1. 1
Сэдэв: Темперамент болон зан төлвийн судалгаа
Шалгасан..................../Баасан ням/
Гүйцэтгэсэн...................../Ш.Өлзий хишиг M.NS14D347/

2. 2
Үндэслэл
Зорилго: Энэ судалгааг авч өөрсдийнхөө темпераментын хэв маягийг судлан
тогтоож өөрсдийн зан төлөв болон сэтгэл зүйн онцлогийг танин мэдэж дүгнэх
Зорилт:
1.Темперамент гэж юу болох талаар онолыг танин мэдэх
2. Хүний зан төлөвийн талаар судалгаа хийх
3. Үр дүнгийн боловсруулалт хийж сурах
4. Авсан судалгаагаа дүгнэж сурах

3. 3
Онолын хэсэг
Темпераментын шинж чанарын тодорхойлолт
В.М.Русаловын боловсруулсан арга зүйгээр хүний темпраментын шинж чанарыг
тухайлбал, эрч хүч, уян хатан, хурдан шаламгай байдалыг тоон үзүүлэлтээр
үнэлдэг. Хүмүүстэй харилцах ажил хийхэд илэрч байгаа хүний идэвхийн хэв
хэмжээг эрч хүч “зан” гэнэ.Нэг төрлийн үйл ажиллагаанаас нөгөөд хурдан шилжиж
байгаа байдал хүмүүстэй харилцаж байгаа зан байдалын өөрчлөлтийг уян хатан
шинж гэнэ. Практик үйл ажиллагаа хүмүүстэй харилцахтай холбоотой янз бүрийн
байдалд илэрч байгаа хүний сэтгэгдэл, догдлол нь сэтгэл хөдлөмтгий шинж
юм.Хүний темпераментын шинж чанар нь түүний ажил бусадтай харилцах явцад
янз бүрээр илэрнэ.
Одоо бид нэгнийхээ Темпераментийн шинж чанарыг тодорхойлох гэж байна.
Заавар энэхүү асуултуудад тийм, үгүй гэсэн 2 хариултын аль нэгийг сонгож
хариулна.
1. Та шинэ содон зүйлрүү хүчтэй тэмүүлдэг үү?
2. Та өөрийгөө найз нөхөддөө үргэлж хэрэгтэй, мөн тэд таныг ойлгон сэтгэл
санаагаа хуваалцаж чаддаг гэж боддог уу?
3. Та амирлангуй тайван хүн мөн үү?
4. Өөрийн үзэл бодлоос тагалзхад танд хэцүү байдаг уу?
5. Та аливаа ажлыг хийхдээ яарч тэвдэлгүй урьдаас сайтар бодож төлөвлөж
эхлэх нь дээр гэж үздэг үү?
6. Та бусдад амласан амлалтаа заавал биелүүлдэг үү?
7. Танд гэнэтхэн сэтгэл санаагаар унах юм уу эсвэл хөөрөн баясах үе олонтаа
тохиолдддог уу?

4. 4
8. Та ямар нэгэн зүйлийг хийхдээ нэг их бодож цаг зарцуулахгүйгээр хурдан
гүйцэтгэж чадах уу?
9. Зарим үед онцын шалтгаангүйгээр азгүй юм уу гунигтай мэт сэтгэгдэл танд
төрдөг үү?
10.Та аливаа маргаанд бүгдийг ялна гэдэгт итгэдэг үү?
11. Өөрт таалагдсан эсрэг хүйсний хүнтэй ичиж эвгүйрхдэг үү?
12.Өөрийгөө эзэмдэж чадалгүй уурлах тохиолдол танд гардаг уу?
13.Тухайн үеийн сэтгэл санааны байдлаас шалтгааалан аливаа асуудлыг шүүн
тунгаахгүйгээр шийдвэр гаргах тохиолдол танд гарч байсан уу?
14.Ярих хэрэггүй зүйлийг хэлчихлээ гэж араас нь санаа зовох явдал тохиолддог
уу?
15.Хүмүүстэй уулзаж ярилцснаас ном уншсан нь дээр гэж боддог уу?
16.Та амархан гомддог гэсэн тэр үнэн үү?
17.Та бусадтай хамтран ажиллах дуртай юу?
18.Зарим үед танд бусадтай ярилцахаас дургүй хүрэх тохиолдол гардаг уу?
19.Заримдаа та эрч хүчтэй дайчин, заримдаа идэвхгүй залхуу, үлбэгэр болчихдог
гэж үнэн үү?
20.Та цөөхөн дотны найз нөхөдтэй байх нь дээр гэж үздэг үү?
21.Та мөрөөдөмтгий хүн мөн үү?
22.Таныг загнаж уурлавал та мөн тэгэж хандах уу?
23.Та өөрийгөө хүмүүжилтэй өөгүй хүн гэж хэлж чадах уу?
24.Танд өөрийгөө ямар нэгэн юманд буруутгаж эргэлзэх сэтгэл төрдөг үү?
25.Та хүмүүсийн дунд дураараа чөлөөтэй байж хөгжиж чадах уу?
26.Та мэдрэмтгий эмзэг хүн мөн үү?
27.Та цовоо сэргэлэн хөгжилтэй хүн мөн үү?
28.Ямар нэгэн зүйлийг хийснийхээ дараа үүнээс илүү хийж болох байж гэж боддог
уу?

5. 5
29.Та олон хүний дунд байхдаа ичиж эвгүйрхдэг үү?
30.Та бусадтай хов жив ярьдаг уу?
31.Янз бүрийн зүйл таны толгойд эргэлдснэс болж нойр хулжих явдал танд
тохиолддог уу?
32.Ямар нэгэн зүйлийн талаар мэдэхийг хүсвэл хүнээс асууснаас номноос харсан
нь дээр гэж үздэг үү?
33.Огцом уурласнаас болж зүрх чинь хүчтэй дэлсдэгүү?
34.Маш их анхаарал татсан ажил танд таалагддаг уу?
35.Та салагнаж чичэртлээ уурлаж бачимддаг уу?
36.Та үргэлж үнэнийг ярьдаг уу?
37.Бие биенээ шоолон даапаалж байгаа хүмүүсийн дэргэд байхад танд эвгүй
санагддаг уу?
38.Та үргэлж уурлаж цухалддаг уу?
39.Хурдан хөдөлгөөн шаардсан ажил танд таалагддаг уу?
40.Янз бүрйин тааламжгүй явдал тохиолдох вий гэж санаа зовж тавгүйтдэг үү?
41.Та аливаа ажлыг хйихдээ аажуу тайван ханддаг гэж үнэн үү?
42.Ажил юмуу болзсон хүнтэйгээ уулзахдаа хоцорц байсан уу?
43.Хар дарж зүүдлэх тохиолдол танд олонтаа тохиолддог уу?
44.Хүмүүмтэй амархан танилцаж холбоо тогтоож чадах уу?
45.Таныг шаналгаж байдаг өвчин эмгэг байдаг уу?
46.Та найзуудтайгаа уулзахгүй удвал санаж шаналдаг уу?
47.Та өөрийгөө онгироо сагсу хүн гэж хэлэх үү?
48.Танилуудын чинь дотроос танд огт таалагддаггүй хүн байдаг уу?
49.Та өөртөө итгэлтэй байдаг уу?
50.Таны дутагдлыг шүүмжилбэл та эсэргүүцдэг үү?

6. 6
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20
Ү Ү Т Ү Т Ү Ү Т Ү Ү Т Т Ү Т Т Ү Т Т Ү Т
2
1
2
2
2
3
2
4
2
5
2
6
2
7
2
8
2
9
3
0
3
1
3
2
3
3
3
4
3
5
3
6
3
7
3
8
3
9
4
0
Т Ү Т Ү Т Ү Т Т Ү Ү Т Ү Т Т Ү Ү Ү Ү Ү Т
41 42 43 44 45 46 47 48 49 50
Т Т Т Т Ү Т Ү Т Ү Т
Темпраментийн шинж чанарын үнэлгээний түлхүүр
Тухайн сурагч /судлуулагч-ийн сонгосон хариулт нь энэ арга зүйгээр
темпераментын шинж чанар нэг бүрийг үнэлэх
Судалгааны үр дүнгийн боловсруулалт үнэлгээ
- Судлуулагч 9 ба түүнээс дээш оноо авбал түүний темпераментын аль нэг
шинж чанар хүчтэй хөгжсөн
- 4 ба түүнээс дээш оноо авбал түүний темпераментын аль нэг шинж
чанар сул хөгжсөн
- 5-8 оноо авбал темпераментын тухайн шинж чанар дунд зэргийн
хөгжилтэй гэж үзсэн.
/Өсвөр, ахлах насны хүүхдийг судлах арга зүй Уб 2002 //50 тал
Зан чанар болон түгшүүртэй эсэх
Оргилуун эрч хүчтэй хэв шинж

7. 7
Сэтгэл санаанд бараг байнга өөдрөг сайн,хөнгөн зөөлөн байдалаар ялгагдана.Их
хүчтэй энергитэй , шаламгай, идэвхитэй удирдагч байх хүсэл эрмэлзэлтэй. Нийтэч
сонирхол нь тогтворгүй, хүн танихдаа тааруу шинэ орчинд амархан дасдаг.
Сахилга дэг журмыг барих, нэг хэвээр давтагдан үргэлжлэх ажилд дургүй, өөдрөг
сэтгэлтэй, өөрийнхөө хүч бололцоог арай хэтрүүлэн үнэлдэг.
Заримдаа нөхцөл байдалд цухалдаж догшин авир гаргадаг.
Мөчлөгт буюу солигдомтгой хэв шинж
Сэтгэл санаа нь байнга хувирч өөрчлөгдөж, ажиллах чадвар нь буурч, ажил, орчны
хүмүүст хандах хандлага, сонирхолгүй болдог. Ийм байдал өгсөх, буурах янзаар
үечлэн явагддаг. Бүтэмжгүй зүйлд сэтгэлээр ихэд унадаг, өөрийн дутагдал, дэмий
юмны тухай байнга боддог, ганцаардлын зовлон амсдаг. Гутарлын үе нь цаг ямагт
идэвхжилт, оргилуун хэв шинжээр ээлжлэн солигдож байдаг, өөрийгөө үнэлэх нь
бодитой биш байх нь түгээмэл.
Сэтгэлийн түгшүүрийг судлах нь
Бие хүний түгшүүр гэдэг нь уг хүнд аюул занал учруулахуйц нөхцөл байдлын
улмаас сөрөг сэтгэлийн хөдөлгөөнд хялбар өртөх хандлагаар тодорхойлогдоно.
Энэ нь хэт түгшимтгий байдал, зовнол зэрэг тухайн хүний сэтгэлзүйн хувийн
онцлогтой холбоотой.
Нөхцөл байдлын түгшүүр гэдэг нь түр зуурын шинжтэй ямар нэгэн нөхцөл байдал
түр зуурын
шалтгааны улмаас үүсч буй түгшүүр юм.
Нөхцөл байдлын түгшүүрийг үнэлэх хэмжүүр
1. Би тайван
2. Надад хэн ч заналхийлдэггүй
3. Би дарамт түгшүүрийн байдалд байдаг.
4. Би дотроо зовиур шаналгаатай байдаг
5. Би өөрийгөө бусдаас хамааралгүй чөлөөтэй гэдгээ мэдэрдэг.
6. Би ундууцан урам хугарсан гунигтай байдалд байдаг уу
7. Учирч болзолшгүй азгүйтэл миний сэтгэлийг зовоодог
8. Би сэтгэл тайван амгалан байдаг
9. Миний сэтгэл үймэрдэг
10.Би сэтгэл тэнэгэр хангалуунаа мэдэрдэг

8. 8
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
2 2 4 4 2 4 4 2 4 2
Үгүй энэ тийм я биш 1 тийм байж магадгүй 2-үнэн 3 тийм
Өсвөр, ахлах насны хүүхдийг судлах арга зүй Уб 2002 /91тал/
Үр дүнгийн хэсэг
Би өөрийн таамаглал дээрээ үндэслэн өөрийнхөө зан төлөвийг тодорхойлохдоо
түгшүүртэй гэж үзэж байсан. Харин өөрийгөө судалж үзэхэд түгшүүр ихтэй гэж гарч
байна.
Харин темперамент шинж чанар дээр- Холерик эрч хүчтэй, шаламгай, хурдтай,
сэтгэл хөдлөлийн шинжээр дээд үзүүлэлттэй, уян хатан байдлаараа дунд эсвэл
дээд үзүүлэлттэй гэсэн үр дүнд хүрсэн.

9. 9
Дүгнэлт
Би өөрийгөө судласан нь надад маш их таалагдсан. Өмнө нь би өөрийгөө ямар зан
төлөвтэй хүн бэ гэдгээ сайн мэддэггүй бас судалж байгаагүй. Ер нь хүн хэзээ ч
бусдыг гүйцэд танина гэж байдаггүй учир нь тухайн хүн өөрийгөө гүйцэд танин
мэдэж чадаагүй байдаг учраас бусдыг буруугаар ойлгох явдал гардаг. Би энэ
судалгааг өөр дээрээ хийснээр өөрийн зан характер, болон зан чанарынхаа
талаар бага ч гэсэн мэдэж авсан.
Энэ судалгааг бөглөсний эцэст найз нөхдийнхөө зан характерийг ч танин мэдэх
боломж гарч ирж байна.

10. 10
Ном зүй
-Өсвөр,ахлах насны хүүхдийг судлах арга зүй Уб 2002
-Танин мэдэхүйн зарим үйл явцыг судлах арга зүй
-Судлаач багшийн гарын авлага

11. 11
Агуулга
Үндэслэл.............................................................................................................2
Онолын хэсэг.......................................................................................................3
Үндсэн судалгаа..................................................................................................
Темпераментын шинж чанарын үнэлгээний түлхүүр.........................................6
Үр дүнгийн хэсэг.....................................................................................................8
Дүгнэлт ....................................................................................................................9
Номзүй ...................................................................................................................10
Гарчиг......................................................................................................................11