Хүний хөгжил хичээл №4 Эрүүл зөв хооллолтын талаар

1. Хүний хөгжил хичээл №4
Õ¯Í ÀÌÛÍ ÕÎÎË ХҮНС,
ÝЯ¯Ë ÌÝÍÄ
×. ªËÇÈÉÁ¯ÐÝÍ
ÀÓ-íû äîêòîð

2. МОНГОЛ УЛС
• Эрх зүйт төртэй
• Иргэний ардчилсан нийгэм
• Хүн бүрийн оролцоо
• Хүний хувьд өндөр хөгжсөн сэхээтний
оролцоо чухал

3. Äýëõèé åðòºíö äýýð
àìüäàð÷ áóé á¿õèé ë
õ¿ì¿¿ñ àìüäðàëûíõàà
òóðøèä ýð¿¿ë, òýæýýëëýã
õîîë õ¿íñ õýðýãëýõ
ýðõòýé
Äýëõèéí õ¿íñíèé äýýä
õýìæýýíèé óóëçàëò, 1996

4. Хүний үндсэн эрхийн нэг
• Хүн бүр эсэн мэнд амьдарч, хөдөлмөрлөх,
эрүүл бие, саруул оюун ухаантай байх
үндсэн нөхцөл бол хоол хүнс.
• Хүрэлцээтэй, шимт бодисын зохистой
хэмжээ, агууламжтай, аюулгүй хоол хүнсийг
авбал зохих хамгийн бага хэмжээ буюу
өлсөхгүй байх хэмжээг хүний эрхэд тооцдог
бөгөөд уг хүнсний эрхийг баталгаажуулах нь
Олон улсын эрх зүйн нэг чухал асуудал мөн.
•

5. ÄÀßÀÐØÈË – Õ¯ÍÑÍÈÉ ÁÎÄËÎÃÎ
• ͯÁ-ûí èâýýë äîð – óëñ, ã¿ðí¿¿äèéí òºð
çàñãèéí òýðã¿¿íèé äýýä õýìæýýíèé
óóëçàëòууд – 1992, 1996, 2002
• Õ¿íñíèé àñóóäàë - ºëñãºëºí, õ¿íñíèé
õîìñäîë, õ¿íñíýýñ øàëòãààëñàí ºâ÷èí
ýìãýãèéã ãýòëýí äàâàõ çîðèëò
• Òóíõàãëàë, òºëºâëºãºº
• ͯÁ-ààñ ãàðãàñàí äýëõèéí ìÿíãàíû
çîðèëòûí íýã õýñýã – õ¿íñíèé àñóóäàë

6. Õ¯ÍÑÍÈÉ ÁÎÄËÎÃÎ
• Õ¿íñíèé õàíãàìæ
• Õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íèé ýð¿¿ë àõóéí
àþóëã¿é áàéäàë
• Õîîë, õ¿íñíèé øèìò ÷àíàð

7. ÕÓÓËÜ, ÝÐÕ Ç¯ÉÍ ÎÐ×ÈÍ
• Èîä äóòëûí ýìãýãòýé òýìöýõ ¿íäýñíèé
õºòºëáºð
• Äàâñûã èîäæóóëæ èîä äóòëûí ýìãýãýýñ
ñýðãèéëýõ ìîíãîë óëñûí õóóëü
• Õ¿íñíèé õàíãàìæ, àþóëã¿é áàéäàë, õîîë
òýæýýë- ¿íäýñíèé õºòºëáºð
• Ýõèéí ñ¿¿ îðëóóëàõ á¿òýýãäýõ¿¿íèé òóõàé
¿íäýñíèé õóóëü, 2005 он
• НЯЛХ, БАЛЧИР ХҮҮХДИЙН ХҮНСНИЙ ТУХАЙ хууль,
2017 он
• Ýõ, õ¿¿õäèéí áè÷èë òýæýýëèéí äóòëààñ
ñýðãèéëýõ ¿íäýñíèé ñòðàòåãè
• Õ¿íñíèé õýðýãëýýíèé ãýð çºâëºìæ

8. ÕÓÓËÜ, ÝÐÕ Ç¯ÉÍ ÎÐ×ÈÍ
• ЕРӨНХИЙ БОЛОВСРОЛЫН СУРГУУЛИЙН
ХООЛ ҮЙЛДВЭРЛЭЛ, ҮЙЛЧИЛГЭЭНИЙ
ТУХАЙ, Монгол Улсын хууль, 2019.05.30
• ХҮНСНИЙ ТУХАЙ, 2012.12.20
• ХҮНСНИЙ БҮТЭЭГДЭХҮҮНИЙ АЮУЛГҮЙ
БАЙДЛЫГ ХАНГАХ ТУХАЙ, 2012.12.20
• ОРГАНИК ХҮНСНИЙ ТУХАЙ,2016.04.07

9. ÕÓÓËÜ, ÝÐÕ Ç¯ÉÍ ÎÐ×ÈÍ
• ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÇÀÑÃÈÉÍ ÃÀÇÐÛÍ
ÒÎÃÒÎÎË, 2001, äóãààð 224,
• Ýð¿¿ë àæ òºðºõ çàí ¿éëèéã òºëºâø¿¿ëýõýä
÷èãëýñýí ìýäýýëýë, ñóðãàëò, ñóðòàë÷èëãààã
ýð÷èìæ¿¿ëýõ çàðèì àðãà õýìæýýíèé òóõàé
• 2 – ð ñàðûí ñ¿¿ëèéí õàãàñ – Àðõèäàí
ñîãòóóðàõààñ ñýðãèéëýõ 10 õîíîã
• 3 ñàðûí 22 – Äýëõèéí óñíû ºäºð
• 8 сарын эхний Ням гараг-Хүүхдийг эхийн
сүүгээр хооллох өдөр
• 9 ñàðûí ýõíèé Íÿì ãàðàã – Èîä äóòëûí ýìãýãýýñ
ñýðãèéëüå
• 10 ñàðûí 16 – Äýëõèéí õ¿íñíèé ºäºð
• 11 ñàðûí 14 - ×èõðèéí øèæèíãýýñ ñýðãèéëüå

10. Хүн амын хоол тэжээл –үндэсний
хөтөлбөр
• “Хүн амын хоол тэжээл” үндэсний
хөтөлбөр- 2016-2025 он, МУ-ын Засгийн
газраар 2015 онд батлагдсан юм.
• Хүн амын хоол тэжээлийн байдалд ядуурал,
хүнсний хангамж болон хүртээмж, усан
хангамж, ариун цэвэр, эрүүл ахуйн дадал,
өвчлөл, амьдралын хэв маяг зэрэг хүчин
зүйл ихээр нөлөөлдөг.

11. Хүн амын хоол тэжээл –үндэсний
хөтөлбөр
• Өөрөөр хэлбэл хүн амын хоол тэжээлийн
байдлыг сайжруулах асуудал зөвхөн эрүүл
мэндийн салбарын хүрээнд бус хөдөө аж
ахуй, хоол хүнс үйлдвэрлэл, худалдаа,
нийгмийн хамгаалал, боловсрол, дэд бүтэц
зэрэг бусад олон салбарын оролцоо,
хамтын ажиллагаанд тулгуурлан зохицуулах
шаардлага тулгараад байгаа юм.

12. Хүн амын хоол тэжээл –үндэсний
хөтөлбөр
• Хоол тэжээлийн талаарх хүн амын эрүүл
мэндийн боловсролыг дээшлүүлэх замаар
иргэдийг эрүүл, аюулгүй хүнсээр хангаж,
хоол тэжээлээс хамааралтай өвчин эмгэгийг
бууруулах зорилго бүхий 10 жилийн
хугацаанд хэрэгжих үндэсний хөтөлбөр

13. Эдийн засгийн байдал-хүнсний
хангамж
• Монгол улсад 1990-ээд оноос эхэлсэн эдийн
засгийн уналтаас болж хүнсний үйлдвэрийн
нийт бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэлт 1995 онд
1990 оныхоос 2 дахин, 2000 онд1995 оныхоос
1.5 дахин буурсан.
• Ган, зуд зэрэг байгалийн гамшгийн улмаас хүн
амын хүнсний хангамж, баталгаа алдагдаж, хүн
ам, түүний дотор хүүхдүүд хоол тэжээлийн
доройтолд орж, бие бялдрын өсөлт хөгжилт
хоцрогдож, улмаар хүүхэд төдийгүй нийт хүн
амын дунд хоол хүнсний дутагдалтай
холбоотой өвчлөл ихсдэг.

14. Эдийн засгийн байдал-хүнсний
хангамж
• Хоол тэжээлийн дуталтай холбоотой өвчлөл
ихсэж байна.
• Дотоодын үйлдвэрлэл буурснаас үүдэн гарсан
дээрх хүнсний хомсдлыг арилгах зорилгоор
манай улс махнаас бусад гол нэрийн
бүтээгдэхүүний 70-100%-ийг импортоор
хангаж, зах зээлд нийлүүлж байгаа нийт
бүтээгдэхүүний 60-70%-ийг импортын хүнс
эзэлж, улмаар өргөн хэрэглээний хүнсний
бараа, бүтээгдэхүүний хувьд манай орон
гадаад орноос үлэмж хамааралтай болсон-
2007 он.

15. Импортын хүнсний эрсдэл
• Олон нэрийн хүнсний бараа,
бүтээгдэхүүнийг импортолж байгаа нь
өнөөгийн нөхцөлд химийн хорт болон
цацраг идэвхит бодис, хүнд металлын
агууламж өндөртэй, хадгалах, тээвэрлэх
явцад эрүүл ахуйн горим алдагдсанаас
элдэв нян, хөгц мөөгөнцрөөр бохирлогдсон
хүнс хилээр орж ирэх эрсдэл өндөр байна.

16. Иод дутлын эмгэг
• Эх газрын байршилтай орны хүн амд зонхилон тохиолддог
өвчин эмгэг.
• 1990-ээд онуудад Сэлэнгэ, Орхон, Архангай, Хөвсгөл зэрэг
аймгуудад ИДЭ-ийн тархалт өндөр.
• 1996-2010 он хүртэл Засгийн газраас “Иодын дутагдалтай тэмцэх
үндэсний хөтөлбөр” хэрэгжүүлсэн.
• Давсыг иоджуулж иод дутлаас сэргийлэх тухай хуулийг баталж,
хэрэгжүүлж байна.
• 2017 оны судалгаагаар сургуулийн насны хүүхэд буюу нийт хүн
амын дунд бамбай булчирхай буюу иодын дутлын тархалт 7.8
хувь буурсан байна.
• Далай тэнгисээс алслагдсан уулархаг нутгийн хөрс, усны иодын
агууламж бага байгаа нь иод дутлын эмгэг үүсэх гол шалтгаан.
• Бидний хэрэглэж байгаа байгалийн органик бүтээгдэхүүнүүд нь
иодын агууламж багатай гэсэн үг.

17. Иод дутлын эмгэг
• Иод дутал нь хүний бие бялдар, өсөлт, оюуны чадамж,
бамбай булчирхай зэрэгт сөргөөр нөлөөлдөг.
• Газарзүйн байршил-Монгол Улсын хувьд иодын
дуталтай бүс нутагт бүхэлдээ хамрагддаг. Хөрс усанд
агуулагдаж буй иодын хэмжээ хангалтгүй.
• Иодын дуталд өртөхгүй хүн гэж байдаггүй.
• Тэгэхээр монгол хүн энэ хөрс усанд тарьсан ногоо
ургамлаар хооллодог. Энэ хөрсөнд ургасан ногоо, ус
бэлчээрээр хооллож ундаалсан малын мах хэрэглэдэг.
• Иод дутлаас сэргийлэхийн тулд иоджуулсан давс
хэрэглэх хэрэгтэй.
• Дэлхийн ихэнх улс орнуудад хүн амаа иод дутлаас
хамгаалж, сэргийлэхийн тулд иоджуулсан давс хэрэглэх
бодлогыг баримталж байна.

18. ÕÎÎË ÒÝÆÝÝËÈÉÍ ÑÓÄÀËÃÀÀ
• ÍÝÌҮТ, ÕÑА
• Õ¿í àìûí õîîë òýæýýëèéí ¿íäýñíèé
ñóäàëãàà 5 æèë äóòàìä, ýìçýã
äàâõðàãûí õîîë -1999-2017 онууд,
• ДЭМБ
• ÞÍÈÑÅÔ
• ÄÝËÕÈÉÍ ÇªÍ
• ÀÄÐÀ
• ßÏÎÍ, ÊÀÃÀÂÀ ÕÎÎË ÑÓÄËÀËÛÍ ÈÕ
ÑÓÐÃÓÓËÜ

20. Судалгааны үр дүн
• А,Д аминдэм, төмрийн дутал
• Давсны хэт хэрэглээ
• Амьтны гаралтай өөх тосны хэт хэрэглээ
• Бодисын солилцооны эмгэг
• Саахарын хэрэглээ маш өндөр
• Цусны даралт ихсэх өвчин, хүндрэлүүд
• Чихрийн шижин
• Хавдар
• Таргалалт эрс ихэссэн, хүүхдийн
таргалалт ихэсч байна.

21. ÒÀÐÕÂÀРǯÉÍ ØÈËÆÈËÒ
• Õàëäâàðò ºâ÷íèé òàðõàëò áóóðàõ –
óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ òàðèëãà өндөр ач
холбогдолтой, цагаан цэцэг өвчин устсан,
полимиелит, улаанбурхан, гуравт вакцин,
улаан эсэргэнэ, Гепатитын вакцин,
улирлын томуугийн дархлаа
• ÕБª-íèé òàðõàëò èõñýõ – õîòæèëò, õîîë
õ¿íñíèé ¿éëäâýðëýëèéí ºñºëò,
õºäºë㺺íèé õîìñäîë, àìüäðàëûí õýâ
ìàÿãûí ººð÷ëºëò-амьдралын нүүдлийн хэв
маягаас суурин амьдралд шилжсэн

22. ÕÎÎË Õ¯ÍÑ – ÝЯ¯Ë ÌÝÍÄ
• ªëñãºëºí – óðò, áîãèíî õóãàöààíä
èë÷ëýã áàãàòàé õîîë õýðýãëýõ,
• Õîîë òýæýýëèéí äóòàë - ¿íäñýí øèìò
áîëîí òýæýýëëýã áîäèñ äóòàõ,
• Õîîë òýæýýëèéí èë¿¿äýë – õîîë õ¿íñèéã
òîî, ÷àíàðûí õóâüä õýòð¿¿ëýí õýðýãëýõ,
• Òýíöâýð àëäàãäàõ – бодисын
солилцооны эмгэг-¿íäñýí øèìò áîëîí
òýæýýëëýã áîäèñûí òîõèðîî àëäàãäàõ

23. ÕÎÎË Õ¯ÍÑÍÈÉ ÀÞÓËïÉ
ÁÀÉÄÀË
• Õ¿íñíèé ýð¿¿ë àõóé, àþóëã¿é áàéäàë,
• ¯éëäâýðëýëèéí çîõèñòîé äàäàë
• Ýð¿¿ë àõóéí çîõèñòîé äàäàë
• ÕÀÑÑÏ (ÍÀÑÑÐ)
Ôåðìåðýýñ õýðýãëýã÷èéí øèðýý õ¿ðòýëõ
á¿õ øàò äàìæëàãûí явцад эрүүл ахуйн
хэм хэмжээг нягт нямбай баримтлах-
çîõèñòîé äàäàë

24. ÕÎÎË ÒÝÆÝÝËÈÉÍ ÄÓÒÀË
• Æèí áàãàñàõ áóþó òóðààë,
• ªñºëò õîöðîëò,
• Òºìºð äóòëûí öóñ áàãàäàëò,
• Èîä äóòëûí ýìãýã,
• Ðàõèò-кальцын дутлын улмаас яс
сийрэгжих
- õ¿í àìûí ýìçýã á¿ëýã: õ¿¿õýä,
æèðýìñýí áîëîí õºõ¿¿ë ýõ÷¿¿ä, өндөр
настан, архаг хууч өвчтэй хүмүүс

25. ÄÓÒËÛÍ ÝÌÃÝÃ
Õ¿¿õäèéí
• áèå ìàõáîäûí áîëîí
• îþóí, ñýòãýõ¿éí ºñºëòºä ñºðºã íºëºº
• áèåèéí ýñýðã¿¿öëèéã ñóëðóóëàõ
• Àðõàã ºâ÷èí
• Ààæèì,
• Äàëä ÿâö
• Õ¿íäðýë
• Ýì÷ëýõ íü óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõýýñýý èë¿¿ их
çàðäàë øààðääàã
• ýð¿¿ë ìýíäèéí áîëîí íèéãýì-ýäèéí çàñãèéí
àñóóäàë

26. ÕÎÎË ÒÝÆÝÝË È˯¯ÄËÈÉÍ
ÝÌÃÝÃ
• æèíãèéí èë¿¿äýë,
• òàðãàëàëò,
• öóñíû ñóäàñíû õàòóóðàë,
• öóñíû äàðàëò èõñýõ,
• ò¿¿íèé õ¿íäðýë: òàðõèíä öóñ õàðâàõ, ç¿ðõíèé
øèãäýýñ,
• ÷èõðèéí øèæèí,
• Õàâäàð,
• Öºñíèé ÷óëóó
- õ¿í àìûí ºâ÷ëºë, íàñ áàðàëòûí ¿íäñýí
øàëòãààí

27. ÕÎÎË ÒÝÆÝÝËÈÉÍ È˯¯ÄÝË
• Õîîë òýæýýëèéí èë¿¿äëýýñ ¿¿ñýõ ýìãýã –
Õàëäâàðûí áóñ ºâ÷èí – ÕБª
• Äýëõèé äàõèíä ÕБª íü õ¿í àìûí ºâ÷ëºëèéí
43%, íàñ áàðàëòûí 60%
• 2020 îíä ºâ÷ëºëèéí 60%, íàñ áàðàëòûí 73%
• Ìàíàé îðîíä:
ªâ÷ëºë, íàñ áàðàëòûí ýõíèé 5 øàëòãààíä
Ç¿ðõ ñóäàñíû ºâ÷èí, õàâäàð –ñ¿¿ëèéí 5
æèëä ýðñ ºñ÷ áàéíà.
ýëýã, õîäîîä, óëààí õîîëîéí õàâäàð

28. ÕÎÎË ÁÀ ÕБª
• Ç¿ðõíèé òèòìèéí ýìãýãèéí 80%, ÷èõðèéí
øèæèíãèéí 2 äóãààð õýëáýðèéí 90%
• Õàâäðûí òîõèîëäóóäûí 1/3
àìüäðàëûí õýâ ìàÿãààñ õàìààðàëòàé-
зохисгүй буруу хооллолт, амьдралын
идэвхигүй хэв маяг

29. ÕÎÎË ÁÀ ÕБª
• Öóñíû äàðàëò èõñýõ – òàðõèíû ñóäàñíû
ºâ÷íèé (ÒѪ) – 62%, ç¿ðõíèé òèòìèéí ºâ÷íèé
(ÇÒª) - 49%,
• Õîëåñòðîëûí èõñýëò – ÒѪ -èé 18%, ÇÒª -èé
56%,
• Òàðãàëàëò - ×èõðèéí øèæèíãèéí 58%,
ÇÒª-èé 21%, õàâäðûí 8-42%
• Æèìñ, íîãîî áàãà õýðýãëýõ – õîîë
áîëîâñðóóëàõ çàìûí õàâäðûí 19%, ÇÒª -
31%,

30. ÕÎÎË ÁÀ ÕБª
• Äàвñíы õýò õýðýãëýý – öóñíû äàðàëòûã
øóóä èõýñãýíý.
• Õàíàñàí áóþó àìüòíû ãàðàëòàé ººõ
òîñíû õýðýãëýý – öóñíû áàãà íÿãòòàé
õîëåñòðîë èõýñíý.
• Óðãàìëûí áóþó õàíààã¿é òîñíû
õýðýãëýý – öóñíû õîëåñòðîë áàãàñàõ,
Ç¿ðõíèé òèòìèéí ºâ÷èí áàãà.

31. ÕÎÎË ÒÝÆÝÝËÈÉÍ ÑÓÐÃÀËÒ
• Ìýðãýæèëòíèé – õîîë ç¿é÷, õîîë ñóäëàà÷,
èõ ýì÷, ýìíýëãèéí àæèëòíóóä
• Îëîí íèéòýä çîðèóëñàí хоолтэжээлийн
сургалт:
Õ¿í àìûí òîäîðõîé á¿ëã¿¿äýä çîðèóëñàí
ñóðãàëò: öýöýðëýãèéí, ñóðãóóëèéí õ¿¿õýä,
их, дээд сургуулийн оюутны, öýðãèéí
àëáàí õààã÷дын, æèðýìñýí, õºõ¿¿ë ýõ÷¿¿ä,
ºíäºð íàñòàí, áîëîí áóñàä-àëáàí áà
àëáàí áóñ ñóðãàëò

32. ÄÝÌÁ-ÛÍ ÇªÂ˪ÌÆ
• Õàíàñàí ººõ òîñíû õýðýãëýýã áàãàñãàõ,
õàíààã¿é ººõ òîñíû õýðýãëýýã èõýñãýõ,
ººõ òîñ õîíîãèéí èë÷ëýãèéí 30%,
• Èäýâõèòýé õºäºë㺺í,
• Íîãîî, æèìñíèé õîíîãèéí õýðýãëýýã 400-
450 ãðàìì õ¿ðòýë èõýñãýõ,
•

33. ÄÝÌÁ-ÛÍ ÇªÂ˪ÌÆ
• Ìàõíû, ÿëàíãóÿà ìàëûí áîëîí àìüòíû ìàõíû
õýðэãëýýã áàãàñãàõ, гэрийн тэжээмэл шувуу,
çàãàñíû ìàõ, өндөг õýðýãëýõ,
• Àìüòíû ãàðàëòàé ìàõ õýðýãëýæ áàéãàà
òîõèîëäîëä òîñûã àâñàí ñ¿¿í á¿òýýãäýõ¿¿í
õýðýãëýõ,
• Ýëñýí ÷èõðèéí õýðýãëýý - õîíîãèéí
èë÷ëýãèéí 10%,
• Äàâñíû õýðýãëýý – á¿õ òºðëèéí õ¿íñíèé
á¿òýýãäýõ¿¿íýýñ-дам хэрэглээ, 5 ãðàìì/ºäºð-
çºâõºí èîäæóóëñàí,

34. ÄÝÌÁ-ÛÍ ÇªÂ˪ÌÆ
• Áîäëîãî, ýðõ ç¿éí îð÷èí
• Òàìõè – òàòâàðûí òîãòîëöîî, ìýäýýëýë,
ñóðòàë÷èëãàà, ñàíàìæ, ñàìáàðóóä, олон
нийтийн үйлчилгээний газар-тамхи татахгүй,
тамхи татах цэгт тамхи татна.
• Óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ òîãòîëöîîã ýð÷èìæ¿¿ëýõ
• Õ¿í àìûí ñóðãàëò, ñóðòàë÷èëãàà, ìýäýýëýë,
• Ñóðòàë÷èëãààíû ìàòåðèàëóóä
• Манай оронд -Зөрчлийн хууль-торгууль

35. ÝЯ¯Ë ÕÎÎË, ժĪËêªÍ
• ÕÓÂÜ Õ¯Í:
- ºâ÷íººñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ, ýð¿¿ë
ìýíäýý õàìãààëàõ ¿ð ä¿íòýé àðãà
• ÍÈÉÃÝÌ:
- õ¿í àìûí ýð¿¿ë ìýíäèéã ñàéæðóóëàõ
òîãòâîðòîé, ¿ð ä¿íòýé àðãà

36. ÝЯ¯Ë ÕÎÎË, ժĪËêªÍ
• ÄÀßÀÐØËÛÍ ÍÈÉÃÌÈÉÍ ÝЯ¯Ë
ÌÝÍÄÈÉÍ ÀÌÈÍ ×ÓÕÀË ÀÑÓÓÄÀË -
ÕÎÎË - ժĪËêªÍ – ÝЯ¯Ë ÌÝÍÄ
• ÄÝËÕÈÉÍ ÑÒÐÀÒÅÃÈ

37. ÌÀÍÀÉ ÎÐÎÍÄ
• ÕБª-ÍÈÉ ÓÐÜÄ×ÈËÀÍ ÑÝÐÃÈÉËÝËÒ ÁÀ
ÕßÍÀËÒ - ¯ÍÄÝÑÍÈÉ ÕªÒªËÁªÐ
• Õîîë
• Õºäºë㺺í
• Àðõè
• Òàìõè
• ÇѪ
• ×èõðèéí øèæèí
• Õàâäàð

38. Сургуулийн үдийн цай, хоол
• Цэцэрлэгийн хүүхдийн хоолны асуудал
их эрт үеэс шийдэгдсэн
• Сургуулийн хүүхдийн үдийн цай (2006),
Засгийн газрын тоогтоол
• Сургуулийн үдийн хоол (2019) хууль
• Үе шаттайгаар сургуулийн үдийн
хоолны хэрэгжилт

39. Сургуулийн үдийн цай, хоол,
судалгаа, ММСС, 2013
• Сургуулийн цайны газруудын 3/4 нь буфет
ажиллуулж нийт буфетийн 1/2-ээс илүү хувь
нь ХБӨ-ий өндөр эрсдэлтэй, хийжүүлсэн
чихэрлэг ундаа, чихэрлэг, тослог жигнэмэг,
гурилан бүтээгдэхүүн зарж борлуулж байлаа.
• ХБӨ-өөс сэргийлэх чанартай хүнс, жимс ногоо,
сүү, сүүн бүтээгдэхүүний хэрэглээ зөвлөмжийн
хэмжээнд хүрэхгүй байхад бэрээсээ мэтийн
халуун хоолон дахь амьтны гаралтай өөх тосны
агууламж зөвлөмж хэмжээнээс давж байна.

40. Сургуулийн үдийн цай, хоол,
судалгаа, ММСС, 2013
• Илчлэг: Шинжлэгдсэн үдийн цай, хоолны нийт
дээжийн 16 хувьд илчлэгийн хэмжээ зөвлөмж
хэмжээнээс их, 84 хувьд зөвлөмж хэмжээнээс бага
байв.
• Химийн найрлага: Уураг нийт дээжийн зөвхөн 1/4-д
зөвлөмжийн хэмжээнд, харин 3/4 хувьд
зөвлөмжөөс их болон бага байлаа.
• Өөх тос нийт дээжийн 80 гаруй хувьд зөвлөмж
хэмжээнээс бага, зөвхөн 16 хувьд зөвлөмжийн
хэмжээг хангаж байв.
• Нүүрс усны хэмжээ зөвхөн 16 хувьд зөвлөмжийн
хэмжээнд, 84 хувьд зөвлөмж хэмжээнээс зөрж
байна.
• Кальци, С аминдэм зэрэг эрдэс, аминдэмийн
хэмжээ нийт дээжид зөвлөмж хэмжээнээс бага
байна.

42. Õ¯Í Á¯Ð ÒÝÆÝÝËËÝÃ,
ÀÞÓË, ÎÑÎËÃ¯É ÕÎÎË,
ХҮНСЭЭР ХООЛЛОХ
ÝÐÕÒÝÉ
• Íÿëõàñ
• Öýöýðëýãèéí áîëîí ºñâºð íàñíû õ¿¿õýä
• Сургуулийн хүүхэд, оюутан залуус
• Õºãøèä
• Æèðýìñýí ýìýãòýé÷¿¿ä
• Öýðãèéí áîëîí á¿õ àëáàí õààã÷èä
• Õ¿í àìûí á¿õ äàâõðàãà

43. ÍÈÉÃÌÈÉÍ ¯ÍÝÒ ÁÀßËÀà –
Õ¯Í
ÓËÑ ÎÐÍÛ ÕªÃÆËÈÉÍ
¯ÍÄÑÈÉÍ ¯ÍÄÝÑ ÍÜ Õ¯Í
ÀÌÛÍ ÝЯ¯Ë ÌÝÍÄ
• Ýð¿¿ë ìýíä ãýäýã áîë çºâõºí ºâ÷èí
ýìãýãã¿é áóþó ýðõòíèé ñîãîãã¿é áàéõûã
õýëýõ áóñ, áèå áÿëäàð, ñýòãýë ñàíàà,
íèéãýì àõóéí òºãñ õàíãàëóóí áàéäëûã
õýëíý.

44. Эрүүл, боловсролтой монгол хүн-
манай нийгмийн хамгийн үнэт
баялаг

45. Их баярлалаа