мал эмнэлэг

1. Адууны толгойн хэсгийн гол
хураагуур судаснуудыг хатгах цэг,
хатгах арга, хэрэглэх үе
Семинар 2

2. Сэдвийн зорилго
• Адууны толгойн хэсэгт хатгах цэгүүдийн байршил
анатомийг тодорхойлж, хатгалт хийх техник ажиллагаа,
хэрэглэх шаардлагын талаархи ойлголт авах

3. Ханах засал гэж юуг хэлэх вэ?
• Мал амьтны судсыг
тусгай багажаар
хатгаж цус гаргах
ажилбарыг хэлнэ.
 Латинаар – Missio
sanguinus
Англиар – Bleeding
acupuncture

4. Хануурч гэж хэн бэ
• “Заслын дээд хануурын увидас, гэм хямралын булингарыг арилгах
сарны гэрэл оршвой” (төвд хэлнээс орчуулсан маарамба Дэмбэрэл)
хэмээх сударт; Бүхэнд мөншингүй мэргэнийг шүтсэн, асар ариун
мэдлэгтэй, сэтгэл төвшин, гартаа уян, ялгаж боддог, зоригтой,
шинжээч, үйлэнд түргэн, эмийн эд болон багаж нь хурц, даралт уур
хилэнгүй, эх мэт асрал, энэрэл нь бүхэнд тэгш-энэ нь хануур
тавьснаар үйлэнд мэргэн хэмээжээ.
• Үүнээс үзэхэд хануур хийх хүн анатоми, физиологын өргөн мэдлэгтэй,
мал эмнэлгийн оношлогоо эмчилгээний өргөн мэдлэгтэй, практикийн
ур чадвартай, мэдэрхүй мэдрэмж, цэвэр нямбай байх шаардлагатай
байна.

5. Ханах хутга
• Хануурын хутгыг
 Монгол дарханы уламжлалт
аргаар ширгээж хатаасан сайн
чанарын гангаар хийх
 Үйлдвэрлэлийн аргаар
хүйтнээр дармалдаж бэлтгэх
Хануурын хутга нь их, бага, дунд,
суман, гурвалжин үзүүртэй, зүү
хэлбэрийн, сүх хэлбэрийн гэх мэт
байна.

6. Самсааны судас
vessel lateralis nasi
Хамрын нүхнээс дээш хамрын
хянганы баруун зүүн хажуугаар
харагдах судас хануурын жижиг
өргөн хутгаар 0,9 см гүн ханана.
Заалт
Хамрын хөндийн салст бүрхэвчийн
(pинит), уушиг гуурсан хоолойн болон
цээжний гялтангийн үрэвсэл,
цээжний усан хаван, тэрчлэн ходоод-
гэдэсний хямралын үед

7. Нулимсны судас
Vessel. anguli oculi
• Hүдний дотор булангаас доош
орших гурван салаа судсыг
гурвалжин зүү ба бага хануурын
хутгаар 0,5 см ханана.
• Уг судсыг эрхий хуруугаараа
дарах буюу малын толгойг
ялимгүй доошлуулахад энэ судас
сайтар гүрийж харагдана.
Заалт
Нүдний үрэвсэл, гэдэсний хаталгаа,
баас хатах

8. Нүдний арын буюу чамархайн өнгөц судас
v. Facialis transversalis
• Нүдний хойд булангаас арагш
шанааны нумыг дагаж ирсэн
өнгөц хураагаар судсыг 1 см гүн
ханана. Адууны чихний үзүүрийг
нүдний хойд булан руу чиглүүлэн
буулгаж чихний үзүүр хүрсэн
цэгийг баримжаалан ханах элбэг.
Нүдэнд ойр ханах нь цээрлэдэг.
Энэ судасны зэрэгцээ доод
хонхорт чамархайн өнгөц
тараагуур (a. temporalis
superoicialis) орших ба цус алдах
аюултай тул болгоомжтой ханах
хэрэгтэй.
• Заалт
Нарших, толгойн үс халцрах,
өнгө зүс алдагдах, нүд үрэвсэх үед

9. Уруулын судас
v. labialis
• Дээд доод уруулын дотно
талын хураагуурыг судсууд
болон хамрын таславч
мөгөөрсний үзүүрийн доод
талд орших ил харагдах
судсыг ханаж хэдэн дусал
цус гаргана.
• Заалт
Ходоодны үрэвсэл, амны
хөндий, залгиур, мөгөөрсөн
хоолойн үрэвсэл, ханиалгын
үед

10. Хэлний доорх судас
v. sublingualis
• Хэлний доор орших
хоёр хөх судсыг
ханана.
• Заалт
• Амны хөндийн
үрэвсэл, залгиурын
саа, ходоод гэдэсний
үрэвсэл

11. Тагнай судас
plexus venosus palati
• Мал амьтны тагнайн салстад
хураагуур судасны өтгөн шигүү
торон сүлжээ бий бөгөөд тэнд цус
тогтонгишиж бэмбийж хөөхийг
тагнайрах гэдэг. Энэ үед адуу
тэжээл, усандаа дургүй болж,
амархан турж эцнэ.
• Заалт ходоод гэдэсний болон амны
хөндийн салстын эмгэгийн улмаас
тагнайрах үед тагнайн эржгэрийн
эхний гурван зураасны ард, гол
шугамны хоёр талд 1 см гүн
ханахад өтгөн хар хүрэн цус
гаргана.

12. Чихний үзүүрийн судас
v. auricularis
• Амьтны бие бүтцийн хувьд чихний
дэлбээ нь тараагуур, хураагуур
хялгасан тор, мэдрэлийн судасны
тортой сүлжилдэн оршдог маш нарийн
зохион байгуулалттай юм. Иймээс
чихний дэлбээнд сав цулын
эрхтэнүүдтэй холбогдсон зүү заслын
олон тооны идэвхитэй цэгүүд байдаг.
Заалт
• Наран жилбэ, чих, уруул, зовхины саа,
ходоод-гэдэсний хаталгын үед
дэлбээний гадна, дотно гадаргууд
орших хураагуур судсыг ханаж хэдэн
дусал цус гаргах эсвэл чихний үзүүрээс
бага зэрэг цуулна.