Downloaded 149 times
มือ เท้า ปาก
- 1. โรคมือ เท้า ปาก(Hand foot mouth syndrome) ธิติพงษ์ พลอยเหลือง นักวิชาการสาธารณสุขชานาญการ
- 2. โรคมือเท้าปาก • เป็ นโรคที่มักพบการติดเชื้อในกลุ่มทารกและเด็กเล็กแต่บางรายจะมี อาการรุนแรง ขึ้นอยู่กับชนิดของไวรัสที่มีการติดเชื้อ โรค HFMD ส่วนใหญ่พบในเด็กอายุน้อยกว่า 10 ปี โดยเฉพาะอายุต่ากว่า 5 ปี มี อาการไข้ร่วมกับตุ่มเล็กๆ เกิดขึ้นที่ผิวหนังบริเวณฝ่ามือ ฝ่าเท้า และ ในปาก ส่วนใหญ่อาการไม่รุนแรง หายได้เอง ส่วนน้อยอาจมีอาการ ทางสมองร่วมด้วย ซึ่งอาจทาให้รุนแรงถึงเสียชีวิตได้ ส่วนใหญ่พบใน เด็กอายุ 1-7 ปี
- 3. สาเหตุของโรคมือเท้าปาก • เกิดจากเชื้อCoxsackie A1Bและ enterovirus71 • สามารถทาให้เกิด การอักเสบของ สมองได้ • ผู้ป่ วยจะมีอาการหนักคือมีไข้ ซึม หอบ เขียว และเสียชีวิตอย่างรวดเร็ว แต่ อย่างไรก็ตามมีเพียงส่วนน้อยที่มีอาการหนัก • ในประเทศไทยพบการระบาดของโรคนี้เพียงประปรายเท่านั้น
- 4. การติดเชื้อ • เมื่อเด็กได้รับเชื้อไวรัสต้นเหตุเข้าสู่ร่างกาย ไวรัสจะแบ่งตัวที่ เยื่อบุในกระพุ้งแก้มและในลาไส้เล็ก • ใน 24 ชั่วโมงต่อมาเชื้อไวรัสจะเข้าไปอยู่ในต่อมน้าเหลือง โดยมีระยะฟักตัวสั้น คือ 3-6 วัน • หลังได้รับเชื้อ 3 วัน ไวรัสก็จะแพร่กระจายในกระแสเลือดไป ฝังตัวอยู่ตามอวัยวะเป้ าหมาย คือเยื่อบุของช่องปาก และที่ ผิวหนังของมือและเท้า
- 5. • เมื่อเข้าสู่วันที่ 6ของการติดเชื้อ ร่างกายจะสร้างภูมิต้านทานสูงขึ้น ให้เชื้อไวรัสถูกขจัดออกจากกระแส เลือดและตาแหน่งที่เชื้อไวรัสไปฝัง อยู่ ระยะฟักตัวของโรคมือเท้าปาก หมายถึง ระยะตั้งแต่ได้รับเชื้อจนกระทั่งเกิดอาการใช้ เวลาประมาณ 4-6 วัน
- 6. อาการของโรค • มีไข้ เจ็บคอ •มีตุ่มที่คอ ปาก เหงือก ลิ้นโดยมากเป็ นตุ่มน้ามากกว่าเป็ นแผล • ปวดศีรษะ • ผื่นเป็ นมากที่มือ รองลงมาพบที่เท้า ที่ก้นก็พอพบได้ • เบื่ออาหาร • เด็กจะหงุดหงิด
- 7. โรคแทรกซ้อน • ผู้ป่ วยส่วนใหญ่ที่เกิดโรคนี้จากเชื้อcoxsackievirus A16 จะหาย เองใน 1 สัปดาห์ แต่หากเกิดจากเชื้อ enterovirus 71 โรคจะ เป็ นรุนแรงและเกิดโรคแทรกซ้อน - อาจจะเกิดชักเนื่องจากไข้สูง ต้องเช็ดตัวเวลามีไข้และ รับประทาน ยาลดไข้ - อาจจะเกิดเยื่อหุ้มสมองและสมองอักเสบได้
- 8. ระยะที่แพร่เชื้อของโรคมือเท้าปาก • ประมาณอาทิตย์แรกของการเจ็บป่ วยเชื้อนั้นอาจจะอยู่ในร่างกายได้เป็ น สัปดาห์ • หลังจากอาการดีขึ้้นแล้ว ซึ่งยังสามารถติดต่อสู่ผู้อื่นได้แม้ว่าจะหายแล้ว • การแพร่เชื้อมักเกิดได้ง่ายในช่วงสัปดาห์แรกของการป่ วย ซึ่งมีเชื้อออกมา มาก เชื้อจะอยู่ในลาคอ ประมาณ 2-3 สัปดาห์ ไวรัสเข้าสู่ร่างกายทางเยื่อบุ ของคอหอยและลาไส้ เพิ่มจานวนที่ทอนซิลและเนื้อเยื่อของระบบน้าเหลือง บริเวณลาไส้ • เชื้อจะออกมากับอุจจาระ • ยังไม่มีหลักฐานที่เชื่อถือได้ว่า การแพร่กระจายของโรคเกิดจากแมลง น้า อาหาร หรือขยะ
- 9. การแพร่กระจายของเชื้อ • เชื้อ Enterovirusesพบได้ทั่วโลก • ในประเทศที่ยังไม่พัฒนา อาจพบเด็ก ๆ ติดเชื้อในระหว่างที่ยัง เป็ นทารกอยู่ แต่สาหรับในประเทศที่พัฒนาแล้ว อาจจะไม่พบ การติดเชื้อจนกระทั่งเป็ นวัยรุ่น • เพศชายจะสามารถสร้างภูมิคุ้มกันได้ดีกว่าเพศหญิง • การถ่ายทอดไวรัสผ่านทางช่องปากหรือโดยทางอวัยวะที่เกี่ยวกับ การหายใจ
- 10. การแพร่กระจายของเชื้อ (ต่อ) • Enterovirusสามารถถูกขับออกมาทางอุจจาระได้ • ตรวจพบได้ในน้า , ดิน , ผักสด , สัตว์น้าที่มีเปลือกหุ้ม • สามารถติดต่อได้ในชุมชนโดยการปนเปื้ อนมากับอาหาร หรือ น้า • ลักษณะของโรค จะเกิดผื่นขึ้นที่มือ เท้า และปาก • ประเทศในเขตอบอุ่น จะพบโรคนี้บ่อยในฤดูที่มีอากาศร้อน แต่ สาหรับประเทศในเขตร้อน จะพบโรคนี้ได้ทุกฤดูกาล
- 11. เกณฑ์การวินิจฉัยโรค…ทางคลีนิค ไข้ + แผลเปื่อยหลายแผล + ตุ่มน้าพองขนาดเล็กที่ฝ่ามือ นิ้วเท้า ฝ่าเท้าและส้นเท้า เกณฑ์การวินิจฉัยโรค...ทางห้องปฏิบัติการ • แยกเชื้อไวรัส จาก - Throat swab ในสัปดาห์แรกของการเริ่มป่ วย - ป้ ายจากตุ่มน้าพอง ที่มือ เท้า ก้น - เก็บอุจจาระภายใน 14 วันของวันที่เริ่มป่ วย • ตรวจเลือด 2 ครั้งห่างกัน 14 วัน
- 12. ประเภทผู้ป่ วยและการรายงานโรค ผู้ป่ วยที่สงสัย (suspectedcase) ผู้ที่มีอาการตามเกณฑ์ทางคลีนิค ผู้ป่ วยที่เข้าข่าย (probable case) เกณฑ์ทางคลีนิค + ข้อมูลทางระบาดวิทยาที่ เชื่อมโยงกับผู้ป่ วยที่ยืนยัน ผู้ป่ วยที่ยืนยัน (confirmed case) เกณฑ์ทางคลีนิค + ผลทางห้องปฏิบัติการ
- 13. การรักษา • ไม่มียาสาหรับการรักษาโดยเฉพาะ – ส่วนมากมักจะเป็นการรักษาไปตามอาการ – อาจมีการรักษาที่มุ่งจัดการกับโรคแทรกซ้อน เช่น เยื่อหุ้มสมอง อักเสบ , การเต้นของกล้ามเนื้อหัวใจผิดปกติ , หัวใจล้มเหลว เป็ นต้น – ใช้ immune globulin ป้ องกันการเกิดอาการที่รุนแรง คือ ในรายที่ ระดับภูมิคุ้มกันอยู่ในระดับที่เป็ นอันตรายและสามารถทาให้ถึงแก่ชีวิต ได้
- 14. การป้ องกันและควบคุม 1. จัดการการอนามัยในชุมชนให้ดีขึ้นเพื่อลดการแพร่กระจาย ของเชื้อ 2. หลีกเลี่ยงการสัมผัสกับผู้ป่ วย 3. ในกรณีที่พบการระบาดในพื้นที่เดียวกัน ให้สอบสวนหาสาเหตุ ของการระบาดเพื่อกาหนดแนวทางการควบคุมและป้ องกันการ แพร่ระบาดของโรค