Үржил
• Бүх амьд биеийн шинж
• Өөртэйгөө төстэй үр удам төрүүлэх
Бэлгийн үржил
• Гаплойд бэлгийн эс үүснэ - гамет
• Гамет нь эр эм биеийн тусгай эрхтэн –д
үүсэж хэлбэржинэ
• Эцэг эх биеийн генетик материал
холилдсоноор генийн шинэ хослол үүсч
шинэ шинж тэмдэг үүснэ
Нэг эстний бэлгийн үржил
• Амьд биед шинэ шинж тэмдэг биий
болох боломжийг ихэсгэнэ
Конъюгация – удамшлын
материалын хэсгээ
солилцох
Копуляция – Нэг эст
организмын бэлгийн үржил.
Эр эм бэлгийн эсүүд нийлнэ
Инфузории,
спирогира
Polytoma,
хломидомонада
Биологиийн зүйл
Бэлгийн булчирхайн байрлалаар
Саланги бэлэгтэй
Эрэгчин , эмэгчин
Саланги бэлэгтэй
Эрэгчин , эмэгчин
Хос бэлэгтэй
гермафродит
Хос бэлэгтэй
гермафродит
Бэлгийн үржил
Гетерогам – Янз бүрийн
хэмжээтэй хөдөлгөөнтэй
бэлгийн эсүүд нийлэх
Оогами – Хөдөлгөөнгүй том
өндгөн эс ,хөдөлгөөнтэй
жижиг эх бэлгийн эс нийлэх
Изогами – Хоёулаа
хөдөлгөөнтэй адил
хэмжээтэй бэлгийн эс
нийлэх
Партеногенез – үр
тогтоогүй өндгөн эсээс бие
үүсэх
Гермафродит
• Хос бэлэгтэй амьтан
• Хос бэлэгтэй амьтад өөртөө үр
тогтдог
• Бэлгийн хос байгаа үед солбицон
үр тогтоно
• Хөндий биетэн, хавтгай хорхой,
цагариг хорхой, зарим нялаахай
биетэн, дугариг амтан (миксин),
тэнгисийн алгана
Үржлийн эрхтэн
• Гаметангии – Замаг, мөөг
• Архегонии – Спорт дээд ургамлын эм
бэлгийн эрхтэн
• Антеридии – Спорт дээд ургамлын эр
бэлгийн эрхтэн
• Гонады – амьтны бэлгийн булчирхай
(хөвөн биетэн хөндий биетнээс бусад)
Эр бэлгийн
тогтолцоо
Эм бэлгийн
тогтолцоо
Эр бэлгийн тогтолцоо
Дотоод
рэвчү
р дамжуулах хоолойү
рийн цэврү үү
т р булчирхайү үү
Гадаад
шодой
хуухнаг
Эр бэлгийн тогтолцоо
Үрэвч
Үрийн суваг
Сперм
Түрүү
булчирхай
Шээсни суваг
Шинэ
сперматозойдууд
Хүний эр бэлгийн эс
ойролцоогоор 0,005 мм өргөн,
0,06-0,07 мм урт,
харин0,000000005 г жинтэй.
1 см3
үрийн шингэнд 20 - 60 сая
сперматозоид байна.
мпс
Х ний эр бэлгийн эсү
акросома
Эм бэлгийн тогтолцоо
Дотоод
ндг вчӨ ө
Умайн гуурсан
хоолой
Умай
трээҮ
гадаад
Бэлгийн их
бага уруул
трээний дэвчҮ үү
.
Өндгөвч Боловсорсон
өндгөн эс
Үр тогтолт
үтрээ
Өндөг
дамжуулах
хоолой
умай
Фаллопиевын
хоолой
Өндгөн эсийн диамктр
0,15 мм, масс 0,000003гр.
Эм бэлгийн тогтолцоо
Шинээр төрж байгаа охидын өндгөвч 0,25 гр
жинтэй 40000 боловсроогүй өндгөн эс агуулсан
байдаг
Хүний өндгөн эс
Бэлгийн эсүүдийн бүтэц
шинжүүд Өндгөн эс Эр бэлгийн эс
Хэлбэрр
хэмжээ
Бүтцийнн
онцлог
Хромосомын
тоо
Гол үүрэг
Гаметогенез
сперматогенез овогенез
Үржих үе
Өсөх үе
Боловсрох үе
Чиглүүлэгч бие
2n
Хэлбэржих үе
2n
2n
2n
2n
2n2n
2n
n
n n
n
n n
nn
n n
n 2nn
n n n n
Зөв харгалзуул:
Ойлголт Нэр томъёо Агуулга
1. үржил 8. эс 13. Үр удмаа үлдээх
2. Өндгөн эс 9. Үйл ажиллагаа 14. Бэлгийн эсүүд нийлэх
3. сперматозоид 10. Эрхтэн 15. Өндгөвчид үүсдэг
4. Үр тогтолт 11. Булчирхай 16. Үр хөврөл хөгжих
5. Үрэвч 12. организм 17. Өндгөн эсийг үүсгэнэ
6. Умай Үрэвчинд үүснэ
7. өндгөвч Эр бэлгийн эсийг үүсгэнэ

бэлгийн үржил

  • 2.
    Үржил • Бүх амьдбиеийн шинж • Өөртэйгөө төстэй үр удам төрүүлэх
  • 3.
    Бэлгийн үржил • Гаплойдбэлгийн эс үүснэ - гамет • Гамет нь эр эм биеийн тусгай эрхтэн –д үүсэж хэлбэржинэ • Эцэг эх биеийн генетик материал холилдсоноор генийн шинэ хослол үүсч шинэ шинж тэмдэг үүснэ
  • 4.
    Нэг эстний бэлгийнүржил • Амьд биед шинэ шинж тэмдэг биий болох боломжийг ихэсгэнэ Конъюгация – удамшлын материалын хэсгээ солилцох Копуляция – Нэг эст организмын бэлгийн үржил. Эр эм бэлгийн эсүүд нийлнэ Инфузории, спирогира Polytoma, хломидомонада
  • 5.
    Биологиийн зүйл Бэлгийн булчирхайнбайрлалаар Саланги бэлэгтэй Эрэгчин , эмэгчин Саланги бэлэгтэй Эрэгчин , эмэгчин Хос бэлэгтэй гермафродит Хос бэлэгтэй гермафродит
  • 6.
    Бэлгийн үржил Гетерогам –Янз бүрийн хэмжээтэй хөдөлгөөнтэй бэлгийн эсүүд нийлэх Оогами – Хөдөлгөөнгүй том өндгөн эс ,хөдөлгөөнтэй жижиг эх бэлгийн эс нийлэх Изогами – Хоёулаа хөдөлгөөнтэй адил хэмжээтэй бэлгийн эс нийлэх Партеногенез – үр тогтоогүй өндгөн эсээс бие үүсэх
  • 7.
    Гермафродит • Хос бэлэгтэйамьтан • Хос бэлэгтэй амьтад өөртөө үр тогтдог • Бэлгийн хос байгаа үед солбицон үр тогтоно • Хөндий биетэн, хавтгай хорхой, цагариг хорхой, зарим нялаахай биетэн, дугариг амтан (миксин), тэнгисийн алгана
  • 8.
    Үржлийн эрхтэн • Гаметангии– Замаг, мөөг • Архегонии – Спорт дээд ургамлын эм бэлгийн эрхтэн • Антеридии – Спорт дээд ургамлын эр бэлгийн эрхтэн • Гонады – амьтны бэлгийн булчирхай (хөвөн биетэн хөндий биетнээс бусад)
  • 9.
  • 10.
    Эр бэлгийн тогтолцоо Дотоод рэвчү рдамжуулах хоолойү рийн цэврү үү т р булчирхайү үү Гадаад шодой хуухнаг
  • 11.
    Эр бэлгийн тогтолцоо Үрэвч Үрийнсуваг Сперм Түрүү булчирхай Шээсни суваг Шинэ сперматозойдууд Хүний эр бэлгийн эс ойролцоогоор 0,005 мм өргөн, 0,06-0,07 мм урт, харин0,000000005 г жинтэй. 1 см3 үрийн шингэнд 20 - 60 сая сперматозоид байна. мпс
  • 12.
    Х ний эрбэлгийн эсү акросома
  • 13.
    Эм бэлгийн тогтолцоо Дотоод ндгвчӨ ө Умайн гуурсан хоолой Умай трээҮ гадаад Бэлгийн их бага уруул трээний дэвчҮ үү
  • 14.
    . Өндгөвч Боловсорсон өндгөн эс Үртогтолт үтрээ Өндөг дамжуулах хоолой умай Фаллопиевын хоолой Өндгөн эсийн диамктр 0,15 мм, масс 0,000003гр. Эм бэлгийн тогтолцоо Шинээр төрж байгаа охидын өндгөвч 0,25 гр жинтэй 40000 боловсроогүй өндгөн эс агуулсан байдаг
  • 15.
  • 16.
    Бэлгийн эсүүдийн бүтэц шинжүүдӨндгөн эс Эр бэлгийн эс Хэлбэрр хэмжээ Бүтцийнн онцлог Хромосомын тоо Гол үүрэг
  • 17.
    Гаметогенез сперматогенез овогенез Үржих үе Өсөхүе Боловсрох үе Чиглүүлэгч бие 2n Хэлбэржих үе 2n 2n 2n 2n 2n2n 2n n n n n n n nn n n n 2nn n n n n
  • 18.
    Зөв харгалзуул: Ойлголт Нэртомъёо Агуулга 1. үржил 8. эс 13. Үр удмаа үлдээх 2. Өндгөн эс 9. Үйл ажиллагаа 14. Бэлгийн эсүүд нийлэх 3. сперматозоид 10. Эрхтэн 15. Өндгөвчид үүсдэг 4. Үр тогтолт 11. Булчирхай 16. Үр хөврөл хөгжих 5. Үрэвч 12. организм 17. Өндгөн эсийг үүсгэнэ 6. Умай Үрэвчинд үүснэ 7. өндгөвч Эр бэлгийн эсийг үүсгэнэ