1. Διδάσκοντας
λογοτεχνία στην εποχή
του διαδικτύου
Από τη θεωρία στην πράξη
Γιακουμάτου Τερέζα
Φιλόλογος – Επιμορφώτρια ΤΠΕ
www.netschoolbook.gr

2. Αν ανοίξουμε το παράθυρο της τάξης μας στο διαδίκτυο
• Η τάξη μας μεταμορφώνεται
• Η επικοινωνία απελευθερώνεται
από το διδακτικό ωράριο
• Ευνοείται η συμμετοχή
• Προκαλούνται οι μαθητές να
γράψουν περισσότερο κι
ελπίζουμε να σκεφτούν

3. Ας μιλήσουμε μεταξύ μας…
ισχυρές αντιστάσεις στην
«εισβολή» των Τεχνολογιών της
Πληροφορίας και της
Επικοινωνίας

4. Γιατί;
Ο αμιγής λογοκεντρικός πυρήνας
της διδασκαλίας των θεωρητικών
μαθημάτων
βρίσκεται
(φαινομενικά) στον
αντίποδα της
τεχνολογίας.

5. Από την άλλη
Η χρήση της τεχνολογίας
ενδέχεται να αλλάξει τον τρόπο
που παράγεται και
προσλαμβάνεται η
λογοτεχνία και η
ιστορία.

6. Υπερκείμενο
Εγκαινιάζει τη ρητορική
της πολυγραμμικότητας.
Διακόπτει τη
γραμμικότητα της
αφήγησης.

7. Από το homo sapiens στο homo zapiens
• Υπερκείμενα νέο επικοινωνιακό
μοντέλο συγγραφής και πρόσληψης
της λογοτεχνίας
– Διαδραστικό
– δυναμικό

8. Υπερκειμενική δομή
• Είναι πράγματι κάτι νέο;
– Στοιχεία της στους μοντερνιστές και
μεταμοντέρνους: αξιοποίηση του στοιχείου
του παιγνίου
• J. Joyce
• J. L. Borges
• Κύρια διαφορά από το παρελθόν
– Έντονη διαδραστικότητα
– Ενεργητική συμμετοχή του αναγνώστη
• Michael Joyce, Afternoon

9. To πρότυπο του Afternoon
Δεν υπάρχει ιστορία,
υπάρχουν αναγνώστες.
– Το έργο δεν αφηγείται συγκεκριμένη
ιστορία. Δυναμική δομή
– Ο αναγνώστης πατά κουμπιά και απαντά
σε ερωτήματα
– Διαμορφώνει τη δική του αναγνωστική
διαδρομή
– Η σημασία των επιμέρους εξαρτάται από
τη διαδρομή

10. Υπερμέσα - Πολυτροπικότητα
αναδεικνύουν με έκτυπο τρόπο
στοιχεία της μορφής και της
δομής του λογοτεχνικού κειμένου,
μέσα από τη συνομιλία
διαφορετικών τεχνών.

11. Αφηγηματικές τεχνικές του υπερκειμένου
• Διακλαδωτή αφήγηση και πολυεπίπεδη ανάπτυξη
της εξιστόρησης
• Κατάργηση της μονοκρατορίας του λόγου
– Εικόνες
– Γραφικά
– Ήχος
– Κίνηση
– Βίντεο
• Μοναδικότητα της διαδρομής
– ανά αναγνώστη
– ανά δεδομένη χρονική στιγμή

12. Μπορεί η χρήση ΤΠΕ
να παίξει καθοριστικό ρόλο
α) στην ανανέωση της
διδασκαλίας της λογοτεχνίας,
β) στη διεύρυνση του
αναγνωστικού ορίζοντα των
μαθητών,
καθώς και…

13. γ) στην ανάδειξη του
παιγνιώδους, πολυμεσικού,
πολυστρωματικού χαρακτήρα
ορισμένων λογοτεχνικών
κειμένων.

14. Hχηρό παράδοξο
Το κεντρικό μέρος της διδασκαλίας,
δηλαδή η ανάγνωση και ο σχολιασμός
του κειμένου προηγείται του
εργαστηρίου και πραγματοποιείται
αρκετά συχνά στη σχολική τάξη, χωρίς
τη συνδρομή της τεχνολογίας

15. Στη συνέχεια, οι μαθητές
προσέρχονται στο εργαστήριο των
η/υ, όπου συγκεντρώνουν κυρίως
εξωκειμενικές ή περικειμενικές
πληροφορίες αλλά και υλικό που
βοηθά στην κατανόηση του
ιστορικού/ κοινωνικού/
πραγματολογικού πλαισίου του
λογοτεχνικού έργου.

16. Η αναζήτηση πληροφοριών στο
διαδίκτυο σχηματίζει ένα περικειμενικό
πλαίσιο, εντός του οποίου εντέλει
εντάσσεται το υπό μελέτη κείμενο.
Παρατηρείται ότι ο σκληρός πυρήνας
του μαθήματος μένει άθικτος από την
τεχνολογία.

17. Χρήση της τεχνολογίας
ως άρτυμα είτε ως δόλωμα
για τη διδασκαλία του
μαθήματος, με στόχο την
προσέλκυση του
ενδιαφέροντος των
μαθητών.

18. δεν αξιοποιείται ως ένα νέο νοητικό
περιβάλλον που δημιουργεί τις
συνθήκες και τις προϋποθέσεις για
μια πιο «ανοιχτή», πιθανόν
πολυμεσική και πολυτροπική,
προσέγγιση του φαινομένου της
λογοτεχνίας.

19. Κίνδυνοι
Η χρήση της τεχνολογίας στη
διδασκαλία του μαθήματος
μπορεί να οδηγήσει σε
επιστημονική και παιδαγωγική
οπισθοδρόμηση.

20. Το φαίνεσθαι
Η χρήση των ΤΠΕ
στη διδασκαλία δε
συνεπάγεται
σύγχρονη
παιδαγωγική ή
επιστημονική
προσέγγιση.

21. Η χρήση της τεχνολογίας
Ενδέχεται να λειτουργήσει
φυγόκεντρα σε σχέση με το
λογοτεχνικό κείμενο και να
μετακινήσει το κέντρο της
διδασκαλίας στο τεχνολογικό
περικείμενο ή στο
ιστορικοφιλολογικό πλαίσιο
του έργου.

22. Οπτικοποίηση
• Υποβιβάζει το γλωσσοκεντρικό
πυρήνα της λογοτεχνίας
• Μεταθέτει το ισχυρό καλλιτεχνικό
της κέντρο

23. Ας τολμήσουμε…
Ο Καβάφης ταξιδεύει
στο διαδίκτυο

24. Διδακτική πρόταση
• Αξιοποίηση του επεξεργαστή για δημιουργική
γραφή
– Ερασιτεχνική ανάπλαση του λογοτεχνικού κειμένου
– Πολλαπλές εκδοχές ανάγνωσης και απόδοσης του
λογοτεχνικού κειμένου
– Ανάδειξη του παιγνιώδους χαρακτήρα της λογοτεχνίας
• Αντικαταστάσεις λέξεων σε συνταγματικό και
παραδειγματικό άξονα
• Καταστροφή της δομής και επανασυναρμολόγηση
• Χρωματισμός των λέξεων
– Ανάδειξη του μηχανισμού παραγωγής λογοτεχνίας

25. Διδακτική πρόταση
• Δημιουργία πολυτροπικής
επαναγραφής των λογοτεχνικών
κειμένων
• Σύγχρονη και ασύγχρονη επικοινωνία
με άλλους μαθητές ή και τους
σύγχρονους λογοτέχνες
• Ηλεκτρονικά ημερολόγια ανάγνωσης
• Εικονικές αναγνωστικές κοινότητες

26. Λογοτεχνία και ανοιχτά διερευνητικά περιβάλλοντα
• Συμφραστικοί πίνακες λέξεων
(concordances)
– Πίνακας λέξεων ενός έργου ή ενός
συγγραφέα
– Χρήση φιλολογική, γλωσσολογική,
λεξικογραφική

27. Λογοτεχνία και ανοιχτά διερευνητικά περιβάλλοντα
• Συμφραστικοί πίνακες λέξεων
(concordances)
• Ειδικότερο ενδιαφέρον για τη
διδασκαλία παρουσιάζουν
– Η ανίχνευση θεμάτων, μοτίβων, εικόνων
– Ανάλυση της δομής του κειμένου

28. Συμφραστικός πίνακας για το Γ. Σεφέρη, στην
Πύλη για την ελληνική γλώσσα
• Ποιήματα
• Τετράδιο γυμνασμάτων β΄
• Τα εντεψίζικα
• Ποιήματα με ζωγραφιές σε μικρά
παιδιά

29. Συμφραστικός πίνακας για το Γ. Σεφέρη
• Αλφαβητικός κατάλογος των λεξικών
τύπων
– Συχνότητα εμφάνισης στο σύνολο του
έργου
– Παραπομπή στο ποίημα
– Δυνατότητα σύνθετης αναζήτησης
• Ανά συλλογή
• Ανά τμήμα κειμένου (τίτλος, motto,τόπος)
• Ανά ποίημα

30. Διδακτικά σενάρια
• Βλ. πρόταση υλικού ειδικού μέρους
σ. 220
σ. 244
σ. 253