دہ‬
‫اص‬ ‫محبوب‬ ‫قرب‬ ‫انداز‬ ‫مشغول‬ ‫شدہ‬ ‫خوش‬ ‫کرامات‬ ‫و‬ ‫کشف‬‫ی‬‫دور‬
‫د‬ ‫منازل‬ ‫دارند‬ ‫محبوب‬ ‫د‬‫ی‬‫شعر‬ ‫گر‬009‫ص‬990
‫سانگاں‬:‫ت‬‫ی‬‫ار‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬‫شع‬ ‫شاں‬‫ر‬1‫ص‬010
‫تار‬ ‫ست‬:‫سرا‬ ‫تار‬ ‫ہفت‬‫ی‬‫شعر‬ ‫ند‬955‫ص‬015
‫سجناں‬:‫کرد‬ ‫اتفاق‬ ‫من‬ ‫با‬ ‫تو‬ ‫اگر‬‫ی‬‫ح‬ ‫تا‬‫ی‬‫دن‬ ‫ات‬‫ی‬‫پر‬ ‫مرا‬ ‫ا‬‫ی‬‫برت‬‫ی‬‫وں‬
‫شعر‬ ‫آمدے‬ ‫خوش‬601‫ص‬609
‫سج‬‫ی‬:‫شعر‬ ‫خاکستر‬091‫ص‬091
‫سدھر‬:‫شعر‬ ‫ب‬ ‫ط‬ ‫و‬ ‫خواہش‬91‫ص‬015
‫ج‬ ‫سردار‬‫ی‬‫اں‬:‫شعر‬ ‫جانداراں‬ ‫سردار‬92‫ص‬00
‫سرسامے‬:‫شعر‬ ‫زال‬ ‫پدر‬ ‫نام‬06‫ص‬010
‫سرکردے‬:‫کردن‬ ‫قربان‬ ‫را‬ ‫سر‬ ‫دووم‬ ‫سسررداراں‬ ‫سرکردہ‬ ‫اول‬
‫شعر‬990‫ص‬001
‫سرگاہ‬‫ی‬‫ں‬:‫شعر‬ ‫کردن‬ ‫پامال‬11‫ص‬096
‫سعد‬:‫ا‬ ‫ستارہ‬ ‫نام‬‫ی‬‫قاض‬ ‫آں‬ ‫و‬ ‫ست‬ ‫اکبر‬ ‫سعد‬ ‫کہ‬ ‫ست‬‫ی‬‫بر‬ ‫ک‬ ‫ف‬
‫شعر‬ ‫باشد‬ ‫ششم‬ ‫آسمان‬611‫ص‬951
‫وتر‬ ‫س‬:‫برابر‬ ‫جواب‬ ‫و‬ ‫سوال‬‫ی‬‫شعر‬019‫ص‬606
‫سمد‬:‫ن‬ ‫خبر‬‫ی‬‫شعر‬ ‫امدن‬069‫ص‬092
‫سنا‬:‫ضرور‬ ‫ہائے‬ ‫کار‬ ‫کہ‬ ‫نتواند‬ ‫کشودن‬ ‫ہا‬ ‫راز‬ ‫چنداں‬‫ی‬‫بس‬‫ی‬‫اند‬ ‫ار‬
‫د‬‫ی‬‫ش‬ ‫قصہ‬ ‫انتظار‬ ‫دکر‬ ‫ار‬21‫ص‬020
‫سن‬‫ی‬:‫بمعن‬ ‫سنے‬‫ی‬‫شعر‬ ‫نامور‬21‫ص‬661
‫سنسار‬:‫آب‬ ‫جانور‬‫ی‬‫شعر‬92‫ص‬020
‫سنگٹھاں‬:‫شعر‬ ‫وے‬ ‫گ‬ ‫بندش‬10‫ص‬096
‫وز‬ ‫سنے‬‫ی‬‫راں‬:‫وز‬ ‫با‬‫ی‬‫شعر‬ ‫راں‬609‫ص‬016
‫سن‬‫ی‬‫ئر‬:‫واال‬ ‫سننے‬‫۔۔۔۔۔۔‬‫کس‬‫ی‬‫طعن‬ ‫کے‬‫م‬ ‫تشنع‬ ‫و‬‫ی‬‫شنود‬

331. ‫شعر‬005‫ص‬691
‫سوان‬‫ی‬:‫اص‬ ‫زنان‬‫ی‬‫شعر‬ ‫ل‬912‫ص‬019
‫سودا‬:‫ہنر‬ ‫صد‬‫۔‬‫سودا‬‫ی‬‫عن‬‫ی‬‫دل‬‫۔‬‫شعر‬ ‫ست‬ ‫مرض‬ ‫نام‬ ‫سودا‬559
‫ص‬906
‫سہور‬:‫شعر‬ ‫سسرال‬091‫ص‬666
‫درگ‬ ‫سوراخ‬:‫تار‬ ‫غار‬‫ی‬‫شعر‬ ‫ک‬99‫ص‬005
‫سہاندے‬:‫شعر‬ ‫خرگوش‬61‫ص‬00
‫سہانے‬:‫حک‬ ‫نام‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫شعر‬ ‫ونان‬11‫ص‬59
‫سہ‬‫ی‬‫ی‬:‫شعر‬ ‫صفادموزدن‬ ‫خوب‬09‫ص‬069
‫سہ‬‫ی‬‫ی‬‫ہے‬ ‫لفظ‬ ‫اردو‬‫۔‬‫فارس‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫نہ‬ ‫مذکر‬ ‫مونث‬ ‫ں‬‫ی‬‫لہذا‬ ‫ہے‬ ‫ں‬
‫ی‬‫ار‬‫۔۔۔ی‬‫اراں‬'‫دوست‬‫۔۔۔۔‬‫دوستاں‬
‫س‬‫ی‬‫اں‬:‫سہ‬‫ی‬‫شعر‬ ‫اں‬019‫ص‬619
‫س‬‫ی‬‫اہ‬‫ی‬:‫شعر‬ ‫تہمت‬910‫ص‬920
‫س‬‫ی‬‫ے‬:‫شعر‬ ‫جنگ‬ ‫سالح‬ ‫نام‬2‫ص‬010
‫س‬‫ی‬‫اں‬:‫سہ‬‫ی‬‫ی‬‫اں‬‫۔۔۔۔۔‬‫دوستاں‬‫۔۔۔۔۔۔‬‫شعر‬991‫ص‬019
‫س‬‫ی‬‫ہے‬:‫شعر‬ ‫پشت‬ ‫خار‬69‫ص‬005
‫شارت‬:‫الف‬ ‫بے‬‫ی‬‫عن‬‫ی‬‫شعر‬ ‫شد‬ ‫کردہ‬ ‫دور‬ ‫وزن‬ ‫برائے‬ ‫اشارت‬
561‫ص‬901
‫شارستانے‬:‫شر‬ ‫و‬ ‫سرد‬ ‫موصوف‬ ‫صفت‬ ‫بہ‬ ‫آب‬ ‫زالل‬‫ی‬‫آں‬ ‫کوزہ‬ ‫و‬ ‫ں‬
‫بود‬ ‫زالل‬ ‫مثل‬ ‫شارستان‬ ‫آبہائے‬
‫شعر‬192‫ص‬961
‫شر‬‫ی‬‫شکر‬ ‫و‬ ‫ں‬:‫شاہزاد‬ ‫نام‬ ‫ہر‬‫ی‬‫پرو‬ ‫خسرو‬ ‫اں‬‫ی‬‫بس‬ ‫بود‬ ‫ز‬‫ی‬‫ار‬
‫شعر‬ ‫خوبصورت‬69‫ص‬096
‫واال‬ ‫وپچن‬ ‫شکر‬:‫ن‬ ‫بہ‬ ‫چرا‬ ‫بارے‬ ‫دراز‬ ‫عمرت‬ ‫فروش‬ ‫شکر‬‫قصدے‬

332. ‫نکن‬‫ی‬‫عندل‬‫ی‬‫ش‬ ‫ب‬‫ی‬‫شعر‬ ‫را‬ ‫دا‬0‫ص‬621
‫پر‬ ‫شمس‬‫ی‬:‫سعد‬‫ی‬‫ا‬ ‫ستارہ‬ ‫ددو‬ ‫ن‬‫ی‬‫وقت‬ ‫ست‬‫ی‬‫مقامے‬ ‫از‬ ‫دو‬ ‫ہر‬ ‫کہ‬
‫ا‬ ‫بچہ‬ ‫و‬ ‫دانند‬ ‫مبارک‬ ‫را‬ ‫آن‬ ‫شوند‬ ‫وع‬ ‫ط‬ ‫دروے‬‫ی‬‫ساعت‬ ‫آن‬ ‫در‬
‫پ‬‫ی‬‫ن‬ ‫و‬ ‫مبارک‬ ‫را‬ ‫او‬ ‫شد‬ ‫دا‬‫ی‬‫م‬ ‫نہاد‬ ‫ک‬‫ی‬‫شعر‬ ‫دانند‬01‫ص‬691
‫شہاب‬‫ی‬:‫ش‬ ‫بر‬ ‫را‬ ‫او‬ ‫کہ‬ ‫ستارہ‬ ‫نام‬‫ی‬‫رود‬ ‫آسمان‬ ‫ببر‬ ‫چوں‬ ‫زنند‬ ‫طان‬
‫شع‬‫ر‬950‫ص‬951
‫شہزاد‬‫ی‬:‫شعر‬ ‫خاتون‬ ‫کہ‬ ‫م‬ ‫مراد‬960‫ص‬019
‫ش‬‫ی‬‫رے‬:‫حاج‬ ‫مراد‬‫ی‬‫ش‬ ‫بگا‬‫ی‬‫درکال‬ ‫ر‬‫ی‬‫شر‬‫ی‬‫ع‬ ‫ہللا‬ ‫رحمتہ‬ ‫ف‬‫ی‬‫شعر‬ ‫ہ‬
92‫ص‬61
‫ضاع‬‫ی‬‫ں‬:‫شعر‬ ‫ضائع‬01‫ص‬095
‫عجائز‬:‫پر‬ ‫نام‬‫ی‬‫بمعن‬ ‫مصورہ‬‫ی‬‫طو‬‫ی‬‫شعر‬ ‫العمر‬ ‫ل‬62‫ص‬21
‫من‬ ‫بدر‬ ‫عذرا‬‫ی‬‫ر‬:‫من‬ ‫بدر‬ ‫عذرا‬‫ی‬‫و‬ ‫عاشق‬ ‫مشہور‬ ‫دو‬ ‫عرب‬ ‫بالد‬ ‫در‬ ‫ر‬
‫اند‬ ‫گذشتہ‬ ‫معشوق‬99‫ص‬096
‫اشہب‬ ‫عنبر‬:‫بس‬ ‫کہ‬ ‫عنبر‬ ‫از‬ ‫قسمے‬ ‫نام‬‫ی‬‫ق‬ ‫ار‬‫ی‬‫بر‬ ‫و‬ ‫باشد‬ ‫دار‬ ‫مت‬
‫ب‬ ‫شخصے‬ ‫مالند‬ ‫مغز‬‫ی‬‫ہوش‬‫ی‬‫گرم‬‫ی‬‫آ‬‫ی‬‫گرم‬ ‫از‬ ‫و‬ ‫د‬‫ی‬‫چوں‬ ‫عشق‬
‫ب‬‫ی‬‫آ‬ ‫بکار‬ ‫ہم‬ ‫زمان‬ ‫آں‬ ‫شدند‬ ‫ہوش‬‫ی‬‫مف‬ ‫کہ‬ ‫د‬‫ی‬‫شعر‬ ‫است‬ ‫د‬50
‫ص‬990
‫وجود‬ ‫عود‬:‫شعر‬ ‫کرد‬ ‫نابود‬ ‫را‬ ‫خود‬ ‫بود‬ ‫سوختہ‬ ‫آتش‬ ‫را‬ ‫خود‬959
‫ص‬015
‫غول‬:‫د‬‫ی‬‫وے‬‫۔۔۔۔‬‫د‬‫ی‬‫مر‬ ‫کہ‬ ‫واں‬‫شعر‬ ‫ترساند‬ ‫بردہ‬ ‫راہ‬ ‫از‬ ‫را‬ ‫دم‬09‫ص‬
096
‫فرہاد‬:‫چ‬ ‫شہزادہ‬ ‫فرہاد‬‫ی‬‫د‬ ‫اخبار‬ ‫در‬ ‫زنجار‬ ‫بود‬ ‫ن‬‫ی‬‫مولو‬ ‫شدہ‬ ‫دہ‬‫ی‬
‫نظام‬‫ی‬‫ام‬ ‫و‬‫ی‬‫ا‬ ‫خسرو‬ ‫ر‬‫ی‬‫شر‬ ‫در‬ ‫فرمودہ‬ ‫ن‬‫ی‬‫کہ‬ ‫عشق‬ ‫آں‬ ‫خسرو‬ ‫و‬ ‫ن‬
‫ا‬ ‫ما‬‫ی‬‫م‬ ‫ظ‬ ‫شاں‬‫ی‬‫بد‬ ‫جانب‬ ‫عشق‬ ‫ہماں‬ ‫کرد‬ ‫عدل‬ ‫ا‬‫ی‬‫شعر‬ ‫الجمال‬ ‫ع‬
605‫ص‬612

333. ‫فرہاد‬:‫شن‬ ‫فرہاد‬‫ی‬‫ش‬ ‫کہ‬ ‫بود‬ ‫دہ‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫از‬ ‫ں‬‫ی‬‫جہاں‬ ‫ں‬‫ن‬ ‫فرہاد‬ ‫رفت‬‫ی‬‫ز‬
‫عاجز‬ ‫غم‬ ‫داشتن‬ ‫بر‬ ‫از‬ ‫و‬ ‫رفتہ‬ ‫جہاں‬ ‫بداں‬ ‫او‬ ‫جستجوئے‬ ‫برائے‬
‫شعر‬ ‫شدہ‬91‫ص‬091
‫قابو‬:‫شعر‬ ‫گرفتار‬99‫ص‬012
‫سما‬ ‫قائم‬:‫ش‬ ‫بجائے‬‫ی‬‫مثل‬ ‫اش‬ ‫گروہ‬ ‫و‬ ‫شدہ‬ ‫کردہ‬ ‫از‬ ‫کار‬ ‫گل‬ ‫و‬ ‫شہ‬
‫شعر‬ ‫است‬ ‫گنبد‬ ‫آں‬ ‫و‬ ‫گردندہ‬ ‫آسمان‬50‫ص‬065
‫قران‬‫ی‬:‫نزد‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫شعر‬69‫ص‬009
‫قالچ‬:‫ن‬ ‫سہ‬‫ی‬‫گز‬ ‫دو‬ ‫کہ‬ ‫ہفت‬ ‫م‬‫عر‬ ‫کم‬ ‫قدر‬ ‫باشد‬999‫ص‬911
‫ربان‬ ‫م‬ ‫ق‬‫ی‬:‫ربان‬ ‫م‬ ‫ق‬‫ی‬‫ول‬ ‫دست‬ ‫در‬‫ی‬‫بنو‬ ‫خواھد‬ ‫چہ‬ ‫ہہر‬ ‫است‬‫ی‬‫د‬
‫شعر‬21‫ص‬020
‫کاٹھ‬‫ی‬:‫چوب‬ ‫پرات‬‫ی‬‫شعر‬61‫ص‬009
‫کافوں‬:‫ف‬ ‫کن‬ ‫از‬ ‫مراد‬ ‫نون‬ ‫و‬ ‫کاف‬‫ی‬‫شعر‬ ‫کون‬690‫ص‬919
‫کان‬:‫شعر‬ ‫کردے‬ ‫مے‬ ‫دعا‬ ‫فرزند‬ ‫برائے‬51‫ص‬020
‫کرپا‬:‫مہربان‬‫ی‬‫ش‬910‫ص‬021
‫کپر‬:‫شعر‬ ‫برسرخود‬099‫ص‬666
‫کتھا‬:‫ب‬‫ی‬‫شعر‬ ‫ان‬66‫ص‬069
‫کٹھا‬:‫س‬ ‫و‬ ‫بدن‬ ‫زوند‬‫ی‬‫شعر‬ ‫کنم‬ ‫جمع‬ ‫نہ‬616‫ص‬601
‫کٹھاں‬:‫شعر‬ ‫ہا‬ ‫گوشہ‬11‫ص‬010
‫کج‬:‫دوست‬ ‫راز‬ ‫دو‬‫ی‬‫بگر‬ ‫من‬‫ی‬‫شعر‬ ‫ست‬ ‫ز‬600‫ص‬609
‫کرار‬‫ی‬:‫نمک‬‫ی‬‫لذ‬ ‫و‬ ‫ن‬‫ی‬‫شعر‬ ‫ذ‬61‫ص‬069
‫کر‬‫ی‬‫وں‬:‫شعر‬ ‫شتر‬02‫ص‬61
‫شعر‬ ‫کردہ‬ ‫کستہ‬62‫ص‬000
‫کل‬:‫من‬ ‫نسل‬999‫ص‬019
‫کالں‬:‫ش‬‫ی‬‫ت‬ ‫جادو‬ ‫از‬ ‫ر‬‫ی‬‫شعر‬ ‫کردند‬ ‫اندک‬ ‫ہ‬ ‫حم‬ ‫کہ‬ ‫نہادہ‬ ‫کردہ‬ ‫ار‬

334. 000‫ص‬090
‫کالں‬:‫ترسائ‬ ‫برائے‬ ‫آنچناں‬ ‫حکمت‬‫ی‬‫د‬ ‫دن‬‫ی‬‫ش‬ ‫اند‬ ‫نہادہ‬ ‫گراں‬‫ی‬‫ر‬
‫شعر‬ ‫نبود‬ ‫جہاندار‬001‫ص‬090
‫چ‬ ‫ک‬‫ی‬‫ٹ‬:‫۔۔۔۔۔۔‬‫چ‬ ‫ک‬‫ی‬‫ت‬‫۔۔۔۔۔۔۔‬‫ا‬ ‫پرندہ‬‫ی‬‫شعر‬ ‫باشد‬ ‫و‬ ‫گ‬ ‫خوش‬ ‫کہ‬ ‫ست‬09
‫ص‬01
‫س‬ ‫ک‬:‫شعر‬ ‫سسراں‬ ‫فق‬915‫ص‬019
‫ک‬‫ی‬:‫ع‬ ‫ق‬‫ی‬‫شعر‬92‫ص‬99
‫کم‬‫ام‬:‫شعر‬ ‫کارہائے‬52‫ص‬610
‫کماناں‬:‫شعر‬ ‫مژگاں‬06‫ص‬069
‫کن‬:‫شعر‬ ‫کدام‬01‫ص‬095
‫کنڈ‬:‫ا‬ ‫براے‬ ‫دادہ‬ ‫پشت‬‫ی‬‫ا‬ ‫سوئے‬ ‫نکہ‬‫ی‬‫ب‬ ‫نہ‬ ‫شاں‬‫ی‬‫ن‬‫ی‬‫شعر‬00
‫ص‬061
‫کنڈھ‬‫ی‬:‫در‬ ‫کنارہ‬‫ی‬‫شعر‬ ‫ا‬62‫ص‬021
‫د‬ ‫کنڈے‬‫ی‬‫ار‬‫ی‬:‫برکشت‬ ‫آرہ‬ ‫مثل‬ ‫پشت‬‫ی‬‫کردن‬ ‫پارہ‬ ‫پارہ‬ ‫را‬ ‫او‬ ‫زدہ‬
‫شعر‬01‫ص‬010
‫کنگ‬:‫اص‬ ‫لفظ‬‫ی‬‫بمعن‬ ‫است‬ ‫کنگاش‬‫ی‬‫م‬‫شورہ‬'‫کنندہ‬ ‫صالح‬ ‫باہم‬
‫شعر‬051‫ص‬669
‫کوکھ‬:‫شعر‬ ‫شکم‬992‫ص‬019
‫کوہ‬ ‫کوہ‬:‫ش‬ ‫پہاڑ‬
‫ک‬‫ی‬‫ں‬:‫شعر‬ ‫در‬ ‫کس‬61‫ص‬11
‫گاتر‬:‫ت‬ ‫کہ‬ ‫دونے‬‫ی‬‫آو‬ ‫بداں‬ ‫گردن‬ ‫در‬ ‫غ‬‫ی‬‫بداں‬ ‫ہ‬ ‫کمر‬ ‫دوال‬ ‫کمر‬ ‫و‬ ‫زند‬
‫شعر‬ ‫کنند‬ ‫بداں‬ ‫قسم‬ ‫جنگ‬ ‫مردان‬ ‫دو‬ ‫بند‬ ‫کمربہ‬650‫ص‬602
‫گٹھے‬:‫خاک‬'‫شعر‬ ‫شد‬ ‫گم‬010‫ص‬095
‫گڈ‬‫ی‬‫اں‬:‫گڈ‬‫ی‬‫د‬ ‫کہ‬ ‫اں‬‫با‬ ‫عمر‬ ‫اول‬ ‫در‬ ‫ختران‬‫ی‬‫باز‬ ‫شاں‬‫ی‬‫و‬ ‫کننددہ‬
‫ب‬ ‫نشستہ‬ ‫باہم‬‫ی‬‫د‬ ‫ک‬‫ی‬‫شعر‬ ‫کنند‬ ‫ازدواج‬ ‫گر‬091‫ص‬616

335. ‫گزار‬‫ی‬:‫رس‬ ‫شب‬ ‫و‬ ‫رفت‬ ‫روز‬‫ی‬‫شعر‬ ‫د‬16‫ص‬661
‫داؤد‬ ‫گل‬‫ی‬‫وانگر‬ ‫دے‬ ‫منہ‬:‫نوخاستہ‬ ‫پستان‬ ‫شکل‬ ‫نہادہ‬ ‫سرنگوں‬
‫شعر‬16‫ص‬090
‫گل‬ ‫گ‬:‫م‬ ‫نام‬‫ی‬‫شعر‬ ‫وہءترش‬650‫ص‬611
‫گمان‬‫ی‬:‫شعر‬ ‫دار‬ ‫شان‬ ‫چال‬01‫ص‬00
‫گرنڈ‬‫ے‬:‫خار‬
‫گنگ‬‫ی‬:‫بس‬ ‫گنگ‬ ‫آب‬‫ی‬‫شعر‬ ‫است‬ ‫صاف‬ ‫ار‬969‫ص‬906
‫گن‬‫ی‬‫اں‬:‫فارس‬ ‫بکاف‬ ‫کن‬ ‫چہ‬ ‫ہنرمند‬‫ی‬‫ہند‬ ‫نون‬ ‫بسکون‬ ‫مضموم‬‫ی‬
‫گو‬ ‫مردارا‬‫ی‬‫ہند‬ ‫زبان‬ ‫در‬ ‫ند‬‫ی‬‫شعر‬62‫ص‬000
‫گوراں‬:‫شعر‬ ‫قبراں‬010‫ص‬905
‫گوڈر‬‫ی‬‫اں‬:‫گ‬‫ی‬‫شعر‬ ‫ہا‬ ‫م‬51‫ص‬611
‫الڈ‬:‫نبا‬ ‫غرہ‬ ‫او‬ ‫ناز‬ ‫بر‬‫ی‬‫فر‬ ‫بناز‬ ‫اول‬ ‫کہ‬ ‫چرا‬ ‫شد‬ ‫د‬‫ی‬‫ش‬ ‫دادہ‬ ‫ب‬‫ی‬‫فتہ‬
‫برادران‬ ‫چنانچہ‬ ‫کند‬ ‫خود‬‫ی‬‫بچاہ‬ ‫باز‬ ‫برداشتند‬ ‫بدوش‬ ‫اول‬ ‫وسف‬
‫شعر‬ ‫انداختند‬5‫ص‬01
‫لتڑا‬‫ی‬‫ا‬:‫شعر‬ ‫شد‬ ‫خواب‬ ‫در‬ ‫گو‬ ‫شد‬ ‫دراز‬50‫ص‬091
‫درگا‬ ‫دھر‬ ‫لکھے‬:‫لکھ‬‫ی‬‫ی‬‫عن‬‫ی‬‫نوشتہءتقد‬‫ی‬‫ش‬ ‫ر‬090‫ص‬691
‫الل‬‫ی‬:‫سرخ‬‫ی‬‫شعر‬19‫ص‬699
‫لوالک‬‫ی‬:‫لوالک‬‫ی‬‫ا‬ ‫مراد‬‫ی‬‫ثعال‬ ‫ہللا‬ ‫کہ‬ ‫است‬ ‫ں‬‫ی‬‫نب‬‫ی‬‫ع‬‫ی‬‫را‬ ‫السالم‬ ‫ہ‬
‫ارشا‬‫پ‬ ‫ترا‬ ‫گر‬ ‫فرمودا‬ ‫د‬‫ی‬‫چ‬ ‫کردم‬ ‫نہ‬ ‫دا‬‫ی‬‫ن‬ ‫را‬ ‫زے‬‫ی‬‫شعر‬ ‫وردم‬ ‫ا‬1‫ص‬
996
‫چ‬‫ی‬‫تخ‬ ‫ہم‬ ‫زے‬‫ی‬‫نم‬ ‫ق‬‫ی‬‫کردم‬
‫کر‬ ‫ل‬‫ی‬‫اں‬:‫شعر‬ ‫نمودن‬ ‫ہ‬ ‫حم‬ ‫آمدہ‬ ‫جوش‬ ‫در‬21‫ص‬909
‫لندھور‬:‫شعر‬ ‫وان‬ ‫پہ‬ ‫نام‬09‫ص‬010
‫لنگر‬:‫کشت‬ ‫لنگر‬‫ی‬‫شعر‬06‫ص‬00
‫لنگوٹ‬‫ی‬‫ا‬:‫شعر‬ ‫بستہ‬ ‫بند‬ ‫تہ‬01‫ص‬060

336. ‫لوں‬:‫ج‬ ‫ماہ‬ ‫در‬ ‫کہ‬ ‫سخت‬ ‫گرم‬ ‫باد‬‫ی‬‫شعر‬ ‫زد‬ ‫و‬ ‫ٹھ‬51‫ص‬091
‫لوہک‬‫ی‬:‫سن‬ ‫صغر‬‫ی‬‫شعر‬62‫ص‬19
‫لوہند‬‫ی‬:‫جانور‬ ‫نام‬‫ی‬‫شعر‬ ‫باشد‬ ‫غالب‬ ‫باز‬ ‫بر‬ ‫کہ‬ ‫ست‬621
‫ص‬600
‫لوں‬ ‫لوں‬:‫شعر‬ ‫بمو‬ ‫مو‬610‫ص‬601
‫لوہڑے‬:‫پن‬‫ی‬‫شعر‬ ‫کردہ‬ ‫نگہدار‬ ‫و‬ ‫صاف‬ ‫تراشدہ‬ ‫رم‬00‫ص‬625
‫لہورے‬:‫شکا‬‫ی‬‫ات‬;‫گزار‬ ‫ہ‬ ‫گ‬‫ی‬‫ش‬666‫ص‬690
‫لو‬‫ی‬‫ں‬:‫ساق‬‫ی‬‫بس‬ ‫کہ‬ ‫کہنہ‬ ‫شراب‬ ‫و‬ ‫جوان‬ ‫ان‬‫ی‬‫باشد‬ ‫دارد‬ ‫نشہ‬ ‫ار‬‫شعر‬
61‫ص‬05
‫لوے‬:‫شعر‬ ‫ونرم‬ ‫نازک‬ ‫آمدہ‬ ‫برگ‬10‫ص‬091
‫لئ‬‫ی‬:‫شعر‬ ‫خود‬ ‫کردہ‬ ‫ہمراہ‬510‫ص‬009
‫ل‬‫ی‬‫وقت‬ ‫ہللا‬ ‫مع‬:‫حد‬‫ی‬‫شر‬ ‫ث‬‫ی‬‫شعر‬ ‫ف‬09‫ص‬665
‫ل‬‫ی‬‫ک‬:‫شعر‬ ‫شگاف‬51‫ص‬699
‫ل‬‫ی‬‫ی‬:‫بمعن‬ ‫اول‬‫ی‬‫بمعن‬ ‫دوم‬ ‫امروزہ‬ ‫شب‬‫ی‬‫سوم‬ ‫گذشتہ‬ ‫ہائے‬ ‫شب‬
‫بمعن‬‫ی‬‫بمعن‬ ‫چہارم‬ ‫مجنوں‬ ‫معشوقہ‬‫ی‬‫ش‬ ‫کردم‬ ‫حاصل‬19‫ص‬692
‫مس‬:‫ر‬ ‫اغاز‬‫ی‬‫شعر‬ ‫ش‬10‫ص‬629
‫مسکر‬:‫ساز‬ ‫نام‬‫ی‬‫ب‬ ‫شنوندہ‬ ‫آن‬ ‫نواختن‬ ‫از‬ ‫کہ‬ ‫ست‬‫ی‬‫م‬ ‫ہوش‬‫ی‬‫گرد‬
‫شعر‬621‫ص‬652
‫مستورہ‬:‫شعر‬ ‫باحجاب‬009‫ص‬692
‫مضحک‬:‫ساز‬ ‫نام‬‫ی‬‫بس‬ ‫خندہء‬ ‫را‬ ‫شنوندہ‬ ‫آن‬ ‫نواختن‬ ‫از‬ ‫کہ‬ ‫ست‬‫ی‬‫ار‬
‫م‬‫ی‬‫آ‬‫ی‬‫شعر‬ ‫د‬621‫ص‬652
‫منوم‬:‫ساز‬ ‫نام‬‫ی‬‫بس‬ ‫خواب‬ ‫آن‬ ‫نواختن‬ ‫از‬ ‫کہ‬ ‫ست‬‫ی‬‫آ‬ ‫مغز‬ ‫ار‬‫ی‬‫ہر‬ ‫د‬
‫ر‬ ‫شنوندہ‬‫شعر‬ ‫ا‬620‫ص‬652
‫مال‬‫ی‬:‫ی‬‫عن‬‫ی‬‫اول‬ ‫باغبان‬‫ی‬‫ش‬ ‫ا‬26‫ص‬020
‫مان‬‫ی‬‫ارژنگ‬6:‫چ‬ ‫مصور‬ ‫نام‬‫ی‬‫شعر‬ ‫ن‬96‫ص‬51

337. ‫مان‬ ‫ارژنگ‬‫ی‬:‫مان‬ ‫کتاب‬‫ی‬
‫ماہ‬‫ی‬:‫شعر‬ ‫رانجھا‬ ‫بمراد‬ ‫عاشق‬61‫ص‬626
‫ما‬‫ی‬‫ا‬:‫شعر‬ ‫بےحساب‬ ‫دولت‬906‫ص‬011
‫کچھوے‬ ‫مچھ‬:‫آب‬ ‫جانوران‬‫ی‬‫شعر‬ ‫اند‬ ‫رساں‬ ‫نقصان‬ ‫کہ‬001
‫ص‬611
‫محصول‬:‫د‬ ‫دادنے‬‫محصول‬ ‫ار‬‫ی‬‫آں‬ ‫تا‬ ‫کن‬ ‫بدست‬ ‫نقد‬ ‫جنس‬ ‫و‬ ‫عمر‬
‫آ‬ ‫بکار‬ ‫رفت‬‫ی‬‫شعر‬ ‫د‬90‫ص‬629
‫مرجنت‬:‫شا‬‫ی‬‫باشم‬ ‫کہ‬ ‫د‬‫۔۔۔۔‬‫شا‬ ‫من‬ ‫ورنہ‬ ‫ام‬ ‫آمدہ‬ ‫در‬ ‫جنت‬‫ی‬‫چن‬ ‫ستہ‬‫ی‬‫ں‬
‫ع‬‫ی‬‫شعر‬ ‫بودم‬ ‫کجا‬ ‫ش‬511‫ص‬910
‫مرگ‬:‫شعر‬ ‫ہرن‬61‫ص‬00
‫مرمک‬‫ی‬:‫شعر‬ ‫شدن‬ ‫تمام‬ ‫مردہ‬611‫ص‬016
‫مساں‬ ‫مساں‬:‫ح‬ ‫باہزار‬‫ی‬‫شعر‬ ‫ہ‬05‫ص‬016
‫بمشکل‬
‫مصبر‬:‫دا‬ ‫مصبر‬‫ہ‬ ‫و‬ ‫درد‬ ‫دافع‬ ‫خ‬ ‫ت‬ ‫است‬ ‫رد‬‫ی‬‫ب‬ ‫ہ‬‫ی‬‫از‬ ‫شکم‬ ‫درد‬ ‫ہ‬
‫باد‬‫ی‬‫آ‬ ‫نزول‬‫ی‬‫ب‬ ‫و‬ ‫بےمزہ‬ ‫و‬ ‫خوردں‬ ‫بوقت‬ ‫شود‬ ‫رفع‬ ‫د‬‫ی‬‫آمدن‬ ‫رون‬
‫شعر‬ ‫رفتن‬ ‫شکم‬ ‫درد‬ ‫خواہد‬511‫ص‬001
‫معشوق‬:‫ع‬ ‫در‬ ‫را‬ ‫معشوق‬ ‫و‬ ‫عاشق‬‫ی‬‫د‬ ‫وصال‬ ‫ش‬‫ی‬‫غضب‬ ‫در‬ ‫فراق‬ ‫د‬
‫عشق‬ ‫در‬ ‫داد‬ ‫خواہم‬ ‫سخت‬ ‫سزاے‬ ‫را‬ ‫شما‬ ‫کہ‬ ‫گفت‬ ‫و‬ ‫آمد‬'‫ع‬‫ی‬‫ش‬'
‫کب‬ ‫گناہ‬‫ی‬‫چر‬ ‫ست‬ ‫رہ‬‫د‬ ‫کہ‬ ‫ا‬‫ی‬‫شعر‬ ‫د‬212‫ص‬905
‫مقرہ‬:‫شعر‬ ‫ضرور‬25‫ص‬01
‫روئ‬ ‫منتر‬‫ی‬:‫زن‬ ‫آں‬‫ی‬‫گو‬ ‫ڈائن‬ ‫را‬ ‫او‬ ‫کہ‬‫ی‬‫شعر‬ ‫ند‬09‫ص‬009
‫کھروکنار‬ ‫منہ‬:‫چارپا‬ ‫امراض‬ ‫نام‬‫ی‬‫شعر‬ ‫ان‬520‫ص‬906
‫توالں‬ ‫موہرا‬:‫شعر‬ ‫کردن‬ ‫ظاہر‬61‫ص‬015
‫م‬‫ی‬‫ناں‬:‫ہمند‬ ‫کہ‬ ‫جانورے‬ ‫ہ‬ ‫مقاب‬‫ی‬‫م‬ ‫ش‬‫ی‬‫گو‬ ‫ناں‬‫ی‬‫پ‬ ‫من‬ ‫گفتے‬ ‫آں‬ ‫ند‬‫ی‬‫دا‬
‫شعر‬ ‫شدے‬ ‫نہ‬19‫ص‬091

338. ‫فا‬‫رس‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫اچھ‬ ‫ہے‬ ‫ب‬ ‫مط‬ ‫کا‬ ‫خوشبو‬ ‫ں‬‫ی‬‫واال‬ ‫خوشبو‬‫۔۔۔۔‬‫وال‬‫ی‬
‫شعر‬20‫ص‬661
‫نار‬‫ی‬:‫شعر‬ ‫زن‬910‫ص‬920
‫نار‬‫ی‬:‫شعر‬ ‫آتش‬910‫ص‬920
‫نجد‬:‫کوہ‬ ‫نجد‬‫ی‬‫شعر‬ ‫بودے‬ ‫آں‬ ‫بر‬ ‫مجنوں‬ ‫حضرت‬ ‫کہ‬ ‫ست‬5‫ص‬
099
‫نڈھ‬‫ی‬:‫نوعمر‬'‫وڈ‬‫ی‬'‫شعر‬ ‫بزرگ‬15‫ص‬062
‫نگاہنے‬:‫شعر‬ ‫برہنہ‬ ‫پا‬01‫ص‬099
‫نگھرگ‬‫ی‬‫اں‬:‫شعر‬ ‫شدہ‬ ‫غرق‬990‫ص‬019
‫نم‬‫ی‬‫ں‬:‫ی‬‫افتاد‬ ‫مادر‬ ‫شکم‬ ‫در‬ ‫روز‬ ‫ک‬‫ی‬‫و‬ ‫م‬‫ی‬‫زاد‬ ‫روز‬ ‫ک‬‫ی‬‫شعر‬ ‫م‬91
‫ص‬00
‫نونہال‬:‫بدن‬ ‫گ‬ ‫عاشق‬ ‫خوبرو‬‫ی‬‫عن‬‫ی‬‫د‬ ‫نوجوان‬‫ی‬‫و‬ ‫سادہ‬ ‫و‬ ‫گل‬ ‫مثل‬ ‫دن‬
‫دہ‬‫ی‬‫شعر‬ ‫او‬ ‫ز‬09‫ص‬625
‫نوہنہ‬:‫نو‬ ‫شنگرف‬ ‫م‬ ‫ق‬ ‫مانند‬ ‫سرخ‬‫ی‬‫مہءخون‬ ‫ک‬ ‫نوشتن‬ ‫از‬ ‫س‬‫ی‬
‫بودند‬ ‫سرخ‬ ‫عشق‬05‫ص‬090
‫نئ‬‫ی‬‫ق‬ ‫ں‬‫ی‬‫اساں‬:‫ق‬ ‫در‬‫ی‬‫آ‬ ‫نہ‬ ‫اس‬‫ی‬‫ند‬699‫ص‬010
‫نو‬‫ی‬‫خو‬ ‫ں‬‫شبو‬:‫رس‬ ‫خوشبو‬ ‫سرنو‬ ‫از‬‫ی‬‫دش‬
‫بو‬‫ی‬‫رس‬ ‫خوش‬‫ی‬‫دن‬
‫واتوں‬:‫شعر‬ ‫دلہن‬999‫ص‬019
‫واس‬:‫د‬ ‫از‬ ‫قسمے‬ ‫نام‬ ‫مسان‬ ‫و‬ ‫سکونت‬ ‫جائے‬‫ی‬‫شعر‬ ‫باشد‬ ‫و‬02
‫ص‬096
‫واسط‬:‫شعر‬ ‫است‬ ‫اشہر‬ ‫شہر‬ ‫نام‬690‫ص‬010
‫واہ‬ ‫واہو‬‫ی‬:‫شتاب‬‫ی‬'‫نالہا‬ ‫پے‬ ‫در‬ ‫پے‬‫۔۔۔۔‬‫ش‬ ‫ہائے‬ ‫نالہ‬‫ی‬‫ون‬'‫دردناک‬
‫شعر‬22‫ص‬629
‫وٹائ‬‫ی‬‫کا‬‫ی‬‫اں‬:‫را‬ ‫اصل‬ ‫صورت‬‫د‬ ‫بصورت‬ ‫مبدل‬‫ی‬‫شعر‬ ‫کردن‬ ‫گر‬019

339. ‫ص‬090
‫وٹے‬:‫با‬ ‫کردند‬ ‫بدل‬ ‫ددل‬‫ی‬‫کد‬‫ی‬‫معن‬ ‫و‬ ‫گر‬‫ی‬‫بادل‬ ‫مستک‬ ‫آنکہ‬ ‫دوم‬
‫نہادہ‬‫ی‬‫عن‬‫ی‬‫شعر‬ ‫سخت‬ ‫دل‬910‫ص‬916
‫وسئوں‬:‫آباد‬‫ی‬‫شعر‬6‫ص‬16
‫ول‬:‫معن‬ ‫دو‬‫ی‬‫دارد‬‫ی‬‫صحت‬ ‫دوم‬ ‫طرف‬ ‫کے‬‫ی‬‫اب‬‫ی‬‫شعر‬9‫ص‬09
‫وہڑ‬‫ی‬‫اں‬:‫بمعن‬‫ی‬‫ش‬ ‫ساختہ‬ ‫زلفہاے‬ ‫بر‬ ‫کہ‬ ‫مشک‬ ‫سانہ‬ ‫مرد‬091
‫ص‬019
‫وہن‬:‫در‬ ‫موج‬‫ی‬‫شعر‬ ‫ا‬21‫ص‬699
‫و‬‫ی‬‫ر‬:‫ش‬ ‫شوہر‬ ‫برادر‬091‫ص‬019
‫ہاتھ‬‫ی‬‫عاشق‬:‫ف‬‫ی‬‫ف‬ ‫دلبر‬ ‫و‬ ‫است‬ ‫عاشق‬ ‫ل‬‫ی‬‫دل‬ ‫را‬ ‫او‬ ‫بار‬ ‫بار‬ ‫بان‬ ‫ل‬‫ی‬‫ر‬
‫شعر‬ ‫عشق‬ ‫خون‬ ‫بہ‬ ‫کند‬515‫ص‬629
‫ہار‬:‫شعر‬ ‫مانند‬911‫ص‬920
‫ہاہڑ‬:‫شعر‬ ‫بزرگ‬ ‫دندان‬02‫ص‬009
‫ہاسے‬:‫گر‬ ‫سپاہ‬ ‫فن‬‫ی‬‫خالف‬ ‫باداگر‬ ‫ناتواں‬ ‫و‬ ‫مرداں‬ ‫وصف‬ ‫در‬
‫شعر‬ ‫عجم‬650‫ص‬602
‫ڑئ‬ ‫ہتھ‬‫ی‬‫ں‬:‫شعر‬ ‫بدست‬ ‫دست‬91‫ص‬006
‫مارے‬ ‫ہتھ‬:‫شعر‬ ‫دست‬ ‫دل‬ ‫کشش‬ ‫از‬612‫ص‬601
‫ہتھ‬‫ی‬:‫شعر‬ ‫دادہ‬ ‫دست‬ ‫در‬11‫ص‬001
‫ہٹر‬:‫شعر‬ ‫بہانہ‬ ‫عذر‬609‫ص‬609
‫ہڑے‬:‫شعر‬ ‫کانگ‬00‫ص‬01
‫ہس‬‫ی‬‫رے‬:‫جدائ‬ ‫داغ‬‫ی‬‫بمعن‬‫ی‬‫شعر‬ ‫غمزدہ‬995‫ص‬001
‫ہشدھات‬‫ی‬:‫دھات‬ ‫ہشت‬‫۔۔۔۔۔‬‫دہ‬ ‫ہشت‬‫۔۔۔۔۔۔‬‫شعر‬51‫ص‬092
‫اندا‬ ‫ہفت‬‫م‬:‫در‬‫ی‬‫معن‬ ‫جادو‬ ‫ں‬‫ی‬‫ترک‬ ‫مرشد‬ ‫کہ‬ ‫تن‬ ‫از‬ ‫مراد‬ ‫اول‬ ‫دارد‬
‫فرما‬ ‫او‬‫ی‬‫گ‬ ‫از‬ ‫دوم‬ ‫و‬ ‫د‬‫ی‬‫غ‬ ‫خون‬ ‫دفع‬ ‫برائے‬ ‫کہ‬‫ی‬‫کشا‬ ‫ظ‬‫ی‬‫شعر‬ ‫دش‬
029‫ص‬619

340. ‫ارم‬ ‫ہک‬:‫ش‬ ‫غزالہءصحرا‬095‫ص‬691
‫ہک‬:‫اول‬ ‫ہک‬‫ی‬‫عن‬‫ی‬‫اول‬ ‫بار‬‫ی‬‫س‬ ‫دوم‬ ‫ن‬‫ی‬‫شعر‬ ‫نہ‬11‫ص‬600
‫ہگاڑ‬:‫شعر‬ ‫چشم‬ ‫کردن‬ ‫باز‬90‫ص‬699
‫ہما‬:‫ا‬ ‫پرندہ‬‫ی‬‫خ‬ ‫ست‬‫ی‬‫ال‬‫ی‬‫گفت‬ ‫حکماے‬‫بدست‬ ‫اگر‬ ‫ہما‬ ‫پرندہ‬ ‫کہ‬ ‫اند‬ ‫ہ‬
‫م‬ ‫بادشاہ‬ ‫افتد‬ ‫کسے‬‫ی‬‫ص‬ ‫گردد‬601
‫ہنجواں‬:‫شعر‬ ‫آرند‬ ‫بر‬ ‫آتش‬ ‫ازاں‬ ‫کہ‬ ‫چقماق‬ ‫سنگ‬01‫ص‬060
‫ہنگالئ‬‫ی‬:‫شعر‬ ‫نرم‬ ‫خواب‬016‫ص‬619
‫ہن‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬:‫شعر‬ ‫آمد‬ ‫شب‬ ‫و‬ ‫رفت‬ ‫روز‬19‫ص‬90
‫ہن‬‫ی‬‫اں‬:‫شعر‬ ‫بےزور‬ ‫و‬ ‫عاجز‬019‫ص‬611
‫ہور‬:‫م‬ ‫چناہ‬‫ی‬‫آدم‬ ‫سر‬ ‫مثل‬ ‫او‬ ‫مثل‬ ‫کہ‬ ‫بود‬ ‫وہ‬‫ی‬‫بود‬‫شدے‬ ‫شب‬ ‫چوں‬
‫زم‬ ‫بر‬ ‫دندان‬‫ی‬‫آمدے‬ ‫ن‬'‫باز‬ ‫شدے‬ ‫روز‬ ‫چوں‬‫ی‬‫خود‬ ‫بجائے‬ ‫شاخ‬ ‫ر‬
‫ن‬ ‫و‬ ‫رفتے‬‫ی‬‫درخت‬ ‫ازاں‬ ‫وآتش‬ ‫ہ‬ ‫شع‬ ‫ز‬‫۔۔۔۔۔‬‫ہ‬ ‫چوں‬‫ی‬‫آتش‬ ‫آثار‬ ‫چ‬
‫شعر‬ ‫نمودے‬019‫ص‬016
‫ی‬‫اجو‬:‫قوم‬‫ی‬‫ذوالقر‬ ‫کہ‬ ‫ماجوج‬ ‫و‬ ‫اجوج‬‫ی‬‫مف‬ ‫را‬ ‫آناں‬ ‫ن‬‫ی‬‫بود‬ ‫کردہ‬ ‫د‬
‫شعر‬91‫ص‬015
‫ی‬‫اسم‬‫ی‬‫ن‬:‫سپ‬ ‫گل‬ ‫نام‬‫ی‬‫شعر‬ ‫د‬622‫ص‬611
‫ی‬‫وسف‬:‫اند‬ ‫آوردہ‬‫حضرت‬‫ی‬‫ہمہ‬ ‫بر‬ ‫صورت‬ ‫و‬ ‫شکل‬ ‫در‬ ‫وسف‬
‫کس‬ ‫بود‬ ‫بردہ‬ ‫سبقت‬ ‫گوئے‬ ‫انساناں‬‫ی‬‫م‬ ‫کہ‬‫ی‬‫د‬‫ی‬‫فر‬ ‫د‬‫ی‬‫م‬ ‫فتہ‬‫ی‬‫گردد‬‫ی‬‫د‬
‫شعر‬69‫ص‬21
‫بھا‬:‫شعر‬ ‫شدہ‬ ‫کردہ‬ ‫وم‬ ‫مع‬220‫ص‬901
‫بھتر‬‫ی‬‫ج‬‫ی‬:‫زاد‬ ‫برادر‬‫ی‬‫شعر‬699‫ص‬010
‫بھانج‬:‫دو‬‫ی‬‫شدن‬ ‫پسپا‬ ‫دن‬‫۔‬‫با‬ ‫نمودن‬ ‫پشت‬‫ی‬‫م‬ ‫دشمن‬‫ی‬‫خال‬ ‫دان‬‫ی‬
‫وغ‬ ‫کردن‬‫ی‬‫شعر‬ ‫رہ‬69‫ص‬915
‫بھاوس‬:‫پسند‬‫ی‬‫شعر‬ ‫دہ‬991‫ص‬911
‫بھائ‬‫ی‬:‫شعر‬ ‫برادر‬22

341. ‫بھس‬:‫شعر‬ ‫خاک‬09‫ص‬10
‫بھنبل‬:‫م‬ ‫سرگردان‬ ‫و‬ ‫حال‬ ‫خستہ‬ ‫مرکب‬ ‫لفظ‬ ‫بھوسے‬‫ی‬‫شعر‬ ‫روم‬
651‫ص‬059
‫بھنک‬:‫چ‬‫ی‬‫ا‬ ‫اندک‬ ‫زے‬‫ی‬‫ثان‬ ‫بہ‬ ‫مکسور‬ ‫باول‬ ‫لفظ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ثالث‬ ‫و‬ ‫موم‬
‫فارس‬ ‫کاف‬ ‫و‬ ‫زدہ‬‫ی‬‫چ‬‫ی‬‫شعر‬ ‫نرم‬ ‫زے‬606‫ص‬659
‫بھنن‬‫ی‬:‫بدن‬ ‫اندازہ‬'‫بار‬ ‫کمر‬‫ی‬‫س‬ ‫و‬ ‫ک‬‫ی‬‫فراخ‬ ‫نہ‬‫شعر‬611‫ص‬010
‫بھور‬:‫س‬ ‫دو‬ ‫بل‬ ‫ب‬ ‫و‬ ‫بھور‬ ‫عاشق‬‫ی‬‫ش‬ ‫ر‬22‫ص‬020
‫بھوکس‬:‫شعر‬ ‫خوف‬020‫ص‬060
‫بھ‬‫ی‬‫راں‬:‫شعر‬ ‫نقارہ‬00‫ص‬021
‫پھرلے‬:‫شعر‬ ‫شد‬ ‫کارگر‬ ‫عالج‬026‫ص‬615
‫پھرناں‬:‫شعر‬ ‫جگر‬0‫ص‬01
‫پھرناں‬:‫س‬‫ی‬‫شعر‬ ‫نہ‬0‫ص‬11
‫پھنڈا‬:‫شعر‬ ‫شدہ‬ ‫فربہ‬601‫ص‬016
‫پھک‬:‫شعر‬ ‫خردہ‬022‫ص‬619
‫پھکا‬:‫شعر‬ ‫بےلذت‬016‫ص‬606
‫پھک‬‫ی‬:‫بےقوت‬‫۔۔۔۔۔‬‫سرخ‬ ‫فل‬ ‫ف‬ ‫و‬ ‫بالنمک‬‫۔۔۔۔۔۔‬‫شعر‬5‫ص‬616
‫اللے‬ ‫پھل‬:‫اللہ‬ ‫گل‬‫۔‬‫لہ‬ ‫لہ‬ ‫داغدار‬ ‫سرخ‬ ‫گل‬ ‫نام‬‫ی‬‫عن‬‫ی‬‫و‬ ‫روشن‬
‫شعر‬ ‫درخشاں‬99‫ص‬00
‫پھروالں‬:‫شعر‬ ‫کردن‬ ‫ظاہر‬65‫ص‬015
‫پھ‬‫ی‬‫ر‬:‫پ‬ ‫پا‬‫ی‬‫شعر‬ ‫ادہ‬601‫ص‬651
‫تھرتھ‬‫ی‬:‫م‬ ‫تباہ‬‫ی‬‫بستہ‬ ‫باہم‬ ‫کالں‬ ‫چوب‬ ‫و‬ ‫مشدد‬ ‫دوم‬ ‫مفتح‬ ‫شدے‬
‫برائے‬‫در‬ ‫بر‬ ‫شدن‬ ‫سوار‬‫ی‬‫تھرتھ‬ ‫و‬ ‫ا‬‫ی‬‫ی‬‫عن‬‫ی‬‫ز‬ ‫جنبش‬‫ی‬‫شدہ‬ ‫باال‬ ‫و‬ ‫ر‬
‫گگن‬‫۔۔۔۔۔‬‫فارس‬ ‫کاف‬ ‫دو‬ ‫ہر‬‫ی‬‫۔۔۔۔۔‬‫ثان‬ ‫با‬ ‫مفتوح‬ ‫باول‬‫ی‬‫باال‬ ‫شدہ‬
‫فارس‬ ‫مفتوح‬ ‫دو‬ ‫باول‬ ‫تپاں‬ ‫و‬ ‫اسمائے‬‫ی‬‫زم‬ ‫تمام‬‫ی‬‫گو‬ ‫را‬ ‫ن‬‫ی‬‫اصل‬ ‫ند‬
‫ز‬ ‫چون‬ ‫کہ‬ ‫آمد‬ ‫چناں‬ ‫جنبش‬ ‫را‬ ‫ہ‬ ‫ٹ‬ ‫آں‬ ‫آنکہ‬‫ی‬‫ز‬ ‫شدے‬ ‫ر‬‫ی‬‫زم‬ ‫ر‬‫ی‬‫ن‬

342. ‫ند‬ ‫ب‬ ‫بر‬ ‫شدے‬ ‫باال‬ ‫چوں‬ ‫و‬ ‫رفتے‬‫ی‬‫آسمان‬‫شعر‬ ‫رفتے‬91‫ص‬020
‫ٹھاٹھ‬:‫شعر‬ ‫موج‬00‫ص‬01
‫ٹھ‬‫ی‬‫وس‬:‫شعر‬ ‫شدن‬ ‫چاہ‬ ‫آب‬ ‫در‬612‫ص‬609
‫جھ‬‫ی‬:‫کرد‬ ‫نہ‬ ‫قبول‬‫ی‬‫شعر‬910‫ص‬920
‫جھنگاں‬:‫شعر‬ ‫اندام‬ ‫و‬ ‫عضو‬211‫ص‬900
‫جھنگڑ‬:‫شعر‬ ‫دختاں‬ ‫انبوہ‬001‫ص‬000
‫جھوالں‬:‫شعر‬ ‫کالں‬ ‫موج‬91‫ص‬01
‫چھپن‬:‫پوش‬ ‫جائہائے‬‫ی‬‫شدن‬ ‫دہ‬......‫جاہا‬‫ی‬‫پوش‬‫ی‬‫شدن‬ ‫دہ‬‫۔۔۔۔۔۔‬‫شعر‬
09‫ص‬099
‫چھٹ‬:‫ربائ‬ ‫بزدوے‬‫ی‬‫دن‬‫۔۔۔۔۔‬‫ربودن‬‫۔۔۔۔۔‬‫شعر‬029‫ص‬015
‫چھٹ‬‫ی‬:‫نص‬‫ی‬‫ش‬ ‫بہ‬910‫ص‬021
‫چھٹالئے‬:‫بہوش‬ ‫در‬‫ی‬‫شعر‬ ‫شد‬ ‫بند‬ ‫چشم‬610‫ص‬055
‫پ‬ ‫چھج‬:‫س‬ ‫مار‬‫ی‬‫شعر‬ ‫لرزاں‬ ‫خواب‬ ‫از‬ ‫اہ‬019‫ص‬619
‫چھڑ‬‫ی‬‫اں‬:‫شعر‬ ‫دے‬ ‫پاے‬ ‫و‬ ‫دست‬002‫ص‬000
‫چڑھ‬‫ی‬‫ا‬:‫شعر‬ ‫آمد‬ ‫پسند‬5‫ص‬069
‫چھکوں‬:‫شعر‬ ‫کشش‬2‫ص‬01
‫چھم‬‫چھم‬:‫تبراں‬ ‫آواز‬ ‫متواتر‬‫۔۔۔۔۔‬‫صدا‬‫ی‬‫پ‬‫ی‬‫تبرہا‬ ‫ہم‬‫۔۔۔۔۔‬‫شعر‬5‫ص‬
010
‫چھوپے‬:‫گو‬ ‫را‬ ‫بداں‬ ‫چھوپے‬‫ی‬‫خود‬ ‫محفل‬ ‫شدہ‬ ‫جمع‬ ‫دحتران‬ ‫کہ‬ ‫ند‬
‫کنندہ‬ ‫مے‬
‫چھوکر‬‫ی‬‫اں‬:‫کن‬‫ی‬‫شعر‬ ‫زاں‬01‫ص‬05
‫چھوہ‬:‫کم‬‫ی‬‫شعر‬ ‫گاہ‬ ‫ن‬26‫ص‬699
‫چھوہارے‬:‫شعر‬ ‫خرما‬19‫ص‬699
‫چھ‬‫ی‬‫کڑ‬:‫تمام‬ ‫و‬ ‫آخر‬‫ی‬‫شعر‬ ‫ت‬25‫ص‬090
‫دھاراں‬:‫کنگرہ‬‫شعر‬ ‫ءکوہ‬10‫ص‬600

343. ‫دھاراں‬:‫ش‬‫ی‬‫شعر‬ ‫ر‬01‫ص‬11
‫دھاراں‬:‫دل‬‫ی‬‫شعر‬ ‫کنم‬ ‫ل‬01‫ص‬11
‫دھاڑاں‬:‫شعر‬ ‫فوج‬01‫ص‬11
‫دھان‬‫ی‬:‫شعر‬ ‫شدن‬ ‫روان‬900‫ص‬019
‫دھتولر‬:‫ا‬ ‫در‬‫ی‬‫خانہ‬ ‫ں‬'‫محل‬'‫شاہ‬‫ی‬‫گاہ‬ ‫اقامت‬
‫دھرم‬:‫ا‬ ‫کہ‬ ‫چرا‬ ‫دھرم‬ ‫از‬ ‫مراد‬‫ی‬‫پنجاب‬ ‫بزبان‬ ‫کتاب‬ ‫ں‬‫ی‬‫تصن‬‫ی‬‫شدہ‬ ‫ف‬
‫از‬ ‫است‬‫ی‬‫سنسکر‬ ‫بھاشا‬ ‫محاورات‬ ‫اکثر‬ ‫ں‬‫ی‬‫م‬ ‫ت‬‫م‬ ‫صنفش‬‫ی‬‫آرد‬
‫ش‬965‫ص‬051
‫دھروت‬‫ی‬:‫شعر‬ ‫امان‬91‫ص‬069
‫دھولر‬:‫ب‬ ‫نشتن‬ ‫جائے‬‫ی‬‫شعر‬ ‫بادشاہ‬ ‫گمان‬001‫ص‬996
‫دھولے‬:‫سف‬ ‫موئے‬‫ی‬‫شعر‬ ‫د‬06‫ص‬010
‫دھونسہ‬:‫شعر‬ ‫نقارہ‬6‫ص‬00
‫دھ‬‫ی‬:‫شعر‬ ‫دختر‬619‫ص‬016
‫دھ‬‫ی‬‫اں‬:‫پ‬ ‫دختراں‬‫ی‬‫شعر‬ ‫طفل‬ ‫نہ‬ ‫شوند‬ ‫دا‬21‫ص‬065
‫ڈھاہاں‬:‫شعر‬ ‫کردن‬ ‫مسمار‬99‫ص‬626
‫ڈھولے‬:‫نام‬‫ز‬‫ی‬‫شعر‬ ‫وار‬065‫ص‬091
‫ڈھ‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬:‫تک‬ ‫آنانکہ‬‫ی‬‫ا‬ ‫ذات‬ ‫بر‬ ‫ہ‬‫ی‬‫زد‬‫ی‬‫افتد‬ ‫کہ‬ ‫ے‬ ‫مشک‬ ‫ہر‬ ‫اند‬ ‫نہادہ‬
‫نم‬‫ی‬‫بن‬‫ی‬‫م‬ ‫کامران‬ ‫و‬ ‫ند‬‫ی‬‫شد‬‫ی‬‫شعر‬ ‫د‬911‫ص‬020
‫کھپائے‬:‫کردن‬ ‫غرق‬‫۔‬‫احوال‬‫ی‬‫پ‬ ‫اراں‬‫ی‬‫ش‬‫ی‬‫حال‬ ‫و‬ ‫نہ‬‫ی‬‫کہ‬ ‫چال‬ ‫اران‬
‫در‬‫ی‬‫ش‬ ‫اند‬ ‫زمانہ‬ ‫ں‬091‫ص‬019
‫کھڑ‬‫ی‬‫اں‬:‫شعر‬ ‫شگفتہ‬99‫ص‬696
‫کھناں‬:‫صفائ‬ ‫از‬ ‫کہ‬ ‫آبدار‬ ‫خنجر‬‫ی‬‫بار‬‫ی‬‫تر‬ ‫ک‬‫ی‬‫شعر‬ ‫است‬ ‫ن‬006
‫ص‬660
‫کھوہ‬:‫شعر‬ ‫چاہ‬621‫ص‬655
‫کھ‬‫ی‬‫کھ‬ ‫روں‬‫ی‬‫روں‬:‫شعر‬ ‫جدا‬ ‫جدا‬59‫ص‬011

344. ‫گھا‬:‫شعر‬ ‫نو‬ ‫زخم‬699‫ص‬056
‫گھس‬:‫د‬ ‫برطرف‬‫ی‬‫شعر‬ ‫شد‬ ‫گر‬29‫ص‬011
‫گھگ‬‫ی‬:‫جانور‬ ‫نام‬‫ی‬‫مرا‬ ‫کشتہ‬ ‫گفتے‬ ‫او‬ ‫باشد‬ ‫گردنش‬ ‫در‬ ‫طوق‬ ‫کہ‬
‫شعر‬ ‫امر‬ ‫کارد‬ ‫جناں‬12‫ص‬091
‫گھوگھ‬‫ی‬:‫جانور‬ ‫نام‬‫ی‬‫ست‬‫۔۔۔۔۔‬‫پ‬‫رندہ‬‫۔۔۔۔۔۔‬‫برابر‬ ‫قد‬ ‫باشد‬ ‫رنگ‬ ‫خاک‬ ‫کہ‬
‫س‬ ‫طبق‬ ‫گردن‬ ‫در‬ ‫و‬ ‫کبوتر‬‫ی‬‫شعر‬ ‫دارد‬ ‫اہ‬5‫ص‬606
‫سائ‬ ‫حضرت‬‫ی‬‫مست‬ ‫سر‬ ‫سچل‬ ‫ں‬
‫پنجاب‬ ‫کے‬‫ی‬‫کا‬ ‫کالم‬
‫م‬ ‫تناظر‬ ‫کے‬ ‫اردو‬‫ی‬‫مطالعہ‬ ‫ں‬
‫برصغ‬‫ی‬‫عظ‬ ‫کے‬ ‫ر‬‫ی‬‫شاعر‬ ‫زبان‬ ‫ہفت‬ ‫م‬'‫سچل‬ ‫المعروف‬ ‫الوہاب‬ ‫عبد‬
‫سرمست‬0190‫م‬‫ی‬‫ں‬'‫خ‬‫ی‬‫م‬ ‫درازا‬ ‫گاؤں‬ ‫کے‬ ‫پور‬ ‫ر‬‫ی‬‫پ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہوئے‬ ‫دا‬‫۔‬
‫سچل‬'‫سچے‬‫ی‬‫ہے‬ ‫جاتا‬ ‫کہا‬ ‫کو‬ ‫والے‬ ‫بولنے‬ ‫سچ‬ ‫ا‬'‫کہ‬ ‫جب‬
‫سرمست‬'‫مست‬‫ی‬‫ک‬ ‫جذب‬ ‫اور‬‫ی‬‫ہے‬ ‫جاتا‬ ‫کہا‬ ‫کو‬ ‫والے‬ ‫حالت‬‫۔‬‫وہ‬
‫م‬ ‫ع‬‫ی‬‫ادب‬‫ی‬‫ک‬ ‫تصوف‬ ‫اور‬‫ی‬‫دن‬‫ی‬‫م‬ ‫ا‬‫ی‬‫ں‬'‫م‬ ‫ق‬ ‫اپنے‬‫ی‬‫اخت‬ ‫اور‬‫ی‬‫ار‬‫ی‬‫نام‬
‫ہ‬ ‫سے‬ ‫سرمست‬ ‫سچل‬‫ی‬‫ہ‬ ‫معروف‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫م‬ ‫لڑکپن‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ں‬‫ی‬'‫والد‬ ‫کے‬ ‫ان‬
‫گ‬ ‫کر‬ ‫انتقال‬‫ی‬‫ے‬‫۔‬‫د‬‫ی‬‫فر‬ ‫کا‬ ‫بھال‬ ‫کھ‬‫ی‬‫ضہ‬'‫چچ‬ ‫کے‬ ‫ان‬‫د‬ ‫انجام‬ ‫نے‬ ‫ا‬‫ی‬‫ا‬'
‫م‬ ‫بعد‬ ‫جو‬‫ی‬‫روحان‬ ‫کے‬ ‫ان‬ ‫ں‬‫ی‬‫پ‬‫ی‬‫ٹھہرے‬ ‫شوا‬‫۔‬‫ک‬ ‫ان‬‫ی‬‫شاد‬‫ی‬'‫ک‬ ‫ان‬‫ی‬
‫ہوئ‬ ‫سے‬ ‫کزن‬‫ی‬'‫پ‬ ‫کو‬ ‫ہللا‬ ‫کر‬ ‫نبھا‬ ‫ساتھ‬ ‫سال‬ ‫دو‬ ‫صرف‬ ‫جو‬‫ی‬‫ار‬‫ی‬‫ہو‬

345. ‫گ‬‫ی‬‫ئں‬‫۔‬‫شاد‬ ‫نے‬ ‫انہوں‬ ‫بعد‬ ‫کے‬ ‫اس‬‫ی‬‫ک‬ ‫نہ‬‫ی۔‬
‫م‬ ‫بچپن‬‫ی‬‫ں‬'‫انہ‬‫ی‬‫الط‬ ‫عبد‬ ‫شاہ‬ ‫حضرت‬ ‫ں‬‫ی‬‫بھٹائ‬ ‫ف‬‫ی‬‫کئ‬ ‫اور‬‫ی‬‫دوسرے‬
‫صوف‬‫ی‬‫سے‬ ‫شعرا‬'‫ہوا‬ ‫اتفاق‬ ‫کا‬ ‫نے‬ ‫م‬‫۔‬‫پہ‬ ‫نے‬ ‫انہوں‬‫ی‬‫م‬ ‫نظر‬‫ی‬‫ں‬'
‫ل‬ ‫پہچان‬ ‫کو‬ ‫سرمست‬ ‫سچل‬ ‫حضرت‬‫ی‬‫کہا‬ ‫اور‬ ‫ا‬'‫ی‬‫کام‬ ‫اپنا‬ ‫لڑکا‬ ‫ہ‬
‫گا‬ ‫کرے‬ ‫مکمل‬‫۔‬‫م‬ ‫وقتوں‬ ‫آتے‬‫ی‬‫ں‬‫ی‬‫ہوا‬ ‫ثابت‬ ‫سچ‬ ‫کہا‬ ‫ہ‬‫۔‬‫حضرت‬
‫سرمست‬ ‫سچل‬'‫کبھ‬ ‫سے‬ ‫گاؤں‬ ‫اپنے‬‫ی‬‫کہ‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫گ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ے‬'‫ل‬‫ی‬‫ان‬ ‫کن‬
‫سچائ‬ ‫کا‬‫ی‬‫روحان‬ ‫اور‬‫ی‬‫پ‬ ‫کا‬ ‫ت‬‫ی‬‫غام‬'‫ک‬ ‫بو‬ ‫خوش‬‫ی‬‫طرح‬'‫جگہ‬ ‫جگہ‬
‫گ‬ ‫خوش‬ ‫اپنے‬ ‫اور‬ ‫پہنچا‬‫رہا‬ ‫چھوڑتا‬ ‫اثرات‬ ‫وار‬‫۔‬
‫نے‬ ‫سرمست‬ ‫سچل‬ ‫حضرت‬'‫بڑ‬‫ی‬‫زندگ‬ ‫سادہ‬‫ی‬‫گزار‬‫ی۔‬‫عادات‬ ‫سادہ‬
‫تھے‬ ‫مالک‬ ‫کے‬‫۔‬‫کبھ‬‫ی‬‫نہ‬ ‫استراحت‬ ‫پر‬ ‫بستر‬ ‫پرآسائش‬‫ی‬‫فرمائ‬ ‫ں‬‫ی۔‬
‫بھ‬ ‫خوراک‬‫ی‬'‫س‬ ‫عام‬‫ی‬‫ل‬‫ی‬‫تھے‬ ‫تے‬‫۔‬‫غذا‬ ‫ف‬ ‫پرتک‬'‫لئے‬ ‫کے‬ ‫ان‬
‫کوئ‬‫ی‬‫معنو‬‫ی‬‫رکھت‬ ‫نہ‬ ‫ت‬‫ی‬‫تھ‬‫ی۔‬‫م‬ ‫غذا‬‫ی‬‫دہ‬ ‫اور‬ ‫سوپ‬ ‫ں‬‫ی‬‫پسند‬
‫تھے‬ ‫فرماتے‬‫۔‬‫موس‬ ‫وہ‬‫ی‬‫ق‬‫ی‬‫کے‬‫تھے‬ ‫دلدادہ‬‫۔‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫وجہ‬'‫کہ‬
‫موس‬ ‫پر‬ ‫کالم‬ ‫کے‬ ‫ان‬‫ی‬‫ق‬‫ی‬‫ہے‬ ‫غالب‬ ‫عنصر‬ ‫کا‬ ‫ت‬‫۔‬‫نے‬ ‫انہوں‬09
‫المبارک‬ ‫رمضان‬0160‫م‬‫ی‬‫ں‬'‫ک‬ ‫برس‬ ‫نوے‬‫ی‬‫م‬ ‫عمر‬‫ی‬‫انتقال‬ ‫ں‬
‫فرما‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬
‫تھے‬ ‫رکھتے‬ ‫دسترس‬ ‫پر‬ ‫زبانوں‬ ‫سات‬ ‫وہ‬‫۔‬‫اردو‬ ‫کالم‬ ‫کا‬ ‫ان‬'
‫وچ‬ ‫ب‬‫ی‬'‫پنجاب‬‫ی‬'‫سرائ‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬'‫سندھ‬‫ی‬'‫عرب‬‫ی‬‫فارس‬ ‫اور‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫تا‬ ‫م‬ ‫ں‬
‫ہے‬‫۔‬‫کا‬ ‫ان‬‫کالم‬'‫لبر‬ ‫سے‬ ‫عناصر‬ ‫کے‬ ‫تصوف‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ز‬‫۔‬‫تحر‬ ‫اس‬‫ی‬‫ر‬
‫م‬‫ی‬‫پنجاب‬ ‫کے‬ ‫ان‬ ‫ں‬‫ی‬‫کو‬ ‫کالم‬'‫لسان‬ ‫کے‬ ‫اردو‬‫ی‬‫ات‬‫ی‬‫م‬ ‫تناظر‬‫ی‬‫ں‬
‫د‬‫ی‬‫ک‬ ‫کھنے‬‫ی‬‫ناچ‬‫ی‬‫س‬ ‫ز‬‫ی‬‫سع‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫گئ‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫م‬ ‫کالم‬ ‫کے‬ ‫ان‬‫ی‬‫ں‬'
‫چاشن‬‫ی‬‫شگفتگ‬ ‫اور‬‫ی‬‫ش‬ ‫ساتھ‬ ‫ساتھ‬ ‫کے‬‫ی‬‫فتگ‬‫ی‬'‫ورافتگ‬‫ی‬‫اور‬

346. ‫پا‬ ‫والہانہ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫جاتا‬ ‫ا‬‫۔‬‫ساتھ‬ ‫ساتھ‬ ‫کے‬ ‫خدا‬ ‫عشق‬'‫محبت‬ ‫سے‬ ‫مرشد‬
‫عرو‬‫آت‬ ‫نظر‬ ‫پر‬ ‫ج‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫تازگ‬ ‫کو‬ ‫روح‬ ‫کالم‬ ‫کا‬ ‫ان‬‫ی‬‫روحان‬ ‫اور‬‫ی‬‫حظ‬
‫ہے‬ ‫کرتا‬ ‫سرفراز‬ ‫سے‬‫۔‬
‫پنجاب‬ ‫کے‬ ‫سرمست‬ ‫سچل‬ ‫حضرت‬‫ی‬‫م‬ ‫تناظر‬ ‫کے‬ ‫اردو‬ ‫کا‬‫ی‬‫ں‬
‫لسان‬‫ی‬‫ات‬‫ی‬‫مطالعہ‬
‫ہاں‬ ‫کے‬ ‫ان‬'‫ا‬ ‫سے‬ ‫بہت‬‫ی‬‫م‬ ‫استعمال‬ ‫الفاظ‬ ‫سے‬‫ی‬‫ہ‬ ‫آئے‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬'‫جو‬
‫م‬ ‫اردو‬‫ی‬‫اس‬ ‫ں‬‫ی‬‫ساتھ‬ ‫کے‬ ‫معنوں‬ ‫اور‬ ‫فظ‬ ‫ت‬'‫آرہے‬ ‫ہوتے‬ ‫استعمال‬
‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫مثال‬
‫ن‬ ‫مہتاب‬ ‫دو‬ ‫وچ‬ ‫مونہہ‬‫ی‬‫روشن‬'‫ی‬‫کٹور‬ ‫نور‬ ‫وت‬ ‫ا‬‫ی‬‫اں‬
‫خون‬‫ی‬‫کر‬ ‫خون‬‫ی‬‫سچل‬ ‫نداں‬'‫بھ‬ ‫تاں‬‫ی‬‫سگور‬ ‫سدا‬‫ی‬‫اں‬
.........
‫سخت‬ ‫حاکم‬'‫وال‬ ‫حکومت‬‫ی‬‫اں‬'‫سائ‬‫ی‬‫سنوار‬ ‫آپ‬ ‫ں‬‫ی‬‫اں‬
........
‫سوہنا‬‫ی‬‫آ‬ ‫خراماں‬ ‫ار‬‫ی‬‫ا‬'‫کنوں‬ ‫غماز‬ ‫غرور‬ ‫ناز‬
........
‫و‬‫ی‬‫بھ‬ ‫عشاق‬ ‫کھ‬‫ی‬‫اوہ‬ ‫وقت‬‫ی‬‫دم‬ ‫ں‬'‫د‬ ‫سر‬‫ی‬‫طمع‬ ‫چاون‬
‫ک‬ ‫ان‬‫ی‬‫پنجاب‬‫ی‬‫شاعر‬‫ی‬‫مصرعے‬ ‫سے‬ ‫بہت‬ ‫کے‬'‫قر‬ ‫کے‬ ‫اردو‬‫ی‬‫ب‬
‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫معمول‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫تبد‬‫ی‬‫ی‬‫سے‬'‫ذخ‬ ‫کے‬ ‫اردو‬ ‫وہ‬‫ی‬‫م‬ ‫رہءشعر‬‫ی‬‫داخل‬ ‫ں‬
‫ک‬‫ی‬‫ہ‬ ‫سکتے‬ ‫جا‬ ‫ے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫نمونہ‬ ‫باطور‬‫ی‬‫ہوں‬ ‫مالحظہ‬ ‫مصرعے‬ ‫ہ‬‫۔‬
‫م‬‫ی‬‫تقو‬ ‫نہ‬ ‫زہد‬ ‫طالب‬ ‫ں‬‫ی‬‫دا‬'‫مست‬ ‫محبت‬ ‫منگاں‬ ‫ہک‬‫ی‬

347. ........
‫لباں‬ ‫لعل‬‫ی‬‫رمان‬ ‫اقوت‬‫ی‬'‫عال‬‫ی‬‫والے‬ ‫منصب‬
........
‫م‬ ‫تے‬ ‫استقبال‬‫اض‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬'‫نوں‬ ‫خستاں‬ ‫دل‬ ‫ڈس‬ ‫حال‬
‫ہ‬ ‫اشتراک‬ ‫کا‬ ‫الفاظ‬ ‫مہاجر‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫ں‬'‫بھ‬ ‫الفاظ‬ ‫کے‬ ‫اردو‬ ‫خالص‬‫ی‬'‫ان‬
‫ک‬‫ی‬‫پنجاب‬‫ی‬‫شاعر‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ں‬'‫ہ‬ ‫تے‬ ‫م‬ ‫کو‬ ‫پڑھنے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫مثال‬
‫بھ‬ ‫استقبال‬‫ی‬‫ماض‬ ‫چھوڑ‬‫ی‬‫کوں‬'‫سرمست‬ ‫منگ‬ ‫سچل‬‫ی‬
‫د‬ ‫عشق‬‫ی‬‫آ‬‫ی‬‫پڑھ‬ ‫ت‬‫ی‬‫عاشقاں‬'‫اب‬ ‫والے‬ ‫حسن‬‫ی‬‫کنوں‬ ‫اض‬
‫موت‬‫ی‬‫ناہ‬ ‫مرصع‬ ‫مول‬‫ی‬‫ں‬'‫چٹسال‬ ‫سو‬‫ی‬‫دے‬‫نقطے‬
‫سخت‬ ‫حاکم‬'‫وال‬ ‫حکومت‬‫ی‬‫اں‬'‫سائ‬‫ی‬‫سنوار‬ ‫آپ‬ ‫ں‬‫ی‬‫اں‬
‫معن‬ ‫ہم‬ ‫اور‬ ‫مترادف‬‫ی‬‫ہو‬ ‫مالحظہ‬ ‫استعمال‬ ‫کا‬ ‫لفظوں‬‫۔‬‫ی‬‫لفظ‬ ‫ہ‬'‫اردو‬
‫ل‬ ‫کے‬‫ی‬‫ے‬'‫غ‬‫ی‬‫نہ‬ ‫رمانوس‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫نف‬ ‫ال‬‫ی‬‫سانوں‬ ‫مہ‬ ‫ک‬ ‫دا‬'‫مرشد‬‫ی‬‫پڑھا‬ ‫آپ‬‫ی‬‫ا‬
........
‫چمکن‬ ‫ستارے‬ ‫نال‬ ‫صورت‬'‫کر‬ ‫رنگ‬‫ی‬‫دے‬ ‫مکھ‬ ‫ندے‬
‫نے‬ ‫انہوں‬'‫پنجاب‬‫ی‬‫مرکبات‬ ‫نئے‬ ‫کو‬‫د‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ے‬‫ی‬‫اور‬ ‫ں‬‫ی‬‫مرکبات‬ ‫ہ‬'‫اردو‬
‫ل‬ ‫کے‬ ‫والوں‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ے‬‫ی‬'‫غ‬‫ی‬‫رمانوس‬‫ی‬‫نہ‬ ‫فہم‬ ‫ناقابل‬ ‫ا‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫مثال‬
‫رخسار‬ ‫ک‬ ‫جھ‬'‫ی‬‫گزشتاں‬ ‫اد‬'‫خ‬ ‫خام‬‫ی‬‫ال‬'‫ت‬‫ی‬‫باران‬ ‫ر‬‫ی‬'‫م‬‫ی‬‫ام‬ ‫ر‬‫ی‬‫راں‬'
‫تج‬ ‫نور‬‫ی‬'‫خورش‬ ‫خوش‬‫ی‬‫د‬‫ی‬'‫صح‬‫ی‬‫صح‬ ‫ح‬‫ی‬‫فہ‬'‫ربوب‬ ‫رنگ‬‫ی‬

348. ‫قواف‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ں‬'‫م‬ ‫اردو‬‫ی‬‫ہوں‬ ‫مالحظہ‬ ‫الفاظ‬ ‫والے‬ ‫ہونے‬ ‫استعمال‬ ‫ں‬‫۔‬
‫اس‬ ‫انگن‬‫آو‬ ‫اڈے‬‫ی‬‫پ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ارا‬'‫مشتاق‬ ‫مراں‬ ‫تاں‬ ‫نہ‬
‫ہ‬ ‫توں‬ ‫اندر‬‫ی‬‫ں‬'‫ہ‬ ‫توں‬ ‫باہر‬‫ی‬‫ں‬'‫سپہر‬‫ی‬‫پوشاک‬ ‫ہر‬ ‫ں‬
‫ت‬ ‫ہے‬ ‫سچو‬‫ی‬‫ڈ‬ ‫ڈے‬‫ی‬‫ک‬ ‫کھن‬‫ی‬‫تے‬'‫اشت‬ ‫کوں‬ ‫اکھاں‬‫ی‬‫اق‬
........
‫موت‬‫ی‬‫شرمندے‬ ‫اگوں‬ ‫مونہہ‬'‫ہ‬‫ی‬‫ح‬ ‫تھئے‬ ‫رے‬‫ی‬‫ران‬‫ی‬
‫دا‬ ‫سوہنے‬ ‫رخسار‬ ‫ک‬ ‫جھ‬ ‫ک‬ ‫جھ‬'‫نشان‬ ‫نور‬ ‫پرتو‬‫ی‬
‫و‬ ‫سچل‬‫ی‬‫دا‬ ‫تنھں‬ ‫تجال‬ ‫کھ‬'‫ہوئ‬‫ی‬‫د‬ ‫دل‬‫ی‬‫وان‬‫ی‬
........
‫بالئ‬ ‫نسنگ‬ ‫ڈنگ‬ ‫مارن‬‫ی‬‫ں‬'‫دم‬ ‫دم‬ ‫کوں‬ ‫منداں‬ ‫درد‬
‫کر‬ ‫قتل‬ ‫چشماں‬‫ی‬‫ند‬‫ی‬‫عاشق‬ ‫اں‬'‫پئ‬‫ی‬‫پنب‬‫ی‬‫د‬ ‫اں‬‫ی‬‫جم‬ ‫رم‬
‫ج‬ ‫سکندر‬ ‫سو‬ ‫سچل‬‫ی‬‫ئے‬'‫جم‬ ‫جم‬ ‫بدھے‬ ‫بانہاں‬
........
‫م‬ ‫ڈٹھا‬‫ی‬‫دا‬ ‫سوہنے‬ ‫رخسار‬ ‫ں‬'‫خورش‬ ‫خوش‬‫ی‬‫د‬‫ی‬‫خوب‬‫ی‬
‫قہار‬ ‫تھون‬ ‫قاتل‬ ‫اکھاں‬‫ی‬'‫محبوب‬ ‫مونہہ‬ ‫مشعل‬‫ی‬
‫اس‬ ‫کرے‬ ‫آ‬ ‫کوں‬ ‫عشاقاں‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬'‫وال‬ ‫عشق‬‫ی‬‫وب‬ ‫اس‬‫ی‬
‫اکھ‬ ‫وق‬ ‫مخ‬ ‫نہ‬‫ی‬‫سچل‬ ‫جے‬'‫ربوب‬ ‫رنگ‬ ‫سارا‬‫ی‬
‫م‬ ‫تضاد‬ ‫صنعت‬‫ی‬‫الفاظ‬ ‫والے‬ ‫ہونے‬ ‫استعمال‬ ‫ں‬'‫م‬ ‫اردو‬‫ی‬‫مستعمل‬ ‫ں‬
‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫مثال‬
‫ہ‬ ‫توں‬ ‫اندر‬‫ی‬‫ں‬'‫ہ‬ ‫توں‬ ‫باہر‬‫ی‬‫ں‬'‫سپہر‬‫ی‬‫پوشاک‬ ‫ہر‬ ‫ں‬

349. .........
‫م‬ ‫تے‬ ‫گدا‬ ‫بادشاہ‬ ‫اوہ‬ ‫سچل‬‫ی‬‫ام‬ ‫ر‬‫ی‬‫موہن‬ ‫راں‬
‫لفظ‬ ‫تکرار‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ں‬‫ی‬'‫پنجاب‬ ‫اور‬ ‫اردو‬‫ی‬‫الفاظ‬ ‫مستعل‬ ‫مشترک‬ ‫کے‬
‫سے‬'‫ل‬ ‫کام‬‫ی‬‫ہ‬ ‫تے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫مثال‬
‫دے‬ ‫عرق‬ ‫آب‬ ‫قطرے‬ ‫قطرے‬'‫ی‬‫سوہن‬ ‫تے‬ ‫مونہہ‬ ‫دے‬ ‫ار‬
.........
‫غ‬‫ی‬‫خ‬ ‫خام‬ ‫دے‬ ‫ر‬‫ی‬‫ہن‬ ‫کنوں‬ ‫ال‬'‫ہاد‬‫ی‬‫توبہ‬ ‫توبہ‬ ‫سانوں‬
‫آواز‬‫ی‬‫م‬ ‫زبانوں‬ ‫بڑھانا‬ ‫اور‬ ‫گرانا‬ ‫ں‬‫ی‬‫س‬ ‫عام‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہے‬ ‫بات‬‫۔‬‫ی‬‫ن‬ ‫چ‬ ‫ہ‬
‫پنجاب‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہے‬ ‫تا‬ ‫م‬‫۔‬
‫منگ‬ ‫سے‬ ‫مانگ‬:‫بھ‬ ‫استقبال‬‫ی‬‫ماض‬ ‫چھوڑ‬‫ی‬‫کوں‬'‫منگ‬ ‫سچل‬
‫سرمست‬‫ی‬
‫تشب‬ ‫چند‬‫ی‬‫ہوں‬ ‫مالحظہ‬ ‫ہات‬‫۔‬‫فطر‬ ‫سے‬ ‫اردو‬‫ی‬‫ہے‬ ‫موجود‬ ‫ت‬ ‫مماث‬‫۔‬
‫ت‬ ‫مژگاں‬‫ی‬‫باران‬ ‫ر‬‫ی‬'‫کرد‬‫ی‬‫ک‬ ‫ابرو‬ ‫اں‬‫ی‬‫کمان‬ ‫ش‬‫ی‬
‫ت‬ ‫مژگاں‬‫ی‬‫باران‬ ‫ر‬‫ی‬'‫کر‬‫ی‬‫ک‬ ‫ابرو‬ ‫ں‬‫ی‬‫کمان‬ ‫ش‬‫ی‬
........
‫د‬ ‫حسن‬‫ی‬‫تج‬ ‫نور‬‫ی‬‫سچل‬'‫لعل‬‫ی‬‫اقوت‬‫ی‬‫تے‬ ‫رخ‬
‫ک‬ ‫حسن‬‫ی‬‫تج‬ ‫نور‬‫ی‬‫سچل‬'‫لعل‬‫ی‬‫اقوت‬‫ی‬‫پر‬ ‫رخ‬
........

350. ‫د‬ ‫محب‬ ‫زور‬ ‫گزہن‬ ‫مژگاں‬‫ی‬‫اں‬'‫کمانے‬ ‫کج‬ ‫ابرو‬
‫د‬ ‫محب‬ ‫زور‬ ‫گزہن‬ ‫مژگاں‬‫ی‬‫اں‬'‫کمانے‬ ‫چھپا‬ ‫ابرو‬
‫پنجاب‬ ‫اور‬ ‫اردو‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫ہوں‬ ‫مالحظہ‬ ‫مالحظہ‬ ‫اصطالحات‬ ‫مشترک‬‫۔‬
‫زاہد‬'‫عابد‬'‫مالں‬'‫قاض‬‫ی‬‫دے‬ ‫کر‬‫ی‬‫نوں‬ ‫گزشتاں‬ ‫اد‬
.........
‫د‬ ‫استعمال‬ ‫جمع‬ ‫بطور‬ ‫کا‬ ‫الجمع‬ ‫جمع‬‫ی‬‫کھ‬‫ی‬‫ے‬‫۔‬
‫اسما‬ ‫اسم‬
‫اسام‬‫ی‬‫اسما‬
........
‫عاشق‬ ‫عشاق‬
‫عشا‬ ‫عشاقاں‬‫ق‬
........
' ‫عاشقاں‬'‫عاشق‬ ‫عشاق‬
‫د‬ ‫عشق‬‫ی‬‫آ‬‫ی‬‫پڑھ‬ ‫ت‬‫ی‬‫عاشقاں‬'‫اب‬ ‫والے‬ ‫حسن‬‫ی‬‫کنوں‬ ‫اض‬
‫عاشق‬ ‫عشاق‬
‫و‬‫ی‬‫بھ‬ ‫عشاق‬ ‫کھ‬‫ی‬‫اوہ‬ ‫وقت‬‫ی‬‫دم‬ ‫ں‬'‫د‬ ‫سر‬‫ی‬‫طمع‬ ‫چاون‬
‫عشاق‬ ‫عشاقاں‬
‫اس‬ ‫کرے‬ ‫آ‬ ‫کوں‬ ‫عشاقاں‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬'‫وال‬ ‫عشق‬‫ی‬‫وب‬ ‫اس‬‫ی‬
‫پنجاب‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫م‬ ‫ت‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫والوں‬ ‫اردو‬ ‫حات‬‫ی‬‫نئ‬ ‫ے‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫مثال‬
‫ج‬ ‫سکندر‬ ‫سو‬ ‫سچل‬‫ی‬‫ئے‬'‫جم‬ ‫جم‬ ‫بدھے‬ ‫بانہاں‬
........

351. ‫صح‬ ‫دا‬ ‫محبوب‬ ‫مونہہ‬‫ی‬‫صح‬ ‫ح‬‫ی‬‫فہ‬'‫نواباں‬ ‫دور‬ ‫کردے‬
‫عموم‬ ‫کے‬ ‫اردو‬ ‫استعمال‬ ‫کا‬ ‫الفاظ‬ ‫ق‬ ‫متع‬‫ی‬‫نہ‬ ‫تف‬ ‫مخ‬ ‫سے‬ ‫ن‬ ‫چ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫مثال‬
‫خونر‬ ‫ہوون‬ ‫خوش‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫کولوں‬'‫د‬ ‫ستم‬ ‫چال‬‫ی‬‫دے‬ ‫چ‬
‫چال‬'‫ستم‬'‫خونر‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬
........
‫چمکن‬ ‫ستارے‬ ‫نال‬ ‫صورت‬'‫کر‬ ‫رنگ‬‫ی‬‫دے‬ ‫مکھ‬ ‫ندے‬
‫صورت‬:‫رنگ‬
‫ستار‬‫ے‬:‫چمکن‬
...................
‫عبدالعز‬ ‫ڈاکٹر‬‫ی‬‫ساحر‬ ‫ز‬
‫ک‬‫ی‬
‫تدو‬‫ی‬‫ن‬‫ی‬‫تحق‬‫ی‬‫ادب‬ ‫کے‬ ‫ق‬‫ی‬‫اطوار‬
‫شخص‬‫ی‬‫نظر‬‫ی‬‫ک‬ ‫شخص‬ ‫رجحان‬ ‫اور‬ ‫ہ‬‫ی‬‫کارگزار‬‫ی‬‫ہوتا‬ ‫اثرانداز‬ ‫پر‬
‫ہے‬‫۔‬‫نظر‬ ‫اس‬ ‫سننا‬ ‫کہنا‬ ‫کا‬ ‫اس‬‫ی‬‫ہوتا‬ ‫عکاس‬ ‫کا‬ ‫ے‬‫۔‬‫ہ‬ ‫معام‬ ‫جہاں‬

352. ‫ہے‬ ‫ہوتا‬ ‫برعکس‬'‫رہت‬ ‫غالب‬ ‫منافقت‬ ‫وہاں‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫بڑھ‬ ‫سے‬ ‫منافقت‬
‫کر‬'‫ک‬‫وئ‬‫ی‬‫بر‬ ‫شے‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫ہوت‬ ‫ں‬‫ی۔‬
‫عبدالعز‬ ‫ڈاکٹر‬‫ی‬‫زبان‬ ‫ساحر‬ ‫ز‬‫ی‬‫کالم‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫ں‬'‫اپن‬‫ی‬‫کرن‬‫ی‬‫کے‬
‫بھ‬ ‫سے‬ ‫حوالہ‬‫ی‬'‫صوف‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫تحق‬‫ی‬‫ق‬‫ی‬‫م‬ ‫عمل‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫کا‬ ‫ان‬'‫ی‬‫ہ‬ ‫ہ‬‫ی‬
‫رو‬ ‫اور‬ ‫طور‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہوتا‬ ‫غالب‬ ‫ہ‬‫۔‬‫ک‬ ‫ان‬‫ی‬‫ت‬‫ی‬‫کتاب‬ ‫ن‬‫ی‬‫ناچ‬ ‫مجھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫فان‬ ‫ز‬‫ی‬
‫ک‬‫ی‬‫گزر‬ ‫سے‬ ‫نظر‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬'‫صوف‬ ‫باعمل‬ ‫کے‬ ‫ان‬ ‫جو‬‫ی‬‫مہر‬ ‫پر‬ ‫ہونے‬
‫کرت‬ ‫ثبت‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ذ‬ ‫اس‬‫ی‬‫م‬ ‫ل‬‫ی‬‫ں‬'‫ک‬ ‫ان‬‫ی‬‫کتاب‬‫۔۔۔۔۔‬‫تحق‬ ‫محراب‬‫ی‬‫ق‬‫۔۔۔۔۔‬
‫ہ‬ ‫کو‬‫ی‬‫ل‬ ‫لے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫م‬ ‫اس‬‫ی‬‫تحق‬ ‫دس‬ ‫ں‬‫ی‬‫ق‬‫ی‬‫ہ‬ ‫شامل‬ ‫مقالے‬‫ی‬‫ں‬'‫م‬ ‫جن‬‫ی‬‫ں‬
‫سے‬'‫ہ‬ ‫کے‬ ‫حضرات‬ ‫محترم‬ ‫و‬ ‫معزز‬ ‫ق‬ ‫متع‬ ‫سے‬ ‫تصوف‬ ‫آٹھ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ان‬
‫کہے‬ ‫ان‬ ‫بعد‬ ‫کے‬ ‫کرنے‬ ‫مطالعہ‬ ‫کا‬
‫تحق‬‫ی‬‫ا‬ ‫ق‬‫ی‬‫صوف‬ ‫کا‬ ‫طرح‬ ‫ک‬‫ی‬‫ہے‬ ‫عمل‬ ‫انہ‬‫۔‬‫م‬ ‫اس‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫گہرے‬ ‫اس‬
‫استغراق‬ ‫اور‬ ‫انہماک‬‫ک‬‫ی‬‫ہوت‬ ‫ضرورت‬‫ی‬‫ہے‬'‫کے‬ ‫وک‬ ‫س‬ ‫راہ‬ ‫جو‬
‫ہے‬ ‫الزمہءسفر‬ ‫کا‬ ‫مسافر‬‫۔‬‫توازن‬ ‫اور‬ ‫اعتدال‬ ‫سالک‬ ‫طرح‬ ‫جس‬
‫م‬ ‫حجرے‬ ‫کے‬‫ی‬‫ب‬ ‫ں‬‫ی‬‫م‬ ‫رنگوں‬ ‫کے‬ ‫ذات‬ ‫انکشاف‬ ‫کر‬ ‫ٹھ‬‫ی‬‫بےرنگ‬ ‫ں‬
‫ک‬‫ی‬‫ف‬‫ی‬‫ک‬ ‫ات‬‫ی‬‫تج‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہوتا‬ ‫اندوز‬ ‫لطف‬ ‫سے‬ ‫ات‬'‫اس‬‫ی‬‫ا‬ ‫طرح‬‫ی‬‫ک‬
‫بھ‬ ‫محقق‬‫ی‬‫ادب‬'‫تار‬‫ی‬‫تہذ‬ ‫اور‬ ‫خ‬‫ی‬‫م‬ ‫دائروں‬ ‫کے‬ ‫ب‬‫ی‬‫ہوا‬ ‫کرتا‬ ‫سفر‬ ‫ں‬
‫آ‬ ‫ہائے‬ ‫گوہر‬‫ک‬ ‫دار‬ ‫ب‬‫ی‬‫در‬‫ی‬‫باز‬ ‫اور‬ ‫افت‬‫ی‬‫ک‬ ‫رنگوں‬ ‫نئے‬ ‫سے‬ ‫افت‬‫ی‬
‫کش‬‫ی‬‫ہے‬ ‫کرتا‬ ‫د‬‫۔‬‫ک‬ ‫حق‬ ‫وہ‬‫ی‬‫م‬ ‫تالش‬‫ی‬‫اور‬ ‫ہے‬ ‫ہوتا‬ ‫کار‬ ‫سرگرم‬ ‫ں‬
‫م‬ ‫عمل‬ ‫اس‬‫ی‬‫ک‬ ‫اس‬ ‫ں‬‫ی‬‫د‬ ‫رنگ‬ ‫کے‬ ‫جستجو‬ ‫اور‬ ‫تالش‬‫ی‬‫دن‬‫ی‬‫ہوتے‬
‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫تحق‬ ‫محراب‬‫ی‬‫ق‬:‫ص‬1
‫ک‬ ‫عمل‬ ‫پر‬‫ی‬‫جات‬ ‫ہو‬ ‫ثبت‬ ‫مہر‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬

353. ‫ل‬ ‫کے‬ ‫ذوق‬ ‫صاحبان‬‫ی‬‫ے‬'‫ی‬‫سرما‬ ‫قدر‬ ‫گراں‬ ‫مقالے‬ ‫دس‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫رفت‬‫ک‬ ‫ہ‬‫ی‬‫سے‬ ‫دھول‬'‫کرنا‬ ‫کام‬ ‫پر‬ ‫ان‬ ‫اور‬ ‫تالشنا‬ ‫کا‬ ‫ان‬'‫ا‬‫ی‬‫آسان‬ ‫سا‬
‫معمول‬ ‫اور‬‫ی‬‫نہ‬ ‫کام‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫پران‬‫ی‬‫تحر‬‫ی‬‫پڑھنا‬ ‫کو‬ ‫روں‬'‫ہ‬ ‫بڑا‬‫ی‬‫کام‬ ‫مشکل‬
‫ہے‬‫۔‬‫م‬ ‫سے‬ ‫آج‬ ‫زبان‬ ‫اور‬ ‫خط‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ل‬‫ی‬‫کھاتے‬ ‫ں‬‫۔‬‫پران‬ ‫سے‬ ‫اوپر‬‫ی‬
‫فارس‬‫ی‬'‫رکھت‬ ‫دور‬ ‫سے‬ ‫سمجھنے‬ ‫اور‬ ‫کرنے‬ ‫کچھ‬‫ی۔‬‫پران‬ ‫ان‬‫ی‬
‫تحر‬‫ی‬‫بھ‬ ‫کرنا‬ ‫نظرانداز‬ ‫کو‬ ‫روں‬‫ی‬'‫ز‬‫ی‬‫ادت‬‫ی‬‫ہے‬ ‫مترادف‬ ‫کے‬‫۔‬‫پرکٹھن‬
‫راہ‬ ‫کے‬ ‫راہوں‬ ‫پرخار‬ ‫اور‬ ‫گزار‬ ‫مشکل‬‫ی‬'‫منصور‬ ‫سقراط‬ ‫بالشبہ‬
‫ل‬ ‫قدم‬ ‫کے‬ ‫سرمد‬ ‫اور‬‫ی‬‫ہ‬ ‫تے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ہون‬ ‫ان‬ ‫وہ‬‫ی‬‫کو‬'‫ہون‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫کر‬ ‫بدل‬ ‫ں‬
‫ہ‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ہوتے‬ ‫شانت‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫ک‬ ‫ساحر‬ ‫ڈاکٹر‬‫ی‬‫تدو‬‫ی‬‫ن‬‫ی‬‫تحق‬‫ی‬‫ق‬'‫م‬ ‫معامالت‬ ‫بعض‬‫ی‬‫ں‬'‫سے‬ ‫اوروں‬
‫قطع‬‫ی‬‫ہے‬ ‫کر‬ ‫ہٹ‬‫۔‬‫نے‬ ‫انہوں‬'‫سائنس‬ ‫اسے‬‫ی‬‫پر‬ ‫طور‬ ‫کے‬ ‫عمل‬'‫ل‬‫ی‬‫ا‬
‫ہے‬‫۔‬‫ک‬ ‫ان‬‫ی‬‫ہا‬ ‫کاوش‬ ‫ہ‬ ‫جم‬'‫حساب‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫سے‬ ‫وں‬'‫رکھت‬ ‫مطابقت‬‫ی‬
‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫کر‬ ‫چن‬ ‫گن‬'‫م‬ ‫انداز‬ ‫محتاط‬ ‫بڑے‬‫ی‬‫ں‬'‫کرتے‬ ‫استعمال‬ ‫کا‬ ‫لفظوں‬
‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫نوع‬ ‫اس‬‫ی‬‫ک‬ ‫ت‬‫ی‬‫تحر‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫ں‬'‫ہوت‬ ‫بور‬ ‫اور‬ ‫خشک‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ل‬ ‫ں‬‫ی‬‫ان‬ ‫کن‬
‫ہاں‬'‫ی‬‫صورت‬ ‫ہ‬'‫د‬‫ی‬‫بھ‬ ‫کو‬ ‫کھنے‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫ت‬ ‫م‬ ‫ں‬‫ی۔‬‫ک‬ ‫وصف‬ ‫اس‬‫ی‬‫بناء‬
‫پر‬'‫قار‬‫ی‬‫م‬ ‫لفظوں‬ ‫کے‬ ‫ان‬‫ی‬‫انولو‬ ‫ں‬‫م‬ ‫ہونے‬‫ی‬‫ں‬'‫محسوس‬ ‫دقت‬
‫نہ‬‫ی‬‫کرتا‬ ‫ں‬‫۔‬
‫ل‬ ‫کے‬ ‫اظہار‬‫ی‬‫م‬ ‫چناؤ‬ ‫الفاظ‬ ‫ے‬‫ی‬‫ں‬'‫کوس‬ ‫کوتاہ‬‫ی‬‫نہ‬ ‫شکار‬ ‫کا‬‫ی‬‫ں‬
‫ہوتے‬‫۔‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫اس‬‫ی‬‫ے‬'‫ہ‬ ‫کرتے‬ ‫اہتمام‬ ‫دارانہ‬ ‫ذمہ‬‫ی‬‫کس‬ ‫ناور‬‫ی‬‫سطع‬
‫پر‬'‫نو‬ ‫زود‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫نہ‬ ‫شکار‬ ‫کا‬‫ی‬‫ہوتے‬ ‫ں‬‫۔‬‫نو‬ ‫مختصر‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫انتہائ‬‫ی‬
‫ہے‬ ‫ہوتا‬ ‫عمل‬ ‫گزار‬ ‫دشوار‬‫۔‬‫ا‬‫ی‬‫چ‬ ‫ک‬‫ی‬‫کو‬ ‫ز‬'‫د‬ ‫بار‬ ‫بار‬‫ی‬‫کھنا‬'‫بر‬ ‫قطر‬‫ی‬‫د‬
‫ک‬‫رہنا‬ ‫گزارتے‬ ‫سے‬ ‫عمل‬ ‫ے‬'‫د‬ ‫اکتا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہوتا‬ ‫عمل‬ ‫واال‬ ‫نے‬‫۔‬‫مزے‬
‫ک‬‫ی‬‫بات‬‫ی‬‫شگفتگ‬ ‫کہ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ش‬ ‫اور‬‫ی‬‫فتگ‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ماند‬‫ی‬‫پڑت‬ ‫ں‬‫ی‬.‫ف‬‫ی‬‫کا‬ ‫کشن‬

354. ‫قار‬‫ی‬'‫تحق‬‫ی‬‫تنق‬ ‫و‬ ‫ق‬‫ی‬‫تحر‬ ‫ق‬ ‫متع‬ ‫سے‬ ‫د‬‫ی‬‫قر‬ ‫کے‬ ‫روں‬‫ی‬‫بھ‬ ‫سے‬ ‫ب‬‫ی‬'
‫نہ‬‫ی‬‫گزرتا‬ ‫ں‬‫۔‬
‫تحقق‬‫ی‬‫تننق‬ ‫و‬ ‫ق‬‫ی‬‫تحر‬ ‫ق‬ ‫متع‬ ‫سے‬ ‫د‬‫ی‬‫م‬ ‫روں‬‫ی‬‫ں‬'‫کہ‬‫ی‬‫کہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫سہ‬ ‫ں‬‫ی‬'
‫بامعن‬‫ی‬‫ق‬ ‫متع‬ ‫سے‬ ‫موضوع‬ ‫اور‬‫تحر‬‫ی‬‫م‬ ‫ر‬‫ی‬‫ں‬'‫ف‬‫ی‬‫ذائقہ‬ ‫سا‬ ‫کا‬ ‫کشن‬
‫ہے‬ ‫ہوتا‬ ‫غماز‬ ‫کا‬ ‫فن‬ ‫کے‬ ‫کمال‬‫۔‬‫پار‬ ‫رؤف‬‫ی‬‫نے‬ ‫کھ‬‫ی‬‫ہ‬ ‫وں‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫ں‬
‫د‬ ‫کہہ‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬
‫تحق‬ ‫صاحب‬ ‫ساحر‬‫ی‬‫تنق‬ ‫اور‬ ‫ق‬‫ی‬‫م‬ ‫مرد‬ ‫تو‬ ‫کے‬ ‫د‬‫ی‬‫ہ‬ ‫دان‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫بھ‬ ‫نثر‬‫ی‬
‫ہ‬ ‫لکھتے‬ ‫خوب‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ک‬ ‫صاحب‬ ‫ساحر‬ ‫آپ‬ ‫اب‬ ‫لہذا‬‫ی‬‫تحق‬‫ی‬‫ساتھ‬ ‫کے‬ ‫ق‬
‫ک‬ ‫ان‬‫ی‬‫بھ‬ ‫سے‬ ‫نثر‬ ‫طراز‬ ‫سحر‬‫ی‬‫اٹھائ‬ ‫لطف‬‫ی‬‫ے‬‫۔‬
‫تحق‬ ‫محراب‬‫ی‬‫ق‬:‫ص‬01
‫الد‬ ‫حسام‬‫ی‬‫الہور‬ ‫ن‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫صوف‬ ‫اور‬ ‫اشعارعارفانہ‬ ‫تمام‬ ‫کے‬ ‫غزل‬‫ی‬‫انہ‬
‫ہ‬ ‫غماز‬ ‫کے‬ ‫سخن‬ ‫رنگ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫ک‬ ‫ان‬‫ی‬‫فکر‬:‫ک‬ ‫سل‬ ‫تس‬ ‫اور‬ ‫وحدت‬‫ی‬‫آئ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫دار‬ ‫نہ‬
‫دن‬‫ی‬‫ہے‬ ‫فنا‬ ‫مقام‬ ‫ا‬'‫ہے‬ ‫جان‬ ‫وبال‬ ‫لگانا‬ ‫دل‬ ‫سے‬ ‫اس‬'‫زندگ‬ ‫اصل‬‫ی‬
‫ک‬ ‫ذوالجالل‬ ‫خدائے‬‫ی‬‫آگہ‬ ‫و‬ ‫معرفت‬‫ی‬‫ہے‬ ‫عبارت‬ ‫سے‬'‫تخ‬‫ی‬‫ق‬
‫محور‬ ‫و‬ ‫مقصد‬ ‫کا‬ ‫کائنات‬‫ہے‬ ‫انسان‬'‫ک‬ ‫انسان‬‫ی‬‫عبادت‬ ‫اور‬ ‫بعثت‬
‫الہ‬‫ی‬‫ہ‬ ‫زوم‬ ‫وم‬ ‫الزم‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ں‬'‫مرشد‬'‫رسائ‬ ‫تک‬ ‫قدوس‬ ‫خداوند‬‫ی‬‫ا‬ ‫کا‬‫ی‬‫ک‬
‫ز‬‫ی‬‫ہے‬ ‫نہ‬'‫ج‬‫ی‬‫سےمتصوف‬‫ی‬‫مضام‬ ‫انہ‬‫ی‬‫م‬ ‫غزل‬ ‫اس‬ ‫ن‬‫ی‬‫ب‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہوئے‬ ‫ان‬
‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫تحق‬ ‫محراب‬‫ی‬‫ق‬:02
‫ک‬ ‫کہے‬ ‫اس‬‫ی‬‫م‬ ‫سند‬‫ی‬‫ں‬'‫ی‬‫فرمائ‬ ‫مالحظہ‬ ‫ے‬ ‫جم‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫کے‬ ‫حسن‬

355. ‫ساتھ‬ ‫ساتھ‬'‫م‬ ‫قطرے‬‫ی‬‫مق‬ ‫ہ‬ ‫دج‬ ‫ں‬‫ی‬‫دکھائ‬ ‫د‬‫ی‬‫پڑتا‬‫ہے‬‫۔‬‫س‬‫ی‬‫حسام‬ ‫د‬
‫الد‬‫ی‬‫الہور‬ ‫ن‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫گ‬‫ی‬‫ک‬ ‫غزل‬ ‫مشتمل‬ ‫پر‬ ‫اشعار‬ ‫ارہ‬‫ی‬‫کو‬ ‫روح‬'‫صرف‬
‫ت‬ ‫صرف‬ ‫اور‬‫ی‬‫م‬ ‫وں‬ ‫جم‬ ‫ن‬‫ی‬‫د‬ ‫کر‬ ‫بند‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬ .
‫ت‬ ‫محض‬‫ی‬‫ا‬ ‫مشتمل‬ ‫پر‬ ‫وں‬ ‫جم‬ ‫ن‬‫ی‬‫پ‬ ‫ک‬‫ی‬‫ت‬ ‫رہ‬‫ی‬‫ہوئے‬ ‫لئے‬ ‫رنگ‬ ‫ن‬‫۔‬
‫۔‬‫بڑا‬'‫چھوٹا‬'‫ہ‬ ‫جم‬ ‫چھوٹا‬ ‫بالکل‬ ‫چھوٹا‬ ‫سے‬ ‫اس‬‫۔‬‫ک‬ ‫ے‬ ‫جم‬ ‫ہر‬‫ی‬
‫تشر‬‫ی‬‫تفہ‬ ‫و‬ ‫ح‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬ ‫م‬‫ی‬‫ک‬ ‫پہروں‬ ‫سے‬ ‫بہت‬ ‫ے‬‫ی‬‫ضرورت‬‫محسوس‬
‫ہوت‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬
‫ج‬ ‫لفظ‬‫ی‬‫استعمال‬ ‫کا‬ ‫سے‬'‫قار‬‫ی‬‫ک‬ ‫غزل‬ ‫اصل‬ ‫کو‬‫ی‬‫پر‬ ‫پھرنے‬ ‫طرف‬
‫د‬ ‫کر‬ ‫مجبور‬‫ی‬‫ہے‬ ‫تا‬‫۔‬
‫معنو‬ ‫رموز‬‫ی‬‫تحر‬ ‫اور‬ ‫ت‬‫ی‬‫ک‬ ‫ر‬‫ی‬‫م‬ ‫قرآت‬ ‫درست‬‫ی‬‫کا‬ ‫عنصر‬ ‫معاون‬ ‫ں‬
‫رکھتےہ‬ ‫درجہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ی‬‫ہ‬ ‫رکھتے‬ ‫بچائے‬ ‫سے‬ ‫ابہام‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫اس‬‫ی‬‫پر‬ ‫بناء‬
‫اپن‬ ‫نے‬ ‫انہوں‬‫ی‬‫تحر‬‫ی‬‫م‬ ‫روں‬‫ی‬‫ک‬ ‫اہتمام‬ ‫خاص‬ ‫باطور‬ ‫کا‬ ‫ان‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬
‫و‬‫اپن‬ ‫ہ‬‫ی‬‫تحر‬‫ی‬‫م‬ ‫روں‬‫ی‬‫ں‬'‫مصنف‬‫ی‬‫ک‬ ‫شاعر‬ ‫ا‬‫ی‬‫مجموع‬‫ی‬‫فکر‬‫ی‬
‫لسان‬ ‫اور‬ ‫انسالک‬ ‫سے‬‫ی‬‫ات‬‫ی‬‫اثرپذ‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫کا‬'‫ہ‬ ‫بڑے‬‫ی‬‫لفظوں‬ ‫واضح‬
‫م‬‫ی‬‫ہ‬ ‫کرتے‬ ‫اظہار‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫شاعر‬ ‫عقہ‬ ‫مت‬ ‫سے‬ ‫اس‬‫ی‬‫اد‬ ‫ا‬‫ی‬‫کہے‬ ‫کے‬ ‫ب‬
‫کو‬'‫م‬ ‫سمجھنے‬‫ی‬‫آسان‬ ‫ں‬‫ی‬‫پ‬ ‫اں‬‫ی‬‫جات‬ ‫ہو‬ ‫دا‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫نمونہ‬ ‫باطور‬‫ی‬‫ہ‬
‫فرمائ‬ ‫مالحظہ‬ ‫اقتباس‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫بن‬ ‫ظفر‬ ‫شاہ‬ ‫بہادر‬‫ی‬‫اد‬‫ی‬‫ا‬ ‫پر‬ ‫طور‬‫ی‬‫درو‬ ‫ک‬‫ی‬‫فق‬ ‫اور‬ ‫منش‬ ‫ش‬‫ی‬‫مزاج‬ ‫ر‬
‫تھے‬ ‫انسان‬‫۔‬‫ہ‬ ‫بتدا‬ ‫ا‬‫ی‬‫چشت‬ ‫ہ‬ ‫س‬ ‫س‬ ‫سے‬‫ی‬‫صوف‬ ‫کے‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ساتھ‬ ‫کے‬ ‫ہ‬
‫خصوص‬‫ی‬‫تھا‬ ‫خاطر‬ ‫ق‬ ‫تع‬‫۔‬

356. ‫تحق‬ ‫محراب‬‫ی‬‫ق‬:‫ص‬11
‫م‬ ‫سند‬‫ی‬‫بھ‬ ‫شعر‬ ‫پانچ‬ ‫کے‬ ‫ظفر‬ ‫شاہ‬ ‫بہادر‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہ‬ ‫کرتے‬ ‫درج‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ان‬
‫م‬ ‫اشعار‬ ‫پانچ‬‫ی‬‫ا‬ ‫سے‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہے‬ ‫خدمت‬ ‫درج‬ ‫شعر‬ ‫ک‬‫۔‬
‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫م‬ ‫کشا‬ ‫عقدہ‬‫ی‬‫رے‬'‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫رہن‬ ‫ں‬‫م‬ ‫ما‬‫ی‬‫رے‬
‫حام‬ ‫اپنا‬ ‫کو‬ ‫ان‬ ‫سمجھتا‬‫ی‬‫دن‬‫ی‬‫د‬ ‫و‬ ‫ا‬‫ی‬‫م‬ ‫ہوں‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬
‫تحق‬ ‫محراب‬‫ی‬‫ق‬:‫ص‬11
‫لسان‬‫ی‬‫ات‬‫ی‬‫ک‬ ‫تذکرے‬ ‫سے‬ ‫حوالہ‬‫ی‬‫ی‬‫ہو‬ ‫مالحظہ‬ ‫مثال‬ ‫ہ‬‫۔‬
‫لسان‬‫ی‬‫الد‬ ‫نجم‬ ‫سے‬ ‫اعتبار‬‫ی‬‫س‬ ‫ن‬‫ی‬‫مان‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫کئ‬ ‫دائرہءاثر‬ ‫کا‬ ‫زبان‬‫ی‬
‫بول‬ ‫اور‬ ‫زبانوں‬‫ی‬‫مح‬ ‫کو‬ ‫اثرات‬ ‫کے‬ ‫وں‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ط‬‫۔‬‫م‬ ‫اس‬‫ی‬‫ہر‬ ‫ں‬‫ی‬‫ان‬‫ی‬‫کا‬
‫بھ‬ ‫رنگ‬‫ی‬‫راجھستان‬ ‫اور‬ ‫ہے‬‫ی‬‫بھ‬ ‫رس‬ ‫کا‬‫ی‬'‫پنجاب‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫بو‬ ‫خوش‬
‫بھ‬‫ی‬‫بھ‬ ‫آہنگ‬ ‫کا‬ ‫برج‬ ‫ہےاور‬‫ی‬;‫سندھ‬‫ی‬‫بھ‬ ‫الفاظ‬ ‫چند‬‫ی‬‫بارہ‬ ‫اس‬
‫ک‬ ‫ماسے‬‫ی‬‫آرائ‬ ‫منظر‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ہ‬ ‫معاون‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہند‬ ‫اور‬ ‫ں‬‫ی‬‫ک‬ ‫لفظوں‬‫ی‬‫وہ‬ ‫ج‬
‫آرائ‬‫ی‬‫بھ‬‫ی‬‫نہ‬ ‫کم‬‫ی‬‫ں‬;‫عرب‬‫ی‬‫فارس‬ ‫اور‬‫ی‬‫پنجاب‬ ‫الفاظ‬ ‫متعدد‬ ‫کے‬‫ی‬
‫م‬ ‫آہنگ‬ ‫اور‬ ‫فظ‬ ‫ت‬‫ی‬‫ہوئے‬ ‫نظم‬ ‫ں‬‫۔‬
‫تحق‬ ‫محراب‬‫ی‬‫ق‬:‫ص‬099
‫رنگ‬'‫رس‬'‫خ‬‫بو‬ ‫وش‬'‫آہنگ‬'‫آرائ‬ ‫منظر‬‫ی‬‫آرائ‬ ‫وہ‬ ‫ج‬ ‫اور‬‫ی‬‫ج‬‫ی‬‫سے‬
‫نے‬ ‫استعمال‬ ‫کے‬ ‫مرکبات‬ ‫اور‬ ‫لفظوں‬'‫ک‬ ‫ساحر‬ ‫ڈاکٹر‬‫ی‬‫شعر‬ ‫کو‬ ‫نثر‬
‫خ‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫ک‬ ‫عطا‬‫ی۔‬‫ی‬‫ہے‬ ‫اعجاز‬ ‫کا‬ ‫اظہار‬ ‫طرز‬ ‫اس‬ ‫ہ‬'‫کے‬ ‫اس‬
‫ف‬ ‫سے‬ ‫مطالعے‬‫ی‬‫قار‬ ‫کا‬ ‫کش‬‫ی‬‫بھ‬‫ی‬'‫محسوس‬ ‫اکتاہٹ‬ ‫اور‬ ‫تکان‬
‫نہ‬‫ی‬‫کرتا‬ ‫ں‬‫۔‬

357. ‫ک‬ ‫ادب‬‫ی‬‫تار‬‫ی‬‫م‬ ‫خ‬‫ی‬‫ں‬'‫م‬ ‫تھوڑے‬‫ی‬‫ز‬ ‫ں‬‫ی‬‫ک‬ ‫لکھنے‬ ‫ادہ‬‫ی‬‫شا‬ ‫مثال‬‫ی‬‫ہ‬ ‫د‬‫ی‬
‫گ‬ ‫پائے‬‫ی۔‬‫م‬ ‫لفظوں‬ ‫کم‬ ‫بہت‬‫ی‬‫د‬ ‫سمونا‬ ‫کچھ‬ ‫بہت‬ ‫ں‬‫ی‬‫نا‬'‫شاعر‬‫ی‬‫کا‬
‫وت‬‫ی‬‫ہے‬ ‫رہا‬ ‫رہ‬‫۔‬‫ذ‬ ‫اس‬‫ی‬‫ک‬ ‫ل‬‫ی‬‫م‬ ‫نثر‬‫ی‬‫ں‬'‫مثال‬ ‫کم‬ ‫بہت‬‫ی‬‫کو‬ ‫پڑھنے‬ ‫ں‬
‫ت‬ ‫م‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫م‬ ‫تھوزے‬ ‫اس‬‫ی‬‫ا‬ ‫کا‬ ‫ومات‬ ‫مع‬ ‫ں‬‫ی‬‫د‬ ‫لگا‬ ‫انبار‬ ‫ک‬‫ی‬‫گ‬ ‫ا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬
‫ا‬ ‫فقط‬ ‫ضمن‬ ‫اس‬‫ی‬‫کا‬ ‫ہ‬ ‫جم‬ ‫ک‬'‫ا‬‫ی‬‫ہو‬ ‫مالحظہ‬ ‫ٹکرا‬ ‫ک‬‫۔‬
...... ‫م‬ ‫اس‬‫ی‬‫ک‬ ‫فرہنگ‬ ‫و‬ ‫فکر‬ ‫ں‬‫وب‬ ‫اس‬ ‫ا‬‫ی‬‫ات‬‫ی‬‫آہنگ‬;‫وادراک‬ ‫شعور‬
‫ک‬‫ی‬‫جمال‬‫ی‬‫ات‬‫ی‬‫معنو‬‫ی‬‫اپن‬ ‫کو‬ ‫ت‬‫ی‬‫رنگ‬ ‫تر‬ ‫تمام‬‫ی‬‫ن‬‫ی‬‫رعنائ‬ ‫اور‬‫ی‬‫کے‬
‫ہے‬ ‫رہا‬ ‫کر‬ ‫منکشف‬ ‫ساتھ‬‫۔۔۔۔۔۔‬
‫تحق‬ ‫محراب‬‫ی‬‫ق‬:‫ص‬00
‫م‬ ‫ے‬ ‫جم‬ ‫نامکمل‬ ‫اس‬‫ی‬‫خ‬ ‫رومان‬ ‫ں‬‫ی‬‫ز‬‫ی‬‫شعر‬ ‫اور‬‫ی‬‫ہے‬ ‫تو‬ ‫حسن‬
‫ہ‬‫ی‬'‫معنو‬‫ی‬‫بھ‬ ‫سے‬ ‫اعتبار‬ ‫کے‬ ‫ت‬‫ی‬'‫ہے‬ ‫باکمال‬‫۔‬‫لفظ‬ ‫تکرار‬ ‫صنعت‬‫ی‬
‫اپن‬‫ی‬‫جگہ‬'‫فکر‬ ‫مرکبات‬‫فرہنگ‬ ‫و‬'‫وب‬ ‫اس‬‫ی‬‫ات‬‫ی‬‫آہنگ‬'‫شعور‬
‫وادراک‬'‫جمال‬‫ی‬‫ات‬‫ی‬‫معنو‬‫ی‬‫ت‬'‫رنگ‬‫ی‬‫ن‬‫ی‬‫رعنائ‬ ‫اور‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫تشک‬‫ی‬‫م‬ ‫ل‬‫ی‬‫ں‬'
‫م‬ ‫ہونے‬ ‫بھرپور‬ ‫کے‬ ‫فکر‬ ‫کے‬ ‫ان‬‫ی‬‫ک‬ ‫شبہ‬ ‫و‬ ‫شک‬ ‫ں‬‫ی‬‫گنجائش‬
‫باق‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫رہت‬ ‫ں‬‫ی۔‬
‫قار‬ ‫ساحر‬ ‫ڈاکٹر‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫ابہام‬ ‫اور‬ ‫سہولت‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫ف‬‫ی‬‫کے‬ ‫بچنے‬ ‫سے‬ ‫ات‬
‫ل‬‫ی‬‫ے‬'‫م‬ ‫حصوں‬ ‫ف‬ ‫مخت‬ ‫کو‬ ‫کام‬ ‫اپنے‬‫ی‬‫د‬ ‫بانٹ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہ‬ ‫تے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫حصہ‬ ‫ہر‬'
‫ا‬ ‫کے‬ ‫ق‬ ‫تخ‬‫ی‬‫پور‬ ‫کو‬ ‫گوشہ‬ ‫ک‬‫ی‬‫د‬ ‫کر‬ ‫واضح‬ ‫سے‬ ‫طرح‬‫ی‬‫ہے‬ ‫تا‬‫۔‬‫اس‬
‫م‬ ‫گوشے‬ ‫ے‬ ‫اگ‬ ‫طرح‬‫ی‬‫ں‬'‫قطع‬ ‫سے‬ ‫گوشے‬ ‫ے‬ ‫پہ‬‫ی‬‫ک‬ ‫بات‬ ‫کر‬ ‫ہٹ‬‫ی‬
‫گئ‬‫ی‬‫ہوت‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫ی‬‫تقس‬ ‫ہ‬‫ی‬‫م‬'‫ا‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ک‬‫ی‬‫بچ‬ ‫سے‬ ‫جانے‬ ‫دہرائے‬ ‫کے‬ ‫بات‬
‫جات‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫کا‬ ‫ان‬‫ی‬‫طور‬ ‫ہ‬'‫دوران‬ ‫کے‬ ‫مطالعہ‬'‫قار‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬‫ی‬‫ے‬

358. ‫فکر‬‫ی‬‫پ‬ ‫بوجھ‬‫ی‬‫نہ‬ ‫دا‬‫ی‬‫د‬ ‫ہونے‬ ‫ں‬‫ی‬‫تا‬‫۔‬‫دو‬ ‫کا‬ ‫اس‬‫فائدہ‬ ‫سرا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہوتا‬ ‫ہ‬'
‫قار‬ ‫کہ‬‫ی‬‫انہ‬‫ی‬‫ک‬ ‫فرصت‬ ‫ں‬‫ی‬‫م‬ ‫نشتووں‬ ‫ف‬ ‫مخت‬‫ی‬‫ہے‬ ‫سکتا‬ ‫پڑھ‬ ‫ں‬‫۔‬
‫مطالعات‬‫ی‬‫پر‬ ‫سطح‬ ‫ہر‬ ‫سل‬ ‫تس‬'‫ہے‬ ‫رہتا‬ ‫برقرار‬‫۔‬‫ا‬‫ی‬‫م‬ ‫نشت‬ ‫ک‬‫ی‬‫ں‬'
‫تخ‬‫ی‬‫ا‬ ‫ق‬ ‫متع‬ ‫سے‬ ‫ق‬‫ی‬‫م‬ ‫اسے‬ ‫نقطہ‬ ‫ک‬‫ی‬‫ہے‬ ‫جاتا‬ ‫آ‬ ‫سر‬‫۔‬
‫کس‬ ‫ساحر‬ ‫ڈاکٹر‬‫ی‬‫ط‬ ‫غ‬‫ی‬‫اختالف‬ ‫ا‬‫ی‬‫نہ‬ ‫کر‬ ‫پھرا‬ ‫گھما‬ ‫کو‬ ‫بات‬‫ی‬‫ں‬
‫کرتے‬‫۔‬‫ک‬ ‫کہتے‬ ‫جو‬‫ی‬‫بات‬'‫ا‬ ‫صاف‬‫د‬ ‫کہہ‬ ‫پر‬ ‫طور‬ ‫واضح‬ ‫ور‬‫ی‬‫تے‬
‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫لپ‬‫ی‬‫سے‬ ‫کرنے‬ ‫کر‬ ‫ٹ‬'‫تفہ‬‫ی‬‫م‬ ‫م‬‫ی‬‫پ‬ ‫الجھاؤ‬ ‫اور‬ ‫گڑبڑ‬ ‫ں‬‫ی‬‫جاتا‬ ‫ہو‬ ‫دا‬
‫ہے‬‫۔‬‫مثال‬
‫مثنو‬‫ی‬‫ہ‬ ‫الوزن‬ ‫ساقط‬ ‫مصرعے‬ ‫بعض‬ ‫کے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫م‬ ‫ان‬ ‫اگر‬‫ی‬‫سے‬ ‫ں‬
‫قد‬ ‫کو‬ ‫الفاظ‬ ‫کچھ‬‫ی‬‫م‬ ‫دور‬ ‫موجودہ‬ ‫برعکس‬ ‫کے‬ ‫امال‬ ‫روش‬ ‫م‬‫ی‬‫ں‬
‫جائے‬ ‫پڑھا‬ ‫مطابق‬ ‫کے‬ ‫فظ‬ ‫ت‬ ‫اور‬ ‫امال‬ ‫مروج‬'‫مثنو‬ ‫وہ‬ ‫تو‬‫ی‬‫کے‬
‫پر‬ ‫وزن‬‫ہ‬ ‫اترتے‬ ‫پورا‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫تحق‬ ‫محراب‬‫ی‬‫ق‬:‫ص‬91
‫ق‬ ‫وہ‬‫ی‬‫اس‬‫ی‬‫پرہ‬ ‫سے‬ ‫بات‬‫ی‬‫ہ‬ ‫رکھتے‬ ‫ز‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫دوران‬ ‫کے‬ ‫کام‬'‫تحق‬‫ی‬‫ق‬‫ی‬
‫خوردب‬‫ی‬‫ہ‬ ‫رکھتے‬ ‫متحرک‬ ‫ہرچند‬ ‫کو‬ ‫ن‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫وہ‬ ‫کہ‬ ‫ہے‬ ‫وجہ‬
‫ک‬ ‫دور‬‫ی‬‫کوڑ‬‫ی‬‫ہ‬ ‫التے‬ ‫تالش‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫غ‬ ‫اور‬ ‫ق‬ ‫متع‬‫ی‬‫ک‬ ‫ق‬ ‫متع‬ ‫ر‬‫ی‬‫تم‬‫ی‬‫و‬ ‫ز‬
‫م‬ ‫شناخت‬‫ی‬‫ں‬'‫انہ‬‫ی‬‫کس‬ ‫ں‬‫ی‬‫ک‬ ‫قسم‬‫ی‬‫دشوار‬‫ی‬‫نہ‬ ‫سامنا‬ ‫کا‬‫ی‬‫کرنا‬ ‫ں‬
‫پڑ‬‫تا‬‫۔‬
‫ک‬ ‫ساحر‬ ‫ڈاکٹر‬‫ی‬‫تدو‬‫ی‬‫ن‬‫ی‬‫تحق‬‫ی‬‫کا‬ ‫ق‬'‫ا‬‫ی‬‫ہ‬ ‫بڑا‬ ‫و‬ ‫پہ‬ ‫اور‬ ‫ک‬‫ی‬‫جاندار‬
‫ہے‬'‫غ‬ ‫کے‬ ‫مخطوطے‬ ‫قہ‬ ‫متع‬ ‫وہ‬ ‫کہ‬‫ی‬‫ک‬ ‫الفاظ‬ ‫رمستعل‬‫ی‬‫جد‬‫ی‬‫امال‬ ‫د‬
‫مفاہ‬ ‫کے‬ ‫لفظوں‬ ‫اور‬‫ی‬‫د‬ ‫کر‬ ‫درج‬ ‫م‬‫ی‬‫ہ‬ ‫تے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ا‬‫ی‬‫جامع‬ ‫کا‬ ‫طرح‬ ‫ک‬

359. ‫ت‬ ‫فرہنگ‬‫ی‬‫د‬ ‫کر‬ ‫ار‬‫ی‬‫ہ‬ ‫تے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫متن‬‫ی‬‫تحق‬‫ی‬‫اسکالر‬ ‫ق‬ ‫متع‬ ‫سے‬ ‫ق‬
‫ل‬ ‫کے‬ ‫حضرات‬‫ی‬‫ے‬'‫بالشبہ‬‫ی‬‫ک‬ ‫کام‬ ‫بڑے‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫ہ‬ ‫جم‬ ‫اگر‬
‫ا‬ ‫کو‬ ‫سرمائے‬ ‫بکھرے‬ ‫اس‬ ‫کے‬ ‫مخطوطوں‬‫ی‬‫د‬ ‫کر‬ ‫جمع‬ ‫جگہ‬ ‫ک‬‫ی‬‫ا‬
‫تو‬ ‫جائے‬‫ی‬‫تحق‬ ‫اہل‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ا‬ ‫لئے‬ ‫کے‬ ‫ق‬‫ی‬‫حوالہ‬ ‫اس‬ ‫اور‬ ‫گا‬ ‫ہو‬ ‫تحفہ‬ ‫ک‬
‫والے‬ ‫کرنے‬ ‫کام‬ ‫سے‬'‫رہ‬ ‫مند‬ ‫احسان‬ ‫کے‬ ‫ان‬‫ی‬‫گے‬ ‫ں‬
‫حواش‬ ‫اور‬ ‫جات‬ ‫حوالہ‬ ‫ساحر‬ ‫ڈاکٹر‬‫ی‬‫م‬ ‫معامالت‬ ‫کے‬‫ی‬‫ں‬'‫بڑے‬
‫ہ‬ ‫چوکس‬‫ی‬‫ذ‬ ‫اس‬ ‫اور‬ ‫ں‬‫ی‬‫م‬ ‫ل‬‫ی‬‫کوس‬ ‫کوتاہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫شکا‬ ‫کا‬‫نہ‬ ‫ر‬‫ی‬‫ہوتے‬ ‫ں‬‫۔‬
‫ی‬‫ہ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫ں‬'‫اشار‬‫ی‬‫ج‬ ‫ے‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫چ‬ ‫اہم‬‫ی‬‫نہ‬ ‫نظرانداز‬ ‫کو‬ ‫ز‬‫ی‬‫کرتے‬ ‫ں‬‫۔‬‫اس‬
‫کوئ‬ ‫سے‬‫ی‬‫بھ‬‫ی‬‫محقق‬'‫ل‬ ‫بےجا‬‫ی‬‫نہ‬ ‫شکار‬ ‫کا‬ ‫بر‬‫ی‬‫ہوتا‬ ‫ں‬‫۔‬‫قات‬ ‫متع‬
‫تک‬'‫ک‬ ‫اس‬‫ی‬‫رسائ‬‫ی‬‫س‬ ‫منٹوں‬‫ی‬‫م‬ ‫کنٹوں‬‫ی‬‫جات‬ ‫ہو‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬
‫مجموع‬‫ی‬‫طور‬‫ی‬‫م‬ ‫کرنے‬ ‫بات‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ں‬'‫کس‬‫ی‬‫عار‬ ‫کا‬ ‫قسم‬‫ی‬‫تردد‬ ‫ا‬
‫نہ‬ ‫محسوس‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ساحر‬ ‫ڈاکٹر‬ ‫کہ‬ ‫ہوتا‬ ‫ں‬‫مند‬ ‫وش‬'‫ذمہ‬ ‫اور‬ ‫فکر‬ ‫بالغ‬
‫ہ‬ ‫محقق‬ ‫دار‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ک‬ ‫ان‬‫ی‬‫متن‬ ‫ہا‬ ‫کاوش‬ ‫ہ‬ ‫جم‬‫ی‬‫تحق‬‫ی‬‫ق‬ ‫متع‬ ‫سے‬ ‫ق‬
‫لئے‬ ‫کے‬ ‫حضرات‬ ‫اسکالرز‬'‫رہ‬ ‫نمونہ‬ ‫سند‬ ‫قابل‬‫ی‬‫گ‬ ‫ں‬‫ی‬
‫قصہءآدم‬‘‫داستان‬ ‫کے‬ ‫اردو‬‫ی‬‫م‬ ‫ادب‬‫ی‬‫ا‬ ‫ں‬‫ی‬‫اضافہ‬ ‫اہم‬ ‫ک‬
‫م‬‫ی‬‫س‬ ‫ہ‬ ‫قب‬ ‫محترم‬ ‫والد‬ ‫رے‬‫ی‬‫شکرہللا‬ ‫بابا‬ ‫المعروف‬ ‫حضور‬ ‫غالم‬ ‫د‬‘
‫دوست‬ ‫کتاب‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫اپن‬ ‫ں‬‫ی‬‫مثا‬‫تھے‬ ‫آپ‬ ‫ل‬‫۔‬‫ذخ‬ ‫کے‬ ‫ان‬‫ی‬‫م‬ ‫کتب‬ ‫رہء‬‫ی‬‫ں‬‘

360. ‫تھ‬ ‫کتب‬ ‫مطبوعہ‬ ‫جہاں‬‫ی‬‫ں‬‘‫سے‬ ‫ہاتھ‬ ‫کے‬ ‫بڑوں‬ ‫کے‬ ‫ان‬ ‫وہاں‬
‫لکھے‬‘‫م‬ ‫ق‬‫ی‬‫بھ‬ ‫نسخے‬‫ی‬‫تھے‬‫۔‬‫وہ‬‫ی‬‫سب‬ ‫ہ‬‘‫ز‬ ‫سے‬ ‫جان‬‫ی‬‫عز‬ ‫ادہ‬‫ی‬‫ز‬
‫تھے‬ ‫رکھتے‬‫۔‬‫بعد‬ ‫کے‬ ‫پرمالل‬ ‫انتقال‬ ‫کے‬ ‫ان‬‘‫ی‬‫زمانہ‬ ‫حاالت‬ ‫سب‬ ‫ہ‬
‫گ‬ ‫ہو‬ ‫شکار‬ ‫کا‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫م‬‫ی‬‫دوا‬ ‫بس‬ ‫ہاتھ‬ ‫رے‬‫ی‬‫لگے‬ ‫ڈبے‬ ‫ک‬‫۔‬‫کے‬ ‫عمر‬ ‫اب‬
‫آخر‬‫ی‬‫ا‬‫ی‬‫ام‬‫م‬‫ی‬‫ں‬‘‫خ‬ ‫کا‬ ‫کرنے‬ ‫محفوظ‬ ‫کو‬ ‫سرمائے‬ ‫اس‬ ‫مجھے‬‫ی‬‫ال‬
‫آ‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫ک‬‫ی‬‫آ‬ ‫وں‬‫ی‬‫ا‬‘‫ی‬‫کہان‬ ‫سے‬ ‫الگ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫زندگ‬ ‫اگر‬‫ی‬‫د‬ ‫ت‬ ‫مہ‬ ‫نے‬‫ی‬‘
‫تو‬‫ی‬‫انٹرن‬ ‫سب‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ک‬ ‫رکھنے‬ ‫پر‬ ‫ٹ‬‫ی‬‫سع‬‫ی‬‫رد‬ ‫ورنہ‬ ‫گا‬ ‫کروں‬‫ی‬‫چڑھ‬
‫گا‬ ‫جائے‬‫ی‬‫ج‬ ‫کال‬ ‫مس‬ ‫ڈاکٹر‬ ‫ا‬‫ی‬‫گا‬ ‫جائے‬ ‫لگ‬ ‫ہاتھ‬ ‫کے‬ ‫شخص‬ ‫سے‬‘
‫م‬ ‫جو‬‫ی‬‫ہ‬ ‫رے‬‫ی‬‫سے‬ ‫والوں‬ ‫گھر‬‘‫بٹور‬ ‫رقم‬‘‫سے‬ ‫نام‬ ‫اپنے‬ ‫کر‬‫چھاپ‬
‫گا‬ ‫لے‬‫۔‬‫اردو‬‘‫پنجاب‬‫ی‬‫م‬ ‫ق‬‫ی‬‫م‬ ‫نسخےاور‬‫ی‬‫تصرف‬ ‫کے‬ ‫اس‬ ‫لکھا‬ ‫را‬
‫م‬‫ی‬‫گا‬ ‫سکے‬ ‫آ‬ ‫ں‬‘‫ل‬‫ی‬‫س‬ ‫کن‬‫ی‬‫فارس‬ ‫پرانے‬ ‫پرانے‬ ‫سال‬ ‫کزوں‬‫ی‬
‫ک‬ ‫کا‬ ‫نسخوں‬‫ی‬‫گا‬ ‫بنے‬ ‫ا‬‫۔‬‫خ‬‫ی‬‫گا‬ ‫ہو‬ ‫جو‬ ‫ر‬‘‫ہ‬ ‫بہتر‬‫ی‬‫گا‬ ‫ہو‬‫۔‬‫تو‬ ‫رہا‬ ‫زندہ‬
‫ک‬ ‫کرنے‬ ‫کچھ‬ ‫نہ‬ ‫کچھ‬ ‫ضرور‬‫ی‬‫گا‬ ‫کروں‬ ‫کوشش‬‫۔‬‫م‬ ‫مجھے‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬
‫ہ‬ ‫نے‬ ‫جہالت‬‫ی‬‫ک‬ ‫خوار‬ ‫شہ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬‫کو‬ ‫م‬ ‫ق‬ ‫اہل‬‘‫سبب‬ ‫کے‬ ‫جہالت‬‘
‫م‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫بےپس‬‫ی‬‫ل‬ ‫سبق‬ ‫سے‬‫ی‬‫چاہ‬ ‫نا‬‫ی‬‫ے‬‫۔‬‫انہ‬‫ی‬‫م‬ ‫حال‬ ‫ں‬‫ی‬‫کو‬ ‫موجود‬ ‫ں‬‘
‫اس‬‫ی‬‫کس‬ ‫طرح‬‫ی‬‫منف‬‫ی‬‫ی‬‫جڑ‬ ‫سے‬ ‫ذات‬ ‫ا‬‫ی‬‫طاق‬ ‫باالئے‬ ‫کو‬ ‫غرض‬
‫کر‬ ‫رکھ‬‘‫د‬ ‫کر‬ ‫منتقل‬ ‫کو‬ ‫مستقبل‬‫ی‬‫چاہ‬ ‫نا‬‫ی‬‫ے‬‫۔‬‫د‬‫ی‬‫سہ‬ ‫بعد‬ ‫ر‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫نے‬ ‫ں‬
‫د‬ ‫تو‬ ‫کر‬ ‫آغاز‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬
‫داستان‬ ‫کے‬ ‫اردو‬‫ی‬‫م‬ ‫ادب‬‫ی‬‫ں‬‘‫ول‬ ‫فورٹ‬‫ی‬‫ک‬ ‫کالج‬ ‫م‬‫ی‬‫داستان‬‫ی‬‫ں‬‘‫ز‬‫ی‬‫ادہ‬
‫تر‬‫ر‬‫ی‬‫م‬ ‫کارڈ‬‫ی‬‫آئ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ب‬‫ی‬‫م‬ ‫رون‬‫ی‬‫ع‬ ‫رجب‬ ‫ں‬‫ی‬‫ب‬‫ی‬‫ک‬ ‫سرور‬ ‫گ‬‫ی‬
‫م‬ ‫شمار‬ ‫کو‬ ‫داستان‬‫ی‬‫گ‬ ‫رکھا‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬‫وجہ‬ ‫مال‬ ‫نے‬ ‫اردو‬ ‫بابائے‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬
‫نثر‬‫ی‬‫داستان‬‘‫داستان‬ ‫کو‬ ‫رس‬ ‫سب‬‫ی‬‫بنا‬ ‫حصہ‬ ‫کا‬ ‫ادب‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬‫ی‬‫ہ‬
‫م‬ ‫اردو‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ں‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ا‬‫ی‬‫ں‬‘‫قطع‬‫ی‬‫ہے‬ ‫بحث‬ ‫سے‬ ‫الگ‬‫۔‬‫سرکار‬‫ی‬
‫بھ‬ ‫کر‬ ‫ہٹ‬ ‫سے‬ ‫کارخانوں‬‫ی‬‫ہے‬ ‫رہا‬ ‫ہوتا‬ ‫کام‬‫۔‬‫محقق‬‫ک‬ ‫حضرات‬‫ی‬

361. ‫نظر‬‘‫ہ‬ ‫بہت‬ ‫جانب‬ ‫اس‬‫ی‬‫گئ‬ ‫کم‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫شاعر‬ ‫باطور‬ ‫کو‬ ‫اقبال‬ ‫عالمہ‬
‫ہ‬ ‫جانتے‬ ‫سب‬‫ی‬‫ں‬‘‫ل‬‫ی‬‫مشرق‬ ‫عالمہ‬ ‫کن‬‫ی‬‫بھ‬‫ی‬‫تھے‬ ‫شاعر‬‘‫کوئ‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫ں‬
‫جانتا‬‫۔‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫فارس‬ ‫صورت‬‫ی‬‫فردوس‬ ‫کے‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫غ‬‫ی‬‫سرکار‬ ‫ر‬‫ی‬
‫شخص‬‘‫ک‬ ‫اس‬ ‫خواہ‬‫ی‬‫م‬ ‫ع‬‫ی‬‫وادب‬‫ی‬‫ح‬‫ی‬‫ث‬‫ی‬‫بھ‬ ‫کچھ‬ ‫ت‬‫ی‬‫رہ‬‫ی‬‫ہو‬‘
‫ر‬‫ی‬‫م‬ ‫کارڈ‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫سکا‬ ‫آ‬ ‫ں‬‫۔‬
‫پ‬ ‫کاغذ‬‫معمول‬ ‫لکھا‬ ‫ر‬‫ی‬‫بھ‬ ‫پرزہ‬‫ی‬‘‫اپن‬‫ی‬‫ح‬‫ی‬‫ث‬‫ی‬‫م‬ ‫ت‬‫ی‬‫محض‬ ‫بےکار‬ ‫ں‬
‫نہ‬‫ی‬‫ہوتا‬ ‫ں‬‫۔‬‫ک‬ ‫زبان‬‫ی‬‫ورائٹ‬‫ی‬‫بدن‬ ‫اپنے‬ ‫ساتھ‬ ‫ساتھ‬ ‫کے‬ ‫کرنے‬ ‫فراہم‬
‫ہے‬ ‫ہوتا‬ ‫بچھائے‬ ‫اور‬ ‫سجائے‬ ‫ومات‬ ‫مع‬ ‫پر‬‫۔‬‫کتاب‬ ‫کے‬ ‫حضور‬ ‫ابا‬‫ی‬
‫سے‬ ‫ورثے‬‘‫ا‬‫ی‬‫اٹھائ‬ ‫ک‬‫ی‬‫دست‬ ‫رسالہ‬ ‫کا‬ ‫صفحات‬ ‫س‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہوا‬ ‫اب‬‫۔‬‫اس‬
‫ہ‬ ‫ہوئے‬ ‫پھٹے‬ ‫صفحے‬ ‫دس‬ ‫ے‬ ‫پہ‬ ‫کے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫گ‬ ‫صفحہ‬‫ی‬‫ا‬‫سے‬ ‫رہ‬‘
‫تخ‬‫ی‬‫اور‬ ‫ہے‬ ‫ہوتا‬ ‫شروع‬ ‫قصہ‬ ‫کا‬ ‫آدم‬ ‫ق‬‫ی‬‫ستائ‬ ‫صفحہ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ختم‬ ‫پر‬ ‫س‬
‫ہے‬ ‫ہوتا‬‫۔‬‫صفحہ‬٢٨‫ک‬ ‫کتابوں‬ ‫پر‬‫ی‬‫م‬ ‫آخر‬ ‫اور‬ ‫فہرست‬‫ی‬‫کا‬ ‫ناشر‬ ‫ں‬
‫ہے‬ ‫درج‬ ‫پتا‬ ‫اتا‬‫۔‬‫اس‬‫ی‬‫ل‬‫ی‬‫م‬ ‫ے‬‫ی‬‫اسے‬ ‫ں‬‘‫د‬ ‫نام‬ ‫کا‬ ‫آدم‬ ‫قصہ‬‫ی‬‫ک‬ ‫نے‬‫ی‬
‫ہوں‬ ‫رہا‬ ‫کر‬ ‫جسارت‬‫۔‬‫ی‬‫فارس‬ ‫دراصل‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ک‬ ‫ترجمہ‬ ‫اردو‬ ‫سے‬‫ی‬‫ہوا‬ ‫ا‬
‫ہے‬‫۔‬‫ک‬ ‫اس‬‫ی‬‫خوب‬ ‫اصل‬‫ی‬‫ی‬‫کہ‬ ‫ہے‬ ‫ہ‬‫ی‬‫کالم‬ ‫دو‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫کالم‬ ‫ے‬ ‫پہ‬
‫م‬‫ی‬‫ں‬‘‫ہے‬ ‫درج‬ ‫متن‬ ‫اصل‬‘‫م‬ ‫کالم‬ ‫دوسرے‬ ‫کہ‬ ‫جب‬‫ی‬‫ترجمہ‬ ‫اردو‬ ‫ں‬
‫پ‬‫ی‬‫ک‬ ‫ش‬‫ی‬‫گ‬ ‫ا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬‫ستائ‬ ‫صفحہ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہوتا‬ ‫تمام‬ ‫قصہ‬ ‫جہاں‬ ‫پر‬ ‫س‬‘
‫اپن‬ ‫نے‬ ‫ناشر‬ ‫وہاں‬‫ی‬‫م‬ ‫سطور‬ ‫چار‬ ‫فقط‬ ‫سے‬ ‫طرف‬‫ی‬‫لکھا‬ ‫کچھ‬ ‫ں‬
‫پنجاب‬ ‫اپنا‬ ‫بعد‬ ‫کے‬ ‫اس‬ ‫اور‬ ‫ہے‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫ں‬‘‫حمد‬ ‫مشتمل‬ ‫پر‬ ‫اشعار‬ ‫آٹھ‬‫ی‬‫ہ‬
‫ک‬ ‫درج‬ ‫کالم‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬
‫ک‬ ‫ناشر‬‫ی‬‫فرمائ‬ ‫مالحظہ‬ ‫سطور‬ ‫چار‬‫ی‬‫ں‬ :
‫کہ‬ ‫ہو‬ ‫واضح‬ ‫بعد‬ ‫کے‬ ‫وشکر‬ ‫حمد‬‫ی‬‫پوران‬ ‫الجہان‬ ‫بعد‬ ‫کتاب‬ ‫ہ‬‫ی‬‫م‬ ‫ق‬‫ی‬
‫ک‬ ‫تالش‬ ‫ہےاسکو‬ ‫کوشش‬‫ی۔‬‫کے‬ ‫کرا‬ ‫ترجمہ‬ ‫اسکا‬ ‫اور‬‫۔‬‫کالم‬ ‫آدھے‬

362. ‫م‬‫ی‬‫فارس‬ ‫ں‬‫ی‬‫م‬ ‫کالم‬ ‫آدھے‬ ‫اور‬‫ی‬‫بڑ‬ ‫اردو‬ ‫ں‬‫ی‬‫ساتھ‬ ‫کے‬ ‫کوشش‬
‫چھپائ‬‫ی۔‬‫ک‬ ‫عاجز‬ ‫اس‬ ‫صاحب‬ ‫ہللا‬‫ی‬‫فرمائے‬ ‫قبول‬ ‫کو‬ ‫کوشش‬‫۔‬‫اسکا‬
‫کرن‬ ‫کوشش‬‫ی‬‫فق‬ ‫واال‬‫ی‬‫حاج‬ ‫ابن‬ ‫حق‬ ‫فضل‬ ‫ر‬‫ی‬‫عالؤالد‬ ‫دمحم‬‫ی‬‫ن‬
‫صفحہ‬٢٨‫ہے‬ ‫ہوتا‬ ‫وم‬ ‫مع‬ ‫سے‬‫ی‬‫ہ‬ ‫تاجرکتب‬ ‫ہ‬‫ی‬‫کتب‬ ‫کا‬ ‫ان‬ ‫اور‬ ‫ں‬
‫منڈ‬ ‫پتو‬ ‫خانہ‬‫ی‬‫تحص‬ ‫الہور‬ ‫ع‬ ‫ض‬ ‫نوآباد‬‫ی‬‫چون‬ ‫ل‬‫ی‬‫م‬ ‫اں‬‫ی‬‫تھا‬ ‫ں‬‫۔‬‫گو‬‫ی‬‫ا‬
‫تھا‬ ‫الجہان‬ ‫بعد‬ ‫نام‬ ‫کا‬ ‫کتاب‬ ‫اس‬‫۔‬
‫م‬ ‫ق‬‫ی‬‫تھا‬ ‫پرانا‬ ‫جو‬ ‫تھا‬ ‫نسخہ‬‫۔‬
‫دست‬‫ی‬‫تھا‬ ‫نہ‬ ‫اب‬‫۔‬
‫فق‬‫ی‬‫ع‬ ‫کے‬ ‫حق‬ ‫فضل‬ ‫ر‬‫م‬ ‫م‬‫ی‬‫ں‬‫ی‬‫تھ‬ ‫کتاب‬ ‫ہ‬‫ی‬‫دل‬ ‫سے‬ ‫اس‬ ‫وہ‬ ‫اور‬
‫چسپ‬‫ی‬‫اس‬ ‫تھے‬ ‫رکھتے‬‫ی‬‫ل‬‫ی‬‫لگا‬ ‫کھوج‬ ‫کا‬ ‫اس‬ ‫ے‬‫ی‬‫ک‬ ‫شائع‬ ‫اور‬ ‫ا‬‫ی۔‬
‫پتوک‬ ‫نام‬ ‫موجودہ‬ ‫کا‬ ‫جگہ‬ ‫اس‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫گزٹ‬١٨٨٥‫مطابق‬ ‫کے‬‫ی‬‫ہ‬
‫بڑ‬ ‫بہت‬‫ی‬‫ک‬ ‫کاٹن‬‫ی‬‫منڈ‬‫ی‬‫تھ‬‫ی‬‫تھ‬ ‫معروف‬ ‫اور‬‫ی‬‘‫تھ‬ ‫نہ‬ ‫نوآباد‬‫ی۔‬
‫گو‬‫ی‬‫ک‬ ‫کتاب‬ ‫ا‬‫ی‬‫سے‬ ‫حوالہ‬ ‫کے‬ ‫نوآباد‬ ‫طباعت‬‘١٨٨٥‫ے‬ ‫پہ‬ ‫سے‬
‫ک‬‫ی‬‫ٹھہرت‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫سے‬ ‫حساب‬ ‫اس‬‘‫فارس‬ ‫اصل‬‫ی‬‫تخ‬‫ی‬‫پچاس‬ ‫سو‬ ‫ق‬
‫پ‬ ‫سے‬ ‫اس‬ ‫سال‬‫ی‬‫جات‬ ‫چھے‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫فارس‬‫ی‬‫ح‬ ‫م‬ ‫تک‬ ‫وب‬ ‫اس‬‫ی‬‫رت‬
‫انگ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫فہم‬ ‫عام‬ ‫اور‬ ‫سادہ‬ ‫پر‬ ‫طور‬ ‫ز‬‫۔‬‫مثال‬‫ی‬‫نمونہ‬ ‫باطور‬ ‫ے‬ ‫جم‬ ‫ہ‬
‫ہوں‬ ‫:مالظہ‬
‫س‬ ‫مار‬‫ی‬‫اب‬ ‫کشادہ‬ ‫دہن‬ ‫اہ‬‫ی‬‫کرد‬ ‫جا‬ ‫او‬ ‫دہن‬ ‫در‬ ‫زدہ‬ ‫جست‬ ‫س‬‫۔‬‫بمجرد‬
‫اب‬ ‫دہن‬ ‫در‬ ‫لعاب‬ ‫رفتن‬‫ی‬‫کرد‬ ‫س‬‫۔‬‫ازاں‬ ‫کہ‬‫پ‬ ‫زہر‬‫ی‬‫طاؤس‬ ‫چوں‬ ‫شد‬ ‫دا‬
‫کرد‬ ‫خوب‬ ‫گفت‬‫ی۔‬‫از‬‫ی‬‫س‬ ‫او‬ ‫پائے‬ ‫سخن‬ ‫ں‬‫ی‬‫شدند‬ ‫اہ‬‫۔‬
‫م‬ ‫آخر‬ ‫ق‬ ‫متع‬ ‫کے‬ ‫مترجم‬‫ی‬‫ہ‬ ‫موجود‬ ‫ومات‬ ‫مع‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬ :
‫حسن‬ ‫دمحم‬‫۔‬
‫نش‬ ‫ساکن‬‫ی‬‫لب‬ ‫ب‬‫ی‬‫ہ‬‫۔‬‫گڑہ‬ ‫مظفر‬ ‫ع‬ ‫ض‬‫۔‬
‫مدرس‬ ‫حال‬

363. ‫نے‬ ‫مترجم‬‘‫ک‬‫ی‬‫لفظ‬ ‫پر‬ ‫طور‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ترجمہ‬ ‫بامحاورہ‬ ‫اور‬‫ی‬‫ک‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‘
‫بھ‬ ‫ذائقہ‬ ‫بے‬ ‫اور‬ ‫لذت‬ ‫بے‬ ‫ترجمہ‬ ‫تاہم‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫ں‬‫ہے‬‫۔‬‫نے‬ ‫مترجم‬‘
‫فارس‬ ‫اردو‬‫ی‬‫اشعار‬‘‫حکا‬‫ی‬‫کا‬ ‫احکامات‬ ‫مطابق‬ ‫کے‬ ‫موقع‬ ‫اور‬ ‫ات‬
‫ک‬ ‫اضافہ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬‫م‬ ‫ترجمے‬‫ی‬‫ا‬ ‫ں‬‫ی‬‫پر‬ ‫جگہ‬ ‫دو‬ ‫ک‬‘‫گمان‬ ‫کا‬ ‫ت‬ ‫عج‬
‫ہے‬ ‫گزرتا‬‫۔‬‫عالوہ‬ ‫کے‬ ‫وقفے‬‘‫کس‬‫ی‬‫نہ‬ ‫استعمال‬ ‫کا‬ ‫عالمت‬‫ی‬‫ہوا‬ ‫ں‬
‫ہے‬‫۔‬‫عالمت‬‫ی‬‫نہ‬ ‫مستمل‬ ‫ہاں‬ ‫کے‬ ‫ان‬ ‫ں‬‫ی‬‫گ‬ ‫ہوں‬ ‫ں‬‫ی‬‫ی‬‫ک‬ ‫اصل‬ ‫ا‬‫ی‬‫یی‬‫رو‬‫ی‬
‫م‬‫ی‬‫ں‬‘‫ل‬ ‫کام‬ ‫سے‬ ‫سکتے‬ ‫صرف‬‫ی‬‫ا‬‫گ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬
‫کوئ‬ ‫سے‬ ‫مندرجات‬ ‫بعض‬ ‫کے‬ ‫قصے‬ ‫اس‬‫ی‬‫ہو‬ ‫متفق‬‫ی‬‫ناہو‬ ‫ا‬‘‫اس‬
‫م‬‫ی‬‫داستان‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہ‬ ‫موجود‬ ‫بہرطور‬ ‫لوازمات‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫کردار‬ ‫تمام‬‘‫اپنے‬
‫ک‬ ‫اپنے‬ ‫اور‬ ‫ہونے‬‫ی‬‫ہ‬ ‫دالتے‬ ‫احساس‬ ‫کا‬ ‫ے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫کہان‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫چسپ‬ ‫دل‬ ‫ں‬‫ی‬
‫ہے‬ ‫موجود‬ ‫عنصر‬ ‫کا‬‫۔‬‫ہ‬ ‫تے‬ ‫م‬ ‫موقع‬ ‫رائٹر‬‫ی‬‘‫مطابق‬ ‫کے‬ ‫موقع‬
‫اخالق‬‫ی‬‫پ‬‫ی‬‫بھ‬ ‫غام‬‫ی‬‫ہے‬ ‫چھوڑتا‬‫۔‬‫سب‬‫بڑ‬ ‫سے‬‫ی‬‫بات‬‫ی‬‫کہ‬ ‫ہے‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ہ‬
‫ا‬ ‫باقاعدہ‬‫ی‬‫م‬ ‫اس‬ ‫ہےاور‬ ‫استوار‬ ‫پر‬ ‫پالٹ‬ ‫ک‬‫ی‬‫ا‬ ‫ں‬‫ی‬‫کہان‬ ‫باربط‬ ‫ک‬‫ی‬
‫ہے‬ ‫موجود‬‫۔‬‫داستان‬ ‫کے‬ ‫اردو‬ ‫اسے‬‫ی‬‫م‬ ‫ادب‬‫ی‬‫ں‬‘‫ا‬‫ی‬‫اضافہ‬ ‫اہم‬ ‫ک‬
‫د‬ ‫قرار‬‫ی‬‫گا‬ ‫ہو‬ ‫نہ‬ ‫ط‬ ‫غ‬ ‫نا‬‫۔‬
‫سے‬ ‫مطالعہ‬ ‫کے‬ ‫قصے‬ ‫اس‬‘‫ومات‬ ‫مع‬ ‫سے‬ ‫الگ‬ ‫اور‬ ‫غور‬ ‫قابل‬
‫بھ‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫سرآت‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫معروف‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫آتا‬ ‫چال‬‘‫دانہ‬ ‫کہ‬‫ے‬ ‫پہ‬ ‫ءگندم‬
‫ع‬ ‫آدم‬ ‫حضرت‬‫ی‬‫کھا‬ ‫نے‬ ‫السالم‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ا‬‘‫وم‬ ‫مع‬ ‫سے‬ ‫قصہ‬ ‫اس‬ ‫کہ‬ ‫جب‬
‫ہے‬ ‫ہوتا‬‘‫کھا‬ ‫نے‬ ‫حوا‬ ‫اماں‬ ‫ے‬ ‫پہ‬ ‫دانہءگندم‬ ‫کہ‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫اس‬‫ی‬‫طرح‬‫ی‬‫ہ‬
‫بھ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫تا‬ ‫چ‬ ‫پتا‬‘‫ع‬ ‫آدم‬ ‫حضرت‬ ‫کہ‬‫ی‬‫ک‬ ‫السالم‬ ‫ہ‬‫ی‬‫جفت‬ ‫سو‬ ‫پانچ‬
‫ی‬‫عن‬‫ی‬‫اوالد‬ ‫ہزار‬‫ی‬‫تھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہوتا‬ ‫وم‬ ‫مع‬‘‫پرست‬ ‫بت‬ ‫کہ‬‫ی‬‫کا‬
‫قاب‬ ‫آغاز‬‫ی‬‫ہوا‬ ‫سے‬ ‫ل‬‫۔‬‫مز‬‫ی‬‫ا‬ ‫چند‬ ‫د‬‫ی‬‫مثال‬ ‫ک‬‫ی‬‫ہوں‬ ‫مالحظہ‬ ‫ں‬‫۔‬
‫اٹھا‬ ‫سر‬ ‫نے‬ ‫فرشتوں‬ ‫جب‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫ش‬ ‫تو‬‫ی‬‫م‬ ‫ے‬ ‫گ‬ ‫کے‬ ‫طان‬‫ی‬‫ستر‬ ‫ں‬٧١‫من‬

364. ‫گ‬ ‫پڑ‬ ‫طوق‬ ‫کا‬ ‫لعنت‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬
‫ک‬ ‫سجدہ‬ ‫دوسرا‬ ‫نے‬ ‫فرشتوں‬ ‫جہٹ‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬
‫الشر‬ ‫واحد‬ ‫ہللا‬ ‫مہ‬ ‫ک‬ ‫پہال‬‫ی‬‫صف‬ ‫آدم‬ ‫ہے‬ ‫ک‬‫ی‬‫ہے‬ ‫کا‬ ‫ہللا‬‫۔‬‫مہ‬ ‫ک‬ ‫دوسرا‬
‫کوئ‬ ‫اسکا‬ ‫واحد‬ ‫تعالے‬ ‫ہللا‬‫ی‬‫شر‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ک‬‫ی‬‫ہے‬ ‫کا‬ ‫ہللا‬ ‫بندہ‬ ‫دمحم‬ ‫ں‬‫پ‬‫ی‬‫غمبر‬
‫کا‬ ‫جن‬ ‫ہے‬‫۔‬
‫م‬ ‫بہشت‬ ‫عدن‬ ‫باغ‬ ‫پر‬ ‫آسمان‬ ‫کو‬ ‫حوا‬ ‫اور‬ ‫آدم‬‫ی‬‫الؤ‬ ‫ں‬‫۔‬
‫بغ‬ ‫جانا‬ ‫باہر‬ ‫سے‬ ‫بہشت‬ ‫اسوقت‬‫ی‬‫تھا‬ ‫محال‬ ‫کے‬ ‫کہانے‬ ‫گندم‬ ‫ر‬‫۔‬‫حوا‬
‫ل‬ ‫کہا‬ ‫نے‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫کہا‬ ‫نہ‬ ‫دانہ‬ ‫ادھا‬ ‫مگر‬‫ی‬‫تھا‬ ‫ا‬‫۔‬
‫بھ‬ ‫نے‬ ‫آدم‬‫ی‬‫باق‬ ‫دانہ‬‫ی‬‫ل‬ ‫کہا‬ ‫نصف‬ ‫ماندہ‬‫ی‬‫بوجہ‬ ‫ا‬‫۔۔۔۔‬‫پاخانہ‬ ‫اسکو‬ ‫تو‬
‫ک‬‫ی‬‫گئ‬ ‫پڑ‬ ‫حاجت‬‫ی۔‬
‫برس‬ ‫ستر‬ ‫بعد‬ ‫آخر‬‫ک‬ ‫آدم‬ ‫اور‬ ‫حوا‬ ‫کے‬‫ی‬‫ہوئ‬ ‫مالقات‬‫ی۔‬
‫کاب‬‫ی‬‫تہ‬ ‫محبت‬ ‫چونکہ‬ ‫کو‬ ‫ل‬‫ی‬‫پھ‬ ‫کو‬ ‫الش‬‫ی‬‫اپن‬ ‫سمجہکر‬ ‫ناگوار‬ ‫نکنا‬‫ی‬
‫ل‬ ‫اٹھا‬ ‫پر‬ ‫پشت‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫گ‬ ‫گذر‬ ‫عرصہ‬ ‫کا‬ ‫ماہ‬ ‫چھ‬ ‫چنانچہ‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬
‫ج‬ ‫رب‬ ‫بحکم‬ ‫جبرائل‬‫ی‬‫م‬ ‫بہشت‬ ‫انکو‬ ‫ل‬‫ی‬‫ل‬ ‫ں‬‫ی‬‫گ‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫ت‬‫ی‬‫عدن‬ ‫برس‬ ‫ہزار‬ ‫ن‬
‫م‬‫ی‬‫ع‬ ‫آدم‬ ‫ں‬‫ی‬‫رہے‬ ‫السالم‬ ‫ہ‬
‫ہ‬ ‫کہتے‬‫ی‬‫ج‬ ‫پانچسو‬ ‫فرزند‬ ‫آدم‬ ‫حضرت‬ ‫کہ‬ ‫ں‬‫تھے‬ ‫فت‬‫۔‬
‫عورت‬‫ی‬‫د‬ ‫ں‬‫ی‬‫م‬ ‫اورعقل‬ ‫ن‬‫ی‬‫نہ‬ ‫دسترس‬ ‫ں‬‫ی‬‫سکت‬ ‫کر‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫کرتے‬ ‫سجدہ‬ ‫کو‬ ‫بت‬ ‫اس‬ ‫اور‬ ‫کھانا‬ ‫طعام‬ ‫کر‬ ‫نہا‬ ‫صبح‬ ‫ہر‬ ‫کہ‬ ‫کہا‬ ‫اور‬
‫رہنا‬‫۔‬
‫ک‬ ‫لفظوں‬‫ی‬‫تھ‬ ‫ف‬ ‫مخت‬ ‫امال‬‫ی۔‬‫مثال‬
‫م‬ ‫خود‬‫ی‬‫ط‬ ‫سر‬ ‫کا‬ ‫ان‬ ‫ں‬‫ی‬‫گا‬ ‫کروں‬ ‫ار‬‫۔‬
‫حشو‬ ‫کا‬ ‫غنہ‬ ‫نوں‬‫ی‬‫تھا‬ ‫نہ‬ ‫موجود‬ ‫استعمال‬‫۔‬‫مثال‬
‫قاب‬ ‫کوے‬ ‫دونو‬‫ی‬‫ہوئے‬ ‫لڑتے‬ ‫روبرو‬ ‫کے‬ ‫ل‬

365. ‫ب‬ ‫باپ‬ ‫ما‬‫ی‬‫ا‬ ‫ٹا‬‫ی‬‫گا‬ ‫دے‬ ‫کر‬ ‫دور‬ ‫کو‬ ‫کدوسرے‬‫۔‬
‫ک‬ ‫غنہ‬ ‫نون‬‫ی‬‫جگہ‬‘‫بھ‬ ‫استعمال‬ ‫کا‬ ‫لون‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫تھا‬ ‫جاتا‬ ‫ا‬‫۔‬‫مثال‬
‫م‬‫ی‬‫ع‬ ‫زمانہ‬ ‫اس‬ ‫ں‬‫ی‬‫لون‬ ‫کر‬ ‫عشرت‬ ‫و‬ ‫ش‬‫۔‬
‫عموم‬ ‫کرنا‬ ‫استعمال‬ ‫کر‬ ‫مال‬ ‫کو‬ ‫لفظوں‬‫ی‬‫رو‬ ‫مستعمل‬ ‫اور‬‫ی‬‫تھا‬ ‫ہ‬‫۔‬
‫مثال‬
‫ن‬‫ی‬‫دکھائ‬ ‫تمکو‬ ‫سے‬ ‫چے‬‫ی‬‫د‬‫ی‬‫گا‬
‫لگا‬ ‫کہنے‬ ‫سوچکر‬‫۔‬
‫نہ‬ ‫رحمت‬ ‫گھر‬ ‫اس‬‫ی‬‫اتر‬ ‫ں‬‫ی‬‫گ‬‫ی۔‬
‫گ‬‫کہان‬ ‫ندم‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫سے‬ ‫وجہ‬
‫ہ‬ ‫اپنا‬‫ی‬‫ا‬ ‫ہر‬‫ی‬‫اوٹھائ‬ ‫بوجھ‬ ‫ک‬‫ی‬‫گا‬‫۔‬
‫ا‬‫ی‬‫م‬ ‫بہشت‬ ‫کدفعہ‬‫ی‬‫دو‬ ‫جانے‬ ‫ں‬
‫قاب‬‫ی‬‫د‬ ‫نے‬ ‫ل‬‫ی‬‫و‬ ‫کہکر‬‫ی‬‫ک‬ ‫سا‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬
‫تفہ‬ ‫اور‬ ‫استعمال‬ ‫کا‬ ‫لفظوں‬ ‫بعض‬‫ی‬‫م‬‘‫ہے‬ ‫تر‬ ‫الگ‬ ‫سے‬ ‫آج‬‫۔‬‫مٹال‬
‫رہا‬ ‫برحال‬ ‫کا‬ ‫آدم‬‫۔‬
‫ک‬ ‫کھودنے‬ ‫کے‬ ‫قبر‬‫ی‬‫تجو‬‫ی‬‫کاب‬ ‫ز‬‫ی‬‫تہ‬ ‫نہ‬ ‫وم‬ ‫مع‬ ‫کو‬ ‫ل‬‫ی۔‬
‫ش‬‫ی‬‫مخالف‬ ‫کے‬ ‫عزاسمد‬ ‫جل‬ ‫پروردگار‬ ‫طان‬‫لگا‬ ‫کرنے‬ ‫اصالح‬‫۔‬
‫بنا‬ ‫کو‬ ‫قد‬ ‫کے‬ ‫آدم‬ ‫سے‬ ‫حکم‬ ‫کے‬ ‫عزوجل‬ ‫خدائے‬ ‫نے‬ ‫فرشتوں‬‫ی‬‫ا‬
‫زم‬‫ی‬‫م‬ ‫کہ‬ ‫تا‬ ‫ڈالدے‬ ‫پر‬ ‫ن‬‫ی‬‫کر‬ ‫معائنہ‬ ‫کا‬ ‫قد‬ ‫رے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫مٹ‬ ‫نے‬ ‫انہوں‬‫ی‬‫ک‬ ‫دم‬ ‫بودار‬‫ی‬
‫ک‬ ‫موت‬ ‫تجہے‬‫ی‬‫چاشن‬‫ی‬‫دونگا‬‫۔‬
‫م‬ ‫کہ‬ ‫اسواسطے‬‫ی‬‫سے‬ ‫آدم‬ ‫ہوں‬ ‫رضامند‬ ‫نہائت‬ ‫ں‬‫۔‬
‫ک‬ ‫حفظ‬ ‫کا‬ ‫مہ‬ ‫ک‬ ‫دونوں‬‫ی‬‫کرو‬ ‫ا‬

366. ‫م‬‫ی‬‫وغ‬ ‫وہ‬‫ی‬‫کرو‬ ‫ناشتہ‬ ‫کا‬ ‫رہ‬
‫ش‬‫ی‬‫ط‬‫تھا‬ ‫کہا‬ ‫ہاں‬ ‫کے‬ ‫نےسانپ‬ ‫ان‬
‫ک‬ ‫آدم‬ ‫باہر‬ ‫کے‬ ‫بہشت‬‫ی‬‫کر‬ ‫جستجو‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫د‬‫ی‬‫م‬ ‫اورعقل‬ ‫ن‬‫ی‬‫نہ‬ ‫دسترس‬ ‫ں‬‫ی‬‫سکت‬ ‫کر‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬
‫قد‬‫ی‬‫جد‬ ‫اور‬ ‫م‬‫ی‬‫م‬ ‫اردو‬ ‫د‬‫ی‬‫ں‬‘‫ہے‬ ‫ف‬ ‫مخت‬ ‫استعمال‬ ‫کا‬ ‫مذکر‬ ‫اور‬ ‫مونث‬‘
‫ی‬‫اپن‬ ‫استعمال‬ ‫ہ‬‫ی‬‫م‬ ‫اصل‬‫ی‬‫ہے‬ ‫درست‬ ‫ں‬‘‫ل‬‫ی‬‫نہ‬ ‫رائج‬ ‫آج‬ ‫کن‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫مثال‬
‫نہ‬ ‫خوف‬ ‫تجہکو‬‫ی‬‫آئ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہوا‬ ‫عون‬ ‫م‬ ‫تو‬‫۔‬
‫د‬ ‫کے‬ ‫بہشت‬‫رکھا‬ ‫جا‬ ‫امانت‬ ‫پاس‬ ‫کے‬ ‫ربان‬‫۔‬
‫سنا‬ ‫آواز‬ ‫نے‬ ‫حوروں‬ ‫جب‬
‫معنو‬ ‫اور‬ ‫استعمال‬ ‫کا‬ ‫محاوروں‬‫ی‬‫بھ‬ ‫بعد‬‫ی‬‫ہے‬ ‫موجود‬‫۔‬
‫گا‬ ‫پڑے‬ ‫نا‬ ‫م‬ ‫افسوس‬ ‫ہاتھ‬ ‫کو‬ ‫سب‬‫۔‬
‫وہ‬ ‫کو‬ ‫کوے‬ ‫اسنے‬‫ی‬‫د‬ ‫گاڈ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬
‫ا‬‫ی‬‫د‬ ‫انکو‬ ‫کرکے‬ ‫راست‬ ‫سنگ‬ ‫ک‬‫ی‬‫د‬‫ی‬‫ا‬
‫ح‬‫ی‬‫ک‬ ‫ض‬‫ی‬‫ب‬‫ی‬‫مار‬‫ی‬‫گئ‬ ‫ہو‬ ‫عارض‬‫ی۔‬
‫کھانا‬ ‫طعام‬ ‫کر‬ ‫نہا‬ ‫صبح‬ ‫ہر‬
‫بہ‬ ‫کو‬ ‫آدم‬‫ی‬‫جستجو‬‫ک‬‫ی‬‫پا‬ ‫نہ‬ ‫تو‬ ‫ا‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬
‫اپن‬‫ی‬‫ہ‬ ‫کرتے‬ ‫جگہ‬‫ی‬‫م‬ ‫منہ‬ ‫کے‬ ‫سانپ‬‫ی‬‫ڈالد‬ ‫لعاب‬ ‫ں‬‫ی۔‬
‫زم‬ ‫تم‬‫ی‬‫ٹھہرنا‬ ‫جا‬ ‫پر‬ ‫ن‬
‫ی‬‫ک‬ ‫جانا‬ ‫آسمان‬ ‫کرکے‬ ‫درآمد‬ ‫عمل‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬
‫بھ‬ ‫بولنا‬‫ی‬‫ص‬‫ی‬‫ہے‬ ‫پہونچاتا‬ ‫کو‬ ‫ب‬
‫ہے‬ ‫غضب‬ ‫موجب‬ ‫موڑنا‬ ‫گردن‬‫۔‬
‫نہ‬ ‫خواب‬‫ی‬‫تھا‬ ‫کرتا‬ ‫ں‬
‫ک‬ ‫پاخانہ‬‫ی‬‫گئ‬ ‫پڑ‬ ‫حاجت‬‫ی۔‬

367. ‫تسب‬‫ی‬‫ح‬‫ی‬‫تھے‬ ‫کہتے‬ ‫ں‬‫۔‬
‫پرہ‬ ‫سے‬ ‫حور‬‫ی‬‫گ‬ ‫کر‬ ‫ز‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬
‫پ‬‫رہ‬‫ی‬‫گ‬ ‫کر‬ ‫ز‬‫ی‬‫ک‬ ‫ق‬ ‫تع‬ ‫کو‬ ‫ا‬‫ی‬‫استوار‬‫ی‬‫ل‬ ‫کے‬‫ی‬‫ل‬ ‫ے‬‫ی‬‫گ‬ ‫ا‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬
‫قطع‬ ‫سے‬ ‫آج‬ ‫استعمال‬ ‫کا‬ ‫الحقوں‬ ‫اور‬ ‫سابقوں‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ف‬ ‫مخت‬‫۔‬‫مثال‬
‫جبرائ‬‫ی‬‫کر‬ ‫ہو‬ ‫ناک‬ ‫غصہ‬ ‫نے‬ ‫ل‬
‫ب‬‫ی‬‫فرمان‬‫ی‬‫ہ‬ ‫والے‬ ‫نکالنے‬ ‫ساتھ‬ ‫کے‬ ‫اہانت‬ ‫بہت‬ ‫سے‬ ‫بہشت‬ ‫کے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫کاب‬‫ی‬‫ل‬‫۔‬‫ب‬ ‫تو‬‫ی‬‫گ‬ ‫ہو‬ ‫فرمان‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬
‫م‬ ‫ضمائر‬‫ی‬‫ک‬ ‫واؤ‬ ‫ں‬‫ی‬‫بڑھوت‬‫ی‬‫د‬ ‫کر‬‫ی‬‫جات‬‫ی‬‫تھ‬‫ی۔‬‫مثال‬
‫سمجھے‬ ‫پست‬ ‫اونکو‬ ‫متکبر‬‫۔‬
‫کہا‬ ‫نے‬ ‫اونہوں‬
‫اتن‬ ‫مجہکو‬ ‫کہا‬ ‫نے‬ ‫اوس‬‫ی‬‫ہے‬ ‫طاقت‬‫۔‬
‫ک‬ ‫اون‬‫ی‬‫ل‬ ‫لگا‬ ‫نکالکر‬ ‫لعاب‬ ‫سے‬ ‫منہ‬ ‫اپنے‬ ‫پر‬ ‫ناف‬‫ی‬
‫م‬ ‫مصادر‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ں‬‫ی‬‘‫ک‬ ‫واؤ‬‫ی‬‫بڑھوت‬‫ی‬‫تھ‬ ‫موجود‬‫ی‬‫اور‬‫ی‬‫عموم‬ ‫ہ‬‫ی‬‫اور‬
‫تھا‬ ‫ن‬ ‫چ‬ ‫مستعمل‬‫۔‬‫مثال‬
‫ن‬ ‫جسوقت‬‫ی‬‫م‬ ‫ند‬‫ی‬‫ہووے‬ ‫ں‬
‫نار‬ ‫وہ‬ ‫جو‬ ‫پاوے‬ ‫خطا‬‫ی‬‫ہے‬
‫م‬ ‫بہشت‬ ‫آدم‬‫ی‬‫جا‬ ‫ں‬‫و‬‫ی‬‫گا‬‫۔‬
‫پران‬‫ی‬‫م‬ ‫اردو‬‫ی‬‫ں‬‘‫بھار‬‫ی‬‫ز‬ ‫سے‬ ‫آوازوں‬‫ی‬‫ادہ‬‘‫ک‬ ‫ہ‬‫ی‬‫کا‬ ‫آوازوں‬
‫ک‬ ‫استعمال‬‫ی‬‫تھا‬ ‫جاتا‬ ‫ا‬‫۔‬‫سے‬ ‫کتاب‬ ‫اس‬‘‫ذ‬ ‫اس‬‫ی‬‫م‬ ‫ل‬‫ی‬‫ں‬‘‫ا‬ ‫چند‬‫ی‬‫ک‬
‫مثال‬‫ی‬‫ہوں‬ ‫مالحظہ‬ ‫ں‬ : ‫کبہ‬ ‫مان‬ ‫مس‬ ‫تم‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫گے‬ ‫ہو‬ ‫ں‬
‫بھ‬

368. ‫تھ‬ ‫بعد‬ ‫کے‬ ‫دنوں‬ ‫تہوڑے‬
‫ا‬‫ی‬‫رض‬ ‫حوا‬ ‫روز‬ ‫ک‬‫ی‬‫ب‬ ‫عنہا‬ ‫ہللا‬‫ی‬‫تھ‬ ‫ٹہے‬‫ٹھ‬ ‫ے‬
‫آت‬ ‫بدبو‬ ‫سے‬ ‫بت‬ ‫اس‬ ‫مجہے‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫جھ‬
‫ک‬ ‫سجدہ‬ ‫دوسرا‬ ‫نے‬ ‫فرشتوں‬ ‫جہٹ‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫جھ‬
‫ک‬ ‫تمہارا‬ ‫پوچہا‬ ‫نے‬ ‫اونہوں‬‫ی‬‫ہے‬ ‫نام‬ ‫ا‬‫۔‬‫چھ‬
‫پڑ‬ ‫پچہتانا‬ ‫ورنہ‬‫ی‬‫گا‬‫۔‬‫چھ‬
‫ی‬‫اندہ‬ ‫نہائت‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫کوٹھا‬ ‫ر‬‫۔‬‫دھ‬
‫ڑھ‬ ‫رہے‬ ‫پڑہتا‬ ‫حول‬ ‫ال‬
‫د‬ ‫کو‬ ‫بہشت‬ ‫پھر‬‫ی‬‫گا‬ ‫کہوں‬‫۔‬‫کھ‬
‫گ‬ ‫گہس‬ ‫اندر‬ ‫جب‬‫ی‬‫گھ‬ ‫ا‬
‫بھار‬‫ی‬‫آواز‬‫ی‬‫بھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫م‬ ‫استعمال‬‫ی‬‫تھ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫مثال‬
‫م‬ ‫افسوس‬‫ی‬‫بھ‬ ‫سے‬ ‫کوے‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہوں‬ ‫کمتر‬‫۔‬‫بھ‬
‫ر‬ ‫کو‬ ‫ناک‬ ‫جب‬ ‫پھر‬‫پہونچ‬ ‫وح‬‫ی‬‫پھ‬
‫ہ‬ ‫نار‬ ‫ے‬ ‫پہ‬‫ی‬‫تھ‬ ‫تھا‬ ‫سے‬
‫اٹھا‬ ‫سر‬ ‫نے‬ ‫فرشتوں‬‫ی‬‫ٹھ‬ ‫ا‬
‫سمجھے‬ ‫پست‬ ‫اونکو‬‫۔‬‫جھ‬
‫ہے‬ ‫کہاں‬ ‫وہ‬ ‫لگے‬ ‫پوچھنے‬‫۔‬‫چھ‬
‫دھونا‬ ‫ہاتھ‬ ‫مثال‬‫۔‬‫دھونا‬ ‫منہ‬‫۔‬‫دھ‬
‫رکھا‬ ‫جا‬ ‫امانت‬ ‫پاس‬ ‫کے‬ ‫دربان‬‫۔‬‫کھ‬
‫گھ‬ ‫گا‬ ‫ہو‬ ‫کتا‬ ‫گھر‬ ‫جس‬ ‫سو‬
‫ب‬ ‫در‬ ‫فصل‬‫ی‬‫ع‬ ‫آدم‬ ‫مہتر‬ ‫ان‬‫ی‬‫ہاب‬ ‫اور‬ ‫السالم‬ ‫ہ‬‫ی‬‫کاب‬ ‫اور‬ ‫ل‬‫ی‬‫کے‬ ‫ل‬
‫ب‬‫ی‬‫انم‬‫ی‬‫ں‬

369. ‫پروردگار‬ ‫ہے‬ ‫فرماتا‬‫۔‬‫د‬ ‫خبر‬ ‫آدم‬ ‫اے‬‫ی‬‫ش‬ ‫اونکو‬‫ی‬‫سے‬ ‫نام‬ ‫کے‬ ‫طان‬
‫جب‬‫ہوا‬ ‫کا‬ ‫سجدہ‬ ‫حکم‬ ‫تو‬ ‫بتالئے‬ ‫نام‬ ‫نے‬ ‫آدم‬‫۔‬‫چوتھ‬ ‫جب‬‫ی‬‫قرن‬
‫ک‬‫ی‬‫ہوئ‬ ‫آمد‬‫ی‬‫تعال‬ ‫خداوند‬ ‫تو‬‫ی‬‫د‬ ‫حکم‬ ‫نے‬‫ی‬‫جبرائ‬ ‫ا‬‫ی‬‫م‬ ‫ل‬‫ی‬‫کائ‬‫ی‬‫ل‬
‫اسراف‬‫ی‬‫عزرائ‬ ‫ل‬‫ی‬‫عزاز‬ ‫ل‬‫ی‬‫زم‬ ‫تم‬ ‫کہ‬ ‫کو‬ ‫ل‬‫ی‬‫ٹھہرنا‬ ‫جا‬ ‫پر‬ ‫ن‬‫۔‬‫فرشتوں‬
‫الج‬ ‫رب‬ ‫فرماں‬ ‫حسب‬ ‫نے‬‫ی‬‫زم‬ ‫ل‬‫ی‬‫ہ‬ ‫آتے‬ ‫پر‬ ‫ن‬‫ی‬‫ا‬ ‫سنا‬ ‫حکم‬‫ی‬‫مرد‬ ‫ک‬
‫در‬‫ی‬‫ن‬ ‫کے‬ ‫ا‬‫ی‬‫دکھائ‬ ‫تمکو‬ ‫سے‬ ‫چے‬‫ی‬‫د‬‫ی‬‫وہ‬ ‫گا‬‫ع‬ ‫نوردمحم‬‫ی‬‫ہو‬ ‫السالم‬ ‫ہ‬
‫گا‬‫۔‬‫گ‬ ‫ہو‬ ‫آدم‬ ‫گل‬ ‫اور‬‫ی‬‫ل‬ ‫اوسکو‬‫ی‬‫کرنا‬ ‫راست‬ ‫اعصا‬ ‫کا‬ ‫آدم‬ ‫کر‬‫۔‬‫اگر‬
‫کرن‬ ‫راست‬ ‫کچھ‬ ‫تمکو‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫تجو‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫ہو‬ ‫د‬‫۔‬‫قد‬ ‫کے‬ ‫آدم‬ ‫جو‬ ‫ستارہ‬ ‫تو‬
‫ہ‬ ‫موافق‬‫ی‬‫بنانا‬ ‫برابر‬ ‫انکے‬ ‫ں‬‫۔‬‫م‬ ‫خود‬ ‫اور‬‫ی‬‫ط‬ ‫سر‬ ‫کا‬ ‫ان‬ ‫ں‬‫ی‬‫کروں‬ ‫ار‬
‫گا‬‫۔‬‫نے‬ ‫فرشتوں‬‫ی‬‫ک‬ ‫جانا‬ ‫آسمان‬ ‫کرکے‬ ‫درآمد‬ ‫عمل‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫اسکے‬ ‫بعد‬
‫ع‬‫زاز‬‫ی‬‫دلم‬ ‫کے‬ ‫ل‬‫ی‬‫آ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫کو‬ ‫کل‬ ‫کہ‬‫ی‬‫م‬ ‫بہشت‬ ‫آدم‬ ‫گل‬ ‫ہ‬‫ی‬‫جاو‬ ‫ں‬‫ی‬‫گا‬‫۔‬‫ہم‬
‫ک‬‫ی‬‫کر‬ ‫ا‬‫ی‬‫نگے‬‫۔‬‫پ‬ ‫غم‬ ‫اسکے‬ ‫حالت‬ ‫اس‬‫ی‬‫ہوا‬ ‫دا‬‫۔‬‫کس‬ ‫کہ‬ ‫چاہا‬‫ی‬‫اٹکل‬
‫د‬ ‫نہونے‬ ‫کے‬ ‫بہشت‬ ‫الئق‬ ‫اسکو‬ ‫سے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ک‬ ‫سوچنے‬‫ی‬‫ہے‬ ‫بات‬‫۔‬
‫تکبر‬‫ی‬‫پہونچا‬ ‫کو‬ ‫و‬ ‫ع‬ ‫نے‬ ‫عزجل‬ ‫خدا‬ ‫مرتبہ‬ ‫جسکا‬ ‫کہ‬ ‫ہے‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ہو‬ ‫ا‬‫۔‬
‫سمجھے‬ ‫پست‬ ‫اونکو‬ ‫متکبر‬‫۔‬‫ف‬‫ی‬‫الحق‬‫ی‬‫وہ‬ ‫قت‬‫مخالف‬ ‫کے‬ ‫حق‬
‫کرن‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫خدا‬ ‫متکبر‬ ‫سے‬ ‫وجہ‬‫ی‬‫تعال‬‫ی‬‫گ‬ ‫بن‬ ‫مقابل‬ ‫کا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬
‫۔۔۔۔‬‫چاہ‬‫ی‬‫سرکش‬ ‫کے‬ ‫خدا‬ ‫حکم‬ ‫کہ‬ ‫ے‬‫ی‬‫رہ‬ ‫باز‬ ‫سے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫تکبر‬ ‫ورنہ‬
‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫بع‬ ‫ہے‬‫ی‬‫نار‬ ‫وہ‬ ‫جو‬ ‫پاوے‬ ‫خطا‬ ‫سے‬ ‫غدر‬ ‫اس‬ ‫نہ‬‫ی‬‫ہے‬‫۔۔۔۔۔‬‫وہ‬
‫عزاز‬ ‫طوق‬‫ی‬‫ہو‬ ‫ے‬ ‫گ‬ ‫اسکے‬ ‫ل‬‫۔‬‫خب‬‫ی‬‫کہ‬ ‫عون‬ ‫م‬ ‫اور‬ ‫ث‬‫ی‬‫نگے‬‫۔‬‫ص‬-
١١
‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ن‬ ‫الئق‬ ‫کے‬ ‫بہشت‬ ‫کہ‬ ‫کر‬ ‫سوچ‬‫ہو‬‫۔‬‫ک‬ ‫گھوڑوں‬‫ی‬‫گ‬ ‫طرف‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬
‫خوش‬ ‫تم‬ ‫کہ‬ ‫لگا‬ ‫کہنے‬ ‫ہاں‬ ‫انکے‬‫ی‬‫ہو‬ ‫رہے‬ ‫کر‬‫۔‬‫تمہارے‬ ‫اور‬
‫پ‬ ‫واسطےآدم‬‫ی‬‫ہے‬ ‫چکا‬ ‫ہو‬ ‫دا‬‫۔‬‫تمہار‬ ‫کل‬‫ی‬‫پ‬‫ی‬‫سوار‬ ‫پر‬ ‫ٹھ‬‫ی‬‫کر‬‫ی‬‫گا‬‫۔‬

370. ‫تک‬ ‫تمکو‬‫ی‬‫گا‬ ‫دے‬ ‫پہونچا‬ ‫ف‬‫۔‬‫د‬ ‫جواب‬ ‫نے‬ ‫اونہوں‬‫ی‬‫ہمارے‬ ‫کہ‬ ‫ا‬
‫ک‬ ‫مالک‬‫ی‬‫خوشنود‬‫ی‬‫اس‬‫ی‬‫م‬‫ی‬‫نہا‬ ‫ہم‬ ‫تو‬ ‫ہے‬ ‫ں‬‫ی‬‫رضامند‬ ‫ت‬‫ی‬‫سے‬
‫کر‬ ‫پسند‬ ‫ہونا‬ ‫محکوم‬ ‫انکا‬‫ی‬‫نگے‬‫۔‬‫ش‬‫ی‬‫م‬ ‫سوچا‬ ‫نے‬ ‫طان‬‫ی‬‫داؤ‬ ‫را‬‫ی‬‫تو‬ ‫ہ‬
‫لگا‬ ‫نہ‬‫۔‬‫کوئ‬‫ی‬‫تجو‬ ‫اور‬‫ی‬‫کرن‬ ‫ز‬‫ی‬‫چاہ‬‫ی‬‫ے‬‫۔‬‫لگا‬ ‫کہنے‬ ‫سوچکر‬‫۔‬‫عجب‬
‫ا‬ ‫اورآدم‬ ‫تم‬ ‫کہ‬ ‫ہے‬‫ی‬‫ک‬ ‫خالق‬ ‫ک‬‫ی‬‫پ‬‫ی‬‫ہ‬ ‫دائش‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫سوار‬ ‫پر‬ ‫تم‬ ‫آدم‬ ‫وہ‬‫ی‬
‫کر‬‫۔‬‫ال‬‫ی‬‫ل‬ ‫کھا‬ ‫داؤ‬ ‫نے‬ ‫گھوڑوں‬ ‫عقل‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫ہے‬ ‫کہاں‬ ‫وہ‬ ‫لگے‬ ‫پوچھنے‬‫۔‬
‫اب‬‫ی‬‫زم‬ ‫ناف‬ ‫جو‬ ‫کہ‬ ‫کہا‬ ‫نے‬ ‫عون‬ ‫م‬ ‫س‬‫ی‬‫ہے‬ ‫وہاں‬ ‫ہے‬ ‫کا‬ ‫ن‬‫۔‬‫ج‬‫ھٹ‬
‫د‬ ‫کر‬ ‫پاش‬ ‫پاش‬ ‫کر‬ ‫دوڑ‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫سب‬ ‫بعد‬ ‫عرصےکے‬ ‫کے‬ ‫سال‬ ‫بارہ‬ ‫پھر‬
‫ہوا‬ ‫حکم‬ ‫کو‬ ‫فرشتوں‬‫۔‬‫دوسر‬ ‫کہ‬‫ی‬‫بناؤ‬ ‫بت‬ ‫کا‬ ‫آدم‬ ‫دفعہ‬‫۔‬‫ش‬‫ی‬‫طان‬
‫لگا‬ ‫کرنے‬ ‫اصالح‬ ‫مخالف‬ ‫کے‬ ‫اسمد‬ ‫عز‬ ‫جل‬ ‫پروردگار‬‫۔‬‫کہا‬ ‫اور‬
‫م‬ ‫اے‬‫ی‬‫نور‬ ‫تو‬ ‫ہو‬ ‫حکم‬ ‫اگر‬ ‫رب‬ ‫رے‬‫ی‬‫نار‬ ‫ا‬‫ی‬‫ہوا‬ ‫ا‬‫ی‬‫پان‬ ‫ا‬‫ی‬‫کا‬ ‫سےآدم‬
‫بنائ‬ ‫بت‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫زم‬ ‫کہ‬ ‫اسواسطے‬‫ی‬‫م‬ ‫ن‬‫ی‬‫ن‬‫ہ‬ ‫جانور‬ ‫بےزبان‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫توڑ‬ ‫انکو‬
‫ہ‬ ‫ڈالتے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ہوا‬ ‫عزوجل‬ ‫خطاب‬‫۔‬‫اال‬‫ی‬‫م‬ ‫ہ‬‫ی‬‫تمکو‬ ‫ہوں‬ ‫جانتا‬ ‫خوب‬ ‫ں‬
‫بہ‬ ‫خبر‬‫ی‬‫نہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫پہ‬ ‫قد‬ ‫کا‬ ‫آدم‬‫ی‬‫بناؤ‬ ‫طرح‬‫۔‬‫د‬‫ی‬‫کہو‬‫ی‬‫مخالف‬ ‫اصالح‬ ‫ہ‬
‫اب‬ ‫تعالے‬ ‫رب‬‫ی‬‫ہے‬ ‫رہا‬ ‫کر‬ ‫س‬‫۔‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہو‬ ‫مرحبا‬‫۔‬‫ص‬‫۔‬١٢
‫الج‬ ‫رب‬ ‫حکم‬ ‫مخالف‬‫ی‬‫اپن‬ ‫ل‬‫ی‬‫د‬ ‫دخل‬ ‫کو‬ ‫اصالح‬ ‫اور‬ ‫رائے‬‫ی‬‫موجب‬ ‫نا‬
‫ہالکت‬‫ہے‬‫۔‬‫پرہ‬ ‫سے‬ ‫اس‬‫ی‬‫کرنا‬ ‫ز‬‫۔‬‫ش‬‫ی‬‫سعد‬ ‫خ‬‫ی‬‫ع‬‫ی‬‫الرحمتہ‬ ‫ہ‬
‫ہ‬ ‫فرماتے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ب‬‫ی‬‫ت‬
‫ا‬ ‫است‬ ‫شب‬ ‫گوند‬ ‫را‬ ‫روز‬ ‫شاہ‬ ‫اگر‬‫ی‬‫ں‬‫۔۔۔۔۔۔۔۔‬‫ببائ‬‫ی‬‫ا‬ ‫گفت‬ ‫د‬‫ی‬‫مہ‬ ‫نک‬
‫پرو‬‫ی‬‫ں‬
‫کہاں‬ ‫کو‬ ‫صالح‬ ‫مخالف‬‫۔‬‫بھ‬ ‫بولنا‬‫ی‬‫ص‬‫ی‬‫ہے‬ ‫پہونچاتا‬ ‫کو‬ ‫ب‬‫۔‬‫فرشتوں‬
‫بنا‬ ‫کو‬ ‫قد‬ ‫کے‬ ‫آدم‬ ‫سے‬ ‫حکم‬ ‫کے‬ ‫عزوجل‬ ‫خدائے‬ ‫نے‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫کر‬ ‫بنا‬ ‫لکن‬
‫پر‬ ‫آسمان‬ ‫واپس‬‫گئے‬ ‫ے‬ ‫چ‬ ‫پر‬ ‫مکان‬ ‫اپنے‬ ‫اپنے‬‫۔‬‫اب‬‫ی‬‫اک‬ ‫س‬‫ی‬‫آدم‬ ‫ال‬
‫رہا‬ ‫پاس‬ ‫کے‬‫۔‬‫اک‬ ‫آدم‬ ‫جب‬‫ی‬‫ک‬ ‫اون‬ ‫تو‬ ‫ہوا‬ ‫ال‬‫ی‬‫سے‬ ‫منہ‬ ‫اپنے‬ ‫پر‬ ‫ناف‬

371. ‫ل‬ ‫لگا‬ ‫نکالکر‬ ‫لعاب‬‫ی‬‫گ‬ ‫چال‬ ‫پر‬ ‫آسمان‬ ‫پھر‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫کے‬ ‫برس‬ ‫دس‬ ‫پھر‬
‫تعال‬ ‫ہللا‬ ‫بعد‬‫ی‬‫جبرائ‬ ‫اے‬ ‫ہواکہ‬ ‫حکم‬ ‫کا‬‫ی‬‫م‬ ‫ل‬‫ی‬‫کائ‬‫ی‬‫کر‬ ‫جا‬ ‫سب‬ ‫ل‬
‫ع‬‫ی‬‫ت‬‫ی‬‫رو‬ ‫سے‬ ‫وہاں‬ ‫ہے‬ ‫پر‬ ‫آسمان‬ ‫چوتھے‬ ‫مقام‬ ‫جو‬ ‫ں‬‫ع‬ ‫آدم‬ ‫ح‬‫ی‬‫ہ‬
‫ل‬ ‫کا‬ ‫السالم‬‫ی‬‫م‬ ‫بدن‬ ‫انکے‬ ‫کر‬‫ی‬‫ڈالو‬ ‫ں‬‫۔‬
‫م‬ ‫پردہ‬ ‫کو‬ ‫پاک‬ ‫روح‬ ‫سے‬ ‫حکم‬ ‫کے‬ ‫پروردگار‬ ‫فرشتے‬ ‫جب‬‫ی‬‫ل‬ ‫ں‬‫ی‬‫کر‬
‫قر‬ ‫کے‬ ‫بت‬‫ی‬‫الئے‬ ‫ب‬‫۔‬‫اس‬ ‫لگے‬ ‫ڈالنے‬ ‫جسوقت‬ ‫کو‬ ‫القدس‬ ‫روح‬ ‫تو‬
‫آت‬ ‫بدبو‬ ‫سے‬ ‫بت‬ ‫اس‬ ‫مجہے‬ ‫کہ‬ ‫کہا‬ ‫نے‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫ک‬ ‫خدا‬‫ی‬‫م‬ ‫جناب‬‫ی‬‫ں‬
‫ک‬ ‫عرض‬ ‫نے‬ ‫آدم‬‫ی‬‫خدا‬ ‫بار‬ ‫اے‬‫ی‬‫آت‬ ‫بدبو‬ ‫مجہے‬ ‫ا‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫سے‬ ‫اس‬
‫م‬ ‫پناہ‬ ‫مجہے‬‫ی‬‫رکھ‬ ‫ں‬‫۔‬‫د‬ ‫حکم‬ ‫نے‬ ‫مہربان‬ ‫خدا‬‫ی‬‫جبرائ‬ ‫اے‬ ‫کہ‬ ‫ا‬‫ی‬‫جو‬ ‫ل‬
‫دے‬ ‫کر‬ ‫دور‬ ‫اونکو‬ ‫ہے‬ ‫بدبودر‬ ‫جگہ‬‫۔‬‫مٹ‬ ‫نے‬ ‫انہوں‬ ‫جب‬‫ی‬‫دم‬ ‫بودار‬
‫ک‬‫ی‬‫مٹ‬ ‫اس‬ ‫تو‬‫ی‬‫ش‬ ‫لعاب‬‫ی‬‫پ‬ ‫کتا‬ ‫سے‬ ‫طان‬‫ی‬‫ہوا‬ ‫دا‬‫۔‬‫کرتا‬ ‫آواز‬ ‫کتا‬ ‫وہ‬
‫قر‬ ‫کے‬ ‫بت‬‫ی‬‫ب‬ ‫ب‬‫ی‬‫گ‬ ‫ٹھ‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫ل‬ ‫ساتھ‬ ‫کو‬ ‫مقدس‬ ‫روح‬ ‫فرشتے‬ ‫وہ‬‫ی‬‫کر‬
‫گئے‬ ‫ے‬ ‫چ‬ ‫پر‬ ‫آسمان‬‫۔‬‫بر‬ ‫ستر‬ ‫کہ‬ ‫حتے‬‫آدم‬ ‫قد‬ ‫تک‬ ‫عرصہ‬ ‫کے‬ ‫س‬
‫رہا‬ ‫وہاں‬ ‫سگ‬ ‫بمعہ‬‫۔‬‫ی‬‫عن‬‫ی‬‫نہ‬ ‫آنے‬ ‫کو‬ ‫فرشتوں‬‫ی‬‫د‬ ‫ں‬‫ی‬‫تھا‬ ‫تا‬‫۔‬‫ص‬-١٣
‫کس‬ ‫کتا‬ ‫وہ‬ ‫اور‬‫ی‬‫ح‬ ‫اور‬ ‫فرشتہ‬‫ی‬‫د‬ ‫نہ‬ ‫گزرنے‬ ‫ساتھ‬ ‫کو‬ ‫وان‬‫ی‬‫تھا‬ ‫تا‬‫۔‬
‫نہ‬ ‫خواب‬‫ی‬‫تھا‬ ‫کرتا‬ ‫ں‬‫۔‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫اب‬ ‫کتا‬ ‫کہ‬ ‫ہے‬ ‫وجہ‬‫ی‬‫ک‬ ‫س‬‫ی‬‫سے‬ ‫لعاب‬
‫دارمٹ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫سے‬‫۔‬‫ش‬‫ی‬‫کہ‬ ‫ب‬ ‫ہے‬ ‫محروم‬ ‫سے‬ ‫مردودورحمت‬ ‫طان‬
‫ش‬ ‫جگہ‬ ‫جس‬‫ی‬‫ہو‬ ‫طان‬‫نہ‬ ‫رحمت‬‫ی‬‫گ‬ ‫ہو‬ ‫ں‬‫ی۔‬‫گا‬ ‫ہو‬ ‫کتا‬ ‫گھر‬ ‫جس‬ ‫سو‬
‫بغ‬‫ی‬‫حفاظت‬ ‫ضرورت‬ ‫ر‬‫ی‬‫نہ‬ ‫رحمت‬ ‫گھر‬ ‫اس‬ ‫کے‬ ‫خواص‬ ‫شکار‬ ‫ا‬‫ی‬‫ں‬
‫اتر‬‫ی‬‫گ‬‫ی۔‬‫ازل‬ ‫اراوت‬ ‫اتفاقا‬‫ی‬‫ن‬ ‫اسکو‬‫ی‬‫گئ‬ ‫آ‬ ‫ند‬‫ی۔‬‫ہوا‬ ‫حکم‬ ‫کو‬ ‫فرشتوں‬
‫شتاب‬‫ی‬‫م‬ ‫بدن‬ ‫کے‬ ‫آدم‬ ‫قدس‬ ‫روح‬‫ی‬‫ڈالو‬ ‫ں‬‫۔‬‫جرائ‬ ‫جب‬‫ی‬‫فرمان‬ ‫حسب‬ ‫ل‬
‫ل‬ ‫کو‬ ‫مقدس‬ ‫روح‬ ‫سے‬ ‫پردہ‬ ‫مقربان‬ ‫بمعہ‬ ‫تعالے‬ ‫رب‬‫ی‬‫تو‬ ‫آئے‬ ‫کر‬
‫نزد‬ ‫مقدس‬ ‫روح‬‫ی‬‫کہ‬ ‫کہا‬ ‫پہونچکر‬ ‫کے‬ ‫بت‬ ‫ک‬‫ی‬‫اندہ‬ ‫نہائت‬ ‫ہ‬‫ی‬‫کوٹھا‬ ‫ر‬
‫ہے‬‫۔‬‫ی‬‫ا‬ ‫سے‬ ‫فضل‬ ‫مجہےاپنے‬ ‫تعالے‬ ‫رب‬ ‫ا‬‫ی‬‫اس‬ ‫کدفعہ‬‫ی‬‫سے‬ ‫جگہ‬

372. ‫نکالنا‬ ‫مجہے‬‫۔‬‫م‬ ‫کہ‬ ‫تا‬‫ی‬‫ع‬ ‫زمانہ‬ ‫اس‬ ‫ں‬‫ی‬‫لون‬ ‫کر‬ ‫عشرت‬ ‫و‬ ‫ش‬‫۔‬‫ہللا‬
‫د‬ ‫حکم‬ ‫نے‬ ‫تعالے‬‫ی‬‫ا‬ ‫ضرور‬ ‫تجہے‬ ‫کہ‬ ‫ا‬‫ی‬‫سے‬ ‫بدن‬ ‫اس‬ ‫کدفعہ‬
‫گا‬ ‫نکالوں‬‫۔‬‫تمہار‬ ‫نکالنا‬ ‫وہ‬ ‫اور‬‫ی‬‫گا‬ ‫ہو‬ ‫موت‬‫۔‬‫ہے‬ ‫فرماتا‬ ‫پروردگار‬
‫چ‬ ‫سب‬‫ی‬‫نہ‬ ‫کو‬ ‫ہللا‬ ‫مگر‬ ‫ہے‬ ‫مرنا‬ ‫کو‬ ‫ز‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ں‬‫۔‬‫ک‬ ‫موت‬ ‫تجہے‬‫ی‬‫چاشن‬‫ی‬
‫دونگا‬‫۔‬‫خدا‬ ‫سر‬ ‫کا‬ ‫اورآدم‬‫ی‬‫ک‬ ‫راست‬ ‫سے‬ ‫مرمر‬ ‫سنگ‬ ‫نے‬ ‫تعالے‬‫ی‬‫ا‬
‫تھا‬‫۔‬‫اس‬‫ی‬‫آدم‬ ‫سے‬ ‫وجہ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہوتا‬ ‫سخت‬ ‫سر‬ ‫کا‬‫۔‬‫روح‬ ‫اورجب‬
‫م‬ ‫مقدس‬‫ی‬‫ڈال‬ ‫ں‬‫ی‬‫گئ‬‫ی۔‬‫ڈال‬ ‫راستہ‬ ‫کے‬ ‫سر‬ ‫تو‬‫ی‬‫گئ‬‫ی۔‬‫ص‬‫۔‬١٤
‫ہللا‬ ‫ہے‬ ‫فرماتا‬ ‫ارشاد‬ ‫اور‬‫م‬ ‫تعالے‬‫ی‬‫ڈالکر‬ ‫کو‬ ‫مقدس‬ ‫روح‬ ‫نے‬ ‫ں‬
‫م‬ ‫بدن‬‫ی‬‫کرو‬ ‫اسکوسجدہ‬ ‫کہ‬ ‫کے‬ ‫آدم‬ ‫ں‬‫۔‬‫کہول‬ ‫آنکھ‬ ‫نے‬ ‫آدم‬ ‫جب‬‫ی‬‫تو‬
‫ذر‬ ‫کے‬ ‫آنکھ‬ ‫نے‬ ‫روح‬‫ی‬‫د‬ ‫کو‬ ‫جہان‬ ‫سے‬ ‫عہ‬‫ی‬‫خوش‬ ‫کر‬ ‫کھ‬‫ی‬‫حاصل‬
‫ک‬‫ی۔‬‫پہونچ‬ ‫روح‬ ‫کو‬ ‫ناک‬ ‫جب‬ ‫پھر‬‫ی‬‫ع‬ ‫آدم‬ ‫تو‬‫ی‬‫چھ‬ ‫کو‬ ‫السالم‬ ‫ہ‬‫ی‬‫نک‬
‫آئ‬‫ی۔‬‫تعر‬ ‫سب‬ ‫کہا‬ ‫تو‬‫ی‬‫ک‬ ‫تعالے‬ ‫ہللا‬ ‫ف‬‫ی‬‫م‬ ‫الع‬ ‫رب‬ ‫جو‬ ‫ہے‬ ‫کو‬ ‫ذات‬‫ی‬‫ن‬
‫ہے‬‫م‬ ‫منہ‬ ‫روح‬ ‫جب‬‫ی‬‫آئ‬ ‫ں‬‫ی‬‫ک‬ ‫قسم‬ ‫ہر‬ ‫تو‬‫ی‬‫چاشن‬‫ی‬‫گ‬‫ی‬‫ہوئ‬ ‫ر‬‫ی۔‬‫آدم‬
‫ع‬‫ی‬‫و‬ ‫نے‬ ‫السالم‬ ‫ہ‬‫ی‬‫س‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫ک‬ ‫خالق‬ ‫خدائے‬‫ی‬‫کہ‬ ‫حمد‬‫ی۔‬‫خداے‬ ‫پھر‬
‫ی‬‫د‬ ‫حکم‬ ‫کو‬ ‫فرشتوں‬ ‫نے‬ ‫تعالے‬‫ی‬‫ع‬ ‫آدم‬ ‫کہ‬ ‫ا‬‫ی‬‫سجدہ‬ ‫کو‬ ‫السالم‬ ‫ہ‬
‫کرو‬‫۔‬‫م‬ ‫کہ‬ ‫اسواسطے‬‫ی‬‫سے‬ ‫آدم‬ ‫ہوں‬ ‫رضامند‬ ‫نہائت‬ ‫ں‬‫۔‬‫حکم‬ ‫بمجرد‬
‫ک‬ ‫سجدہ‬ ‫نے‬ ‫فرشتوں‬ ‫کےسب‬ ‫تعالے‬ ‫حاکم‬‫ی‬‫مگر‬ ‫ا‬‫اب‬‫ی‬‫مردود‬ ‫س‬
‫کہا‬ ‫نے‬‫۔‬‫م‬ ‫کل‬‫ی‬‫بنا‬ ‫سے‬ ‫ہاتھ‬ ‫اپنے‬ ‫نے‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫ی‬‫م‬ ‫درجہ‬ ‫مجہے‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ں‬
‫بھ‬‫ی‬‫ہے‬‫۔‬‫اس‬‫ی‬‫حق‬ ‫وجہ‬‫ی‬‫جانا‬ ‫ر‬‫۔‬‫الحاکم‬ ‫احکم‬ ‫اور‬‫ی‬‫سے‬ ‫حکم‬ ‫کے‬ ‫ن‬
‫ک‬ ‫عدول‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫ہوا‬ ‫مقہور‬ ‫مامون‬‫۔‬‫حق‬ ‫حاکم‬‫ی‬‫ق‬‫ی‬‫گردن‬ ‫سے‬ ‫حکم‬ ‫کے‬
‫ہے‬ ‫غضب‬ ‫موجب‬ ‫موڑنا‬‫۔‬‫حبش‬ ‫غالم‬ ‫جب‬‫ی‬‫م‬ ‫درجہ‬‫ی‬‫جائے‬ ‫بڑھ‬ ‫ں‬
‫ع‬ ‫حکم‬ ‫اسکا‬ ‫تو‬‫ی‬‫ہ‬ ‫کا‬ ‫پروردگار‬ ‫ن‬‫ہے‬ ‫وتا‬‫۔‬
‫پڑ‬ ‫پچہتانا‬ ‫ورنہ‬ ‫نہونا‬ ‫سرکش‬ ‫سے‬ ‫اس‬‫ی‬‫گا‬‫۔‬‫کس‬‫ی‬‫ہے‬ ‫کہا‬ ‫سچ‬ ‫نے‬‫۔‬
‫ب‬‫ی‬‫ت‬

373. ‫کوئ‬ ‫ہو‬ ‫حکمران‬‫ی‬‫ہو‬ ‫بچاپنا‬‫ی‬‫ب‬ ‫ا‬‫ی‬‫ہو‬ ‫گانہ‬
‫د‬‫ی‬‫اسک‬ ‫عزت‬ ‫جسے‬ ‫نے‬ ‫خدا‬‫ی‬‫چاہئے‬ ‫عزت‬
‫ص‬-١٥
‫ک‬ ‫عزتدار‬‫ی‬‫اپن‬ ‫کرنا‬ ‫ذلت‬‫ی‬‫ہے‬ ‫موجب‬ ‫کا‬ ‫ذلت‬‫۔‬‫نے‬ ‫فرشتوں‬ ‫جب‬
‫اٹھا‬ ‫سر‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫ش‬ ‫تو‬‫ی‬‫م‬ ‫ے‬ ‫گ‬ ‫کے‬ ‫طان‬‫ی‬‫ستر‬ ‫ں‬٧١‫پ‬ ‫طوق‬ ‫کا‬ ‫لعنت‬ ‫من‬‫ڑ‬
‫گ‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫ہے‬ ‫ہوا‬ ‫سرکش‬ ‫سے‬ ‫حکم‬ ‫کے‬ ‫تعالے‬ ‫ہللا‬ ‫کہ‬ ‫ہوا‬ ‫وم‬ ‫مع‬‫۔‬‫جہٹ‬
‫ک‬ ‫سجدہ‬ ‫دوسرا‬ ‫نے‬ ‫فرشتوں‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫اب‬‫ی‬‫ک‬ ‫عرض‬ ‫نے‬ ‫س‬‫ی‬‫حکم‬ ‫کا‬ ‫آپ‬ ‫ا‬
‫ا‬‫ی‬‫تھا‬ ‫کا‬ ‫سجدہ‬ ‫ک‬‫۔‬‫ی‬‫ک‬ ‫سجدہ‬ ‫دوسرا‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ہ‬ ‫رہے‬ ‫کر‬ ‫وں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ہوا‬ ‫حکم‬
‫م‬‫ی‬‫م‬ ‫سجدہ‬ ‫سے‬ ‫خوف‬ ‫رے‬‫ی‬‫ہ‬ ‫پڑے‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫نہ‬ ‫خوف‬ ‫تجہکو‬‫ی‬‫آئ‬ ‫ں‬‫ی‬‫تو‬
‫ہے‬ ‫ہوا‬ ‫عون‬ ‫م‬‫۔‬‫م‬‫ی‬‫د‬ ‫کر‬ ‫پشت‬ ‫پس‬ ‫کو‬ ‫حکم‬ ‫رے‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬‫م‬‫ی‬‫نے‬ ‫ں‬
‫ک‬ ‫مردود‬ ‫تجہے‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬‫ت‬‫ی‬‫ر‬‫ی‬‫دن‬ ‫عبادت‬‫ی‬‫م‬ ‫ا‬‫ی‬‫اور‬ ‫گا‬ ‫دوں‬ ‫تجہے‬ ‫ں‬
‫م‬ ‫آخرت‬‫ی‬‫ال‬ ‫عذاب‬ ‫تو‬ ‫ں‬‫ی‬‫گا‬ ‫ہو‬ ‫مستحق‬ ‫کا‬ ‫م‬‫۔‬‫عزازئ‬ ‫پھر‬‫ی‬‫نام‬ ‫کہ‬ ‫ل‬
‫ہ‬ ‫نار‬ ‫ے‬ ‫پہ‬ ‫انکا‬‫ی‬‫تھا‬ ‫سے‬‫۔‬‫ع‬ ‫آدم‬‫ی‬‫گ‬ ‫بھاگ‬ ‫سے‬ ‫السالم‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬
‫جبرائ‬ ‫بعد‬ ‫کے‬ ‫دنوں‬ ‫تہوڑے‬‫ی‬‫ع‬ ‫آدم‬ ‫نے‬ ‫ل‬‫ی‬‫کو‬ ‫السالم‬ ‫ہ‬‫ی‬‫مے‬ ‫ک‬ ‫ہ‬
‫وہ‬ ‫سکھائے‬‫ی‬‫ہ‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫پ‬‫الشر‬ ‫واحد‬ ‫ہللا‬ ‫مہ‬ ‫ک‬ ‫ہال‬‫ی‬‫صف‬ ‫آدم‬ ‫ہے‬ ‫ک‬‫ی‬‫ہللا‬
‫ہے‬ ‫کا‬‫۔‬‫کوئ‬ ‫اسکا‬ ‫واحد‬ ‫تعالے‬ ‫ہللا‬ ‫مہ‬ ‫ک‬ ‫دوسرا‬‫ی‬‫شر‬‫ی‬‫نہ‬ ‫ک‬‫ی‬‫دمحم‬ ‫ں‬
‫پ‬ ‫ہے‬ ‫کا‬ ‫ہللا‬ ‫بندہ‬‫ی‬‫کا‬ ‫جن‬ ‫ہے‬ ‫غمبر‬‫۔‬
‫۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔‬
‫سمجہا‬ ‫اور‬‫ی‬‫ک‬ ‫حفظ‬ ‫کا‬ ‫مہ‬ ‫ک‬ ‫دونوں‬ ‫ان‬ ‫کہ‬ ‫ا‬‫ی‬‫ع‬ ‫آدم‬ ‫جب‬ ‫کرو‬ ‫ا‬‫ی‬‫ہ‬
‫زم‬ ‫السالم‬‫ی‬‫انکے‬ ‫تو‬ ‫گئے‬ ‫سو‬ ‫پر‬ ‫ن‬‫بائ‬‫ی‬‫رض‬ ‫حوا‬ ‫سے‬ ‫کروٹ‬ ‫ں‬‫ی‬
‫پ‬ ‫عنہا‬ ‫ہللا‬‫ی‬‫ہوئ‬ ‫دا‬‫ی۔‬‫د‬ ‫ج‬ ‫پھر‬‫ی‬‫جبرائ‬ ‫اے‬ ‫کہ‬ ‫ہوا‬ ‫حکم‬ ‫کا‬ ‫خدا‬‫ی‬‫آدم‬ ‫ل‬
‫م‬ ‫بہشت‬ ‫عدن‬ ‫باغ‬ ‫پر‬ ‫آسمان‬ ‫کو‬ ‫حوا‬ ‫اور‬‫ی‬‫الؤ‬ ‫ں‬‫۔‬‫رب‬ ‫بحکم‬ ‫جبرائل‬
‫ج‬‫ی‬‫م‬ ‫بہشت‬ ‫انکو‬ ‫ل‬‫ی‬‫ل‬ ‫ں‬‫ی‬‫گ‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫ت‬‫ی‬‫م‬ ‫عدن‬ ‫برس‬ ‫ہزار‬ ‫ن‬‫ی‬‫ع‬ ‫آدم‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہ‬
‫ہے‬ ‫فرماتا‬ ‫ارشاد‬ ‫تعالے‬ ‫رب‬ ‫جبکہ‬ ‫رہے‬ ‫السالم‬‫ی‬‫دمحم‬ ‫اے‬ ‫کرو‬ ‫اد‬

374. ‫ک‬‫ی‬‫اپن‬ ‫بمہ‬ ‫آدم‬ ‫اے‬ ‫ہمنے‬ ‫ا‬‫ی‬‫م‬ ‫بہشت‬ ‫جورو‬‫ی‬‫ص‬ ‫رہ‬ ‫ں‬١٦
‫م‬‫ی‬‫وغ‬ ‫وہ‬‫ی‬‫قر‬ ‫کے‬ ‫درخت‬ ‫اس‬ ‫اور‬ ‫کرو‬ ‫ناشتہ‬ ‫کا‬ ‫رہ‬‫ی‬‫جانا‬ ‫نہ‬ ‫ہرگز‬ ‫ب‬‫۔‬
‫نہ‬‫ی‬‫گے‬ ‫جاؤ‬ ‫ہو‬ ‫ظالم‬ ‫تو‬ ‫ں‬‫۔‬‫پہونچ‬ ‫مدت‬ ‫کو‬ ‫گذرنے‬ ‫جب‬‫ی‬‫ا‬ ‫تو‬‫ی‬‫کدن‬
‫عزازئ‬‫ی‬‫ا‬ ‫ل‬‫ی‬‫ل‬ ‫گوسفند‬ ‫ک‬‫ی‬‫جا‬ ‫امانت‬ ‫پاس‬ ‫کے‬ ‫دربان‬ ‫کے‬ ‫بہشت‬ ‫کر‬
‫رکھا‬‫۔‬‫گا‬ ‫لوں‬ ‫لے‬ ‫تمسے‬ ‫ضرورت‬ ‫حسب‬ ‫کہا‬ ‫اور‬‫۔‬‫کہا‬ ‫نے‬ ‫دربان‬
‫اچھا‬ ‫بہت‬‫۔‬‫ہ‬ ‫لکھتے‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫پوچھا‬ ‫سے‬ ‫دربان‬ ‫نے‬ ‫حوا‬ ‫اور‬ ‫آدم‬ ‫کہ‬‫ی‬‫ہ‬
‫آ‬ ‫سے‬ ‫کہاں‬ ‫دنبہ‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬‫عزازئ‬ ‫کہا‬ ‫نے‬ ‫انہوں‬‫ی‬‫ک‬ ‫ل‬‫ی‬‫ہے‬ ‫امانت‬‫۔‬‫آدم‬
‫ع‬‫ی‬‫ل‬ ‫کھا‬ ‫کرکے‬ ‫ذبح‬ ‫جھٹ‬ ‫نے‬ ‫السالم‬ ‫ہ‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫اب‬‫ی‬‫ا‬ ‫چند‬ ‫س‬‫ی‬‫بعد‬ ‫کے‬ ‫ام‬
‫آ‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫اب‬‫ی‬‫ک‬ ‫ب‬ ‫ط‬ ‫امانت‬ ‫سے‬ ‫فرشتوں‬ ‫نے‬ ‫س‬‫ی۔‬‫کہا‬ ‫نے‬ ‫انہوں‬‫۔‬‫کہ‬
‫ع‬ ‫آدم‬‫ی‬‫السال‬ ‫ہ‬‫فرما‬ ‫نوشجاں‬ ‫نے‬ ‫م‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬‫اب‬‫ی‬‫آواز‬ ‫کر‬ ‫ہو‬ ‫خوش‬ ‫س‬
‫لگا‬ ‫کرنے‬‫۔‬‫ب‬ ‫اے‬‫ی‬‫گ‬ ‫کہاں‬ ‫واسوس‬ ‫ٹے‬‫ی‬‫ہو‬ ‫ے‬‫۔‬‫د‬ ‫جواب‬‫ی‬‫م‬ ‫کہ‬ ‫ا‬‫ی‬‫آدم‬ ‫ں‬
‫س‬ ‫کے‬ ‫حوا‬ ‫اور‬‫ی‬‫م‬ ‫نے‬‫ی‬‫ب‬ ‫بنائے‬ ‫گھر‬ ‫ں‬‫ی‬‫ہوں‬ ‫ٹھا‬‫۔‬‫ش‬‫ی‬‫کہا‬ ‫نے‬ ‫طان‬
‫تمکو‬ ‫ہو‬ ‫رحمت‬‫۔‬‫ہے‬ ‫بنا‬ ‫تو‬ ‫کا‬ ‫آدم‬ ‫نفس‬ ‫پہال‬ ‫کہ‬‫۔‬‫ج‬‫ی‬‫رب‬ ‫کہ‬ ‫سا‬
‫ہے‬ ‫فرماتا‬ ‫ارشاد‬ ‫تعالے‬‫ی‬‫س‬ ‫کے‬ ‫انسان‬ ‫وہ‬ ‫عنے‬‫ی‬‫م‬ ‫نے‬‫ی‬‫وسوسہ‬ ‫ں‬
‫آدم‬ ‫واال‬ ‫ڈالنے‬‫ی‬‫ہے‬ ‫سے‬ ‫جن‬ ‫اور‬‫۔‬‫ت‬ ‫جب‬‫ی‬‫تمام‬ ‫برس‬ ‫ہزار‬ ‫ن‬
‫ہوئے‬‫۔‬‫ش‬ ‫تو‬‫ی‬‫ا‬ ‫پر‬ ‫دروازے‬ ‫کے‬ ‫بہشت‬ ‫طان‬‫ی‬‫پہونچا‬ ‫کدن‬‫۔‬
‫ص‬‫۔‬١٧
‫ا‬ ‫اور‬ ‫سانپ‬ ‫کاال‬ ‫اسوقت‬‫ی‬‫دربان‬ ‫مور‬ ‫ک‬‫ی‬‫تہے‬ ‫رہے‬ ‫کر‬‫۔‬‫ہاں‬ ‫انکے‬
‫ا‬ ‫مجہے‬ ‫لگا‬ ‫کہنے‬ ‫کر‬ ‫جا‬‫ی‬‫م‬ ‫بہشت‬ ‫کدفعہ‬‫ی‬‫م‬ ‫دو‬ ‫جانے‬ ‫ں‬‫ی‬‫تجہکو‬ ‫ں‬
‫ت‬‫ی‬‫فر‬ ‫ہزار‬ ‫ن‬‫ی‬‫گا‬ ‫کروں‬ ‫انعام‬ ‫ب‬‫۔‬‫او‬‫ک‬ ‫تمہارا‬ ‫پوچہا‬ ‫نے‬ ‫نہوں‬‫ی‬‫نام‬ ‫ا‬
‫ہے‬‫۔‬‫د‬ ‫جواب‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫م‬ ‫کہ‬‫ی‬‫عزاز‬ ‫نام‬ ‫را‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ل‬‫۔‬‫تجہکو‬ ‫کہ‬ ‫کہا‬ ‫نے‬ ‫اونہوں‬
‫نہ‬ ‫حکم‬ ‫کا‬ ‫جانے‬ ‫اندر‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ہے‬ ‫ہوا‬ ‫عون‬ ‫م‬ ‫تو‬ ‫کہ‬ ‫اسواسطے‬‫۔‬‫الئق‬
‫نہ‬ ‫تو‬ ‫بہشت‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ں‬‫۔‬‫اتن‬ ‫مجہکو‬ ‫کہا‬ ‫نے‬ ‫اوس‬‫ی‬‫ہے‬ ‫طاقت‬‫۔‬‫تم‬ ‫اگر‬
‫اپن‬ ‫مجہکو‬‫ی‬‫د‬ ‫جگہ‬ ‫آنکھ‬‫ی‬‫و‬‫ی‬‫کو‬ ‫بہشت‬ ‫پھر‬ ‫گا‬ ‫جاؤں‬ ‫ہو‬ ‫غائب‬ ‫تو‬ ‫ں‬

375. ‫د‬‫ی‬‫گا‬ ‫کہوں‬‫۔‬‫تھے‬ ‫دربان‬ ‫کوا‬ ‫و‬ ‫مار‬ ‫اسوقت‬‫۔‬‫تھا‬ ‫اندر‬ ‫مور‬ ‫اور‬‫۔‬
‫د‬ ‫ج‬ ‫تم‬ ‫اگر‬ ‫کہا‬ ‫نے‬ ‫سانپ‬‫ی‬‫گے‬ ‫آؤ‬ ‫باہر‬‫۔‬‫ہوں‬ ‫جاتا‬ ‫لے‬ ‫تمکو‬ ‫تو‬‫۔‬
‫ک‬ ‫وعدہ‬ ‫نے‬ ‫سانپ‬‫ی‬‫د‬ ‫ج‬ ‫ا‬‫ی‬‫آؤنگا‬ ‫باہر‬‫۔‬‫کھوال‬ ‫منہ‬ ‫نے‬ ‫سانپ‬‫۔‬‫جھٹ‬
‫ش‬‫ی‬‫م‬ ‫منہ‬ ‫اسکے‬ ‫طان‬‫ی‬‫گ‬ ‫گھس‬ ‫ں‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫اپن‬‫ی‬‫ہ‬ ‫کرتے‬ ‫جگہ‬‫ی‬‫کے‬ ‫سانپ‬
‫م‬ ‫منہ‬‫ی‬‫ڈالد‬ ‫لعاب‬ ‫ں‬‫ی۔‬‫سے‬ ‫اس‬ ‫کہ‬‫ی‬‫ہ‬‫ی‬‫پ‬ ‫زہر‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ہوا‬ ‫دا‬‫۔‬‫اوسوقت‬
‫کہا‬ ‫نے‬ ‫مور‬‫۔‬‫ک‬ ‫اچہا‬ ‫بہت‬ ‫تمنے‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫اس‬ ‫سے‬ ‫کہنے‬ ‫کے‬ ‫بات‬ ‫اس‬
‫س‬ ‫پاؤں‬ ‫کے‬‫ی‬‫گئے‬ ‫ہو‬ ‫اہ‬‫۔‬‫ل‬‫ی‬‫ش‬ ‫کن‬‫ی‬‫تھا‬ ‫کہا‬ ‫ہاں‬ ‫کے‬ ‫نےسانپ‬ ‫طان‬
‫م‬ ‫اندر‬ ‫کہ‬‫ی‬‫م‬ ‫کچہ‬ ‫جو‬ ‫ں‬‫ی‬‫سانپ‬ ‫چنانچہ‬ ‫رہنا‬ ‫چاپ‬ ‫چپ‬ ‫تم‬ ‫کروں‬ ‫ں‬
‫ا‬ ‫نے‬‫ی‬‫ہ‬ ‫سا‬‫ی‬‫ک‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫گ‬ ‫گہس‬ ‫اندر‬ ‫جب‬‫ی‬‫ش‬ ‫تو‬ ‫ا‬‫ی‬‫پ‬ ‫رونے‬ ‫طان‬‫ی‬‫لگا‬ ‫ٹنے‬‫۔‬
‫ص‬‫۔‬١٨
‫حو‬ ‫جب‬‫ح‬ ‫تو‬ ‫سنا‬ ‫آواز‬ ‫نے‬ ‫روں‬‫ی‬‫کہنے‬ ‫کو‬ ‫بہشت‬ ‫خازن‬ ‫کر‬ ‫ہو‬ ‫ران‬
‫لگ‬‫ی‬‫ک‬ ‫تمکو‬ ‫کہ‬ ‫ں‬‫ی‬‫اب‬ ‫کہ‬ ‫ہوا‬ ‫ا‬‫ی‬‫د‬ ‫آنے‬ ‫اندر‬ ‫نے‬ ‫تم‬ ‫کو‬ ‫س‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫اور‬
‫ہے‬ ‫رہا‬ ‫کر‬ ‫آواز‬ ‫سے‬ ‫منہ‬ ‫تمہارے‬‫۔‬‫حوا‬ ‫اور‬ ‫آدم‬ ‫سنو‬ ‫حوا‬ ‫اے‬ ‫کہ‬
‫ہ‬ ‫محروم‬ ‫سے‬ ‫گندم‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫ہے‬ ‫طعام‬ ‫اچھا‬ ‫اوہ‬‫۔‬‫دوسرا‬ ‫اور‬‫ی‬‫آدم‬ ‫کہ‬ ‫ہ‬
‫ا‬‫ی‬‫گ‬ ‫ہو‬ ‫عاشق‬ ‫پر‬ ‫حور‬ ‫ک‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬‫س‬ ‫حور‬ ‫اور‬‫پرہ‬ ‫ے‬‫ی‬‫گ‬ ‫کر‬ ‫ز‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬
‫ہے‬ ‫رہا‬ ‫اڑا‬ ‫مزے‬ ‫ساتھ‬ ‫کے‬ ‫حور‬ ‫اس‬ ‫وہ‬‫۔‬‫نے‬ ‫حوا‬ ‫جب‬‫ی‬‫بات‬ ‫ہ‬
‫سن‬‫ی‬‫پر‬ ‫بہت‬ ‫تو‬‫ی‬‫ہوئ‬ ‫شان‬‫ی۔‬‫بہ‬ ‫کو‬ ‫آدم‬‫ی‬‫ک‬ ‫جستجو‬‫ی‬‫پا‬ ‫نہ‬ ‫تو‬ ‫ا‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬
‫لع‬ ‫اس‬ ‫کو‬ ‫حوا‬ ‫اسوقت‬‫ی‬‫مکروفر‬ ‫کے‬ ‫ن‬‫ی‬‫خ‬ ‫کا‬ ‫ب‬‫ی‬‫گ‬ ‫بھول‬ ‫ال‬‫ی‬‫تھا‬ ‫ا‬‫۔‬
‫خ‬ ‫کو‬ ‫حوا‬ ‫جھٹ‬‫ی‬‫آ‬ ‫ال‬‫ی‬‫ک‬ ‫آدم‬ ‫باہر‬ ‫کے‬ ‫بہشت‬ ‫کہ‬ ‫ا‬‫ی‬‫کر‬ ‫جستجو‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫باہر‬ ‫سے‬ ‫بہشت‬ ‫اسوقت‬‫بغ‬ ‫جانا‬‫ی‬‫تھا‬ ‫محال‬ ‫کے‬ ‫کہانے‬ ‫گندم‬ ‫ر‬‫۔‬‫حوا‬
‫ل‬ ‫کہا‬ ‫نے‬‫ی‬‫ا‬‫۔‬‫کہا‬ ‫نہ‬ ‫دانہ‬ ‫ادھا‬ ‫مگر‬‫ی‬‫تھا‬ ‫ا‬‫۔‬‫ح‬ ‫اس‬‫ی‬‫ک‬ ‫ض‬‫ی‬‫ب‬‫ی‬‫مار‬‫ی‬
‫گئ‬ ‫ہو‬ ‫عارض‬‫ی۔‬
‫ہ‬ ‫کہتے‬‫ی‬‫عورت‬ ‫ں‬‫ی‬‫د‬ ‫ں‬‫ی‬‫م‬ ‫اورعقل‬ ‫ن‬‫ی‬‫نہ‬ ‫دسترس‬ ‫ں‬‫ی‬‫سکت‬ ‫کر‬ ‫ں‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬
‫ح‬ ‫سے‬ ‫اسوقت‬‫ی‬‫گ‬ ‫ہو‬ ‫شروع‬ ‫شرم‬ ‫اور‬ ‫ا‬‫ی‬‫ہے‬ ‫ا‬‫۔‬‫جبرائ‬ ‫اسکے‬ ‫بعد‬‫ی‬‫ل‬

376. ‫ام‬‫ی‬‫کو‬ ‫حوا‬ ‫کہ‬ ‫ہوا‬ ‫سے‬ ‫اعظم‬ ‫سرکار‬ ‫حکم‬ ‫کو‬ ‫ن‬‫اور‬ ‫سانپ‬ ‫بمعہ‬
‫نکال‬ ‫باہر‬ ‫مور‬ ‫اور‬ ‫کبودک‬‫ی‬‫زم‬ ‫اور‬ ‫ں‬‫ی‬‫م‬ ‫کہ‬ ‫تا‬ ‫ڈالدے‬ ‫پر‬ ‫ن‬‫ی‬‫قد‬ ‫رے‬
‫کر‬ ‫معائنہ‬ ‫کا‬‫ی‬‫ں‬‫۔‬‫جبرئ‬‫ی‬‫ع‬ ‫ل‬‫ی‬‫کاروائ‬ ‫الحکم‬ ‫حسب‬ ‫السا