ทักษะการคิดด้วยกระบวนการเรียนรู้ 5 ขั้นตอน
โดย ครูพัชรี น้อยธิ
โรงเรียนเมืองพัทยา 11 (มัธยมสาธิตพัทยา)
การจัดการเรียนรู้ในศตวรรษที่ 21
นักเรียนในปัจจุบันและอนาคตจะต้องเผชิญกับปัญหา
และความท้าทายในอัตราการเปลี่ยนแปลงที่สูงขึ้น และโลกมีการ
ติดต่อสื่อสารสูงขึ้นในขณะที่ปัญหาด้านสังคมและสิ่งแวดล้อม
เพิ่มขึ้นเป็นเงาตามตัวกับสังคมมนุษย์
ทาไม
?
การกาหนดลักษณะผู้เรียนจะต้องเพิ่มลักษณะอย่างน้อย 3 ประการ คือ
1.ความสามารถในการคิดเพื่อสร้างองค์ความรู้
2.ความสามารถในการสื่อสาร
3.ความสามารถในการสร้างชิ้นงานบริการสังคม พร้อมเจตคติในการ
ช่วยแก้ไขปัญหาสังคม
การจัดการเรียนรู้ในศตวรรษที่ 21
การจัดการเรียนรู้ในศตวรรษที่ 21
การเรียนการสอนในปัจจุบันจึงได้เตรียมปรับกระบวนทัศน์
ให้มีกระบวนการเรียนรู้ 5 ขั้นตอนซึ่งจะเป็นบันไดให้นักเรียน
พัฒนาไปสู่ลักษณะที่พึ่งประสงค์ โดยครูจะต้องมีความรู้ความ
เข้าใจและมีสามารถในการพัฒนาผู้เรียน กระบวนการเรียนรู้ 5
ขั้นตอน ดังนี้
กระบวนการเรียนรู้ 5 ขั้นตอน
1.ขั้นระบุคาถาม (Learning To Question)
มี 2 ลักษณะสาคัญ
1. เป็นขั้นตอนที่ทาให้เรียนสงสัย (ask) สมองเกิดภาวะอสมดุล
(Disequilibrium)
2. มีการทบทวนประสบการณ์เดิมของเรียน(Elicri the prior
knowledge) คือ การคาดคะเนคาตอบหรือตั้งสมมุติฐานหรือจินตณา
การ คาตอบ คาตอบที่อาจไม่ถูกต้อง หรือผิด หรือเป็นมโนทัศน์คลาดเคลื่อนก็
เป็นได้ ซึ่งครูไม่มีการทาเฉลยคาตอบ
กระบวนการเรียนรู้ 5 ขั้นตอน
เทคนิคการคาดคะเนคาตอบ
1. ให้ตอบคาถามเป็นรายบุคคล
ครูให้แบบสอบถาม แบบปรนัย หรือแบบอัตนัย หรือแบบอัตนัย เมื่อ
นักเรียนคาดคะเนคาตอบ ครูควรถามนักเรียนว่าตอบอย่างไรเพื่อได้ความรู้
ภาพรวมการตอบของเรียน เพื่อการตัดใจว่าจะสอนต่อไปหรือไม่
2. ให้ตอบเป็นทีม
นักเรียนอาจจับกลุ่มกันคาดคะเนคาตอบร่วมกันหรืออาจใช้วิธีการคิด
คนเดียว – คิดคู่ – คิดเป็นทีม หรือเรียกว่า Think – Pair - Share
2.ขั้นแสวงหาสารสนเทศ (Learning To
Search)
มี 2 ลักษณะสาคัญ
กระบวนการเรียนรู้ 5 ขั้นตอน
1. เป็นขั้นเพื่อพิสูจน์สมมติฐาน เพื่อหาคาตอบของคาถามสาคัญโดย
ครูอาจออกแบบให้ หรือครูกับนักเรียนร่วมกันวางแผน หรือนักเรียนวางแผน
เอง
2. ครูออกแบบการเก็บข้อมูลและสารสนเทศให้เอง ด้วยการสร้างสื่อ
การเรียนรู้ เช่น ใบกิจกรรม ใบงาน ใบทดลอง รวมทั้งใบความรู้และอาจใช้ใบ
สรุปความรู้แจกให้นักเรียน
ใบกิจกรรม
กระบวนการเรียนรู้ 5 ขั้นตอน
เป็นสื่อการเรียนรู้ที่พบว่าใช้ในทุกกลุ่มสาระการเรียนรู้ใบกิจกรรมมี
ลักษณะ ดังนี้
 ใช้หลัก อ่าน คิด วิเคราะห์ เขียน หรือ อ่าน คิดวิพากษ์ เขียน
 คาถามก่อนทากิจกรรม > บันทึกผล > คาถามหลังทากิจกรรม
ใบทดลอง
กระบวนการเรียนรู้ 5 ขั้นตอน
เป็นสื่อการเรียนรู้ที่พบว่าใช้มากในกลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์
และการงานอาชีพและเทคโนโลยี ใบทดลองประกอบด้วย
 วัสดุอุปกรณ์
 วิธีการทา
 คาถามก่อนทากิจกรรม > บันทึกผล > คาถามหลังทากิจกรรม
ใบสรุปความรู้
มีลักษณะดังนี้
กระบวนการเรียนรู้ 5 ขั้นตอน
 เป็นสื่อการเรียนรู้ที่ครูสร้างขึ้น เพื่อแจกให้นักเรียน หลังจากสร้างความรู้
แล้ว
 มีลักษณะที่ตรงกับสาระการเรียนรู้ หรือมโนทัศน์ที่ครูเตรียมมา
3.ขั้นสร้างความรู้ (Learning To
Construct)
มี 5 ลักษณะสาคัญ
กระบวนการเรียนรู้ 5 ขั้นตอน
1. เป็นขั้นสื่อความหมายข้อมูลหลังจากการวิเคราะห์ข้อมูล โดย
นักเรียนมีโอกาสนาเสนอหน้าชั้นเรียน
2. เป็นขั้นที่นักเรียนมีการแปลความหมายข้อมูลเพื่อการสรุปผล/
สร้างความรู้ที่สร้างขึ้นเอง
3.ขั้นสร้างความรู้ (Learning To
Construct)
กระบวนการเรียนรู้ 5 ขั้นตอน
3.เป็นขั้นที่นักเรียนมีการสะท้อนความคิดเห็นกัน และแต่ละกลุ่ม
ปรับแก้ไขความรู้ที่สร้างขึ้นเองได้
4. เป็นขั้นที่ครูเชื่อมโยงความรู้ที่นักเรียนสร้างไปยังความรู้ที่ถูกต้อง
5. เป็นขั้นที่ครูอาจให้ทาแบบฝึกหัดเพื่อเสริมสร้างความเข้าใจและ
ทักษะต่างๆ
4.ขั้นสื่อสาร (Learning To
Communicate)
มี 2 ลักษณะสาคัญ
กระบวนการเรียนรู้ 5 ขั้นตอน
1.เป็นขั้นที่นักเรียนนาเสนอความรู้ และการเรียนรู้ที่ได้จากการสร้าง
ความรู้ด้วยความเข้าใจหน้าชั้นเรียน รวมทั้งผลงาน ตลอดกระบวนการสร้าง
ความรู้ ติดที่ผนัง หรือกระดานหน้าชั้นเรียน
2.เป็นขั้นสาคัญที่นักเรียนต้องได้รับการฝึกการนาเสนอหน้าชั้นเรียน
ด้วยหลัก 3P ดังนี้
2.1 Planning >>>>> วางแผนการพูด
2.2 Preparation >>>>> ซ้อม / เตรียม
2.3 Presentation >>>>> นาเสนอหน้าชั้นเรียน
พร้อมฝึกการสร้างบุคลิกภาพภายในและบุคลิกภาพภายนอก ขณะนาเสนออย่างมั่นและมีคุณภาพ
5.ขั้นตอนแทนสังคม (Learning To
Service)
มี 2 ลักษณะสาคัญ
กระบวนการเรียนรู้ 5 ขั้นตอน
1.เป็นขั้นที่นักเรียนประยุกต์ความรู้หรือนาความรู้ไปใช้ในสถานการณ์
ใหม่ เช่น ในชีวิตการเรียนในสาระอื่นๆ ในครอบครัว ในชุมชน ทาให้ได้
ความรู้ใหม่ ชิ้นงานใหม่ ภาระงานใหม่
แผนภาพ สถานการณ์ในระดับต่างๆ
ของการประยุกต์ใช้ความรู้
ชุมชน
ครอบครัว
เพื่อน
ตัวเอง
5.ขั้นตอนแทนสังคม (Learning To
Service)
กระบวนการเรียนรู้ 5 ขั้นตอน
2.การสร้างชิ้นงาน มีหลายระดับ ดังนี้
รายงาน การบอกเล่า การถ่ายทอดความรู้
ผลงานระดัยคิดเริ่มริเริ่ม หรือผลงานนาความรู้ประยุกต์
ในสถานการณ์ใหม่
ระดับยาก
รายงาน โครงงาน ประเภทต่างๆ
ระดับง่าย
ผัง ชิ้นงาน/ภาระงานในระดับง่ายถึงยาก
ตัวชี้วัด
สาระการเรียนรู้แกนกลาง
มาตรฐานด้านเนื้อหา
(Content Standards)
มาตรฐานด้านกระบวนการ
(Performance Standards)
คุณลักษณะอันพึง
ประสงค์ & เจตคติ
(ค่านิยม ๑๒
ประการ)
ท ๓.๑ ม.๔-๖/๕ พูดใน
โอกาสต่างๆพูดแสดง
ทรรศนะโต้แย้งโน้มน้าว
ใจและเสนอแนวคิดใหม่
ด้วยภาษาที่ถูกต้องและ
เหมาะสม
๏ การพูดในโอกาสต่างๆ
เช่น
-การพูดแสดงทรรศนะ
-การโต้แย้ง
-การโน้มน้าวใจ
๑.ความหมายการโน้มน้าวใจ
๒.กลวิธีการโน้มน้าวใจ
๓.ลักษณะของภาษาที่ใช้ในการ
โน้มน้าวใจ
๔.ชนิดของสารโน้มน้าวใจ
๕.การพิจารณาสารโน้มน้าวใจ
๕. ตัวอย่างสารที่ใช้ภาษาโน้ม
น้าวใจ
๑.บอกความหมายการโน้มน้าวใจ
๒.บอกกลวิธีในการโน้มน้าวใจ
๓.บอกลักษณะของภาษาที่ใช้โน้มน้าว
ใจ
๔.ระบุชนิดของสารที่ใช้โน้มน้าวใจ
๕.พิจารณาสารโน้มน้าวใจอย่างมี
วิจารณญาณ
๖. ยกตัวอย่างสารที่ใช้ภาษาโน้มน้าว
ใจ
๖.พูดโน้มน้าวใจและเสนอแนวคิดใหม่
ด้วยภาษาที่ถูกต้องและเหมาะสม
๑.ซื่อสัตย์สุจริต
๒.มีจิตสาธารณะ
ตารางการวิเคราะห์เนื้อหาและกระบวนการให้สอดคล้องกับตัวชี้วัดของหลักสูตร
การจัดกิจกรรมการเรียนรู้ด้วย
กระบวนการเรียนรู้ 5 ขั้นตอน ( 5 STEPs)
การจัดกิจกรรมการเรียนรู้ด้วย
กระบวนการเรียนรู้ 5 ขั้นตอน ( 5 STEPs)
การจัดกิจกรรมการเรียนรู้ด้วยกระบวนการเรียนรู้ 5 ขั้นตอน ( 5
STEPs)
การนิเทศการสอนและทา Coaching &
Mentoring
การทา Coaching &
Mentoring
การทา Coaching &
Mentoring

Ptกระบวนการเรียนรู้ 5 steps (ใหม่)