1. ไม้ ดอกไม้ ประดับ
ความหมายของไม้ ดอกไม้ ประดับ
ไม้ ดอก หมายถึง พันธุ์ไม้ทุกชนิดที่ปลูกเพื่อใช้ประโยชน์จากความสวยงามของดอก มีดอกสวยงาม ดอกดก
บานทน นิยมปลูกไว้ท้ งที่บานสวยงานอยูกบต้นหรื อตัดออกไปใช้ประโยชน์หรื อจาหน่ายซึ่ งสามารถแบ่งกลุ่ม
ั ่ ั
ได้ 2 กลุ่ม คือ ไม้ดอกประดับ ไม้ตดดอก
ั
ไม้ ดอกประดับ คือ พันธุ์ไม้ดอกทุกชนิดที่ปลูกไว้เพื่อประดับบ้านเรื อนอาคารสถานที่โดยได้ดอกบานติดอยู่
่
กับต้น เพื่อเพิ่มบรรยากาศให้สถานที่นนน่าอยูอาศัยหรื อน่าทางาน ได้แก่ เข็มญี่ปุ่น พิทูเรี ย แพงพวย พุทธรักษา
ั่
บานชื่น ปทุมมา บัวสาย ฯลฯ ซึ่งหลายชนิดสามารถนาไปปลูกเป็ นไม้ตดดอกได้
ั
ประเภทของไม้ ดอกไม้ ประดับ
1. การใช้ ประโยชน์ ในชีวตประจาวัน
ิ
1.1 ใช้เพื่อก่อให้เกิดความสวยงาม เช่น ร้อยพวงมาลัย ตกแต่งอาคารสถานที่
1.2 ใช้ไม้ดอกไม้ประดับเพื่อความสดชื่น สบายใจ หรื อฟื้ นฟู สภาพจิตใจ เช่น การจัดกระเช้าดอกไม้หรื อ
จัดแจกันให้ผป่วยเกิดความสดชื่น
ู้
1.3 ช่วยลดการเกิดวัชพืช ไม้ดอกไม้ประดับบางชนิ ดสามารถปลูกคลุมดินได้เป็ นอย่างดี ช่วยรักษาระดับ
อุณภูมิและความชื้นภายในดิน
1.4 ใช้ไม้ดอกไม้ประดับเพื่อเป็ นยารักษาโรค
1.5 ใช้ไม้ดอกไม้ประดับในการประกอบอาหาร เช่น การใช้สีจากใบเตย ฯลฯ
1.6 ใช้ประดับในงานพิธีต่าง ๆ เช่น วันเกิด งานแต่งงาน ฯลฯ
1.7 ใช้แสดงความยินดีและใช้โอกาสต่าง ๆ เช่น รับปริ ญญา ฯลฯ
2. การใช้ ประโยชน์ ทก่อให้ เกิดรายได้ หรือการประกอบธุรกิจ
ี่
2.1 การปลูกไม้ดอกไม้ประดับเพื่อเป็ นรายได้เสริ ม เช่น การปลูกเป็ นพืชแซม หรื อ ในสวนบริ เวณบ้าน
2.2 การปลูกไม้ดอกไม้ประดับเพ่อการค้า หรื อจาหน่ายทั้งภายในประเทศและต่างประเทศ

2. ความสาคัญของไม้ ดอกไม้ ประดับ
มนุษย์จะใช้ไม้ดอกไม้ประดับเพื่อกิจการต่าง ๆ ดอกไม้ที่มีการซื้ อขายกันมากที่สุดในตลาดโลก 3
ลาดับแรกคือ คาร์ เนชัน กุหลาบ และ เบญจมาศ ดอกไม้ที่ประเทศไทยส่ งออก ส่ วนใหญ่คือ กล้วยไม้ และ
่
กุหลาบ มีประเทศลูกค้าที่สาคัญ คือ สิ งคโปร์ อังกฤษ ฮ่องกง เยอรมนี ญี่ปุ่น และ เนเธอร์แลนด์
อนาคตตลาดไม้ ดอกไม้ ประดับไทย
สถานภาพไม้ดอกไม้ประดับของประเทศไทย
1. ลักษณะการส่ งออกไม้ดอกไม้ประดับของประเทศไทยนับได้วาเป็ นประเทศที่ส่งสิ นค้าไม้ดอกไม้
่
ประดับออกจาหน่ายต่างประเทศเป็ นอันดับ 3 ของโลก
2. ด้านการผลิตและการใช้ดอกไม้ประดับภายในประเทศชนิดไม่เพียงพอกับความต้องการ
3. การปลูกไม้ดอกไม้ประดับ เพื่อการจาหน่ายได้มีการขยายตัวมากขึ้น
- ภาคเหนือ ปลูกมากที่เชียงราย นครสวรรค์ พิจิตร และเชียงใหม่
- ภาคกลาง ปลูกมากที่กรุ งเทพมหานคร ปทุมธานี นนทบุรี นครปฐม
- ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ปลูกมากที่หนองคาย ขอนแก่น และอุบลราชธานี
- ภาคใต้ ปลูกมากที่สุราษฏร์ธานี ภูเก็ต นครศรี ธรรมราช และสงขลา
ดอกไม้ที่ปลูกมากทั้ง 4 ภาค ดังกล่าว ได้แก่ กล้วยไม้ กุหลาบ เยอบีร่า มะลิ และ บานไม่รู้โรย
การจาแนกตามลักษณะของพรรณไม้
่
แบ่งออกเป็ น ไม้ดอกที่เป็ นไม้ลมลุก ไม้ดอกที่เป็ นไม้พุม ไม้ดอกที่เป็ นไม้เถาหรื อไม้เลื้อย ไม้ดอกที่เป็ น
้
ไม้ตนหรื อไม้ใหญ่ยนต้น
้ ื
๑) ไม้ ดอกทีเ่ ป็ นไม้ ล้มลุก (Flowering herb)
หมายถึง ไม้ดอกประเภทที่มีวงจรชี วตสั้น ส่ วนใหญ่เมื่อเกิดมาแล้วจะเจริ ญเติบโตให้ดอกจนครบวงจร
ิ
ชีวต แล้วตายภายในฤดูเดียวหรื อปี เดียว จัดเป็ นไม้ดอกฤดูเดียว เป็ นไม้ดอกที่นิยมนามาปลูกเป็ นไม้ประดับมาก
ิ
ที่สุด เพราะปลูกและตกแต่งได้ง่าย มีการเจริ ญเติบโตเร็ ว นอกจากไม้ดอกล้มลุกที่มีอายุปีเดียวแล้ว มีไม้ดอก
ล้มลุกบางชนิดที่มีอายุมากกว่า ๑ ปี ซึ่งจัดเป็ นไม้ดอกล้มลุกสองฤดู หรื อไม้ดอกล้มลุกหลายฤดู
ไม้ดอกล้มลุกที่เป็ นไม้ดอกฤดูเดียวจะมีอายุส้ ันมาก นับจากวันที่เริ่ มเพาะเมล็ด จนถึงออกดอกใช้เวลา
เพียง ๖๐ - ๑๒๐ วัน ทั้งนี้ข้ ึนอยูกบชนิดของไม้ดอก จากนั้นจะออกดอกสวยงามอยูเ่ พียงชัวระยะเวลาหนึ่ง คือ
่ ั ่
ประมาณ ๓๐ - ๖๐ วัน แล้วก็เริ่ มเหี่ ยวร่ วงโรยไป โดยมีเมล็ดเกิดขึ้นภายในดอกซึ่ งเมื่อเมล็ดแก่จด ก็สามารถ
ั
นาไปปลูกให้เป็ นไม้ดอกรุ่ นใหม่ได้

3. ่
ส่ วนไม้ดอกที่มีอายุอยูได้นานหลายปี เช่น เวอร์บีนา แพรเซี่ยงไฮ้ ผกากรอง
สร้อยทอง พยับหมอก บานเช้า บานบุรี กระดุมทอง แพงพวย ไม่จาเป็ นต้องปลูกต้นใหม่ทดแทน เพียงแต่ตด ั
แต่งกิ่งที่แห้งเหี่ ยว กิ่งแก่ และกิ่งที่เป็ นโรคออก พร้อมทั้งตัดแต่งต้นให้ส้ ันลง ตลอดจนปรับปรุ งดินใส่ ปุ๋ย
เพิ่มเติม เพื่อให้ตนเก่าแตกกิ่งก้าน และออกดอกชุดใหม่ท่ีสวยงามต่อไป การตัดแต่งกิ่งแต่งต้นนี้จะกระทา
้
ต่อเนื่องไปจนกว่าต้นจะทรุ ดโทรม และแก่ตายไปในที่สุด
๒) ไม้ ดอกทีเ่ ป็ นไม้ พ่ ุม (Flowering shrub)
หมายถึง ไม้ดอกที่มีเนื้ อไม้แข็ง ลาต้นตั้งตรงเป็ นอิสระได้โดยไม่ตองอาศัยต้นไม้หรื อวัสดุอื่นยึดเหนี่ยว
้
่
พาดพิง มีอายุอยูได้นานหลายปี มีความสู งไม่มากนัก และมีการแตกกิ่งก้านไม่สูงจากพื้นดิน เช่น เข็ม พุด
ลาโพง คริ สต์มาส ชบา ชวนชม ดอนญ่า พยับหมอก ราชาวดี และยีเ่ ข่ง

4. ๓) ไม้ ดอกทีเ่ ป็ นไม้ เถา หรือไม้ เลือย (Flowering climber)
้
่ ้
หมายถึง ไม้ดอกที่ไม่สามารถทรงตัวอยูได้ดวยตนเอง จาเป็ นต้องอาศัยยึดเหนี่ยวพาดพิงต้นไม้หรื อวัสดุ
อื่นในการทรงตัว หากไม่มีสิ่งใดให้พาดพิง ก็จะเลื้อยไปตามพื้นดิน เช่น เล็บมือนาง กระเทียม
่ ่
เถา ชามะนาด อัญชัน กุมาริ กา ถ้ามีอายุอยูได้หลายปี เราเรี ยกไม้ดอกดังกล่าวนี้วา ไม้เถายืนต้น แต่ถาเป็ นไม้เถาที่
้
มีอายุส้ ัน มีลกษณะล้มลุก เช่น รกฟ้ า ผักบุงฝรั่ง เรี ยกว่า ไม้เถาล้มลุก
ั ้
๔) ไม้ ดอกทีเ่ ป็ นไม้ ต้นหรือไม้ ใหญ่ยืนต้ น (Flowering tree)
่
หมายถึง ไม้ดอกที่มีเนื้ อไม้แข็ง ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางของลาต้นใหญ่กว่าไม้พุมและมีความสู งเกิน ๖
่ ้ ่
เมตร สามารถทรงตัวอยูได้ดวยตนเอง มีอายุอยูได้นาน
ปี เช่น เสลา ตะแบก อินทนิล นนทรี พิกุล ฝ้ ายคา ทองกวาว จามจุรี ประดู่ ประดู่แดง ราช
พฤกษ์ ชัยพฤกษ์ กัลปพฤกษ์ แคแสด รัตมา แคฝรั่ง โสกอินเดีย ปี บ เหลืองอินเดีย และหางนกยูงฝรั่ง

5. การจาแนกตามประโยชน์ ใช้ สอย
่
เนื่องจากไม้ดอกมีอยูมากมายหลายพันชนิด แต่ละชนิดมีประโยชน์ใช้สอยต่างกัน เพื่อความสะดวก และ
ความคุมค่าในการนาไปตกแต่ง จึงมีการจาแนกประเภทไม้ดอกตามประโยชน์ใช้สอยดังนี้
้
๑) ไม้ ตัดดอก (Cut flower plant)
หมายถึง ไม้ดอกที่ปลูก ณ สถานที่ที่มีภูมิประเทศ ภูมิอากาศ สภาพแวดล้อม เช่น สาย
ลม แสงแดด อุณหภูมิ ดิน น้ า ความชื้นสัมพัทธ์ การคมนาคม และระยะทางที่เหมาะสม เพื่อตัดเฉพาะส่ วน
ดอกหรื อช่อดอกไปใช้ประโยชน์ หรื อจาหน่าย เช่น แกลดิโอลัส เบญจมาศ เยอร์บี
รา หน้าวัว กุหลาบ ดาวเรื อง คาร์เนชัน และบัวหลวง ไม้ดอกดังกล่าวนี้ จะถูกตัดออกจากต้นไปใช้ประโยชน์
พร้อมทั้งก้านดอกด้วย ทั้งนี้เพราะก้านดอกเป็ นแหล่งสะสมอาหาร เมื่อดอกถูกตัดจากต้นเพื่อนาไปปัก
้
แจกัน หรื อจัดกระเช้า อาหารที่เก็บสะสมไว้ที่กานดอกจะถูกนามาใช้ ช่วยให้ดอกไม้มีอายุการใช้งานยาวนาน
ขึ้น ดังนั้นคุณลักษณะสาคัญของไม้ตดดอก นอกจากดอกจะต้องสวยสดแล้ว ก้านดอกก็ตองใหญ่ ยาว และ
ั ้
แข็งแรง แต่ไม่เกะกะเก้งก้าง บรรจุหีบห่ อได้ง่าย ขนส่ งสะดวก มีน้ าหนักไม่มากนัก และเก็บรักษาได้นาน
้
ยังมีไม้ดอกอีกหลายชนิดที่มีกานดอกสั้น ก้านดอกกลวงและเปราะหักง่าย แต่ดอกสวย หรื อมีกลิ่น
หอม อายุการใช้งานทนนาน สามารถใช้ประโยชน์ได้ดีในวิถีชีวตของคนไทย โดยการนาเฉพาะส่ วนดอกไปร้อย
ิ
่ ้
มาลัย ทาอุบะ จัดพานพุม หรื อนาไปจัดแจกัน โดยใช้กานเทียมแทน เช่น รัก มะลิ พุด จาปี จาปา แวนดา
โจคิม บานไม่รู้โรย ดาวเรื อง

6. ๒) ไม้ ดอกกระถาง (Flowering pot plant)
หมายถึง ไม้ดอกที่ปลูกเลี้ยงในกระถางตั้งแต่เริ่ มเพาะเมล็ดหรื อย้ายต้นกล้า โดยการเปลี่ยนกระถางให้มี
ขนาดใหญ่ข้ ึนเป็ นลาดับ ให้เหมาะสมกับความสู งและการเจริ ญเติบโตของต้น เมื่อออกดอกจะนาไปใช้
ประโยชน์ในการประดับทั้งต้นทั้งดอก พร้อมทั้งกระถาง ทาให้อายุการใช้งานทนนานกว่าไม้ตด เช่น ั
ั
บีโก เนีย แพนซี แอฟริ กนไวโอเลต กล็อกซิ เนีย อิมเพเชียน พิทูเนีย
่
ไม้ดอกที่นามาปลูกเป็ นไม้กระถางจึงต้องมีทรงพุมต้นกะทัดรัด ไม่เกะกะเก้งก้าง หรื อมีตนสู งใหญ่เกิน
้
กว่าที่จะนามาปลูกเลี้ยงได้ในกระถางขนาดเล็กพอประมาณ ทั้งนี้เพื่อความสะดวกในการขนย้าย ที่สาคัญ
คือ ควรจะออกดอกบานพร้อมเพรี ยงกันเกือบทั้งต้น เพื่อความสวยงามในการใช้ประดับ ปัจจุบนวิทยาการ
ั
เจริ ญก้าวหน้าอย่างมาก มนุษย์สามารถปลูกเลี้ยงไม้ดอกหลายๆ ชนิดแม้จะมีขนาดต้นสู งใหญ่ในกระถางขนาด
เล็ก โดยการใช้สารเคมีท่ีเรี ยกว่า สารชะลอการเจริ ญเติบโต ราดหรื อพ่น เพื่อทาให้ไม้ดอกเหล่านั้นมีขนาดต้น
เตี้ยลงตามความต้องการ ตลอดจนใช้เทคนิคบางประการในระหว่างการปลูกเลี้ยง เพื่อบังคับให้ไม้ดอกออกดอก
พร้อมเพรี ยงกันทั้งต้นได้ โดยคงจานวน ขนาด และสี ตลอดจนความสวยงามของดอกให้ใกล้เคียงกับของเดิม
ทุกประการ
๓) ไม้ ดอกประดับแปลง (Bedding plant)
หมายถึง ไม้ดอกที่ปลูกลงแปลง ณ บริ เวณที่ตองการปลูกตกแต่ง เพื่อประดับบ้านเรื อน อาคาร
้
สถานที่ ตลอดจนสวนสาธารณะ โดยไม่ตดดอกหรื อส่ วนใดส่ วนหนึ่งไปใช้ประโยชน์ แต่ปล่อยให้ออกดอก
ั
่ ั
บานสะพรั่งสวยงามติดอยูกบต้นภายในแปลงปลูก เพื่อประโยชน์ในการประดับ จนกว่าจะร่ วงโรยไป

7. ปัจจัยทีมผลต่ อการเจริญเติบโตของไม้ ดอกไม้ ประดับ
่ ี
1. ดิน เป็ นปั จจัยที่สาคัญอันดับแรกเพราะดินจะช่วยพยุงลาต้น เป็ นแหล่งให้น้ าให้อากาศตลอดจน
แร่ ธาตุต่าง ๆ ดินที่อุดมสมบูรณ์พชก็จะเจริ ญเติบโตได้ดี
ื
2. ความชุ มชื่ นหรือนา หมายถึง ความชุ่มชื้นที่อยูในดิน และความชุ่มชื้นที่อยูในอากาศดินที่อุดม
้ ่ ่
สมบูรณ์มีธาตุอากาศหากขาดน้ าในดินรากก็ไม่สามารถดูดไปใช้ได้ ความชุ่มชื้นในอากาศมีความจาเป็ นต่อ
ต้นไม้เพราะจะช่วยให้ตนไม้สดชื่นอยูเ่ สมอ
้
3. แสงสว่าง มีบทบาทสาคัญต่อการเจริ ญเติบโตของต้นพืชนับตั้งแต่เมล็ดเริ่ มงอก การสร้างฮอร์โมน
ในพืช การสร้างเม็ดสี ตลอดจนการออกดอกผลและอื่น ๆ พืชบางชนิดจะออกดอกเมื่อได้รับแสงสว่างเพียงพอ
4. อุณหภูมิ เป็ นปั จจัยสาคัญอีกอย่างหนึ่งที่มีอิทธิ พลต่อการเจริ ญเติบโตและคุณภาพของดอกและ
ปริ มาณดอก
5. ปุ๋ ย การเจริ ญเติบโตของพืชต้องการอาหารธาตุ ในการเจริ ญเติบโตจะได้รับอาหารธาตุเหล่านั้น
จากดิน น้ าและอากาศ ในปั จจุบนธาตุในดินไม่เพียงพอต่อการเจริ ญเติบโต จาเป็ นต้องใส่ ปุ๋ยเพื่อปรุ งดินให้มีธาตุ
ั
ตามที่พืชต้องการ
6. โรคและแมลง โรคที่เกิดกับพืชมีท้ งโรคที่เกิดจากเชื้ อราแบคทีเรี ย ส่ วนแมลงนั้นมีมากมายหลาย
ั
ชนิด เช่น เพลี้ยหนอนต่าง ๆ การฉี ดยาป้ องกันโรคและแมลงก่อนจะช่วยให้พืชสามารถเจริ ญเติบโตได้ดี
7. การตัดแต่ ง จะมีผลการเจริ ญเติบโต แตกกิ่งก้านสาขาของต้นไม้ ซึ่ งจะช่วยในการกาหนดรู ปร่ าง
รู ปทรงของพืชนั้น รวมทั้งการตัดกิ่งที่ไม่ตองการ
้
8. ตาแหน่ งทีปลูก มีผลต่อการเจริ ญเติบโตอีกประการหนึ่ง การเรี ยนรู ้ ลักษณะนิสัยของพืชนั้น ๆ จะ
่
ทาใหสามารถเลือกสถานที่ที่จะปลูกพืชนั้น ๆ ให้เหมาะสมเพื่อให้มีการเจริ ญเติบโตได้ดี